4-100

4-100

Belgische Senaat

Handelingen

DONDERDAG 10 DECEMBER 2009 - OCHTENDVERGADERING

(Vervolg)

Evaluatie van de nieuwe asielprocedure (Stuk 4-1204)

Bespreking

(Voor de aanbevelingen van de commissie voor de Binnenlandse Zaken en voor de Administratieve Aangelegenheden, zie stuk 4-1204/1.)

Mevrouw Nahima Lanjri (CD&V), rapporteur. - Ik zal alleen de aanbevelingen overlopen, voor de rapportering verwijs ik naar het schriftelijke verslag.

De nieuwe asielprocedure is van kracht sinds 1 juni 2007. Daarom vond de Commissie voor de Binnenlandse Zaken en voor de Administratieve Aangelegenheden het de hoogste tijd voor een grondige evaluatie. We hebben hoorzittingen georganiseerd met tal van betrokkenen, niet alleen met de minister van Migratie- en asielbeleid, maar ook met vertegenwoordigers van instanties die de asielprocedure uitvoeren, zoals de Dienst Vreemdelingenzaken, het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen, de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen en met de organisaties die zich met de asielprocedure bezighouden zoals Vluchtelingenwerk Vlaanderen en CIRÉ, UNHCR en vertegenwoordigers van de Franstalige en Nederlandstalige balies.

Uit de hoorzittingen en uit de evaluatie blijkt dat de nieuwe asielprocedure alvast veel sneller verloopt dan de vorige. Gemiddeld nemen het onderzoek en de beroepsmogelijkheden die eraan gekoppeld zijn, nu ongeveer negen maanden in beslag, terwijl dat vroeger opliep tot ruim twee jaar.

13 297 asielaanvragen werden in 2009 tot en met eind 31 oktober ingediend waarvan 9677 voor het eerst werden behandeld; in 3620 gevallen gaat het om meervoudige aanvragen of om aanvragen die al eerder waren ingediend.

Hoewel de nieuwe asielprocedure in het algemeen positief kan worden beoordeeld, blijkt er toch een aantal belangrijke knelpunten te bestaan. Om die weg te werken heeft de commissie de volgende aanbevelingen geformuleerd.

De bereikbaarheid van de Dienst Vreemdelingenzaken moet absoluut worden verbeterd, zowel telefonisch als per e-mail.

Er moet een protocolakkoord worden gesloten tussen DVZ en Fedasil, dat verantwoordelijk is voor de opvang van asielzoekers. Een betere samenwerking kan ook de druk op het opvangnetwerk verlichten.

De vasthouding van asielzoekers moet tot een minimum worden gereduceerd. Hoewel de wet de vasthouding beperkt, worden asielzoekers nog te vaak langer dan nodig vastgehouden.

Als DVZ tegen het advies van UNHCR in, een asielzoeker in het kader van de Dublinprocedure naar een andere lidstaat overbrengt, moet DVZ die beslissing motiveren. België moet erop toezien dat de asielzoekers in een andere lidstaat kunnen rekenen op de noodzakelijke bescherming.

Het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen voert het onderzoek ten gronde van de asielaanvragen. De mogelijkheid moet worden onderzocht om extra financiële middelen toe te kennen aan het CGVS, weliswaar in functie van het aantal te behandelen asielaanvragen.

Ook moet worden onderzocht of de interviews die het CGVS afneemt, kunnen worden opgenomen, zodat ze achteraf kunnen worden geraadpleegd en dus ook gecontroleerd.

Het CGVS moet beter motiveren waarom iemand al dan niet in aanmerking komt voor de subsidiaire bescherming. Dat nieuwe statuut dat in 2007 samen met de nieuwe asielprocedure werd ingevoerd, biedt bescherming aan asielzoekers die niet onder de Conventie van Genève vallen, maar toch om bepaalde redenen niet naar hun land terug kunnen. Het gaat om mensen die uit oorlogsgebieden komen, vooral uit Irak en Afghanistan.

