4-755/1 | 4-755/1 |
15 MEI 2008
Dit voorstel van resolutie is de synthese van twee voorstellen van resolutie die reeds werden ingediend in de vorige zittingsperiode (het ene werd ingediend op 6 maart 2007, Stuk Senaat nr. 3-2106/1, en het andere op 2 maart 2007, Stuk Senaat nr. 3-2099/1).
Ze werden in de huidige zittingsperiode opnieuw ingediend (het ene werd ingediend op 12 juli 2007, Stuk Senaat nr. 4-37/1 en het andere op 23 augustus 2007, Stuk Senaat nr. 4-154/1).
In de media wordt de ideale vrouw voorgesteld als een mager silhouet. Deze « panlatten » zijn zo alomtegenwoordig in de reclame, op podia, in tijdschriften, ... dat men ze niet kan negeren.
Erg slanke, magere modellen vormen voor miljoenen vrouwen het te bereiken ideaalbeeld.
Deze vrouwen, die als esthetische toonbeelden van perfectie worden voorgesteld, zijn almaar jonger en meer en meer uitgemergeld, totdat zij de negatie van hun lichaam worden. Deze modellen worden in de hele modewereld gebruikt om een broodmager schoonheidsideaal aan te prijzen en spelen dan ook een gevaarlijke rol omdat zij de obsessie om mager te zijn in de samenleving stimuleren.
Heel wat jonge vrouwen voldoen dan ook niet aan het ideaalbeeld dat hun door mannequins en de mode wordt voorgespiegeld. Zij vinden zichzelf abnormaal of niet mooi of aantrekkelijk genoeg. Zij zijn ontevreden met hun lichaam, beginnen steeds minder te eten, voelen zich daar goed bij en in extreme gevallen krijgen sommigen zelfs eetstoornissen. Voor heel wat personen is de magerheidscultus niet van esthetische aard, maar het symbool van de actieve vrouw die zich kan beheersen.
I. Anorexia nervosa, « ziekte van de eeuw » ?
« Jaarlijks moeten in de geïndustrialiseerde landen 500 op 100 000 jonge vrouwen tussen 15 en 29 jaar voor anorexia nervosa, een ernstige eetstoornis, behandeld worden.
De mortaliteit ten gevolge van de eetstoornissen anorexia, boulimia en hyperfagie samen is de hoogste van alle psychische aandoeningen. Ze ligt tussen vijf en tien procent. Er zijn geen concrete cijfers voor België bekend. We kunnen aannemen dat er jaarlijks tussen 150 en 200 patiënten ten gevolge van de ziekte overlijden. » (1) .
In België lijden 9 000 mensen aan anorexia nervosa. Meestal gaat het om vrouwen (de percentages variëren al naar gelang van de bron : 80 %, 90 %, 95 % van de gevallen), waaronder 90 % adolescenten. Anorexia nervosa kan in een milde vorm voorkomen, maar kan ook ernstig zijn en zelfs levensbedreigend.
Hoeveel iemand vermagert, een van de meest zichtbare symptomen van anorexia nervosa, kan worden beoordeeld aan de hand van de body mass index (BMI), dat is het gewicht uitgedrukt in kilogram gedeeld door het kwadraat van de lengte uitgedrukt in meter. Een normale BMI ligt tussen 18 en 25, met een BMI onder de 18 lijd je aan ondergewicht en wanneer je BMI lager is dan 16, is er gevaar.
Anorexia nervosa, door sommigen ook wel de « ziekte van de eeuw » genoemd, verraadt een diepgaande psychologische stoornis. De behandeling moet onder goede begeleiding plaatsvinden, hetzij via opname in een gespecialiseerde dienst met psychiaters, psychologen en voedingsdeskundigen, hetzij ambulant, met zowel medische, psychiatrische als voedingsbegeleiding (2) .
II. Anorexia : een actueel onderwerp
Vaak zijn er psychologische oorzaken (trauma's, angst om volwassen te worden, seksuele problemen, ...) maar er is ook een grote sociale dimensie. Mager zijn wordt opgedrongen als criterium voor elegantie en succes : de moderne heldinnen zijn skeletten.
De modewereld (ontwerpers, modellenbureaus, ...) en de reclamemakers dragen ontegensprekelijk een grote verantwoordelijkheid aangezien zij bijdragen tot de magerheidscultus door te werken met almaar magerdere meisjes.
