| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Session 2024-2025 | Zitting 2024-2025 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| 25 septembre 2025 | 25 september 2025 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question écrite n° 8-322 | Schriftelijke vraag nr. 8-322 | ||||||||
de Özlem Özen (PS) |
van Özlem Özen (PS) |
||||||||
au vice-premier ministre et ministre des Affaires sociales et de la Santé publique, chargé de la Lutte contre la pauvreté |
aan de vice-eersteminister en minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, belast met Armoedebestrijding |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Changements environnementaux et climatiques - Politiques de santé - Mesures - Calendrier - Budget - Collaboration avec les entités fédérées | Milieu- en klimaatveranderingen - Gezondheidsbeleid - Maatregelen - Tijdschema - Begroting - Samenwerking met de deelstaten | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| politique de la santé changement climatique Organisation mondiale de la santé |
gezondheidsbeleid klimaatsverandering Wereldgezondheidsorganisatie |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
|
|
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question n° 8-322 du 25 septembre 2025 : (Question posée en français) | Vraag nr. 8-322 d.d. 25 september 2025 : (Vraag gesteld in het Frans) | ||||||||
Dans le contexte du changement climatique, une conférence intitulée «How to Implement Health and Wellbeing Policies on Climate Change» s'est tenue du 15 au 17 septembre 2025 à Bruxelles. Cet événement rappelle l'importance d'agir sur l'environnement pour protéger la santé et le bien-être des citoyens, tout en rendant les systèmes de santé plus durables. Il est coorganisé par le gouvernement flamand, le Réseau des régions pour la santé de l'Organisation mondiale de la santé (RHN) et le Comité européen des régions. L'organisation d'une telle conférence souligne la volonté d'allier expertise internationale, engagement politique local et coopération européenne. Au vu des thématiques abordées du 15 au 17 septembre 2025, et notamment les plans d'action chaleur, les infrastructures de soins durables, la préparation aux inondations, la qualité de l'air dans les hôpitaux, les maladies à transmission vectorielle et l'intégration de la santé dans toutes les politiques, je souhaiterais avoir des précisions sur les volets ci-après. 1) Plans «chaleur et vagues de chaleur» a) Le gouvernement fédéral dispose-t-il de la liste des zones (Régions, provinces, communes) qui disposent actuellement d'un plan d'action «chaleur-santé» devant s'appliquer à la fois pour la population générale mais aussi et surtout pour les groupes vulnérables (personnes âgées, malades chroniques, sans-abri, etc.)? b) Comment les plans existants tiennent-ils compte des projections des canicules futures (fréquence et intensité) liées au changement climatique? Quel rôle joue la collaboration interrégionale ou européenne? c) Quelles ressources financières, humaines ou infrastructurelles sont mobilisées (ou seront mobilisées) par le gouvernement fédéral afin de garantir l'opérationnalité de ces plans, notamment dans les zones rurales ou peu peuplées? 2) Infrastructures de santé durables et qualité de l'air dans les établissements de soins, notamment les pour personnes âgées a) Le gouvernement fédéral entend-il renforcer les normes nationales ou coordonner des orientations fédérales ou régionales pour rendre les hôpitaux et les maisons de repos plus «verts» (isolation, énergies renouvelables, gestion des déchets, etc.) tout en assurant la sécurité sanitaire et le confort des patients et du personnel? b) Concernant la qualité de l'air intérieur dans les établissements de soins, quelles mesures obligatoires ou encouragées sont en place ou sur le point de l'être (ventilation, filtration, limitation des polluants, surveillance)? c) Comment le gouvernement fédéral prévoit-il de soutenir les établissements de santé modestes pour assurer ces améliorations, afin d'éviter que les inégalités régionales se creusent (entre régions urbaines et rurales, communes riches et moins favorisées)? 3) Préparation aux inondations ou événements extrêmes a) Comment le gouvernement fédéral, les autorités régionales et locales intègrent-ils les risques d'inondation, d'augmentation des précipitations extrêmes ou d'autres phénomènes climatiques dans la planification sanitaire nationale, régionale ou locale? b) Y a-t-il la volonté de développer des protocoles ou des dispositifs d'alerte sanitaire, d'évacuation, de continuité des soins (hôpitaux, cliniques, maisons de soins) en cas d'événements climatiques extrêmes (crue, tempête, inondation)? c) De quelle manière la coordination entre services d'urgence, santé publique et protection civile est-elle organisée pour assurer une réponse robuste, surtout dans les zones les plus à risque? 