(N.): Vraag gesteld in 't Nederlands - (Fr.): Vraag gesteld in 't Frans
Het is niet voor het eerst dat een aantal parlementsleden geconfronteerd worden met vragen van verontruste burgers betreffende de democratische controle op het verloop en de resultaten van stemmingen per computer.
Eén en ander heeft te maken met het feit dat enerzijds de kiezer geen enkele controle zou hebben op de wijze waarop zijn uitgebrachte stem in het systeem wordt vertaald, en anderzijds met het wegvallen van de democratische controle door burgers op het verwerken van de stemmen tot een eindresultaat. Bij sommigen is het wantrouwen diep geworteld en volstaat een proef vooraf niet om de geldigheid van de verkiezing op het ogenblik zelf te waarborgen.
Graag vernam ik daarom van de geachte minister :
a) in welke landen de geautomatiseerde stemmingen reeds van toepassing zijn en sinds wanneer;
b) of zich daar reeds problemen hebben voorgedaan;
c) op welke wijze dit systeem voor de kiezer doorzichtig kan worden gemaakt en welke maatregelen hij terzake zal nemen.
Antwoord : a) België vervult een pioniersrol wat betreft de automatisatie van de kiesverrichtingen.
Ik heb geen kennis van andere landen waar de geautomatiseerde stemmingen reeds van toepassing zijn. Wel is in Nederland reeds geruime tijd een systeem van toepassing met kiespanelen, die het volledige stembiljet weergeven en druktoetsen om zijn stem uit te brengen. Een dergelijk systeem werd in ons land getest tijdens de verkiezingen van november 1991 in het kanton Waarschoot, maar bood niet de voordelen van het systeem dat momenteel wordt gebruikt.
Verder worden onder meer in Spanje (Baskenland), Portugal, Frankrijk, Brazilië, Costa Rica en Japan de mogelijkheden van de introductie van geautomatiseerde stemming overwogen of onderzocht.
b) Mij zijn geen bijzondere problemen bekend die zich bij de automatisering van de verkiezingen hadden voorgedaan. Tenzij voor het systeem dat momenteel in Nederland wordt gebruikt, waar zich capaciteitsproblemen stellen. De kiespanelen geven immers een volledig stembiljet weer, wat moeilijkheden geeft door de aantallen kandidaten en lijsten die moeten worden opgenomen.
Ik wens wel te benadrukken dat de gevoeligheden bij verkiezingen totaal verschillend zijn van land tot land en meestal historisch gegroeid zijn.
c) Het systeem van geautomatiseerde stemming benadert de procedures van de klassieke stemming op papier zo dicht mogelijk zodat de bewerkingen voor de kiezers niet volledig nieuw zijn. De kiezer ziet op het scherm telkens de door hem gemaakte keuzes en dient deze telkens te bevestigen. De uirgebrachte stem wordt geregistreerd op een magneetkaart middels programma's die ter beschikking worden gesteld door de minister van Binnenlandse Zaken. De verkiezingen worden geldig verklaard, door een te verkiezen orgaan, hetzij naargelang het geval de Kamer, de Raad, de provincieraad of de bestendige deputatie, die op elk ogenblik kan beslissen de uitgebrachte stemmen in één of meerdere kiesomschrijvingen te hertellen.
Verder overweeg ik met het oog op de volgende verkiezingen een uitgebreide informatiecampagne te organiseren naar de bevolking toe om haar over de werking van de geatomatiseerde stemming te informeren en haar er nog beter mee vertrouwd te maken.
In theorie zou de doorzichtigheid van het systeem nog verhoogd kunnen worden door de kiezer de mogelijkheid te bieden een afdruk te maken op papier van zijn uitgebrachte stem. Alhoewel dit technische haalbaar is, wegen op dit ogenblik de voordelen van dergelijk systeem niet op tegen de kostprijs van dergelijke uitbreiding.
Ik wens daarnaast ook nog te verwijzen naar de beslissing van de Ministerraad om in twee kantons een experiment op te zetten met optische lezing van stembiljetten, zodat het papieren stembiljet voor de kiezer behouden zou kunnen blijven.
Tenslotte moet ik opmerken dat de aanzet tot automatisatie van de verkiezingen mee gegroeid is uit de problemen die zich stellen in tal van kantons om de stembureaus en stemopnemingsbureaus samen te stellen uit burgers van de kiesomschrijving.