Belgische Senaat

ZITTING 2007-2008

29 APRIL 2008

Wetsvoorstel tot oprichting van een Raad voor maatschappelijk verantwoord beleggen bij de Programmatorische Federale Overheidsdienst Duurzame Ontwikkeling

(Ingediend door de heer Philippe Mahoux)

TOELICHTING

Dit wetsvoorstel neemt gedeeltelijk de tekst over van een voorstel dat reeds op 30 augustus 2004 in de Senaat werd ingediend (stuk Senaat, nr. 3-835/1 - 2004/2005).

Sinds het einde van de jaren negentig groeit de belangstelling voor het maatschappelijk verantwoord beleggen (hieronder MVB) dank zij de behoorlijke financiële prestaties van die producten en de steeds grotere bewustwording van het publiek, de bedrijven en de financiële tussenpersonen inzake de verschillende aspecten van duurzame ontwikkeling.

De opbrengsten van zogenaamde « ethische » beleggingen tonen immers aan dat het mogelijk is op lange termijn een financiële return te verkrijgen welke die van een klassiek product evenaart. De veronderstelling dat die beleggingen een lager rendement opleveren dan klassieke beleggingen, is volstrekt ongegrond.

Een voorbeeld dat erop wijst dat het rendement gelijkwaardig is, is de recente ontwikkeling van het uitstaand bedrag van de « ethische » producten. In enkele jaren tijd hebben ethische beleggingen een hoge vlucht genomen. De groei van de ethische beveks is meer dan indrukwekkend. Toen dit wetsvoorstel werd ingediend (2004), vertegenwoordigden ze amper 1,1 % van de markt.

Volgens de cijfers van het Altenatief Financieringsnetwerk beantwoordde eind juni 2007 meer dan 6 % van de fondsen en beveks die de Belgen in portefeuille hadden aan de criteria die gehanteerd worden voor het maatschappelijk verantwoord beleggen, wat goed was voor 10,7 miljard euro.

Wanneer men er de beleggingen in andere producten — zoals de solidaire spaarrekeningen van Triodos of Krekelsparen, of de aandelen van coöperatieve banken (zoals Crédal of Triodos) of in een « groupe d'épargne de proximité » — aan toevoegt, stijgt dat bedrag tot 11,36 miljard euro.

Met een toename van 33 % in de laatste zes maanden van 2007 is maatschappelijk verantwoord beleggen (MVB), zowel op de particuliere markt als in het institutionele landschap, een factor geworden waarmee men rekening moet houden. Volgens Bernard Bayot, directeur van het Alternatief Financieringsnetwerk, bestond de Belgische MVB-markt op 30 juni 2007 uit 157 producten, tegen 70 in 2003, wat neerkomt op een jaarlijkse toename met 31 %. Vergeleken bij de toestand op 31 december 2006, toen er 118 financiële MVB-producten waren, is dat een toename met 33 % in zes maanden.

Rekening houdend met wat er in de praktijk gebeurt, kan MVB in het algemeen worden gezien als elke vorm van beleggen waarbij men niet uitsluitend oog heeft voor financiële criteria, maar ook voor sociale, ethische, milieugebonden overwegingen en voor deugdelijk bestuur. De beleggingen kunnen worden geselecteerd op grond van uitsluitingscriteria of op grond van positieve criteria.

De vier belangrijke vormen van beleggen die naar gelang van het geval kunnen worden gecombineerd, zijn : ethische (of maatschappelijk verantwoorde of duurzame) beleggingen, solidaire beleggingen, ethische en solidaire investeringen en aandeelhoudersactivisme.

Voor het begrip MVB bestaat momenteel echter geen enkel wettelijk kader. En dat is een probleem. De vier MVB-criteria worden op uiteenlopende manieren vastgelegd, ofwel door de verdelers van financiële producten zelf, ofwel door externe instellingen zoals het studie- en adviesbureau Ethibel.

Elke financiële instelling die een financieel product op de markt brengt, kan zelf bepalen of dat product ethisch, duurzaam of maatschappelijk verantwoord kan worden genoemd. De markt van het duurzaam sparen en beleggen blijft groeien. Er komen steeds meer producten op de markt. Wie ervoor kiest ethisch te beleggen, wordt met een ruime keuze geconfronteerd. Wie evenwel geen deskundige terzake is, beschikt niet of slechts na heel wat moeite over de nodige informatie.

Om beleggers bewust te maken van de verschillende aspecten van de duurzame ontwikkeling, moeten zij op een zo volledig en objectief mogelijke manier geïnformeerd en voorgelicht worden over de diensten en producten die op de kapitaalmarkten voorhanden zijn. Men moet ervoor zorgen dat niet alleen de belangen, maar vooral de maatschappelijke bedoelingen van de spaarders beter worden beschermd.

We stellen dus het volgende vast : de gewone spaarder krijgt het steeds moeilijker om het onderscheid te maken tussen imago en werkelijkheid. Tevens stellen we vast dat de begrippen « ethisch/duurzaam » steeds meer worden uitgehold.

Dit wetsvoorstel is een reactie op een aantal ontsporingen die het vertrouwen van het publiek dreigen aan te tasten. De initiatieven die weliswaar worden genomen door de banken en de financiële instellingen, kunnen nooit het optreden van de overheid vervangen.