Van 1 januari tot 31 oktober 2009 werd voor 285 dossiers, ofwel in 2,1% van het totale aantal aanvragen, een dergelijk statuut toegekend.

Het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen moet ook verantwoordelijk worden voor de toekenning van het statuut van de staatloze. Dat staat in het regeerakkoord; de commissie vraagt dat daar dringend werk van wordt gemaakt.

De filterprocedure bij de Raad van State moet, zoals wettelijk bepaald, dringend worden geëvalueerd. De procedure bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen moet worden vereenvoudigd. Tevens moet worden onderzocht of de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen een zekere vorm van onderzoeksbevoegdheid kan krijgen. De werking van de raad moet ook transparanter. Als een beslissing van de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen afwijkt van het advies van UNHCR, dan zou die moeten worden gemotiveerd. Ook moet worden nagegaan of bij de raad een bureau voor rechtsbijstand kan worden opgericht. Ook moeten advocaten gespecialiseerd in asielrecht beter worden opgeleid en ondersteund.

Ten slotte moet een einde worden gemaakt aan de verschillen in rechtspraak van de Nederlandstalige en Franstalige kamers. Zo antwoordde staatssecretaris Wathelet op een vraag van mij dat in het gerechtelijk jaar 2008-2009 van het totale aantal asielzoekers dat bij de Nederlandstalige kamers van de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen beroep aantekende, 0,7% het statuut van vluchteling kregen; bij de Franstalige kamers liep dat aandeel op tot 6,3%. De commissie vindt dat het verschil moet worden verklaard en weggewerkt. Ook moeten mechanismen worden opgestart om dergelijke verschillen in de toekomst te voorkomen.

Aan de nieuwe asielprocedure kan zeker nog worden gesleuteld. De commissie voor de Binnenlandse Zaken en voor de Administratieve Aangelegenheden vraagt de regering om haar aanbevelingen ernstig te nemen en in concrete maatregelen om te zetten. Als ze dat doet, zal de asielprocedure nog beter verlopen.

Hiermee heb ik de aanbevelingen van de commissie overlopen. De commissie voor de Binnenlandse Zaken en voor de Administratieve Aangelegenheden zal er nauwgezet op toezien dat de regering haar aanbevelingen ten uitvoer legt. Uiteraard krijgen de bevoegde ministers de nodige tijd. We zullen dit dossier te gepasten tijde in de commissie bespreken.

M. Berni Collas (MR). - Le mouvement réformateur a toujours prôné une politique d'immigration humaine et réaliste, axée sur une procédure d'asile efficace et respectueuse des droits des demandeurs d'asile.

La nouvelle procédure d'asile entrée en vigueur le 1er juin 2007 semble atteindre ses objectifs, ce dont nous nous réjouissons. Le traitement plus rapide du dossier, l'abandon de la phase de recevabilité durant la procédure d'asile et la création du Conseil du contentieux des étrangers ont, heureusement, permis de raccourcir sensiblement la procédure.

Je remercie Mme Lanjri d'avoir rédigé les recommandations qui ont servi de base à nos discussions pour aboutir in fine à un vote unanime sur l'ensemble du texte.

Hierbij wil ook mijn respect uitspreken voor de gedrevenheid, inzet en competentie van collega Lanjri.

Mon groupe a proposé quelques amendements qui ont été retenus par la commission.

Concernant, tout d'abord, le Commissariat général aux réfugiés et aux apatrides, nous étions favorables à une augmentation du budget en fonction du nombre de demandes d'asile à traiter, mais nous avons demandé que soient préalablement examinées les marges budgétaires disponibles pour aboutir à cette augmentation.

Nous avons également suggéré que le CGRA fasse part des éléments dont il tient compte dans son rapport annuel. Cela peut se révéler utile pour les demandeurs d'asile.

Nous étions également favorables à la possibilité, pour le demandeur d'asile, de réagir aux informations que le CGRA utilisera contre lui, mais uniquement au cours ou au terme de l'audition, et non lors d'une audition ultérieure. En effet, le fait de convoquer à nouveau le demandeur d'asile dans ce but ralentira la procédure.

