SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2025-2026 Zitting 2025-2026
________________
4 mai 2026 4 mei 2026
________________
Question écrite n° 8-455 Schriftelijke vraag nr. 8-455

de Thierry Witsel (PS)

van Thierry Witsel (PS)

au vice-premier ministre et ministre de l'Emploi, de l'Economie et de l'Agriculture

aan de vice-eersteminister en minister van Werk, Economie en Landbouw
________________
Réforme du chômage - Demandeurs d'emploi - Formation - Métiers des soins de santé exclusivement - Justification - Entraves financières - Risque de précarité - Maintien éventuel des droits pendant l'apprentissage - État des lieux dans les Régions Hervorming werkloosheid - Werkzoekenden - Opleiding - Uitsluitend zorgberoepen - Verantwoording - Financiële drempels - Risico op bestaansonzekerheid - Eventueel behoud van rechten tijdens de opleiding - Stand van zaken in de Gewesten 
________________
________ ________
4/5/2026Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 4/6/2026)
5/6/2026Antwoord
4/5/2026Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 4/6/2026)
5/6/2026Antwoord
________ ________
Question n° 8-455 du 4 mai 2026 : (Question posée en français) Vraag nr. 8-455 d.d. 4 mei 2026 : (Vraag gesteld in het Frans)

Se former va devenir financièrement moins accessible, voire risqué, pour de nombreux demandeurs d'emploi.

Jusqu'à présent, les personnes qui s'engageaient dans une formation menant à un métier en pénurie bénéficiaient d'une protection indispensable: elles étaient préservées d'une exclusion brutale du chômage pendant la durée de leur cursus.

Cependant, avec l'entrée en vigueur de votre réforme, ce bouclier social disparaît.

Pour les nouveaux inscrits, le suivi d'une formation n'a désormais plus d'impact sur la durée des allocations, à l'exception des formations dans les soins de santé (infirmiers ou aides-soignants, notamment).

Cette situation est alarmante à plusieurs titres.

Les chercheurs d'emploi ont des charges quotidiennes et des factures à payer. En supprimant la protection de leurs allocations, vous créez un découragement systémique. Par pure nécessité de survie économique, ils seront contraints de tourner le dos à des formations longues ou exigeantes, quand bien même celles-ci concernent des métiers en pénurie ou à grande utilité sociale.

Cela dénote aussi une contradiction politique majeure.

D'un côté, votre gouvernement exige des demandeurs d'emploi qu'ils se forment pour pallier le manque de main-d'œuvre dans les métiers en pénurie. De l'autre, il implémente des dispositifs qui vont frontalement à l'encontre de leurs intérêts. Cette politique de «double discours» fragilise la réinsertion professionnelle que vous prétendez pourtant encourager.

On peut aussi souligner une rupture de la cohésion interfédérale.

Alors que les entités fédérées sont poussées à investir massivement dans l'accompagnement et l'offre de formation, le gouvernement fédéral retire le filet de sécurité financière qui rend ces parcours possibles.

1) Comment justifiez-vous que la réforme du chômage traite désormais la formation comme une variable d'ajustement budgétaire plutôt que comme un levier de réinsertion?

2) Pourquoi avoir limité l'exception aux seuls métiers des soins de santé, excluant de fait des secteurs cruciaux comme la construction durable, l'enseignement ou les métiers techniques, eux aussi en pénurie sévère?

3) Ne craignez-vous pas que cette mesure ne renforce la précarité et ne pousse les demandeurs d'emploi vers des «petits boulots» sans lendemain plutôt que vers une qualification solide et durable?

4) Le gouvernement compte-t-il revoir sa copie pour garantir que tout demandeur d'emploi s'engageant dans une formation reconnue puisse bénéficier d'un maintien intégral de ses droits pendant toute la durée de son apprentissage?

5) Du côté francophone, les établissements de promotion sociale ne comprennent pas et déplorent la situation. Qu'en est-il dans les autres Régions de notre pays? Avez-vous des échanges avec les entités fédérées et les acteurs concernés?

