4-116 | 4-116 |
Mevrouw Els Schelfhout (CD&V). - Vorige week richtten de VN-gezant in de DRC, Alan Doss, de Spaanse en Amerikaanse ambassadeurs, de EU en de VS een brief aan de Congolese president Joseph Kabila met de vraag zijn engagement inzake de organisatie van verkiezingen in 2011 te respecteren en er een kalender voor op te stellen.
In 2006 vonden in Congo presidents-, parlements- en provinciale verkiezingen plaats. Deze kostten ongeveer een half miljard USD en werden grotendeels gefinancierd door de internationale gemeenschap, vooral door de EU. Om het verkiezingsproces af te sluiten moesten ook lokale verkiezingen worden georganiseerd. Nu, bijna vier jaar later, stellen we vast dat die nog steeds niet plaatsvonden. Volgens de Congolese grondwet loopt het mandaat van president Kabila en van de nationale en provinciale parlementsleden af in de tweede helft van 2011. Indien Congo een legitimiteitscrisis wil vermijden, moet het land voor het einde van volgend jaar verkiezingen organiseren.
Volgens economen heeft Congo 1 miljard USD nodig om nationale en lokale verkiezingen te organiseren. Congolese autoriteiten, die streven naar meer soevereiniteit en onafhankelijkheid, lieten al weten de verkiezingen zelf te willen financieren. Er is echter een verschil tussen willen en kunnen. Aangezien de Congolese begroting voor dit jaar ongeveer 20 miljoen USD bedraagt, is het onrealistisch te denken dat Congo de kiesverrichtingen zelf zal betalen. Het lijkt bijgevolg niet te vermijden dat de donoren weer fors financieel zullen moeten bijdragen.
De verkiezingen van 2006 waren voor de Congolezen een historisch moment, maar ze hebben van Congo nog geen democratie gemaakt. Democratie betekent immers niet alleen dat er democratische instellingen zijn, democratie moet er niet alleen naar de letter zijn, maar ook in de geest. Die `democratische geest' is nog ver te zoeken bij de Congolese politieke machthebbers.
Vandaag zien we dat de autoritaire aard van president Kabila en zijn entourage steeds zichtbaarder wordt. Ik verwijs onder andere naar het ontslag van kamervoorzitter Vital Kamerhe, een jaar geleden, naar de intimidatie en omkoping van politieke opposanten, naar de recente debatten rond de grondwetsherziening en naar de terugtrekking van MONUC. De huidige machthebbers zullen alles in het werk stellen om de volgende verkiezingen te winnen, liefst in afwezigheid van de VN-missie.
Indien de internationale gemeenschap een verdere destabilisering van Congo wil vermijden, is het van groot belang dat ze blijft pleiten voor het plaatsvinden van verkiezingen in 2011, maar vooral voor het vrije en transparante verloop van de verschillende kiesverrichtingen, georganiseerd door een echte onafhankelijke kiescommissie.
We mogen niet partijdig zijn, maar we moeten er wel voor pleiten dat politieke opposanten, ook die uit de diaspora, de gelegenheid krijgen om zich kandidaat te stellen en om campagne te voeren zonder het slachtoffer te worden van intimidatie of zelfs van geweld, dat mensenrechtenactivisten en journalisten in vrijheid hun democratische rol kunnen spelen en dat de MONUC op een neutrale manier bijdraagt tot de organisatie van vrije en transparante verkiezingen in een context van vrede en veiligheid.
Daarom had ik graag vernomen of u tijdens uw recente ontmoeting met president Kabila garanties kreeg over de organisatie van de verkiezingen, inclusief lokale verkiezingen, in de tweede helft van 2011?
Is België bereid in EU- en VN-verband te pleiten voor de organisatie van vrije en transparante verkiezingen in 2011? Zijn er initiatieven om op Europees en/of internationaal niveau een overlegkader op te richten om erop toe te zien dat de organisatie van die verkiezingen goed verloopt?
Heeft België al financiële middelen vrijgemaakt om de verkiezingen te ondersteunen en zo ja, hoeveel? Welke voorwaarden werden hieraan verbonden?
Wat is het Belgische standpunt over de geleidelijke terugtrekking van de MONUC vanaf dit jaar en de volledige terugtrekking tegen juni 2011? Denkt u dat de VN-missie nog een rol te spelen heeft tijdens het volgende verkiezingsproces? Bent u bereid om tijdens het EU-voorzitterschap te pleiten voor het behoud van de MONUC, tenminste tot na de verkiezingen?
De heer Steven Vanackere, vice-eersteminister en minister van Buitenlandse Zaken en Institutionele Hervormingen. - Ik ben mevrouw Schelfhout dankbaar voor haar vele vragen waarbij ze vermeden heeft over een défilé of over een ander detail te spreken dat momenteel de politieke debatten meer domineert dan vraagstukken die voor het leven van de Congolezen belangrijker zijn. Anderzijds heb ik het gevoel dat het aantal en de aard van de vragen het bestek van een actualiteitsvraag overstijgt. Ik zal vrij bondig en kernachtig antwoorden, maar ben bereid om bepaalde vragen als een vraag om uitleg of een schriftelijk vraag te beantwoorden.
