4-1312/1 | 4-1312/1 |
6 MEI 2009
Een praktijk die strijdig is met de beginselen van goed bestuur en met de grondwettelijke vereiste om duurzame ontwikkeling na te streven
Terwijl het begrip « goed bestuur » voortdurend aan belang wint in het politieke leven van de federale staat en de deelgebieden, blijven er toch nog heel wat wantoestanden bestaan. Een ervan is de verspilling doordat jaarverslagen van heel wat instellingen van openbaar nut, autonome overheidsbedrijven en andere parastatalen op papier worden uitgegeven.
De meeste ministeries, besturen, intercommunales overheids-VZW's, parastatalen, semi-overheidsbedrijven in gewesten en gemeenschappen publiceren immers een (soms luxueus) gedrukt jaarverslag, alsook een reeks andere periodieke of thematische verslagen.
De informatie in die rapporten is vaak belangrijk, maar het drukken ervan blijkt veelal overbodig en duur (in papier, zowel als in tijd en geld). Meestal raadpleegt slechts een heel beperkt publiek (beslissers of actoren van de betreffende sector) al die verslagen op papier (zij worden verspreid aan de hand van standaardlijsten met ambtenaren, ministers, kabinetten, parlementsleden, enz.). We durven te beweren dat de meeste van die gedrukte documenten vrij snel in de papiermand terecht komen, vaak zelfs ongelezen.
Nochtans worden de budgetten voor die rapporten elk jaar automatisch hernieuwd, zonder enige evaluatie. In totaal vertegenwoordigt dat, ondanks de versnipperde begrotingslijnen, honderden miljoenen euro's belastinggeld. België is nochtans een land met veel schulden en gemiddelde overheidsbestedingen die hoger liggen dan het Europese gemiddelde. Men zou de verslagen beter op internet publiceren en zo de kosten voor het maken van luxueuze rapporten uitsparen. Hierdoor kan men bezuinigen zonder aan efficiëntie te verliezen, aangezien de informatie in elk geval on line beschikbaar is.
De verslagen bevatten ook niet altijd de balans van de activiteiten van het afgelopen jaar. Sommige gegevens zijn zelfs al volledig achterhaald wanneer ze op papier worden gepubliceerd.
Niet zelden worden die publicaties overigens een persoonlijk uithangbord voor enkele bestuurders. Sommigen krijgen vooraan in dergelijke rapporten naast hun foto een echte tribune, waarin ze een tekst schrijven die zogenaamd de activiteiten van het betreffende bestuur samenvat, maar die meestal niets anders blijkt te zijn dan een vorm van persoonlijke reclame.
Tot slot lijkt de huidige praktijk die erin bestaat systematisch de rapporten van de diverse overheidsbesturen op papier te publiceren ons strijdig met de wil van de grondwetgever als bepaald in artikel 7bis van de Grondwet, dat voor de federale staat en de deelgebieden de verplichting afkondigt om de doelstellingen na te streven « van een duurzame ontwikkeling in haar sociale, economische en milieugebonden aspecten, rekening houdend met de solidariteit tussen de generaties. » De publicaties van de overheid zijn evenwel vaak gedrukt op niet-recycleerbaar luxepapier, wat de gemeenschap verplicht tot het maken van overbodige kosten.
Het ontbreekt niet aan voorbeelden, zowel van instellingen waarvoor de federale staat bevoegd is, als van instellingen die onder de bevoegdheid van de deelgebieden vallen.
Veelzeggende voorbeelden :
Met de voorbeelden die we geven beogen we geen volledigheid : elk jaar geven overheden honderden dure, luxueuze, achterhaalde of overbodige publicaties uit.
Bij de federale staat :
Rapport 2007 van het Federaal Planbureau : « De transitie naar een duurzame ontwikkeling versnellen » (sic) :
Het gaat om een document van 275 bladzijden, waarbij te betwijfelen valt of de titel ervan (« De transitie naar een duurzame ontwikkeling versnellen ») werkelijk te verzoenen is met de grote oplage waarin het werd gedrukt.
Verslag van het Grondwettelijk Hof 2007 :
Het Jaarverslag van het Grondwettelijk Hof is een luxe-uitgave, die opvalt door haar glanspapier. Het verslag is tweetalig en beslaat 275 bladzijden.
Verslag van het Hof van Cassatie 2007 :
Net als het Verslag van het Grondwettelijk Hof wordt het verslag van het Hof van Cassatie in een luxueuze uitgave en op glanspapier gedrukt. Het gaat eveneens om een tweetalige uitgave, die 500 bladzijden telt.
Verslag van het FAVV 2007 :
Het Jaarverslag van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen is op glanspapier gedrukt en telt meer dan 200 bladzijden.
Jaarverslag 2007 van de Federale ombudsman :
Dit werk van ongeveer 220 bladzijden is op glanspapier gedrukt.