Cette question s'inscrit dans la transversalité du Sénat. En effet, la règlementation et le paiement des allocations relèvent du fédéral (Office national de l'emploi – ONEM); la recherche d'emploi et son accompagnement sont gérés par les entités fédérées (l'Office wallon de la formation professionnelle et de l'emploi – Forem, l'Office régional bruxellois de l'emploi – Actiris, le «Vlaamse Dienst voor arbeidsbemiddeling en beroepsopleiding» – VDAB, l'«Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft» – ADG).

 

Een opleiding volgen dreigt voor heel wat werkzoekenden financieel minder toegankelijk of zelfs riskant te worden.

Tot nu toe genoten mensen die aan een opleiding voor een knelpuntberoep begonnen een onmisbare bescherming: ze werden beschermd tegen een plotse uitsluiting uit de werkloosheid voor de duur van hun opleiding.

Met de inwerkingtreding van uw hervorming verdwijnt dit sociale vangnet echter.

Voor nieuwe ingeschrevenen heeft het volgen van een opleiding voortaan geen invloed meer op de duur van de uitkeringen, met uitzondering van opleidingen in de gezondheidszorg (meer bepaald verpleegkundigen of zorgkundigen).

Deze situatie is om verschillende redenen alarmerend.

Werkzoekenden hebben dagelijkse kosten en facturen te betalen. Door de bescherming van hun uitkeringen weg te nemen, creëert u een systematisch ontmoedigingseffect. Uit pure economische noodzaak zullen ze gedwongen worden af te zien van lange of veeleisende opleidingen, zelfs wanneer die betrekking hebben op knelpuntberoepen of beroepen met een grote maatschappelijke meerwaarde.

Dit illustreert ook een grote politieke tegenstrijdigheid.

Aan de ene kant eist uw regering dat werkzoekenden een opleiding volgen om het tekort aan arbeidskrachten in knelpuntberoepen op te vangen. Aan de andere kant voert ze maatregelen in die regelrecht indruisen tegen hun belangen. Dit «dubbele discours» ondermijnt de professionele re-integratie die u beweert aan te moedigen.

Daarnaast dient te worden gewezen op een breuk in de interfederale samenhang.

Terwijl de deelstaten worden aangespoord om massaal te investeren in begeleiding en opleidingsaanbod, trekt de federale overheid het financiële vangnet weg dat deze trajecten mogelijk maakt.

1) Hoe verantwoordt u dat de werkloosheidshervorming opleiding voortaan behandelt als een budgettaire aanpassingsvariabele in plaats van als een hefboom voor re-integratie?

2) Waarom werd de uitzondering beperkt tot beroepen in de gezondheidszorg, waardoor cruciale sectoren zoals duurzame bouw, onderwijs en technische beroepen, die eveneens kampen met ernstige tekorten, de facto worden uitgesloten?

3) Vreest u niet dat deze maatregel de bestaansonzekerheid zal vergroten en werkzoekenden naar tijdelijke baantjes zonder toekomstperspectief zal duwen, in plaats van in de richting van een degelijke, duurzame kwalificatie?

4) Is de regering van plan haar beleid te herzien om ervoor te zorgen dat iedere werkzoekende die aan een erkende opleiding begint, zijn of haar rechten integraal kan behouden gedurende de volledige duur van de opleiding?

5) Aan Franstalige kant begrijpen de instellingen voor sociale promotie de situatie niet en betreuren ze die. Hoe ziet de situatie er in de andere Gewesten van ons land uit? Voert u overleg met de deelstaten en de betrokken actoren?

Deze vraag sluit aan bij de transversale werking van de Senaat. De regelgeving en de betaling van de uitkeringen vallen onder de bevoegdheid van de federale overheid (Rijksdienst voor arbeidsvoorziening - RVA); het zoeken naar werk en de begeleiding ervan daarentegen worden beheerd door de deelstaten (de «Office wallon de la formation professionnelle et de l'emploi» - «Forem», de Brusselse Gewestelijke Dienst voor Arbeidsbemiddeling - Actiris, de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding - VDAB, het «Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft» - ADG).

 
Réponse reçue le 5 juin 2026 : Antwoord ontvangen op 5 juni 2026 :

La formation était, est et demeure un instrument important dans l’activation des demandeurs d’emploi. Elle ne constitue toutefois pas une fin en soi. Elle ne fait pas non plus partie de l’enseignement ordinaire et ne saurait s’y substituer.

