4-47

4-47

Sénat de Belgique

Annales

JEUDI 6 NOVEMBRE 2008 - SÉANCE DE L'APRÈS-MIDI

(Suite)

Proposition de résolution relative au soutien énergique de la Belgique et de l'UE à la force de maintien de la paix des Nations unies dans l'Est du Congo (Doc. 4-992) (art. 22.3 du Règlement)

Discussion

(Pour le texte adopté par la commission des Relations extérieures et de la Défense, voir document 4-992/2.)

Mevrouw Els Schelfhout (CD&V), rapporteur. - Tijdens haar vergadering van 5 november 2008 heeft de commissie voor de Buitenlandse Betrekkingen en voor de Landsverdediging beslist een voorstel van resolutie op te stellen betreffende het krachtdadig ondersteunen door België en de Europese Unie van de VN-vredesmacht in Oost-Congo. De voorwaarden waaronder de commissie van die bijzondere procedure gebruik kon maken worden in artikel 22.3 van het reglement van de Senaat als volgt omschreven: `Wanneer de commissies naar aanleiding van een bespreking beslissen dat een wetgevend initiatief nodig is of dat de Senaat zijn standpunt te kennen moet geven, kunnen ze zelf een voorstel van wet of van resolutie opstellen, het bespreken, erover stemmen en hierover verslag uitbrengen, zonder dat de Senaat het vooraf in overweging neemt. Deze procedure kan alleen worden aangevat als twee derden van de leden van de commissie zich schriftelijk akkoord verklaren en de voorzitter van de Senaat vooraf zijn toestemming heeft gegeven. In geval van twijfel over de ontvankelijkheid of over de bevoegdheid van de commissie raadpleegt de voorzitter het bureau.' Per brief van 4 november 2008 werd de voorzitter van de Senaat de toestemming gevraagd voor deze procedure en de voorzitter heeft zijn instemming betuigd. Tevens hebben twaalf leden van de commissie zich akkoord verklaard, waardoor de procedure dus kon worden gestart.

Het aantal vluchtelingen dat eind 2007 in Noord-Kivu op 350 000 werd geschat, is inmiddels gestegen tot 1,4 à 2 miljoen; 60% van de ontheemden zijn kinderen. In Oost-Congo werden en worden verschrikkelijke slachtingen aangericht. Meisjes en vrouwen worden verkracht, kinderen worden gedwongen geronseld. Kortom, mensenrechten worden op een verschrikkelijke manier geschonden. De strijdende partijen spreken oorlogstaal en de oorlogsdreiging is zeer groot. Op het ogenblik worden in Kiwanja, een plaats zeer dicht bij Rutshuru, ongeveer op 75 km van Noord-Goma, van deur tot deur jongeren geronseld door Mai-Mai. Degenen die weigeren, worden vermoord, degenen die kunnen ontsnappen, worden weinig later vermoord door de rebellen van Nkunda, omdat ze ervan worden beschuldigd Mai-Mai-strijders te zijn. Dat is verschrikkelijk.