Vade Mecum van de financiële en statistische gegevens over de sociale bescherming in België (FOD Sociale Zekerheid) 2008 :
Het gaat om een document van 375 bladzijden, met talrijke tabellen, dat ons niet toegankelijk lijkt voor leken.
Jaarverslag van de Ombudsdienst Pensioenen (College van ombudspersonen) 2007 :
Dat document op glanspapier telt 242 bladzijden. Wij durven te betwijfelen of het publiek ervoor groot genoeg is om het op papier uit te geven.
Activiteitenrapport 2006 van de Civiele Veiligheid, federale overheidsdienst Binnenlandse Zaken :
Dat activiteitenrapport is op glanspapier uitgegeven. De 216 bladzijden ervan bevatten verscheidene kleurenfoto's, meestal van officiële evenementen.
« Activiteitenrapport 2007 van de federale overheidsdienst Binnenlandse Zaken : Kerngegevens »
Dat document van 60 bladzijden op glanspapier op klein formaat, bevat verscheidene foto's. Er zit een cd-rom bij met alle gegevens uit het rapport.
Brussels Hoofdstedelijk Gewest :
« Atrium, een commerciële stedenbouwkundige tool. De aantrekkelijkheid van de handelswijken verhogen » (Activiteitsverslag 2007) :
Dit tweetalige activiteitenrapport van het Gewestelijk agentschap voor stadsinvesteringen en transversaal beheer van de handelswijken heeft een spiraalrug en telt 200 bladzijden op kartonpapier. Het is verfraaid met vele foto's.
Jaarverslag van het Bestuur Ruimtelijke Ordening en Huisvesting van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (2006) :
Dat document van 130 bladzijden is verfraaid met talrijke (kleuren)foto's van gebouwen of personeel. Het document valt op door zijn heel felle kleuren (wat betekent dat er veel inkt voor werd gebruikt).
Jaarverslag 2007 van de Gewestelijke Ontwikkelingsmaatschappij van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest :
Dat document van 160 bladzijden wordt weliswaar uitgegeven op gerecycleerd papier, maar het is opvallend dat het drietalig is (Engels, Frans en Nederlands !) en dat er een cd-rom is bijgevoegd met alle gegevens die in het document staan !
Activiteitenverslag 2006 van het Instituut ter Bevordering van het Wetenschappelijk Onderzoek en de Innovatie van Brussel (IWOIB) :
Dat tweetalig document van een zestigtal bladzijden is uitgegeven op glanspapier, met talrijke kleurenfoto's.
In het Waals Gewest :
Jaarverslag 2006-2007 van de S.A. Sambrinvest :
Een document van ongeveer 120 bladzijden op glanspapier, dat opvalt door zijn kleurenfoto's (een dozijn), waaronder verscheidene luchtfoto's.
Jaarrekeningen van de SWCS (2007) :
Het jaarverslag van de Société wallonne du Crédit social is een document van een vijftigtal bladzijden, dat de jaarrekeningen bevat (die werden ingediend bij de NBB, wat in principe impliceert dat ze beschikbaar zijn in haar database), alsook een afschrift van het beheerverslag en van het rapport van de Commissaris. Het document bevat heel wat foto's van diverse modellen, waarvan het verband met sociaal krediet ons niet heel duidelijk is (om niet te zeggen dat het onbestaande is).
Activiteitenverslag van de Société wallonne du Logement (2007) :
Dat document van 94 bladzijden op glanspapier bevat zes grote (kleuren)foto's.
In de Franse Gemeenschap :
Activiteitenverslag van de Service d'Éducation permanente (2005) :
Dat activiteitenverslag werd in juni 2005 gepubliceerd en geeft een stand van zaken over een periode van 2001 tot 2003 (het jaar 2004 komt in het verslag niet eens aan bod). Het is een verslag van 304 bladzijden op gekleurd glanspapier.
État des lieux de l'alphabétisation en Communauté française Wallonie-Bruxelles (2007) :
Een document van het Comité de pilotage permanent sur l'alphabétisation des adultes, onder leiding van de Franse Gemeenschap, de COCOF en het Waals Gewest. Het is een boekwerk van 296 bladzijden op glanspapier, met heel wat statistieken, tabellen en kaarten. Het bestrijkt evenwel de periode 2005-2006.
Jaarverslag van het Observatoire de l'Enfance, de la Jeunesse et de l'Aide à la Jeunesse 2007 :
Dit verslag van het OEJAJ werd uitgegeven in 2008 en bestaat uit een brochure van een vijftigtal bladzijden en een vademecum (« Mémento de l'Enfance et de la Jeunesse en Communauté française ») van een twintigtal bladzijden met allerlei statistieken in verband met kinderen en jeugd in de Franse Gemeenschap. Je krijgt dus twee documenten voor de prijs van ... twee.
