SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2025-2026 Zitting 2025-2026
________________
13 mars 2026 13 maart 2026
________________
Question écrite n° 8-411 Schriftelijke vraag nr. 8-411

de Anne Lambelin (PS)

van Anne Lambelin (PS)

au vice-premier ministre et ministre des Affaires sociales et de la Santé publique, chargé de la Lutte contre la pauvreté

aan de vice-eersteminister en minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, belast met Armoedebestrijding
________________
Officines pharmaceutiques - Nombre - Diminution en Belgique - Évolution - Répartition géographique - Implantation en «zones mal desservies» - Pérennisation - Mesures - Concertation avec les entités fédérées Apothekers - Aantal - Vermindering in België - Evolutie - Geografische spreiding - Vestiging in «slecht bedeelde zones»- Behoud - Maatregelen - Overleg met de deelstaten 
________________
________ ________
13/3/2026Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 16/4/2026)
13/3/2026Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 16/4/2026)
________ ________
Question n° 8-411 du 13 mars 2026 : (Question posée en français) Vraag nr. 8-411 d.d. 13 maart 2026 : (Vraag gesteld in het Frans)

Le réseau officinal belge poursuit sa mutation, dans un contexte de contraintes réglementaires accrues, de pressions économiques persistantes et d'évolutions démographiques contrastées. Les données les plus récentes issues du «Livre blanc» de la société d'étude de marchés Sirius Insight consacré au secteur pharmaceutique confirment une tendance de fond: la diminution progressive du nombre de pharmacies, avec des écarts régionaux significatifs et une recomposition structurelle du maillage territorial.

En 2026, la Belgique compte 4 873 pharmacies, dont 4 581 accessibles au public – soit 77 de moins qu'en 2025 – et 292 temporairement fermées, un chiffre en légère baisse par rapport à l'année précédente. Le ratio national s'établit à environ 4 pharmacies pour 10 000 habitants. Selon Karolien Sottiaux, chief operating officer (COO, directeur d'exploitation) de Sirius Insight, l'accélération observée depuis 2024 serait notamment liée à l'entrée en vigueur de la nouvelle législation encadrant le transfert des officines.

Depuis 2020, 181 pharmacies ont définitivement cessé leurs activités. Plus de la moitié de ces fermetures (54 %) ont eu lieu en Wallonie, traduisant une vulnérabilité plus marquée de certains bassins de vie. Les disparités provinciales sont notables: 23 % des fermetures définitives sont concentrées dans la province de Liège, contre à peine 2 % dans le Limbourg. Après Liège (-41 officines), les provinces les plus touchées sont le Hainaut (-35) et Anvers (-26).

Parallèlement, 292 pharmacies sont actuellement temporairement fermées. Près d'une sur deux se situe en Wallonie (49 %), proportion en léger recul par rapport à 2025. Le Hainaut en recense 68, Bruxelles 55 et Liège 49. À elle seule, la province du Hainaut concentre 24 % des fermetures temporaires, contre seulement 1 % dans le Brabant wallon.

Les mouvements observés au sein du secteur traduisent une logique d'adaptation prudente. Depuis 2023, les demandes de fusion et de transfert ont diminué de 34 %. Parmi les dossiers introduits, 57 % concernent des transferts de proximité, 19 % des fusions, 14 % des transferts assortis de la fermeture d'une officine et 10 % des implantations dans des zones insuffisamment couvertes. Dans près de trois quarts des cas (73 %), les transferts s'opèrent dans un rayon inférieur à 100 mètres, illustrant la volonté des titulaires de sécuriser leur patientèle et de limiter les risques commerciaux.

En 2026, 6,2 % du territoire national reste soumis à un régime de zone de protection, restreignant les possibilités d'implantation. Ce pourcentage diminue légèrement, mais continue d'influencer l'organisation territoriale de l'offre pharmaceutique.

Au-delà des chiffres, ces évolutions interrogent la viabilité économique de certaines officines, en particulier dans les zones rurales ou à faible densité. Plusieurs régions présentent un potentiel de marché jugé insuffisant pour garantir à la fois la pérennité des structures et une couverture optimale de la population. Dans ce contexte, tant les pharmacies indépendantes que les groupements sont amenés à repenser leur positionnement stratégique et leur rôle dans l'écosystème des soins.