Mannequins en modellen zijn dus niet alleen slachtoffer van het systeem, aangezien velen van hen anorectisch zijn, maar dragen ook een boodschap uit. Dat blijkt ook uit de grote weerklank van het overlijden van de jonge Braziliaanse mannequin Ana Carolina Reston op 14 november 2006, in Sao Paulo. Dit jonge model van 21 jaar stierf aan de gevolgen van anorexia. Zij woog nog amper 40 kilo maar was 1,74 meter groot. Dit trieste voorbeeld bracht wereldwijd heel wat reacties teweeg en schudde iedereen wakker.
III. Anorexia op internet
Deze problematiek hangt samen met een ander vrij recent fenomeen, dat wellicht de komende jaren meer omvang zal krijgen : de pro-anorectische beweging.
De « pro-ana »-beweging, als afkorting voor « pro-anorexia », is de jongste twee jaren in Frankrijk opgedoken en bestaat intussen ook in België. Zij vormt een reëel gevaar voor de gezondheid van de vrouwen in het bijzonder. Zij uit zich voornamelijk via websites en blogs, waarin anorexia als levensstijl wordt gepromoot. Voor de aanhangers is « pro-ana » zijn je lichaam beheersen en wilskracht hebben. De internetters zijn zich al dan niet bewust van de gezondheidsrisico's, maar wisselen tips en trucs uit om zich uit te hongeren en een extreem mager silhouet te bereiken. Deze sites beantwoorden praktische vragen zoals : « Hoe houd ik het vol ? Hoe kan ik overgeven ? Hoe misleid ik mijn dokter ? ». Er zijn lijsten te vinden van voedingsmiddelen en medicijnen om makkelijker te braken en tips om zwaarder te lijken op de weegschaal.
Heel wat specialisten in psychiatrie en kinderpsychiatrie vinden deze pro-ana-websites gevaarlijk omdat zij een grote invloed kunnen hebben op de mogelijk kwetsbare lezer. Sommigen vinden deze sites zelfs vergif. Zij tonen de slechtste kant van het internet, net als sites die zelfmoord, druggebruik of zelfverminking verheerlijken (3) .
Het is echter nog niet bekend welke impact deze sites precies hebben. Hun mogelijk negatieve effecten moeten onderzocht worden, zo benadrukken Canadese onderzoekers die de inhoud van een zestigtal websites ter promotie van anorexia hebben bestudeerd.
Bij Skynet, de grootste Belgische beheerder van blogs, zijn recent tal van sites gemaakt die de professionals zorgen baren. Tegen een kleine groep van een honderdtal internauten zijn trouwens verschillende klachten ingediend, die nog niet onderzocht zijn.
Volgens heel wat specialisten in psychiatrie en kinderpsychiatrie vormen deze websites een ernstig medisch risico voor het individu.
Sommige landen hebben maatregelen getroffen om websites die anorexia promoten (pro-ana-websites) een halt toe te roepen.
In de Verenigde Staten zijn pro-ana-websites verboden en in 2001 heeft de provider Yahoo tientallen sites afgesloten (4) .
In Spanje is een internetsite die aanzette tot anorexia door een vermageringswedstrijd te organiseren (wie het minste calorieën innam, won het meeste punten) gesloten na protest van de regionale regering in Madrid en van de Spaanse overheid.
In Nederland heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Hans Hoogervorst, de Nederlandse providers gevraagd hun verantwoordelijkheid te nemen en ten minste een waarschuwing op de sites te plaatsen. Zo laat punt.nl eerst een waarschuwingstekst verschijnen als iemand een pro-ana-blog wil bezoeken. Er wordt uitgelegd dat op de blog anorexia-patiënten die ontkennen dat ze ziek zijn, met elkaar communiceren en dat de blog geen informatie geeft over de zware psychische en lichamelijke gevolgen van anorexia noch over het risico op overlijden. De waarschuwing verwijst ook naar een informatieve site.
IV. Anorexia : maatregelen in Europa en elders
Zoals gezegd zijn na de dood van een jonge anorectische mannequin in de modewereld een aantal maatregelen genomen.
Spanje heeft in september 2006 tijdens de Pasarela Cibeles in Madrid vijf te magere mannequins verboden deel te nemen aan het défilé. Hun BMI was lager dan 18, en lag dus onder de grens vastgesteld door de regionale regering in Madrid.
Spanje bindt actief de strijd aan tegen anorexia : Zara en de grote Spaanse modemerken hebben met het ministerie van Volksgezondheid een overeenkomst getekend om onder meer in hun etalages poppen met ten minste maatje 38 te gebruiken.