Voor een oplossing van dit drama moet in de eerste plaats gestreefd worden naar een globale aanpak, dus met oog voor zowel het militaire als het diplomatieke en het humanitaire aspect. Enkel op die manier kan een duurzame vrede in de regio van de grote meren en Oost-Congo worden bewerkstelligd. Daarom is het ons inziens onder meer van belang er in de Veiligheidsraad voor te pleiten dat met spoed alle nodige maatregelen worden genomen die kunnen verhinderen dat wie dan ook de burgerbevolking van Noord-Kivu, en van de stad Goma in het bijzonder, aanvalt en dat het mandaat van de MONUC verduidelijkt en versterkt wordt, maar ook dat de samenstelling van en het bevel over de MONUC wordt geëvalueerd met het oog op een doeltreffender en krachtdadiger optreden op het waarborgen van de veiligheid in de vluchtelingenkampen en in de dorpen, op het uitoefenen van controle over de plaatsen waar natuurlijke rijkdommen voor militaire doeleinden worden ontgonnen en ten slotte met het oog op het steunen van de Congolese overheid bij de oprichting van een rechtsstaat binnen de erkende landsgrenzen. We pleiten voor een beperkte en tijdelijke EU-versterking onder VN-mandaat, waarbij een EU-politiemacht, ondersteund door een mobiele interventiemacht, zal samenwerken met de Congolese regering om als belangrijkste taken in te staan voor effectieve bescherming van de Congolese burgers, de staats- en openbare instellingen en het toezicht op de installatie van de staatsstructuren. Daarnaast dringen we aan op de oprichting en de opleiding van een lokale politiemacht. De verantwoordelijken van deze politiemacht zouden moeten worden opgeleid door de Europese politiemissie EUPOL, die reeds aanwezig is in Oost-Congo en daar ervaring heeft opgedaan.

We roepen alle partijen op om hun toezeggingen na te komen, om de burgerbevolking te beschermen en de mensenrechten te eerbiedigen, zoals vastgelegd in het Gomavredesakkoord en het Nairobivredesproces en om die zo spoedig mogelijk toe te passen.

Aangezien er in de resolutie wordt gepleit voor een totale aanpak, dringen we er bij de Europese partners op aan om een grootschalige humanitaire hulpoperatie op gang te brengen om de lokale bevolking en de ontheemden in het oosten van de DRC de nodige voedselhulp en medische verzorging te bieden en om een veilige terugkeer van de vluchtelingen te garanderen volgens het internationaal humanitair recht. Verder dringen we erop aan om te investeren in de internationale monitoring van de manier waarop grondstoffen in Oost-Congo worden ontgonnen en illegaal uit het land worden geëxporteerd.

Er werden enkele tekstwijzigingen aangebracht en amendementen voorgesteld. Mevrouw Temmerman stelde voor een nieuw punt toe te voegen met betrekking tot de veroordeling van het geweld in Oost-Congo door de Peace and Security Council van de Afrikaanse Unie en hun oproep om meer internationale vredestroepen naar de regio te brengen. Zo wordt de rol van de Afrikaanse Unie benadrukt.

De commissie stemde met deze tekstwijziging in.

Mevrouw de Bethune stelde voor om het punt 1 te laten voorafgaan door een nieuw punt, waarin wordt gevraagd om alles in het werk te stellen om de diplomatieke banden met de DRC te normaliseren zodat ons land ten volle zijn rol kan spelen in de stabilisering van de regio en de totstandkoming van een duurzame vrede. Mevrouw Hermans formuleerde haar bezorgdheid over dit voorstel, waarna mevrouw de Bethune benadrukte dat we dienen te opteren voor een resultaatsverbintenis eerder dan voor een inspanningsverbintenis. Op voorstel van mevrouw Zrihen werd dit punt als volgt geformuleerd: `de inspanningen verder te zetten om duurzame diplomatieke betrekkingen tussen de Belgische en de Congolese regering te herstellen, en voor een hervatting van een openhartige, hartelijke en constructieve dialoog tussen de Congolese en Rwandese overheden, zodat ons land ten volle kan bijdragen tot de stabilisering van de regio en tot de totstandkoming van duurzame vrede'.

De commissie stemde eenparig met deze tekstwijziging in.

De dames Zrihen, de Bethune en Schelfhout stelden voor om een wijziging in te voeren met betrekking tot het functioneren van de Veiligheidsraad. Mevrouw Durant en de heer Dubié drongen erop aan dat expliciet werd verwezen naar de rules of engagement voor het mandaat van de MONUC. Mevrouw Zrihen stelde daarom de volgende tekst voor: `er bij de VN-Veiligheidsraad voor te pleiten dat hij het mandaat van de MONUC verduidelijkt en versterkt, overeenkomstig de inzetregels die goedgekeurd zijn op 15 mei 2007, alsook de samenstelling van en het bevel over de MONUC, met het oog op een doeltreffender en krachtdadiger optreden, het waarborgen van de veiligheid in de vluchtelingenkampen en de dorpen, het uitoefenen van de controle over de plaatsen waar natuurlijke rijkdommen voor militaire doeleinden ontgonnen worden en het steunen van de Congolese overheid in de oprichting van een rechtsstaat binnen de erkende landsgrenzen'.