À l'international, on observe le développement de modèles davantage intégrés, favorisant la collaboration entre professionnels de santé au sein de pôles structurés. La Belgique amorce également une réflexion en ce sens, notamment dans une perspective de soins de première ligne renforcés, d'accessibilité accrue et de rationalisation des ressources.

Dans une approche transversale, cette problématique dépasse le seul cadre de la politique pharmaceutique. Elle touche à l'aménagement du territoire, à l'égalité d'accès aux soins, au maintien de services de proximité, à l'attractivité des professions de santé et à la cohésion sociale, en particulier dans les zones fragilisées. Elle interpelle à la fois les compétences fédérales en matière de santé publique, de réglementation des professions et de sécurité sociale, ainsi que les compétences régionales relatives au développement territorial et au soutien économique local.

Monsieur le Ministre, voici mes questions:

1) Pouvez-vous fournir, pour les dix dernières années, le nombre exact de pharmacies ouvertes au public, temporairement fermées et définitivement fermées, ventilé par Région et par province?

2) Pouvez-vous communiquer le nombre de communes ne disposant plus d'aucune pharmacie sur leur territoire, ainsi que le nombre de communes où une seule officine reste en activité? Des statistiques sont-elles disponibles quant à l'évolution de la distance moyenne parcourue par les patients pour accéder à une pharmacie, notamment dans les zones rurales?

3) Une évaluation différenciée par Région et par province a-t-elle été réalisée afin d'identifier les zones présentant un risque accru de désertification pharmaceutique?

4) Combien de demandes d'implantation en zones dites «mal desservies» ont été introduites, acceptées ou refusées depuis 2023?

5) Quelles mesures spécifiques sont envisagées pour soutenir la pérennité des pharmacies en zones rurales ou peu densément peuplées où la viabilité économique est remise en question? Comment les autorités entendent-elles garantir une accessibilité équitable aux soins pharmaceutiques dans les territoires où le potentiel économique ne permet plus d'assurer la viabilité des officines?

6) Une concertation structurelle est-elle envisagée entre l'État fédéral et les entités fédérées afin d'articuler politique de santé, aménagement du territoire et maintien des services de proximité?

 

Het Belgische apothekersnet blijft veranderen, in een context van strengere regelgeving, aanhoudende economische druk en uiteenlopende demografische ontwikkelingen. De meest recente gegevens uit het «Witboek» van marktonderzoeksbureau Sirius Insight over de farmaceutische sector bevestigen een fundamentele trend: de geleidelijke afname van het aantal apotheken, met aanzienlijke regionale verschillen en een structurele herschikking van het territoriale net.

In 2026 telt België 4 873 apotheken, waarvan 4 581 toegankelijk voor het publiek – dat zijn er 77 minder dan in 2025 – en 292 tijdelijk gesloten, een licht dalend cijfer ten opzichte van het voorgaande jaar. De nationale verhouding bedraagt ongeveer 4 apotheken per 10 000 inwoners. Volgens Karolien Sottiaux, chief operating officer (COO) van Sirius Insight, zou de versnelling die sinds 2024 wordt waargenomen met name verband houden met de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving inzake de overdracht van apotheken.

Sinds 2020 hebben 181 apotheken hun activiteiten definitief stopgezet. Meer dan de helft van deze sluitingen (54 %) vond plaats in Wallonië, wat wijst op een grotere kwetsbaarheid van bepaalde woongebieden. De verschillen tussen de provincies zijn opvallend: 23 % van de definitieve sluitingen is geconcentreerd in de provincie Luik, tegenover amper 2 % in Limburg. Na Luik (-41 apotheken) zijn de meest getroffen provincies Henegouwen (-35) en Antwerpen (-26).

Daarnaast zijn 292 apothekers tijdelijk gesloten. Bijna één op twee bevindt zich in Wallonië (49 %), een lichte daling ten opzichte van 2025. In Henegouwen zijn het er 68, in Brussel 55 en in Luik 49. In de provincie Henegouwen concentreert zich 24 % van de sluitingen, tegen slechts 1 % in Waals-Brabant.