4) Maladies à transmission vectorielle et santé publique a) Quels sont les plans fédéraux existants ou en cours de développement pour surveiller et prévenir les maladies vectorielles émergentes ou ré-émergentes en Belgique, dans un contexte de climat changeant (tels que ceux transmis par les moustiques, tiques, etc.)? Quelle coordination est prévue avec les Régions? b) Comment les autorités de santé publique anticipent-elles l'augmentation possible de vecteurs ou de foyers de transmission dus aux changements environnementaux (température, humidité, cycles de pluies)? c) Quel est le degré de collaboration entre les Régions, le niveau fédéral et les institutions de recherche pour le diagnostic, la prévention, la sensibilisation de la population concernant ces risques? 5) Intégration de la santé dans toutes les politiques a) Au-delà du secteur strictement sanitaire, comment le principe «health in all policies» est-il mis en œuvre dans les politiques fédérales, régionales et locales (aménagement du territoire, urbanisme, transport, énergie, agriculture) afin de réduire les déterminants environnementaux de la santé? b) Le gouvernement fédéral prévoit-il de fixer des indicateurs de suivi et d'évaluation spécifiques à la santé et au climat dans les plans de santé nationaux, avec une publication régulière de rapports dans un souci de transparence envers la population belge? c) Comment est assurée la participation des citoyens, notamment des populations vulnérables, dans l'élaboration, la mise à exécution et l'évaluation de ces politiques? 6) Enfin, le gouvernement fédéral a-t-il prévu un calendrier précis pour les nouvelles actions ou réformes dans les domaines précités? Le cas échant, quels sont les montants budgétaires engagés ou envisagés et quelles sont les modalités de financement (aides européennes, subventions, partenariats publics-privés, etc.) prévues? La transversalité de cette thématique est évidente: la question relève de la compétence du Sénat. En effet, les entités fédérées sont responsables en matière de promotion de la santé et de prévention, tandis que la santé publique relève des compétences du niveau fédéral. |
In het kader van de klimaatverandering vond van 15 tot 17 september 2025 in Brussel een conferentie plaats met als titel «How to Implement Health and Wellbeing Policies on Climate Change». Dit evenement maakt nogmaals duidelijk hoe belangrijk het is om actie te ondernemen voor het milieu om de gezondheid en het welzijn van de burgers te beschermen, en tegelijk de gezondheidssystemen duurzamer te maken. Het is een gezamenlijk initiatief van de Vlaamse regering, het «Regions for Health Network» (RHN) van de Wereldgezondheidsorganisatie en het Europees Comité van de Regio's. De organisatie van dit soort conferenties getuigt van een bereidheid om internationale expertise, lokaal politiek engagement en Europese samenwerking met elkaar in verbinding te brengen. In het licht van de thema's die van 15 tot 17 september 2025 aan bod kwamen, meer bepaald hitteactieplannen, duurzame zorginfrastructuur, de voorbereiding op overstromingen, de luchtkwaliteit in ziekenhuizen, door vectoren overgedragen ziekten en de verankering van gezondheid in alle beleidsdomeinen, wil ik graag verduidelijking krijgen over de hieronder vermelde punten. 1) «Hitte en hittegolven»-plannen a) Beschikt de federale regering over een lijst van gebieden (Gewesten, provincies, gemeenten) die momenteel over een actieplan «hitte en gezondheid» beschikken, dat van toepassing is op de algemene bevolking maar ook, en vooral, op kwetsbare groepen (ouderen, chronisch zieken, daklozen enz.)? b) Hoe houden de bestaande plannen rekening met de voorspellingen van toekomstige hittegolven (frequentie en intensiteit) die samenhangen met de klimaatverandering? Welke rol is hierbij weggelegd voor de interregionale of Europese samenwerking? c) Welke financiële, menselijke of infrastructurele middelen worden (of zullen worden) ingezet door de federale regering om de operationele uitvoering van deze plannen te garanderen, met name in landelijke of dunbevolkte gebieden? 