En ce qui concerne l'enregistrement de l'audition, il nous semble opportun d'examiner l'efficacité du système et le coût engendré par ce procédé. En effet, cette décision nécessite des outils d'enregistrement et des moyens de conservation des bandes audio. On peut se demander combien de temps celles-ci seront conservées et dans quels locaux.

Veillons également à ne pas créer une suspicion à l'encontre des services qui réalisent ces auditions. C'est une de nos préoccupations.

En ce qui concerne l'éventualité de conférer une compétence d'instruction au Conseil du contentieux des étrangers, nous sommes d'avis qu'il convient, en tout cas dans un premier temps, d'examiner l'opportunité de cette mesure.

Il importe de ne pas aboutir à un allongement de la procédure et de ne pas encore alourdir les budgets prévus pour l'accueil. Le Conseil du contentieux a lui-même déclaré ce qui suit lors des auditions : « La compétence d'instruction a été supprimée en vue de rendre la procédure plus efficace ». Les représentants ont dit qu'ils s'en réjouissaient.

Enfin, afin de prévenir les disparités entre les jurisprudences francophone et néerlandophone, nous avons proposé une concertation entre les magistrats.

La détresse humaine ne doit jamais nous laisser indifférents, surtout lorsque des personnes, voire des familles, ont tout quitté pour rejoindre notre pays. C'est la raison pour laquelle nous avons voté en faveur des recommandations, comme l'ensemble des autres groupes, d'ailleurs, pour plus d'efficacité, de transparence et donc de respect des personnes.

Mevrouw Fatma Pehlivan (sp.a). - Omdat ik de asielprocedure pas sinds kort namens sp.a opvolg, zal mijn uiteenzetting vooral gebaseerd zijn op het voorliggende commissieverslag.

De sp.a-fractie zal de door de commissie goedgekeurde tekst steunen, niettemin vragen we ons af hoe de 22 aanbevelingen in de praktijk zullen worden gerealiseerd. Enkele aanbevelingen zijn immers vaag, weinig concreet en vrijblijvend. Maar liefst vijf aanbevelingen beginnen met `Er moet worden nagegaan ...'.

Sta me toe even dieper in te gaan op de aanbevelingen met betrekking tot de juridische en sociale bijstand van de asielzoekers. Allereerst zou meer uitleg mogen worden gegeven bij de aanbeveling omtrent het sluiten van het protocolakkoord om de samenwerking tussen DVZ en Fedasil te verbeteren.

Daarnaast stel ik vast dat bij de uitgebreide reeks aanbevelingen niet minder dan de helft betrekking heeft op een meer adequate juridische en sociale ondersteuning en bijstand van de asielzoeker tijdens de gehele asielprocedure, te beginnen bij de aanvraag en de interviews bij CGVS en eindigend bij de betwistingsprocedure voor de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen en het cassatieberoep bij de Raad van State. Ter illustratie citeer ik uit aanbeveling 6: `Om de rechten van de asielzoekers te waarborgen, moet er in meer ondersteuning en opleiding worden voorzien voor advocaten die zich met asielrecht bezighouden.' Een begin van oplossing bestaat in het verschaffen van juridische bijstand bij het eerste interview bij DVZ. Een advocaat is de aangewezen persoon om een asielzoeker maximaal te begeleiden en voor te bereiden op de interviews bij het CGVS.

Ik wil de bevoegde staatssecretaris ook de raad geven op korte en halflange termijn passende maatregelen te nemen en de nodige financiële middelen vrij te maken om gedurende de hele procedure een kwaliteitsvolle en efficiënte juridische en sociale ondersteuning en bijstand voor de asielzoekers te garanderen.