Bien que les allocations de chômage aient été limitées dans le temps, des formations peuvent être entamées et suivies jusqu’à leur terme durant une période de chômage indemnisé, pour autant qu’elles soient suivies avec l’accord et sous le suivi du service régional de l’emploi compétent. Elles ne constituent toutefois pas, en tant que telles, une exception à la limitation dans le temps et ne donnent pas lieu à une prolongation du droit.

À titre illustratif, la durée moyenne d’une formation menant à un métier en pénurie s’élevait à neuf mois en 2024. Les allocations d’insertion ont été limitées à une période maximale d’un an et les allocations de chômage à une période maximale de deux ans (sous réserve des exceptions prévues).

En outre, pour les personnes ayant entamé avant le 1er janvier 2026 une formation menant à un métier en pénurie avec dispense accordée par le service régional compétent, une exception temporaire à la limitation dans le temps a été prévue pour la durée restante de la formation.

Par ailleurs, les personnes qui suivent pendant au moins trois mois ininterrompus une formation professionnelle à temps plein peuvent obtenir, durant la période transitoire, une prolongation proportionnelle de leur droit aux allocations de chômage.

Enfin, le nouveau régime de chômage, en vigueur depuis le 1er mars 2026, prévoit effectivement une exception à la limitation dans le temps pour la durée d’une formation d’aide-soignant ou d’infirmier. Cette exception a été largement motivée dans l’exposé des motifs du projet de loi que vous trouveriez ici: https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/56/0909/56K0909001.pdf.

Il va de soi que les modifications du cadre normatif fédéral, et en particulier celles-ci, ont un impact important sur les compétences régionales. Le sujet a dès lors été abordé à plusieurs reprises lors des conférences interministérielles ainsi que dans les contacts bilatéraux avec mes homologues régionaux. Les autorités régionales s’inscrivent désormais elles aussi dans une stratégie d’activation rapide et ciblée des demandeurs d’emploi.

Opleiding was, is en blijft een belangrijk instrument bij de activatie van werklozen. Het is evenwel geen doel op zichzelf. Evenmin is het onderdeel van of een subsitituut voor het regulier onderwijs.

Hoewel de werkloosheidsuitkering beperkt werd in de tijd, kunnen opleidingen worden aangevat en afgewerkt tijdens een periode van vergoede werkloosheid, indien deze opleiding wordt gevolgd met goedkeuring van en onder opvolging door de gewestelijke arbeidsbemiddelingsdienst. Ze vormen evenwel geen uitzondering op de beperking in de tijd en geven geen aanleiding tot een verlenging.

Ter illustratie, de gemiddelde duur van een opleiding tot een knelpuntberoep bedroeg ter illustratie negen maanden in 2024. De inschakelingsuitkeringen werden beperkt tot een periode van maximaal één jaar, de werkloosheidsuitkeringen tot een periode van maximaal twee jaar (mits uitzonderingen).

Bovendien, voor personen die voor 1 januari 2026 een opleiding tot een knelpuntberoep hebben aangevat met een vrijstelling door de bevoegde gewestelijke dienst, werd een tijdelijke uitzondering voorzien op de beperking in de tijd voor de resterende duur van de opleiding.

Eveneens kunnen de personen die gedurende minstens drie maanden ononderbroken een voltijdse beroepsopleiding volgen, tijdens de overgangsperiode een evenredige verlenging van hun recht op werkloosheidsuitkeringen bekomen.

Verder is inderdaad in het nieuwe werkloosheidsstelsel, in voege sinds 1 maart 2026, voorzien in een uitzondering op de beperking in de tijd voor de duur van een opleiding tot zorgkundige of verpleegkundige. Deze uitzondering is uitvoerig gemotiveerd in de memorie van toelichting bij het toenmalige wetsontwerp dat u hier terugvindt: https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/56/0909/56K0909001.pdf.

Het spreekt voor zich dat de wijzigingen in het federaal normatief kader, en deze in het bijzonder, een belangrijke impact hebben op de regionale bevoegdheden. Het onderwerp kwam dan ook meermaals aan bod tijdens interministeriële conferenties en in onderlinge contacten met mijn regionale collegae. Ook de regionale overheden schrijven zich voortaan in in een strategie van snelle en doelgerichte activering van werklozen.