|
|
Oorlog in Oekraïne - Russische desinformatiecampagnes - Operatie «Doppelgänger» - Toestand in België - Bestrijding - Maatregelen
oorlog
Oekraïne
Rusland
desinformatie
informatieoorlog
sociale media
| 4/7/2023 | Verzending vraag (Einde van de antwoordtermijn: 3/8/2023) |
| 4/9/2023 | Antwoord |
Op dinsdag 13 juni 2023 werd er een bericht online geplaatst met de melding dat er «een belasting van 1,5% zou geheven worden op elke financiële transactie om de militaire steun aan Oekraïne te financieren». Het bericht leek heel sterk op een officieel persbericht van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken, met inbegrip van alle kenmerkende elementen zoals: de grafische standaard, het logo, links naar officiële accounts van het ministerie op sociale netwerken, enz. Het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken laat in een officieel communiqué weten dat de bewuste online mededeling een klein onderdeeltje is van een grootschalige desinformatiecampagne die al meer dan een jaar aan de gang is met als codenaam «Doppelgänger». Onze Franse buren wijzen hiervoor in de richting van Rusland, dat de medewerking krijgt van Russische of Russischtalige individuen en verschillende Russische bedrijven.
Volgens Franse bronnen zijn de agenten die deze vervalste pagina van de Franse diplomatieke diensten aangemaakt en verspreid hebben ook verantwoordelijk voor tal van namaakpersartikelen; ze gebruikten daarbij zeer goede kopieën van de lay-out van «Le Monde», «Le Parisien» en «20 Minutes» en van de meeste grote Duitse mediabedrijven. Gelijkaardige vervalsingen werden verspreid in Italië, het Verenigd Koninkrijk en Oekraïne. Ze hanteren telkens dezelfde modus operandi: een verzonnen artikel dat de zijde van Rusland kiest en kritiek uit, bijvoorbeeld op het bezoek van de Franse defensieminister aan Oekraïne, of verkondigt dat de sancties tegen Rusland de Duitse economie ernstig schaden, of dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zijn land naar de afgrond voert.
Eind 2022, na de eerste onderzoeken uitgevoerd door de Duitse pers en de ngo's EU DisinfoLab et Qurium, had de Metagroep (Facebook) fors gereageerd om die operatie te blokkeren. Het bedrijf achtte dit «de grootste en meest complexe Russische desinformatiecampagne sinds het begin van de oorlog in Oekraïne, op een ongewoon hoog niveau qua verfijning en kracht».
De nieuwe elementen waarover Frankrijk nu meer informatie verspreidt tonen nochtans aan, zes maanden later, dat «Doppelgänger» nog steeds aan de gang is en zelfs nog is uitgebreid met valse pagina's van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken, het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken of met kopieën van persartikels tot in Israël.
Het Franse Secrétariat général de la défense et de la sécurité nationale (SGDSN) wijst erop dat de raids die uitgevoerd worden op de sociale media en op het internet steeds gesofisticeerder worden, zowel wat het narratief betreft, als de manier van verspreiding, en schat het totaal aantal views van die campagnes op drie miljoen.
1) Hebben uw diensten kennis genomen van deze cyberaanvallen en desinformatiecampagnes in het kader van de operatie «Doppelgänger» die veel van onze buurlanden heeft getroffen? Zijn er ook dergelijke feiten gemeld in ons land?
2) Indien dergelijke zaken zich ook bij ons en op de sociale media van onze medeburgers voordoen, welke procedures zullen er worden gevolgd en hoe zouden onze diensten reageren?
3) Zullen onze diensten en die van onze bondgenoten tegenmaatregelen instellen?
Wat de verantwoording van het transversale karakter betreft van deze schriftelijke vraag is het zo dat de verschillende overheden en schakels in de veiligheidsketen een overeenkomst hebben gesloten over de veiligheidskoers voor de komende vier jaar. Die koers ligt vast in de Kadernota Integrale Veiligheid (KIV) en het Nationaal Veiligheidsplan 2022-2025 (NVP) en werd besproken tijdens een interministeriële conferentie waaraan ook alle betrokken diensten van politie en justitie hebben deelgenomen. Het gaat dus over een transversale aangelegenheid waarbij de rol van de deelgebieden vooral de preventie betreft.
1) Bij Defensie volgt het «Cyber Command» van de Algemene Dienst inlichting en veiligheid (ADIV) deze problematiek op. ADIV wordt ofwel geïnformeerd door zijn partners, of legt met zijn eigen middelen dit soort terugkerende dreigingen bloot. De desinformatie die door grootmachten tegen een aantal landen wordt gebruikt en de strijd tegen desinformatie is een dagelijkse en continue uitdaging. Deze dimensie zal alleen maar acuter worden in het komende jaar, gekenmerkt door belangrijke verkiezingen in België, voor het Europees Parlement en de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten. Het verzamelen en analyseren van informatie en de uitwisselingen met onze partners wordt voortgezet om te bepalen of en in welke mate België wordt beïnvloed door Russische beïnvloedingsoperaties, waaronder Operatie Doppelgänger.
2) Binnen ADIV is er een eenheid die mogelijke «Foreign Information and Manipulation Interference» (FIMI) identificeert, opvolgt en rapporteert, samen met de Veiligheid van de Staat (VSSE), het Nationaal Crisiscentrum (NCCN), de Europese Unie (EU) en de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO). Deze eenheid volgt dagelijks pogingen tot desinformatie of manipulatie op sociale netwerken in België op. Daarnaast organiseert en coördineert het NCCN de werkgroep «desinformatie StratCom» die de woordvoerders en specialisten inzake desinformatie van de federale overheidsdienst (FOD) Buitenlandse Zaken, de Kanselarij van de eerste minister, Defensie, ADIV en de VSSE samenbrengt. Het doel is om een gecoördineerde communicatiereactie te bieden op bepaalde pogingen tot desinformatie gericht tegen België. Tot slot zullen de Nationale Veiligheidsraad, het Coördinatiecomité voor inlichtingen en veiligheid en het Strategisch Comité voor inlichtingen en veiligheid hun bevoegdheden uitoefenen in geval van een belangrijke aanval tegen België.
3) ADIV communiceert niet openbaar over zijn operaties en spreekt niet namens zijn bondgenoten.