De Britse minister van Cultuur, Communicatie en Sport, Tessa Jowell, heeft de Britse ontwerpers opgeroepen te magere modellen te boycotten.
De Italiaanse regering heeft met de Modefederatie en met de vereniging Alta Moda, die de Italiaanse couturiers verenigt, een « ethische code » tegen anorexia ondertekend. Deze code verbindt zich ertoe de gezondheid van de modellen die deelnemen aan de défilés, te beschermen en promoot een gezonde levensstijl. Volgens dat document moet voor de modedéfilés in Milaan en Rome vaker een beroep worden gedaan op modellen met grotere maten (Franse maten 42 en 44). De tekst bepaalt ook dat meisjes jonger dan 16 jaar niet mogen deelnemen aan défilés. De mannequins zullen ook een medische controle moeten ondergaan om na te gaan of hun BMI niet lager is dan 18. De Italiaanse overeenkomst is echter niet bindend; de ondertekenaars verbinden zich ertoe in hun interne reglementen maatregelen op te nemen om te garanderen dat de principes uit de overeenkomst worden nageleefd.
De Amerikaanse modeontwerpers (« Council of Fashion Designers of America — CFDA ») hebben op 12 januari 2007 aanbevelingen goedgekeurd om het probleem van de te magere modellen op te lossen, maar hebben voor die modellen geen verbod op deelname aan défilés uitgevaardigd. Deze aanbevelingen hebben betrekking op opvoeding en bewustwording en minder op regelgeving.
V. In België
Naast de bestaande gespecialiseerde ziekenhuisstructuren, werd op 22 december 2006 het eerste therapeutisch centrum voor eetstoornissen bij adolescenten geopend, om anorexia of boulimia nervosa te behandelen terwijl de adolescenten thuis kunnen blijven.
Het UZ Brussel en het UZ Antwerpen stellen vast dat er almaar meer jonge kinderen anorexia nervosa hebben, veelal jongeren van 13-14 jaar.
Deze universitaire ziekenhuizen betreuren zowel het gebrek aan cijfers over het aantal ziektegevallen bij jongeren als het gebrek aan goede infrastructuur om hen te helpen. Deze jongeren hebben nood aan multidisciplinaire begeleiding door een team van psychologen, artsen en diëtisten. Zij wijzen ook op het belang van de uitbouw van ambulante verzorgingsmogelijkheden.
De commissie voor de Sociale Zaken van de Senaat heeft op 12 december 2007 hoorzittingen gehouden over de anorexiaproblematiek :
— hoorzitting met mevrouw Myriam Vervaet, hoogleraar, UGent;
— hoorzitting met dr. Yves Simon, ULB;
— hoorzitting met mevrouw Katia Segers, hoogleraar, VUB, directeur CEMESO.
De indieners van de resoluties hebben beslist de voorstellen van resolutie ter bestrijding van anorexia aan te passen, onder andere om met die hoorzittingen rekening te houden en dienen bijgevolg onderhavige gemeenschappelijke resolutie in.
Deze tekst stelt een aantal preventiemaatregelen voor om jonge vrouwen te waarschuwen voor anorexia zoals gepromoot door pro-ana-websites en van sociaal-culturele anorexia zoals die wordt verkondigd via beelden van magere mensen in de modewereld.
