|
|
Neurodegeneratieve ziekten - Uitbraken - Zonavirus - Vermoedelijk verband - Studies - Eventuele vaccinatiecampagne - Kwetsbare groepen - Eventuele terugbetaling van het vaccin
ziekte van het zenuwstelsel
vaccinatie
gezondheidsbeleid
| 16/5/2025 | Verzending vraag (Einde van de antwoordtermijn: 19/6/2025) |
| 19/6/2025 | Antwoord |
De Senaatscommissie voor de Transversale Aangelegenheden - Gemeenschapsbevoegdheden en Gelijke kansen voor vrouwen en mannen - heeft op maandag 7 april 2025 een voorstel van resolutie betreffende de behandeling van de ziekte van Alzheimer en aanverwante ziekten aangenomen (doc. Senaat, nr. 8-31/4). De tekst werd op de agenda van de plenaire vergadering van vrijdag 25 april 2025 geplaatst, en werd er aangenomen (doc. Senaat, nr. 8-31/6).
Als rapporteur van het voormelde dossier wil ik u een vraag stellen over het vermoedelijke verband tussen het zonavirus (gordelroos) en het ontwikkelen van dementie.
Neurodegeneratieve ziekten als Alzheimer of Parkinson zijn niet zomaar ziekten: het zijn ware menselijke beproevingen voor de patiënten en hun omgeving. Zowel patiënten als hun familie krijgen te maken met vele uitdagingen in het dagelijkse leven. En alle mogelijkheden moeten worden onderzocht om alle betrokkenen te ondersteunen.
.Zolang er geen enkele curatieve of preventieve behandeling van deze ziekten bestaat, biedt vaccinatie tegen zona enorme hoop op het vlak van preventie van neurodegeneratieve ziekten.
Onderzoekers hebben geprobeerd vast te stellen hoe een virus dat bijna systematisch wordt opgelopen in de kindertijd - waterpokken - vele tientallen jaren later een neurodegeneratieve ziekte kan veroorzaken. Dit verband lijkt misschien vergezocht. Toch zijn er steeds meer aanwijzingen dat zona, d.w.z. de reactivering van het waterpokkenvirus op latere leeftijd, een rol kan spelen bij het ontstaan van dementie, waaronder de ziekte van Alzheimer. En hoe ouder men wordt, hoe frequenter en ernstiger zona wordt, met een risico van 30% om de ziekte te krijgen na vijfenzestig jaar en een risico van 50% na tachtig jaar.
Een op woensdag 2 april 2025 gepubliceerd onderzoek, uitgevoerd door een team van Stanford Medicine (Californië), heeft aangetoond dat personen die gevaccineerd waren tegen zona 20% minder kans liepen dan niet-gevaccineerden om dementie te ontwikkelen in de zeven jaar na de injectie.
In Frankrijk heeft onderzoek naar het Zostavax-vaccin een vermoedelijk verband aangetoond tussen het zonavirus en het ontstaan van dementie. En een nieuw vaccin, Shingrix (65% vergoed door het Franse ziektekostenverzekeringssysteem), wordt sinds maart 2024 aanbevolen door de Franse gezondheidsautoriteit voor mensen ouder dan vijfenzestig jaar. Het wordt ook aanbevolen voor mensen van achttien jaar met een verzwakt immuunsysteem.
1) Heeft de federale regering, in overleg met de deelstaten, kennis genomen van de verschillende studies over het vermoedelijke verband tussen het virus en neurodegeneratieve ziekten?
2) Hoe zit het met een mogelijke vaccinatiecampagne in België? Zijn er plannen om bewustmakingscampagnes te lanceren over vaccinatie tegen zona als preventiemiddel tegen dementie? Zo ja, welk(e) vaccin(s) denkt de federale overheid aan te bevelen aan kwetsbare groepen? Wordt een volledige of gedeeltelijke terugbetaling overwogen? Zo ja, hoeveel zou die bedragen?
Deze schriftelijke vraag behoort wegens haar transversale aard tot de bevoegdheden van de Senaat. Volksgezondheid is een federale aangelegenheid en preventie een aangelegenheid van de deelstaten.
1) Het verband tussen gordelroos en dementie evenals het mogelijke beschermende effect van vaccinatie is inderdaad een actueel onderwerp met veel wetenschappelijke publicaties in de afgelopen jaren.
De studie waarnaar u verwijst in uw vraag, is in februari 2025 in het tijdschrift Vaccine gepubliceerd (1). Deze studie over het recombinante gordelroosvaccin (zoals Shingrix, dat in ons land wordt gebruikt) en de resultaten suggereren dat er een verband bestaat tussen het recombinante gordelroosvaccin en een lager risico op dementie. Ook werd de diagnose van gordelroos vóór de eerste dosis van het vaccin in verband gebracht met een hoger risico op dementie.