Opvallend is dat alle onderwerpen in het verslag een verwijzing bevatten naar de website van het Observatoire, waar men de gegevens (studies, statistieken, enz.) terugvindt die werden gebruikt om het verslag samen te stellen.
Activiteitenverslag 2006 van het CGRI/DRI :
Het activiteitenverslag van het Commissariat général aux Relations internationales de la Communauté française is een kleurrijk document van 146 bladzijden, op glanspapier, met heel wat foto's.
Verslag van het Réseau public de lecture en Communauté française (2006) :
Het Réseau public de lecture en Communauté française heeft een verslag verspreid over zijn activiteiten in het jaar 2006 in een brochure op A4-formaat van 96 bladzijden (met verscheidene kleurenfoto's en talrijke kaarten — eveneens in kleur) die pas in 2008 gepubliceerd werd.
Jaarverslag van de ombudsdienst van de Franse Gemeenschap (2007) :
Dit jaarverslag, dat 96 bladzijden telt, bevat heel wat foto's onder andere van het ombudsteam van de Franse Gemeenschap, alsook verscheidene foto's als zogenaamde illustraties van de activiteiten van de ombudsman. De ombudsvrouw van de Franse Gemeenschap zelf duikt op vijf foto's op. Het verslag bestrijkt de periode van 1 oktober 2006 tot 30 september 2007.
Oplossingen die bestuurlijke transparantie, goed bestuur en respect voor het milieu moeten verzoenen :
Voorbeelden van rationalisatie-inspanningen in de openbare sector :
Het is vanzelfsprekend niet de bedoeling de jaarlijkse activiteitenverslagen van alle instellingen van openbaar nut, autonome overheidsbedrijven en andere parastatalen zonder meer af te schaffen. De publicatie van die documenten zorgt immers voor een volstrekt fundamentele transparantie, die de controle mogelijk maakt op de actviteiten van die diverse instellingen, en ons tevens de kans bieden om op de hoogte te blijven of aangepaste beleidsvormen voor te stellen. De vereiste van transparantie, die het maken van een jaarverslag van de activiteiten voor elke instelling van openbaar nut met zich brengt, valt volgens ons perfect te verzoenen met de noodzaak geen belastinggeld te verspillen aan overbodige uitgaven.
Wij denken dat dergelijke doelstelling kan worden bereikt door het online plaatsen van een elektronisch document dat kan worden geraadpleegd door al wie het jaarverslag van een of andere instelling van openbaar nut wenst in te kijken (de burger die dat verslag op papier wenst te hebben, staat het natuurlijk vrij het zelf af te drukken). Alle personen die dergelijke documenten wellicht het vaakst raadplegen hebben toegang, in ieder geval voor hun job, tot het internet. Bovendien hebben dankzij democratisering van het internet almaar meer burgers toegang tot internet, waardoor we de kans krijgen ons op een meer systematische wijze van die informaticatool te bedienen. Wie geen internetaansluiting heeft, kan op eenvoudig verzoek een afschrift van het betreffende rapport ontvangen.
Verscheidene overheidsinstellingen (onder andere de Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer), verzenden overigens een bericht waarin de verschijning van een verslag wordt gemeld, de mogelijkheid om het op het internet in te kijken, alsook de mogelijkheid om het kosteloos te bestellen per e-mail, met de post, per fax of telefonisch, waardoor aanzienlijk minder papier wordt verspild.
Om te bezuinigen en om het papierverbruik voor het verspreiden van informatie te rationaliseren, kondigde de staatssecretaris voor Informatisering van de Staat, Peter Vanvelthoven, reeds in februari 2004 aan dat hij wenste dat de administratie meer systematisch gebruik maakte van e-mail om met de bevolking te communiceren.
Buiten onze grenzen is er het geval van Frankrijk, waar de regionale administratie van Bretagne verscheidene maatregelen heeft genomen om papier te besparen, in het raam van een aantal acties voor duurzame ontwikkeling. De twee belangrijkste maatregelen zijn het verspreiden van documenten door middel van een cd-rom en het systematische gebruik van de website van de regio.
Rationalisatie-inspanningen in de privésector :
Ook in de privésector vinden we enkele illustraties van de rationalisatie bij het verspreiden van informatie.
Eerst en vooral is er het voorbeeld van de verzekeringsmaatschappij « Hamburg-Mannheimer » (tak van de Belgische verzekeraar Ergo Life N.V.), die, om papier te besparen, beslist heeft het met enkele eenvoudige maatregelen rationeler te gebruiken.
Zo is het jaarverslag op de website van de maatschappij te vinden. Het kan ook op papier worden verkregen, maar alleen op aanvraag. Tevens worden de verzekeringstarieven elektronisch naar de betrokkenen verzonden. In drie jaar tijd heeft de onderneming 1 252 000 vellen, of 2 500 riemen bespaard. Gemiddeld is dat een besparing van 2 300 vellen per bediende of 2 000 euro !