Voor België is het uitermate belangrijk dat het democratiseringsproces in Congo wordt voortgezet. Zoals iedereen weet, moet de Congolese democratie verder worden geconsolideerd. In dat opzicht is het van belang dat de volgende verkiezingen plaatsvinden binnen de hiertoe door de grondwet vastgestelde termijnen. Tijdens mijn bezoek in Kinshasa heb ik daartoe een engagement van het staatshoofd kunnen vaststellen. Er bestaan echter belangrijke financiële en logistieke uitdagingen, onder meer inzake de registratie van de kiezers en de herziening van de kiezerslijsten.
Het is onontbeerlijk dat de Congolese regering zo snel en zo duidelijk mogelijk aangeeft welke bijstand, ook financiële, ze van de internationale gemeenschap nodig heeft en voor welke aspecten ze zelf zal instaan. Dat was trouwens één van de voornaamste punten van de brief die de internationale gemeenschap onlangs aan president Kabila overhandigd heeft en waarin de internationale gemeenschap een aantal bekommernissen met betrekking tot de komende Congolese verkiezingen opsomde. België staat ten volle achter die boodschap. De brief heeft ertoe geleid dat het voorbereidingsproces aan Congolese zijde werd gestimuleerd. Vandaag vindt in Kinshasa een vergadering plaats tussen de posthoofden van de EU en de onafhankelijke kiescommissie van Congo.
Ik heb niet alleen met het staatshoofd over de problematiek van de verkiezingen gesproken, maar ik heb mij ook bij de voorzitter van de onafhankelijke kiescommissie van de precieze situatie vergewist.
MONUC is een bijzonder belangrijk onderwerp, waaraan we in België de komende weken en maanden de gepaste politieke aandacht zullen moeten besteden.
De eerste gesprekken over de modaliteiten van de toekomstige aanwezigheid van MONUC vonden de voorbije weken plaats tussen de VN en de Congolese regering. Daarbij werd de Congolese uitgangspositie kenbaar gemaakt.
Ik vind het essentieel te beklemtonen dat uiteindelijk de Veiligheidsraad de knoop zal moeten doorhakken. De indruk die, ook in de Belgische media, werd gegeven als zou de uitgangspositie van de Congolese regering neerkomen op de conclusie die in de maand mei in de VN-Veiligheidsraad zal moeten worden getrokken, is minstens zeer voorbarig te noemen. Het VN-Secretariaat moet nu voorstellen aan de Veiligheidsraad formuleren op basis van onder andere de gesprekken met de Congolese regering.
De juiste positie van de Congolese overheid aangaande de rol van MONUC in het verkiezingsproces dient nog verder te worden uitgeklaard. Het is zeker wenselijk dat het verkiezingsproces gebruik kan maken van de enorme logistieke capaciteiten van deze vredesoperatie.
Mijn persoonlijke mening hierover beperkt zich tot twee opmerkingen.
Enerzijds is het essentieel dat de Belgische diplomatie een rol kan spelen in de discussies die in mei in de Veiligheidsraad moeten worden afgerond. Ik heb al bilaterale gesprekken gehad met een aantal vaste leden van de Veiligheidsraad en met een aantal Europese vrienden met wie wij regelmatig samenwerken. Ook met de Verenigde Staten probeer ik in dat verband een goed bilateraal contact te hebben, zodat onze prioriteiten, zoals dat in december het geval is geweest, voldoende aan bod kunnen komen.
Ten tweede - daar ga ik niet in detail op in - is timing die de Congolese regering voorstelt op zijn zachtst overambitieus. Ik erken het recht van de Congolese overheid te vinden dat ze als soevereine overheid een perspectief moet hebben waarbij de internationale troepen op een gegeven moment niet langer nodig zijn. Men kan dat zelfs als een positief signaal zien voorzover men kan erkennen dat het aan de Congolese overheid is om de rechtsstaat te garanderen en de bevolking te beschermen. De timing die naar voren wordt geschoven om die taak over te nemen, mag echter als te ambitieus worden beschouwd. De rol van MONUC of zijn opvolger ervan is dus nog niet uitgespeeld.
Mevrouw Els Schelfhout (CD&V). - Uit het antwoord van de minister onthoud ik dat ook de minister van mening is dat het democratische proces moet worden voortgezet door binnen de vastgestelde termijnen verkiezingen te organiseren, en dat de minister stelde dat de rol van MONUC nog niet is uitgespeeld.
Aan het begin van zijn antwoord zei de minister dat Congo zelf moet aangeven welke bijstand het voor de verkiezingen nodig heeft. Ik mag hopen dat de VN, de EU en België, die een belangrijke rol te spelen hebben, geen al te afwachtende houding zullen aannemen.
Er zijn grote uitdagingen voor Congo en die moeten een belangrijk gespreksonderwerp vormen in de diplomatieke relaties met ons partnerland, maar ook in de Europese context naar aanleiding van het naderende Belgische EU-voorzitterschap.
Als we de zaken in Congo vooruit willen helpen, dan moeten we ophouden met zeuren over een Congoreis van Albert II en over Congolese stagiairs die al dan niet achter de fanfare zullen marcheren, niet omdat we blind zijn voor de realiteit van Congo, maar vooral omdat we zeer bezorgd zijn en omdat we een bijdrage willen leveren ten voordele van de Congolese bevolking, die al lang genoeg lijdt.
Ik dank de minister alvast voor het uitgebreide schriftelijke antwoord dat ik nog op deze vraag zal krijgen.