In België is eenzaamheid een bepalende, maar nog steeds sterk onderschatte factor voor de geestelijke gezondheid geworden.

Een recent onderzoek van ongekende omvang, uitgevoerd door de Onafhankelijke Ziekenfondsen en gebaseerd op de follow-up van meer dan 300 000 leden tussen 2017 en 2024, bevestigt met cijfers een zorgwekkende sociale realiteit: de leefomgeving heeft een directe invloed op de behoefte aan geestelijke gezondheidszorg.

De conclusie is onverbiddelijk: mensen die alleen wonen of geen kinderen hebben, of beide, hebben een aanzienlijk grotere kans om gebruik te maken van psychotrope behandelingen en psychiatrische zorg.

Uit de gegevens blijkt met name dat mensen zonder partner 77 % meer kans hebben om een psychiater te raadplegen dan mensen in een relatie.

Het onderzoek wijst ook op een duidelijk genderverschil: vrouwen lopen twee keer zoveel risico om antidepressiva te gebruiken als mannen, en dat aantal stijgt nog drastisch bij alleenstaande vrouwen zonder kinderen.

De onderzoekers roepen echter op tot nuance: de officiële gezinssituatie weerspiegelt niet altijd de subjectieve ervaring van eenzaamheid. Men kan omringd zijn en zich toch aan eenzaam voelen, net zoals men alleen kan wonen zonder geïsoleerd te zijn. Bovenal is het verband circulair: terwijl eenzaamheid de geestelijke gezondheid ondermijnt, is de psychische aandoening zelf vaak een belangrijke oorzaak van sociaal isolement. Het is dus de kwaliteit van de sociale interacties die de echte hefboom voor welzijn blijkt te zijn.

Gelet op deze conclusies van de Onafhankelijke Ziekenfondsen stel ik u de volgende vragen:

1) Is de regering van plan om sociale gezondheid als een transversaal onderdeel in het volksgezondheidsbeleid te integreren, in het besef dat de kwaliteit van sociale banden een even cruciale beschermende factor is als de biomedische factoren?

2) Welke specifieke maatregelen bent u van plan samen met de deelstaten te nemen om de groepen te ondersteunen die volgens deze studie het meest kwetsbaar zijn, namelijk alleenstaande vrouwen zonder kinderen en financieel kwetsbare geïsoleerde personen?

3) Aangezien psychische stoornissen vaak leiden tot sociaal isolement (wat de aandoening op zijn beurt weer verergert), welke initiatieven zijn er gepland om de sociale en maatschappelijke re-integratie van psychiatrische patiënten te bevorderen en zo deze vicieuze cirkel te doorbreken?

4) Heeft u contact gehad met uw collega's in de Gemeenschappen en Gewesten om het belang te bespreken van de actoren op het terrein (sport, cultuur, buurtverenigingen) als indirecte actoren op het gebied van geestelijke gezondheidszorg? Staat herfinanciering of een betere coördinatie tussen deze sectoren en de medische wereld (via het sociale voorschrift) op de agenda?

5) Beschikt de Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid over indicatoren waarmee niet alleen de gezinsstructuur van patiënten kan worden gemeten, maar ook hun werkelijke mate van sociaal isolement, teneinde ons preventiebeleid te verfijnen? Zo ja, worden deze indicatoren uitgesplitst per Gewest of Gemeenschap?

De transversale aard van deze vraag staat buiten kijf: terwijl volksgezondheid en ziekteverzekering tot de federale bevoegdheden behoren, vallen preventieve geneeskunde en maatschappelijke hulpverlening onder de bevoegdheid van de deelstaten.