Ik kom dan bij het protocolakkoord dat moet worden gesloten tussen DVZ en Fedasil. Ik begrijp dat een betere samenwerking wordt beoogd, maar voor de rest is weinig bevredigend. De enige aanwijzing voor concrete afspraken tussen beide diensten vind ik min of meer op pagina 21 van de beleidsnota Asiel- en migratiebeleid, waar sprake is van het sluiten van een protocolakkoord tussen de staatssecretaris voor Migratie- en asielbeleid en de staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie, om de samenwerkingsmodaliteiten te bepalen voor de verwijdering van de gezinnen in onregelmatig verblijf die in de opvangstructuren van Fedasil worden opgevangen. Ik lees dat in een laatste fase die gezinnen worden overgebracht naar een woning. Die vage omschrijving roept bij mij vragen op. Is het een gesloten woning of kunnen de gezinnen de woning vrij verlaten? Kunnen de kinderen school blijven lopen? Welke maximumtermijn staat er op een verblijf in een dergelijke woning? Op al die vragen vind ik ook in de ontwerpaanbeveling geen antwoord.

Toch zullen we, zoals ik in het begin van mijn uiteenzetting heb gezegd, de aanbevelingen steunen en samen met collega Lanjri zullen we in de commissie de ministers - in het meervoud - blijven volgen. Dat men zo moeilijk vat krijgt op de vluchtelingenproblematiek komt precies ook doordat verschillende ministers ervoor bevoegd zijn.

Mevrouw Nahima Lanjri (CD&V). - Ik wil even ingaan op de laatste vraag van mevrouw Pehlivan over het opsluiten van gezinnen met kinderen. We zijn in de commissie dat debat aan het voeren. Twee weken geleden zijn we daarmee begonnen en het debat wordt zeker voortgezet in januari. We hebben ervoor gekozen die discussie apart te voeren, omdat ze zo moeilijk is. Ik verwijs hierbij ook naar het wetsvoorstel dat ik heb ingediend.

Mevrouw Fatma Pehlivan (sp.a). - Samen met u zullen we dat zeker blijven volgen.

Mevrouw Nele Jansegers (VB). - Bij deze evaluatie van de asielprocedure werden vooral de technische aspecten van de procedure besproken. Met bepaalde aanbevelingen zijn we het helemaal eens. Niemand kan tegen meer efficiëntie en een betere samenwerking tussen de verschillende instanties zijn.

De algemene teneur van de aanbevelingen is echter dat asielzoekers nog meer procedurele waarborgen moeten krijgen dan nu al het geval is. Op zich is daar weinig op tegen, maar het lijkt vooral de bedoeling te zijn nog meer asielzoekers aan verblijfsdocumenten te helpen. Bepaalde aanbevelingen gaan daarin zeer ver. Ik overloop ze even per hoofdstuk.

Ik begin bij de Dienst Vreemdelingenzaken. Het Vlaams Belang kan niet akkoord gaan met de aanbeveling dat het vasthouden van asielzoekers tot een minimum moet worden beperkt en dat het enkel kan voor asielzoekers voor wie de maatregel noodzakelijk is. Dat is voor ons veel te restrictief. Asielzoekers moeten integendeel voor de volledige duur van de asielprocedure in gesloten centra worden opgevangen, zodat ze in geval van afwijzing van hun aanvraag zo snel mogelijk kunnen worden gerepatrieerd.

Op die manier wordt vermeden dat zij in geval van een negatieve beslissing in de natuur verdwijnen en hun verblijf hier illegaal voortzetten. Het Vlaams Belang is ervan overtuigd dat het principe van de opvang in gesloten centra, gekoppeld aan een korte procedure, ertoe zal leiden dat asielzoekers die in wezen economische vluchtelingen zijn, ons land links zullen laten liggen.

We zijn ons ervan bewust dat een Europese richtlijn van 2003 de systematische opvang in gesloten centra tijdens de volledige duur van de procedure belet. Deze richtlijn stelt immers als beginsel voorop dat asielzoekers zich vrij mogen bewegen op het grondgebied van de ontvangende lidstaat. Deze richtlijn, en bij uitbreiding de hele Europese asiel- en migratiewetgeving, moet daarom worden herzien teneinde een doortastende politiek mogelijk te maken.