Daaruit volgt dat er nood is aan een raadgevende instantie samengesteld uit actoren afkomstig van de MVB-sector, vertegenwoordigers van de financiële sector, van de consumenten en van de werknemers- en werkgeversorganisaties om in het belang van de investeerders objectievere en transparantere financiële criteria uit te werken.

Het is niet de bedoeling van dit wetsvoorstel het begrip MVB al te zeer te beperken. Men mag niet te restrictief optreden, anders dreigt men nieuwe initiatieven terzake te blokkeren. Er moet enkel gezorgd worden voor minimumnormen.

Op 24 september 2004 heeft de Ministerraad het Federaal Plan inzake duurzame ontwikkeling 2004-2008 goedgekeurd. Dat plan bestaat uit 31 acties. Één ervan, de achtste, behelst het ethisch beleggen. Het plan pleit voor een specifiek en coherent beleid. Wat de uitvoering van dat beleid betreft, voorzag het Plan in de oprichting van een werkgroep, die werd belast met diverse opdrachten, waarvan de follow-up van de wettelijk vastgelegde transparantieverplichting van de pensioenfondsen de belangrijkste is.

Ten slotte bepaalde het Plan ook dat er speciale aandacht zou gaan naar de controle van de sociale, ethische en leefmilieu-informatie die door de bedrijven wordt verstrekt : « Net als voor de traditionele financiële rapportering is het noodzakelijk dat deze informatie op een onafhankelijke wijze wordt gecontroleerd, zonder dat dit leidt tot een meerkost voor de ondernemingen ».

Ondanks het feit dat een dergelijk ethisch streven nog niet in daden is omgezet, gaat het toch om een grote stap voorwaarts naar een humanere economie, zoals Eric Loiselet terecht opmerkt : « weliswaar zijn deze eerste stappen nog gebrekkig en onzeker, maar zij vormen niettemin een eerste stimulans voor degenen die ervan overtuigd zijn dat het geldwezen een middel kan aanreiken om de wereld te beïnvloeden ».

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

Artikel 2

Dit artikel bevat de bevoegdheden en de opdrachten van de Raad voor maatschappelijk verantwoord beleggen. Bij de meeste opdrachten moeten geen speciale opmerkingen worden gemaakt. Het probleem van de rapportering is hierop een uitzondering.

Het Federaal Plan inzake Duurzame Ontwikkeling heeft erop gewezen dat de overheid een vorm van controle, van follow-up moet kunnen uitoefenen. Aan die transparantieverplichting kan alleen worden voldaan door ernstige rapportering. De pensioen- en beleggingsfondsen moeten openbaar maken welke sociale, ethische en milieu- en corporate-governance-criteria ze in hun investeringsbeleid hanteren.

Artikel 3

Dit artikel regelt de samenstelling van de Raad voor maatschappelijk verantwoord beleggen.

Artikel 4

Dit artikel stelt de datum van inwerkingtreding van de wet vast.

WETSVOORSTEL

Artikel 1

Deze wet regelt een aangelegenheid als bedoeld in artikel 78 van de Grondwet.

Art. 2

Bij de Programmatorische Federale Overheidsdienst Duurzame Ontwikkeling wordt een adviesorgaan ingesteld, de Raad voor maatschappelijk verantwoord beleggen genoemd, die belast is met de volgende taken :

1º objectieve en transparante criteria vastleggen om te kunnen bepalen of een belegging maatschappelijk verantwoord is;

2º een jaarverslag over zijn activiteiten indienen bij de minister tot wiens bevoegdheid duurzame ontwikkeling behoort;

3º toezien op het gebruik van de benaming « ethisch product »;

4º documentatie zoeken en samenbrengen over specifieke problemen rond maatschappelijk verantwoord beleggen, onderzoekswerk op dat gebied volgen en aanmoedigen, en de informatiecampagnes ten behoeve van maatschappelijk verantwoorde beleggers coördineren en op elkaar afstemmen.

5º algemene communicatie tot stand brengen ter ondersteuning van duurzaam sparen en beleggen;

6º een algemeen overheidsbeleid ontwikkelen voor ethisch/duurzaam sparen en beleggen;

7º transparante rapportering bevorderen;

8º gemotiveerde adviezen geven over elk initiatief van parlement of regering in verband met maatschappelijk verantwoord beleggen.

Art. 3

De Raad voor maatschappelijk verantwoord beleggen is samengesteld uit dertien leden, door de Koning aangewezen aan de hand van de volgende verdeelsleutel :

— vier leden die instellingen vertegenwoordigen waarvan de hoofdactiviteit te maken heeft met maatschappelijk verantwoord beleggen;

— twee leden die de consumentenorganisaties vertegenwoordigen;

— twee leden die de financiële instellingen vertegenwoordigen;

— twee leden die de NGO's vertegenwoordigen die actief zijn op het gebied van duurzame ontwikkeling, vrede, leefmilieu, mensenrechten;

— één lid dat de Commissie voor het bank-, financie- en assurantiewezen vertegenwoordigt;

— één lid dat de werknemersorganisaties vertegenwoordigt;

— één lid dat de werkgeversorganisaties vertegenwoordigt.

Art. 4

Deze wet treedt in werking op de dag waarop zij in het Belgisch Staatsblad wordt bekendgemaakt.

12 juli 2007.