De commissie stemde ook met deze tekstwijziging eenparig in.

De heer Elsen stelde voor het punt met betrekking tot een versterking door een EU-politiemacht als volgt te wijzigen: `5. Aan te dringen op de oprichting en opleiding van een lokale politiemacht. De verantwoordelijken van deze politiemacht zouden opgeleid moeten worden door de Europese politiemissie EUPOL, die reeds aanwezig is in de DRC en daar ervaring heeft opgedaan'. Dit omdat het niet raadzaam is te verwijzen naar de organisatie van de lokale politie per taalgroep en per regio. De heer Monfils was het daarmee eens maar benadrukte het belang van de vermenging van de troepen.

De commissie stemde eenparig met deze tekstwijziging in.

Bij punt 7 merkte mevrouw de Bethune op dat opdat een diplomatiek vredesakkoord echt kans op succes zou hebben, de regering de mogelijkheid van de afdwingbaarheid van het akkoord moet bepleiten, waarbij ook niet-militaire opties gebruikt moeten worden zoals onder andere het inbouwen van ijkpunten in de hulpverlening en in de voorwaardelijke hulp. Mevrouw Hermans sprak de vrees uit dat het opnemen van de mogelijkheid van afdwingbaarheid van een vredesakkoord niet zal leiden tot een oplossing op korte termijn. Ze zei ook twijfels te hebben bij het gebruiken van niet-militaire opties zoals het inbouwen van ijkpunten in de hulpverlening. Ze pleitte daarom voor een zekere voorzichtigheid omdat bij die optie de bevolking rechtstreeks wordt geraakt.

Daarom werd de tekst gewijzigd als volgt: `alle diplomatieke initiatieven maximaal te ondersteunen, zoals het initiatief dat moet leiden tot het Nairobi II-proces. Opdat een diplomatiek vredesakkoord echt kans op succes kan hebben moet de regering de mogelijkheid van de afdwingbaarheid van het akkoord bepleiten.

Zo zouden ijkpunten in de bilaterale hulpverlening of voorwaardelijke hulp gehanteerd kunnen worden.'

Ook met deze tekstwijziging werd eenparig ingestemd.

Mevrouw Temmerman stelde voor om met betrekking tot het onderzoek door het Internationaal Strafhof en de aanhouding van misdadigers `alle betrokken landen te vragen hun volle medewerking te verlenen' aangezien het initiatief voor een onderzoek, aanhouding en berechting bij het Internationaal Strafhof zelf ligt en niet bij de individuele landen.

Mevrouw Durant legde uit dat men in het voorstel van resolutie uitdrukkelijk de namen moet vermelden van personen tegen wie een internationaal aanhoudingsbevel moet worden uitgevaardigd. Jean Bosco werd officieel in beschuldiging gesteld door het Internationaal Strafhof en er werd een internationaal aanhoudingsbevel tegen hem uitgevaardigd, wat niet het geval is met Laurent Nkunda.

Om alle personen die oorlogsmisdaden hebben begaan onder het toepassingsgebied van de tekst te laten vallen, stellen mevrouw Durant en mevrouw de Bethune voor om punt 8 aan te vullen als volgt: `en gevolg te geven aan de beschuldiging van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid die het Internationaal Strafhof tegen de betrokken krijgsheren heeft uitgesproken;'.

Ook deze tekstwijziging werd eenparig aangenomen.