Hieronder staan de andere studies die sinds 2022 zijn gepubliceerd:
– uit een studie met betrekking tot Wales die in 2025 in het tijdschrift Nature werd gepubliceerd, bleek dat het relatieve risico op dementie afnam: gevaccineerde personen liepen gemiddeld 19,9 % minder risico op dementie dan niet-gevaccineerde personen (2). Deze studie betreft het Zostavax®-vaccin op basis van levend virus, niet het nieuwe Shingrix®-vaccin dat in België wordt gebruikt;
– een andere studie uit Wales, gepubliceerd in 2022, legde een verband bloot tussen de vaccinatie tegen gordelroos en het lagere risico op dementie maar veeleer bij vasculaire dementie (3);
– een andere studie, ook in 2022 gepubliceerd, ondersteunt het idee dat vaccinaties tegen allerlei ziekten op volwassen leeftijd over het algemeen gepaard gaan met een lager risico op dementie (4);
– een grondige en allesomvattende studie uit 2024 legde eveneens een verband tussen vaccinatie tegen gordelroos en een lager risico op dementie (5);
– een andere studie uit 2024 gaf aan dat gordelroosinfecties zelf het risico op dementie kunnen verhogen, in het bijzonder vasculaire dementie. Dit versterkt de hypothese dat de bescherming tegen gordelroos door middel van vaccinatie mogelijk gunstig kan zijn om dementie te voorkomen (6).
De resultaten van de bovenstaande studies zijn allemaal heel interessant en bepaalde studies wijzen inderdaad op een mogelijk verband tussen de vaccinatie tegen gordelroos en een lager risico op dementie. We weten echter nog niet met zekerheid of dit daadwerkelijk een gevolg is van het vaccin. Hiervoor is verder onderzoek nodig. Op dit moment zijn er nog onvoldoende doorslaggevende bewijzen om een specifieke vaccinatie tegen dementie aan te bevelen.
2) De Hoge Gezondheidsraad beveelt vaccinatie met Shingrix aan voor gezonde zestigplussers en voor alle personen van zestien jaar en ouder met immunodepressie. Het is de bedoeling om het risico op gordelroos te verminderen en dus ook de pijn die ouderen (soms jarenlang) kunnen lijden. Het vaccin is heel prijzig (163 euro per dosis en er zijn twee dosissen nodig). Het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZIV) vergoedt het vaccin voor bepaalde risicogroepen (met human immunodeficiency virus (hiv), bepaalde vormen van kanker, enz.).
Het andere vaccin tegen gordelroos (Zostavax) is niet meer beschikbaar op de Belgische markt sinds december 2022. In vergelijking met Zostavax biedt Shingrix immers een hogere en langere bescherming, ook bij oudere personen.
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 1), zijn er nog onvoldoende bewijzen om vaccinatie tegen gordelroos aan te bevelen ter preventie van dementie. In België is een vaccinatiecampagne tegen dementie momenteel niet gerechtvaardigd.
Referenties van de bovenstaande studies:
(1) Tang E., Ray I., Arnold B.F., Acharya N.R., «Recombinant zoster vaccine and the risk of dementia», Vaccine, , vol. 46, art. no 126673, 6 février 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11969937/.
(2) Eyting M., Xie M., Michalik F., Heß S., Chung S., Geldsetzer P., «A natural experiment on the effect of herpes zoster vaccination on dementia», Nature, mai 2025, no 641, p. 438-446, http://www.nature.com/articles/s41586-025-08800-x.
(3) Schnier C., Janbek J., Lathe R., Haas J., «Reduced dementia incidence after varicella zoster vaccination in Wales 2013-2020», Alzheimer’s & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, 13 avril 2022, vol. 8, no 1, art. no 12293, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9006884/.
(4) Wu X., Yang H., He S., Xia T., Chen D., Zhou Y., et al., «Adult Vaccination as a Protective Factor for Dementia: A Meta-Analysis and Systematic Review of Population-Based Observational Studies», Frontiers in Immunology, 3 mai 2022, vol. 13, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9110786/.
(5) Shah S., Dahal K., Thapa S., Subedi P., Paudel B.S., Chand S., et al., «Herpes zoster vaccination and the risk of dementia: A systematic review and meta‐analysis», Brain and Behaviour, 5 février 2024, vol. 14, no 2, art. no e3415, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10839537/.
(6) Zhang Y., Liu W., Xu Y., «Association between herpes zoster and Parkinson’s disease and dementia: a systematic review and meta-analysis», Frontiers in Neurology, 5 décembre 2024, vol. 15, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11655326/.