Een ander vermeldenswaardig voorbeeld is dat van het Plaza-hotel in Brussel. Aangezien er in het hotel doorlopend gewerkt wordt, moeten een aantal cijfergegevens worden uitgewisseld tussen de dag- en de nachtploeg. Eind 1999 heeft de hoteldirectie beslist het aantal geprinte rapporten per nacht te beperken, om papier te besparen. Het personeel werd dus bewust gemaakt en opgeleid om de gegevens te bekijken op computerschermen en ze niet langer in verscheidene exemplaren te printen. Sindsdien worden dagelijks bijna 1 000 vellen bespaard !
Conclusies :
De voorbeelden wijzen erop dat er voldoende middelen zijn om het drukken van jaarverslagen van de talrijke instellingen van openbaar nut in ons land te beperken. We menen evenwel dat het bepalen van de middelen om de jaarverslagen in gedrukte vorm te beperken, een taak van de federale overheid is, alsook van de verschillende deelgebieden die toezicht uitoefenen over de instellingen van openbaar nut, alle andere parastatalen en andere overheidsbesturen. De maatregelen die we hierboven hebben vermeld kunnen ook worden opgenomen in de beheerscontracten van de autonome overheidsbedrijven.
We denken dat een vrij belangrijk bedrag kan worden bespaard, aangezien een dergelijk initiatief ook kan aansluiten bij een beleid van de diverse bevoegdheidsniveaus ten gunste van het milieu en het tegelijk België de gelegenheid biedt de aanbevelingen van de Verenigde Naties ter zake in acht te nemen (1) ..
| Alain DESTEXHE. |
De Senaat,
Gelet op artikel 7bis van de Grondwet,
Overwegende dat het systematisch drukken en uitgeven van jaarlijkse activiteitsverslagen door talrijke instellingen van openbaar nut, autonome overheidsbedrijven, parastatalen, semi-officiële instellingen van gewesten en gemeenschappen en andere overheidsbesturen strijdig is met het beginsel van « goed bestuur », omdat het een belangrijke papierverspilling en luxe-uitgaven met zich brengt, aangezien die verslagen slechts door een heel beperkt publiek worden ingekeken;
Overwegende dat sommige van die publicaties in gedrukte vorm vaak luxueus, achterhaald en zelfs nutteloos zijn;
Overwegende dat de budgetten voor die gedrukte publicaties vaak jaar na jaar automatisch worden vernieuwd, zonder echte evaluatie;
Overwegende dat de belangrijkste ontvangers van die documenten (met name de mandaathouders van de overheid) toegang hebben tot het internet;
Herinnerend aan de aanbevelingen van de Verenigde Naties inzake milieu, in het bijzonder inzake de bestrijding van ontbossing;
Niettemin herinnerend aan het recht op toegang tot bestuursdocumenten, dat wordt bekrachtigd door artikel 32 van de Grondwet en de diverse geldende wetgevingen terzake op federaal niveau en op het niveau van de deelgebieden;
Overwegende dat er bijgevolg een evenwicht moet worden gevonden tussen het grondwettelijk voorschrift dat elkeen het recht waarborgt toegang te hebben tot een bestuursdocument en de wil om verspilling van materiële middelen te beperken;
Overwegende dat dergelijke maatregel tevens een bijdrage kan zijn in een milieubeschermingsactie;
Overwegende dat de belangrijke ontwikkeling van nieuwe informatietechnologieën, alsook de toegang van een steeds groter aantal medeburgers tot het internet, een interessante mogelijkheid biedt om het systematische gebruik van papier te beperken en aldus luxe-uitgaven te beperken;
Vraagt de Federale regering en de regeringen van de gemeenschap en het gewest :
— alle initiatieven ter bevordering van het verspreiden van data en verslagen met elektronische middelen te ondersteunen;
— slechts papier te gebruiken wanneer dat absoluut noodzakelijk is of specifiek gewenst wordt door de ontvangers van die verslagen;
— hun administratie en de sector van de semi-openbare instellingen en openbare verenigingen ertoe aan te zetten geen luxueuze verslagen in gedrukte vorm te maken;
— elke andere maatregel te treffen die ze nodig achten om ervoor te zorgen dat er minder papieren versies worden gedrukt van jaarverslagen van instellingen van openbaar nut, autonome overheidsbedrijven, parastatalen, semi-officiële instellingen van gewesten en gemeenschappen en andere overheidsbesturen, terwijl elke burger de mogelijkheid blijft hebben die verslagen te raadplegen, door gebruik te maken van de nieuwe technologieën.
23 maart 2009.
| Alain DESTEXHE. |
(1) VN-Conferentie betreffende de klimaatverandering, Montreal, 28 november-9 december 2005