2) Duurzame gezondheidsinfrastructuur en luchtkwaliteit in zorginstellingen, met name voor ouderen a) Is de federale regering van plan de nationale regels aan te scherpen of de federale of gewestelijke beleidslijnen te coördineren om ziekenhuizen en rusthuizen «groener» te maken (isolatie, hernieuwbare energie, afvalbeheer enz.) en daarbij tegelijk de veiligheid en het comfort van patiënten en personeel te garanderen? b) Welke verplichte of stimulerende maatregelen met betrekking tot de luchtkwaliteit in de zorginstellingen zijn al ingevoerd of worden weldra ingevoerd (ventilatie, filtratie, beperking van vervuilende stoffen, toezicht)? c) Hoe wil de federale regering de bescheiden zorginstellingen ondersteunen bij het realiseren van deze verbeteringen, om te voorkomen dat de regionale ongelijkheden toenemen (tussen stedelijke en landelijke gebieden, welvarende en minder welvarende gemeenten)? 3) Voorbereiding op overstromingen of extreme gebeurtenissen a) Op welke manier houden de federale regering en de gewestelijke en lokale overheden rekening met de risico's op overstromingen, toename van extreme neerslag of andere klimaatgebeurtenissen in de nationale, gewestelijke of lokale gezondheidsplannen? b) Is er een bereidheid om protocollen of mechanismen te ontwikkelen voor gezondheidswaarschuwingen, evacuaties en continuïteit van de zorg (ziekenhuizen, klinieken, zorginstellingen) in geval van extreme klimaatgebeurtenissen (stijgend waterpeil, stormen, overstromingen)? c) Op welke manier is de coördinatie tussen de hulpdiensten, de volksgezondheid en de civiele bescherming georganiseerd om een krachtige respons te garanderen, vooral in de gebieden met een hoog risico? 4) Door vectoren overgedragen ziekten en volksgezondheid a) Welke federale plannen bestaan er of worden momenteel ontwikkeld om nieuwe of terugkerende vectorziekten in België te monitoren en te voorkomen in een context van klimaatverandering (zoals ziekten die worden overgedragen door muggen, teken, enz.)? Hoe wordt de coördinatie met de Gewesten georganiseerd? b) Hoe anticiperen de instanties voor volksgezondheid op de mogelijke toename van vectoren of besmettingshaarden als gevolg van de milieuveranderingen (temperatuur, vochtigheid, regenpatronen)? c) In welke mate wordt er samengewerkt tussen de Gewesten, het federale niveau en de onderzoeksinstellingen op het gebied van diagnose, preventie en bewustmaking van de bevolking met betrekking tot deze risico's? 5) Verankering van het gezondheidsthema in alle beleidsdomeinen a) Hoe wordt het beginsel «health in all policies», buiten de strikt gezondheidsgerelateerde sector, toegepast binnen het federale, gewestelijke en lokale beleid (ruimtelijke ordening, stedenbouw, vervoer, energie, landbouw) om de milieufactoren met een negatieve impact op de gezondheid terug te dringen? b) Is de federale regering van plan om specifieke indicatoren voor het opvolgen en evalueren van gezondheid en klimaat op te nemen in de nationale gezondheidsplannen, en hierover regelmatig verslag uit te brengen in een streven naar transparantie ten aanzien van de Belgische bevolking? c) Hoe wordt de participatie van burgers, met name van de kwetsbare bevolkingsgroepen, verzekerd bij de uitwerking, uitvoering en evaluatie van dit beleid? 6) Heeft de federale regering een gedetailleerd tijdschema opgesteld voor de nieuwe maatregelen of hervormingen in bovengenoemde gebieden? Zo ja, welke begrotingsbedragen zijn vrijgemaakt of ingepland en welke financieringswijzen (Europese steun, subsidies, publiek-private partnerschappen enz.) worden hiervoor aangewend? Dit is duidelijk een transversale aangelegenheid, waarvoor de Senaat bevoegd is. De deelstaten zijn immers verantwoordelijk voor gezondheidsbevordering en preventie, en volksgezondheid is een federale bevoegdheid. |
||||||||
| Réponse reçue le 30 janvier 2026 : | Antwoord ontvangen op 30 januari 2026 : | ||||||||
1) Plans chaleur et canicule 1) a) Chaque Communauté dispose de son propre plan chaleur. Bien que leur contenu varie d’une Communauté à l’autre, ces plans présentent des caractéristiques communes évidentes. Les plans d’action visent d’abord le grand public, avec des messages ciblés pour les aider à se protéger contre la chaleur. Ces messages sont diffusés via divers canaux, notamment les sites web, les réseaux sociaux et les médias traditionnels. Une attention particulière est également portée aux groupes vulnérables, notamment les personnes âgées, les jeunes enfants et les personnes en isolement social. Pour atteindre ces publics, une collaboration est mise en place avec les professionnels de la santé, les maisons de repos, les associations de jeunesse et les organisateurs d’événements. Les organisateurs d’événements estivaux, tels que les festivals, ainsi que les associations