De opkomst van zelfrijdende voertuigen betekent een ingrijpende verandering voor de hedendaagse mobiliteit. Deze voertuigen, die gebruikmaken van artificiële intelligentie, sensoren en grote hoeveelheden gegevens, beloven een vermindering van het aantal ongevallen, een optimalisering van de verkeersdoorstroming en een betere toegankelijkheid voor personen met beperkte mobiliteit. Volgens de Europese Commissie zou geautomatiseerd vervoer menselijke fouten, die verantwoordelijk zijn voor bijna 90 % van de verkeersongevallen, aanzienlijk kunnen verminderen.

Deze technologische evolutie roept echter belangrijke vragen op inzake juridische aansprakelijkheid. In geval van een ongeval waarbij een zelfrijdend voertuig betrokken is, vervaagt het onderscheid tussen bestuurder, constructeur en softwareontwikkelaar. Het huidige wettelijke kader, dat gebaseerd is op de aansprakelijkheid van de bestuurder, lijkt onvoldoende aangepast aan deze nieuwe realiteit.

De Europese verordening 2019/2144 «Global Safety Regulation 2» (GSR2, verordening (EU) 2019/2144 van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2019 betreffende de voorschriften voor de typegoedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan en van systemen, onderdelen en technische eenheden die voor dergelijke voertuigen zijn bestemd wat de algemene veiligheid ervan en de bescherming van de inzittenden van voertuigen en kwetsbare weggebruikers betreft) legt vanaf 2026 geavanceerde veiligheidsvoorzieningen op, waaronder gegevensrecorders («Event Data Recorders» of EDR), om een beter inzicht te krijgen in ongevallen.

Daarnaast verzamelen zelfrijdende voertuigen enorme hoeveelheden gegevens, wat bezorgdheid doet ontstaan over de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. De algemene verordening gegevensbescherming (AVG) legt strikte regels op, maar de praktische toepassing ervan in de context van geconnecteerde voertuigen blijft complex, met name wat de anonimisering van de gegevens en de toegang ertoe door de autoriteiten betreft.

Tot slot vormt ook de maatschappelijke aanvaarding een uitdaging. Volgens het Vias Instituut blijft een aanzienlijk deel van de Belgische bevolking wantrouwig tegenover zelfrijdende voertuigen. Dit wantrouwen toont aan dat een pedagogische en regelgevende begeleiding noodzakelijk is.

Daar komen nog vraagstukken rond cyberveiligheid en digitale soevereiniteit bij. Omdat zelfrijdende voertuigen permanent verbonden zijn, kunnen ze een potentieel doelwit worden voor cyberaanvallen of het op grote schaal verzamelen van gevoelige gegevens.

Al deze technologische ontwikkelingen leiden tot dezelfde noodzaak: een coherent en toekomstgericht beleidskader. Rechtszekerheid, gegevensbescherming, cyberveiligheid en aansprakelijkheid zijn aspecten die moeten worden verduidelijkt om het vertrouwen van de burgers veilig te stellen.

De zelfrijdende wagen mag dan ook niet uitsluitend worden beschouwd als een industriële innovatie, maar ook als een beleidsinstrument dat coördinatie vereist tussen het Belgische en het Europese niveau.

1) Welke waarborgen wil België invoeren om de soevereiniteit, de bescherming en de beveiligde opslag te garanderen van de gegevens die worden gegenereerd door zelfrijdende voertuigen die op zijn grondgebied rijden?

2) Welke waarborgen biedt België om te voorkomen dat deze gegevens worden misbruikt voor commerciële doeleinden of worden aangewend voor monitoringdoeleinden?

3) Hoe wil België het toezicht organiseren op artificiële-intelligentiesystemen die in het kader van de AI-verordening als «hoog risico» worden beschouwd, met name wat transparantie, veiligheid en de afwezigheid van vooringenomenheid betreft?

4) Hoe zal de transparantie worden gewaarborgd van de algoritmen die worden gebruikt in zelfrijdende voertuigen die op het Belgische grondgebied circuleren?