Belgische Senaat

ZITTING 2011-2012

24 NOVEMBER 2011

Voorstel van resolutie met betrekking tot een sterk internationaal wapenverdrag

(Ingediend door de heer Bert Anciaux en mevrouw Marleen Temmerman)

TOELICHTING

In 2003 werd de Control Arms Campaign opgestart met als doel zo veel mogelijk steun te verwerven voor het opstellen van een robuust internationaal wapenverdrag op basis van de Global Principles on Arms Trade. Er zijn immers heel wat internationaal bindende verdragen van de Verenigde Naties (VN), maar geen enkel omvattend verdrag over wapenhandel.

In december 2006 stemde een grote meerderheid van VN-lidstaten een resolutie om onderhandelingen voor een Arms Trade Treaty (hierna « ATT ») op te starten. Een jaar later werden alle Lidstaten geconsulteerd over de invulling van een ATT. Meer dan honderd landen leverden een bijdrage, later door de VN-secretaris-generaal opgelijst in twee omvangrijke rapporten.

In 2008 diende een VN-groep van regeringsexperten op vraag van de algemene Vergadering een rapport in over de haalbaarheid, het toepassingsgebied en mogelijke criteria voor een ATT. In 2009 hield een « Open-ended Working Group » twee specifieke sessies over het uitwerken van een ATT. Vervolgens werden er vier voorbereidende onderhandelingsvergaderingen gepland, « PrepComs ». De PrepComs hielden één vergadering in juli 2010 en twee vergaderingen in 2011. Een vierde PrepCom is gepland in februari 2012. De lopende onderhandelingen moeten in juli volgend jaar uitmonden in een VN-conferentie waarop een definitieve tekst wordt goedgekeurd.

De meeste landen die wapens uitvoeren hebben al richtlijnen om internationale wapenhandel te controleren, maar deze zijn vaak voor verbetering vatbaar. Vaak aarzelen landen om strenge regels op te leggen, uit vrees dat potentiële kopers ergens anders gaan aankloppen. Het ATT kan minimale stappen vastleggen die regeringen moeten volgen om wapenhandel te controleren. Een sterk ATT kan bovendien een kern van gemeenschappelijke minimale standaarden vastleggen die er voor zorgen dat een onverantwoorde wapentransactie die wordt afgewezen door één leverancier niet kan worden aangenomen door een andere. Zoals ons land in zijn bijdrage van 2007 al terecht aanstipte staat of valt dit verdrag met het aantal ratificaties en de effectieve toepassing in de praktijk.

Hoewel er geen garantie is, is de hoop om effectief tot een verdrag te komen hoog. Indieners willen met deze resolutie pleiten voor een omvattend en robuust ATT met hoge standaarden. Het moet een verdrag zijn dat de achterpoortjes sluit die er nu nog zijn door het lappendeken van nationale, regionale en multilaterale regelgeving zodat wapenhandel wereldwijd kan worden gecontroleerd volgens de gevestigde principes van mensenrechten, humanitair recht, duurzame ontwikkeling en vreedzame internationale betrekkingen. Ten slotte willen we er voor ijveren dat een sterk ATT ook afdwingbaar is en geen dode letter blijft in de praktijk.

VOORSTEL VAN RESOLUTIE

De Senaat,

A. gelet op de verschillende relevante resoluties zoals goedgekeurd door de algemene Vergadering van de Verenigde Naties sinds 2006;

B. gelet op de insteek van België in het rapport daterend uit 2007;

C. gelet op het rapport van de expertengroep uit 2007;

D. gelet op de conclusies van de Open-ended Working Group en PrepComs;

overwegende dat :

E. elke dag meer dan duizend mensen worden gedood door vuurwapens en vele andere duizenden indirect sterven als gevolg van gewapend geweld;

F. de verspreiding van wapens gewelddadige conflicten in stand houdt, geweld aanwakkert, duurzame ontwikkeling verhindert en bijdraagt tot ontelbare mensenrechtenschendingen;

G. een sterk internationaal wapenverdrag nodig is opdat regeringen verantwoord met wapenhandel omgaan;

H. er bij het opstellen van een internationaal wapenverdrag dient te worden gestreefd naar een breed toepassingsgebied, sterke criteria en efficiënte toezichts- en handhavingmechanismen om te garanderen dat dit ook een effectief verdrag wordt in realiteit;

I. ons land bij het tot stand komen van vorige internationale verdragen een echte voortrekkersrol heeft gespeeld, en dit nu opnieuw kan ambiëren,

Verzoekt de regering :

1. te pleiten voor een ATT dat voldoet aan volgende voorwaarden en om eveneens andere landen en Lidstaten van de Europese Unie in het bijzonder, aan te zetten hetzelfde te doen :

A. Het Verdrag moet er voor zorgen dat overheden geen wapentransfers doen als er een substantieel risico bestaat op :

— een schending van verplichtingen uit het charter van de Verenigde Naties, inclusief VN-wapenembargo's;

* doorverkopen of afleiden;

* gebruik van deze wapens;

* ernstige schendingen van de internationale mensenrechten of het humanitair recht;

* daden van genocide of misdrijven tegen de menselijkheid;

* het faciliteren van terroristische aanslagen;

— het faciliteren van patronen van gendergerelateerd geweld, gewelddadige criminaliteit of georganiseerde misdaad;

— het negatief beïnvloeden van de regionale veiligheid;

* ernstige schade aan projecten inzake armoedevermindering en socio-economische ontwikkeling;

* corrupte praktijken;

B. Het Verdrag moet alomvattend zijn :

— het moet alle types van wapens, inclusief militaire, veiligheids- en politiewapens, gerelateerd materieel en munitie, expertise en productiematerieel bevatten;

— het moet alle types van transfers, inclusief import, export, re-xport, voorlopige transfers, in de staatgesanctioneerde en commerciële handel, plus transfers van technologie, verloningen, giften en hulp bevatten;

— het moet alle types van transacties, inclusief van handelaars/makelaars en zorgen voor technische assistentie, training, opslag, financiering en veiligheid bevatten;

C. Het Verdrag moet werkbaar en afdwingbaar zijn. Het moet richtlijnen bevatten voor volledige en duidelijke implementatie :

— het moet zorgen voor transparantie, inclusief jaarlijkse rapporten;

— het moet een effectief mechanisme bevatten om toezicht te houden op de naleving ervan;

— het moet een alomvattend kader voor internationale samenwerking en assistentie bevatten;

2. al het nodige te doen om na de goedkeuring in juli 2012 het ATT verdrag te ratificeren en te implementeren en een actieve rol te spelen op de diverse internationale fora en in bilaterale en multilaterale contacten om andere landen aan te zetten dit voorbeeld te volgen.

10 oktober 2011.