Ook de aanbeveling die stelt dat België er moet op toezien dat asielzoekers die in het kader van de Dublinverordening naar een andere EU-staat worden overgebracht, kunnen rekenen op een bescherming, asielprocedure en opvang die voldoet aan de Europese en internationale normen, is volgens ons overdreven. In een verenigd Europa mag worden verondersteld dat alle lidstaten hun verantwoordelijkheid nemen en de normen naleven. Het is niet aan ons land om op dit gebied politieman te spelen voor de andere lidstaten. De lidstaat waarvan de asielzoeker het grondgebied het eerst betreden heeft, is verantwoordelijk voor de behandeling van de asielaanvraag. Daarmee is voor België de kous af. Voor een extra toets is geen plaats. In geen geval kan er sprake van zijn dat België dergelijke asielaanvragen, waarvoor volgens Dublin een andere lidstaat verantwoordelijk is, toch zou behandelen.

Het Vlaams Belang kan zich vinden in een uitbreiding van de financiële middelen en van het personeel voor het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen, CGVS, met het oog op een snellere en efficiëntere afhandeling van asielaanvragen en het wegwerken van de historische achterstand.

Waar we het daarentegen moeilijk mee hebben is de aanbeveling die stelt dat er moet worden nagegaan in welke mate de asielzoekers voor de afname van het interview optimaal geïnformeerd moeten kunnen worden over de elementen waar het CGVS rekening mee houdt. Dreigt dit niet in nog grotere mate te leiden tot voorgekauwde, gefabriceerde verhaaltjes? Deze aanbeveling lijkt ingegeven door de wens om zoveel mogelijk asielzoekers een verblijfsvergunning te geven. Is het echt nodig hun als het ware de pap in de mond te geven?

Het is niet wenselijk dat, zoals de tweede aanbeveling luidt, de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen een vorm van onderzoeksbevoegdheid krijgt. Daardoor zou de asielprocedure opnieuw meer tijd in beslag nemen, wat juist niet de bedoeling was van de nieuwe asielprocedure. De efficiëntie, het zo vlug mogelijk bieden van rechtszekerheid aan alle betrokkenen, dient voorop te staan, anders zal de lange duur van de asielprocedure opnieuw als argument ten voordele van regularisatie worden aangevoerd. Ook deze aanbeveling lijkt ingegeven door de wens zoveel mogelijk asielzoekers de vluchtelingenstatus toe te kennen.

Er kunnen vragen worden gesteld bij het opschortende karakter van het beroep bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen. Het standpunt van het Vlaams Belang is altijd geweest dat afgewezen asielzoekers de beslissing over het door hen ingestelde beroep in het buitenland moeten afwachten. Dit zal een ontradend effect hebben op gelukzoekers die er slechts op uit zijn hun verblijf in ons land zo lang mogelijk te rekken.

Wij hebben geen probleem met de evaluatie van de filterprocedure bij de Raad van State. We vragen ons wel af of men niet verder moet gaan. De ingestelde beroepen leiden misschien hooguit in 5% van de gevallen tot cassatie. Is een dergelijke voorziening na het beroep bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen nog nodig? Het Vlaams Belang stelt voor het administratief cassatieberoep bij de Raad van State in asielzaken af te schaffen. Dit is enkel een manier voor uitgeprocedeerde asielzoekers om hun verblijf in ons land te rekken, want in de praktijk vindt geen uitwijzing plaats, hoewel het beroep bij de Raad van State niet opschortend is, en om uiteindelijk geregulariseerd te raken.

Onze fractie zal tegen de aanbevelingen stemmen.

Mme Christiane Vienne (PS). - Au nom de mon parti, je tiens à souligner la qualité des recommandations. Certes, tout est perfectible, mais nous notons avec plaisir les progrès réalisés. C'est pourquoi nous adopterons ce texte.

-De bespreking is gesloten.

-De stemming over de aanbevelingen van de commissie voor de Binnenlandse Zaken en voor de Administratieve Aangelegenheden heeft later plaats.