| Olga ZRIHEN. Berni COLLAS. Margriet HERMANS. Joëlle KAPOMPOLÉ. Nahima LANJRI. |
De Senaat,
A. Overwegende dat de wereld van de mode en de modellenbureaus al geruime tijd kritiek krijgt van professionele gezondheidszorgverleners omdat zij vrouwen en meisjes ertoe aanzetten te gelijken op de vederlichte topmodellen uit de tijdschriften en modeshows;
B. Overwegende dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een body mass index van 18 als criterium hanteert voor ziekelijke magerte (index die wordt verkregen door het gewicht in kg te delen door de grootte in het kwadraat);
C. Gelet op het overlijden in november 2006 van een jonge mannequin ten gevolge van anorexia-gerelateerde problemen;
D. Overwegende dat in Spanje vijf te magere mannequins (met een BMI onder die van de WHO) niet mochten defileren op het grote mode-evenement in Madrid, la Pasarela Cibeles, van 18 tot 22 september 2006, krachtens een regionale richtlijn ter bestrijding van anorexia;
E. Gelet op de code of conducter bestrijding van anorexia bij topmodellen die de Italiaanse regering en de vertegenwoordigers van de Italiaanse mode-industrie hebben ondertekend, met daarin de volgende maatregelen :
— verplichte medische controle voor modellen om na te gaan of hun body mass index niet lager is dan 18, de drempelwaarde die de geneeskunde gevaarlijk acht;
— verbod voor jonge meisjes die onder deze grens zitten om te defileren;
— verbod om het beroep van mannequin uit te oefenen voor iedereen die jonger is dan 16 jaar;
— aansporing voor de vertegenwoordigers van de sector om grotere maten toe te voegen aan de modecollecties;
F. Gelet op de goedkeuring op 12 januari 2007 van aanbevelingen inzake het probleem van te magere modellen door de Amerikaanse mode-ontwerpers;
G. Overwegende dat de Belgische mode een belangrijk marktaandeel heeft en internationale faam geniet waardoor tal van défilés plaatsvinden in bijvoorbeeld Brussel, Antwerpen en Luik;
H. Gelet op de wildgroei van pro-ana-websites en -blogs;
I. Gelet op het grote aantal jonge meisjes dat in België lijdt aan anorexia nervosa die hun levensverwachting kan verkorten;
Vraagt de regering, in overleg en samen met de Gemeenschappen :
1. een gedragscode op te stellen om te strijden tegen anorexia bij topmodellen, deelneemsters aan schoonheidswedstrijden en televisie-omroepsters, in samenwerking met vertegenwoordigers van de Belgische mode-industrie, van de schoonheidswedstrijden, van de media en van de reclamewereld;
2. in die gedragscode een bepaling op te nemen dat er een medische controle kan worden uitgeoefend om na te gaan of de BMI niet lager is dan het minimum van 18. Indien dat het geval is, krijgt betrokkene geen toestemming om deel te nemen aan de modeshow, de schoonheidswedstrijd of de presentatie;
3. een studie uit te voeren om de negatieve effecten van pro-ana-websites op hun lezers te onderzoeken, met name op adolescenten;
4. de Belgische providers van websites en pro-ana-blogs bewust te maken van de gevaren van deze blogs voor jonge netsurfers. Er moet op worden toegezien dat wie materiaal op het internet plaatst, een waarschuwing aanbrengt op pro-ana-blogs en -websites;
5. de bevolking via permanente preventiecampagnes aan te sporen om gezond te leven, een goed zelfbeeld te hebben en te aanvaarden dat niet iedereen dezelfde lichaamsbouw heeft;
6. leerkrachten en schoolpsychologen beter te informeren over eetstoornissen en de gevolgen ervan, zodat zij die sneller kunnen opsporen;
7. er via de artsenverenigingen voor te zorgen dat de symptomen beter worden herkend door de huisartsen;
8. er de klemtoon op te leggen dat het belangrijk is dat die patiënten op lange termijn en tijdig multidisciplinair behandeld worden. De huisartsen moeten een belangrijke signaalfunctie vervullen ten opzichte van de ouders, die bij de behandeling van de stoornis betrokken moeten worden;
9. bij de Europese Commissie en bij de ministers van Volksgezondheid aan te dringen op preventiecampagnes om de bevolking aan te sporen om gezond te leven, een goed zelfbeeld te hebben en te aanvaarden dat niet iedereen dezelfde lichaamsbouw heeft en de oprichting te bepleiten van gespecialiseerde centra voor eetstoornissen, naar het voorbeeld van het Belgisch Centrum (5) .
| Olga ZRIHEN. Berni COLLAS. Margriet HERMANS. Joëlle KAPOMPOLÉ. Nahima LANJRI. Jean-Jacques DE GUCHT. Philippe MAHOUX. Anne DELVAUX. Dominique TILMANS. |
(1) Bron : cijfers en schattingen verstrekt door de minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid in zijn antwoord op de mondelinge vraag nr. 3-1351 van mevrouw Hermans, op 11 januari 2007 (Handelingen nr. 3-198, blz. 25)
(2) Bron : Larousse médical.
(3) Dr. Yves Simon, psychiater in Erasmus en in de kliniek van Le Domaine te Eigenbrakel en Dr. Jean-Yves Hayez, kinderpsychiater aan de UCL.
(4) Bron : NRC Handelsblad, 2 september 2006.
(5) Centre thérapeutique des troubles alimentaires (CTTA) in Eigenbrakel.