Mevrouw Temmerman stelt voor het punt met betrekking tot de noodzakelijkheid van een grootschalige hulpoperatie aan te vullen met de woorden `in functie van een gegarandeerde veilige terugkeer van vluchtelingen'. Volgens haar moet niet alleen op korte termijn actie ondernomen worden voor de burgerbevolking en de vluchtelingen in de zin van dringende hulp, maar moet er ook een doelstelling op langere termijn komen.

De commissie ging eenparig akkoord met deze wijziging.

Het voorstel van resolutie werd in zijn geheel eenparig aangenomen door de tien aanwezige leden. Vertrouwen werd geschonken aan de rapporteur voor het opstellen van het verslag.

Ik dank de commissieleden voor hun positieve respons op mijn vraag voor de toepassing van de bijzondere procedure. Hun zeer constructieve medewerking heeft geleid tot een evenwichtige en belangrijke tekst. We hopen hiermee een krachtig signaal te geven. Dit humanitaire drama moet stoppen.

Mme Olga Zrihen (PS). - Je voudrais d'abord remercier mes collègues de l'excellent travail que nous avons pu réaliser grâce aux médiations et à la compréhension mutuelle.

La situation dramatique à l'Est de la République démocratique du Congo préoccupe la communauté internationale et particulièrement notre assemblée. C'est dans ce contexte de rupture de la paix et de grave crise humanitaire que nous appelons à l'action en faveur des innocentes victimes subissant les exactions intolérables des troupes rebelles dans cette région en proie à des crises à répétition depuis longtemps déjà.

Notre groupe a participé activement à l'élaboration de ce texte en proposant notamment plusieurs améliorations de nature logistique ou de fond.

Nous appelons donc avec force au vote de cette proposition de résolution que la commission des Relations extérieures et de la Défense considère comme étant adaptée à la situation d'urgence à laquelle nous sommes confrontés.

Par là, le parti socialiste renouvelle son engagement pour une paix durable dans la région et se positionne résolument au côté du peuple congolais dans une logique de solidarité internationale.

Pour nous, les progressistes, il importe en effet de lutter pour le progrès économique et social de la région des Grands lacs, progrès rendu impossible par l'insécurité croissante qu'elle connaît.

Cela fait beaucoup trop longtemps que les populations de cette région vivent dans la peur, et il est grand temps que cela cesse !

II est nécessaire que la Belgique redouble d'efforts pour s'inscrire activement au côté de ses partenaires internationaux afin de résoudre ce conflit de manière durable.

Pour terminer, monsieur le président, notre groupe presse le gouvernement à peser de tout son poids au sein de l'Union européenne et du Conseil de sécurité afin de rétablir la sécurité et la paix. Il est indispensable que la population retrouve la tranquillité et que les organisations humanitaires puissent reprendre leur travail dans les meilleures conditions.

Mevrouw Margriet Hermans (Open Vld). - Ook ik wil de collega's van de commissie voor de Buitenlandse Betrekkingen en voor de Landsverdediging danken voor de efficiënte samenwerking.

De humanitaire ramp in Congo duurt maar voort. België heeft de plicht een krachtig signaal te geven. Ons land heeft zich ertoe verbonden een oplossing te zoeken.

De vorige sprekers hebben reeds toegelicht hoe dramatisch de toestand is. Ik wil nogmaals het belang van een krachtdadige VN-vredesmacht, de MONUC, onderstrepen. Zo zou de MONUC de opdracht moeten krijgen om de mijnen waar grondstoffen worden gedolven, te bewaken. Het is immers al meer dan tien jaar duidelijk dat de exploitatie van grondstoffen de kiem is van het conflict.

We moeten de internationale gemeenschap en Europa voor dit drama opnieuw sensibiliseren want met de Amerikaanse verkiezingen is het conflict wat op de achtergrond geraakt.

-La discussion est close.

-Il sera procédé ultérieurement au vote sur l'ensemble de la proposition de résolution.