De ontwikkelingen binnen de sector wijzen op een voorzichtige aanpassing. Sinds 2023 zijn de aanvragen voor fusies en overdrachten met 34 % gedaald. Van de ingediende dossiers betreft 57 % lokale overdrachten, 19 % fusies, 14 % overdrachten die gepaard gaan met de sluiting van een apotheek en 10 % vestigingen in gebieden met onvoldoende dekking. In bijna driekwart van de gevallen (73 %) vinden de overplaatsingen plaats binnen een straal van minder dan 100 meter, wat erop wijst dat apothekers hun patiëntenbestand willen veiligstellen en de commerciële risico's beperken.

In 2026 valt 6,2 % van het nationale grondgebied nog steeds onder een beschermingsregeling, waardoor de vestigingsmogelijkheden worden beperkt. Dit percentage daalt licht, maar blijft de territoriale organisatie van het farmaceutische aanbod beïnvloeden.

Afgezien van de cijfers roepen deze ontwikkelingen vragen op over de economische levensvatbaarheid van bepaalde apotheken, met name in landelijke gebieden of gebieden met een lage bevolkingsdichtheid. In verschillende regio's wordt het marktpotentieel als onvoldoende beschouwd om zowel het voortbestaan van de apotheken als een optimale dekking van de bevolking te garanderen. In deze context zien zowel zelfstandige apotheken als apotheekgroepen zich genoodzaakt hun strategische positionering en hun rol in het zorgecosysteem te herzien.

Internationaal zien we de ontwikkeling van meer geïntegreerde modellen, die de samenwerking tussen zorgprofessionals binnen gestructureerde clusters bevorderen. Ook België zet zich in deze richting in, met name met het oog op versterkte eerstelijnszorg, betere toegankelijkheid en rationalisering van middelen.

Vanuit een transversale benadering reikt deze problematiek verder dan alleen het kader van het geneesmiddelenbeleid. Ze raakt aan ruimtelijke ordening, gelijke toegang tot gezondheidszorg, het behoud van lokale voorzieningen, de aantrekkelijkheid van beroepen in de gezondheidszorg en de sociale cohesie, met name in kwetsbare gebieden. Zij raakt zowel de federale bevoegdheden op het gebied van volksgezondheid, beroepsregulering en sociale zekerheid als de gewestelijke bevoegdheden met betrekking tot ruimtelijke ontwikkeling en lokale economische ondersteuning.

Mijnheer de minister, dit zijn mijn vragen:

1) Kunt u voor de afgelopen tien jaar het exacte aantal apotheken meedelen dat voor het publiek open is, tijdelijk gesloten is en definitief gesloten is, uitgesplitst per Gewest en per provincie?

2) Kunt u het aantal gemeenten meedelen dat geen enkele apotheek meer op het grondgebied heeft, evenals het aantal gemeenten waar nog slechts één apotheek actief is? Zijn er statistieken beschikbaar over de ontwikkeling van de gemiddelde afstand die patiënten moeten afleggen om een apotheek te bereiken, met name in landelijke gebieden?

3) Is er een gedifferentieerde evaluatie per Gewest en per provincie uitgevoerd om de gebieden met een verhoogd risico op farmaceutische leegloop in kaart te brengen?

4) Hoeveel aanvragen voor vestiging in zogenaamde «slecht bediende» gebieden zijn er sinds 2023 ingediend, goedgekeurd of afgewezen?

5) Welke specifieke maatregelen worden overwogen om het voortbestaan van apotheken in landelijke of dunbevolkte gebieden te ondersteunen waar de economische levensvatbaarheid in het geding is? Hoe zijn de autoriteiten van plan een rechtvaardige toegang tot farmaceutische zorg te garanderen in gebieden waar het economisch potentieel niet langer toereikend is om de levensvatbaarheid van apotheken te waarborgen?

6) Wordt er een structureel overleg overwogen tussen de federale overheid en de deelstaten om het gezondheidsbeleid, de ruimtelijke ordening en het behoud van lokale diensten op elkaar af te stemmen?