de jeunesse qui organisent des camps, élaborent également leurs propres plans chaleur. Les Communautés encouragent ces initiatives et fournissent, si nécessaire, des informations et du matériel de soutien. Les plans chaleur des Communautés sont activés dès que la phase d’alerte du «Plan Ozone et Chaleur» entre en vigueur. Cette phase est déclenchée lorsque certains critères de température sont atteints. Le Plan Ozone et Chaleur est une initiative du groupe de travail «Ozone et Chaleur», composé de représentants du gouvernement fédéral, des Communautés, des Régions, de l’IRCEL (Cellule interrégionale pour l’environnement), de l’Institut royal météorologique (IRM) et de Sciensano. Ce groupe de travail fait partie du Plan d’action national Environnement-Santé, placé sous la responsabilité politique de la Conférence interministérielle mixte Environnement-Santé (CIMES). 1) b) Chaque année, après la période estivale, les chiffres relatifs à la surmortalité ainsi que les températures de l’été sont analysés. Lors de cette concertation, il est également évalué dans quelle mesure des ajustements sont nécessaires (par exemple, de nouveaux seuils de déclenchement). De cette manière, le plan reste en phase avec les évolutions climatiques. Concernant spécifiquement 2025, le groupe de travail «Ozone et Chaleur» a assisté en décembre à une présentation sur les vagues de chaleur futures. Cette présentation, déjà donnée au Centre du climat, offre des perspectives précieuses sur l’impact de la chaleur dans les années à venir. Par le passé, ce groupe de travail a déjà échangé avec des universitaires sur les scénarios possibles liés aux vagues de chaleur futures. La présentation actuelle s’adresse principalement aux autorités locales, avec une attention particulière pour les villes belges. Toutefois, les résultats sont également pertinents pour les Communautés et le gouvernement fédéral, et peuvent être intégrés dans l’élaboration de futures politiques. 1) c) Le gouvernement fédéral intervient lorsque la «phase d’alerte» du Plan Ozone et Chaleur est déclenchée. En période de chaleur ordinaire, la responsabilité incombe principalement aux Communautés. Cependant, si la situation devient critique et que des critères spécifiques de température et d’ozone sont atteints, la coordination est reprise par le gouvernement fédéral. Les mesures prises par les Communautés pendant la «phase de vigilance» restent en vigueur durant la «phase d’alerte», mais sont renforcées. La coordination en phase d’alerte est assurée par le Centre de crise national, en collaboration avec le SPF Santé publique. Durant cette phase, des efforts supplémentaires de communication sont déployés et des acteurs additionnels sont mobilisés, tels que la protection civile et d’autres services publics fédéraux. À titre informatif: jusqu’à présent, la phase d’alerte n’a été activée qu’une seule fois, en août 2020. 2) a) Les normes relatives aux bâtiments des hôpitaux et des maisons de repos relèvent de la compétence des entités fédérées. La gestion des déchets relève également de leur compétence. Au niveau fédéral, nous mettons principalement l’accent sur la transition écologique des hôpitaux. Nous avons récemment lancé un appel à candidatures auprès des hôpitaux pour des projets visant à réduire l’utilisation de produits médicaux à usage unique. Deux types de projets seront sélectionnés: d’une part, des projets visant directement à réduire l’usage unique de ces produits; d’autre part, des projets axés sur le renforcement des processus transversaux permettant de réduire leur utilisation. 2) b) L’arrêté royal du 12 mai 2024 déterminant les modalités visées aux articles 3 et 4 de la loi du 6 novembre 2022 relative à l’amélioration de la qualité de l’air intérieur dans les lieux fermés accessibles au public détermine les modalités de mise en œuvre des responsabilités des exploitants et propriétaires quant à l’amélioration de la qualité de l’air dans les bâtiments. Cet arrêté royal est pris en exécution de l’article 5 de la loi du 6 novembre 2022 relative à l’amélioration de la qualité de l’air dans les lieux fermés accessibles au public. L’arrêté détermine comme responsabilités: – la mesure de la concentration en CO₂ dans les lieux; – l’élaboration de l’analyse de risque; – l’élaboration d’un plan d’action. C’est à ce titre que des actions peuvent être prises pour renforcer la ventilation, lui adjoindre de la filtration et assurer un monitoring des polluants. Actuellement, la mise en œuvre des obligations de cet arrêté est volontaire pour tous les lieux fermés accessibles au public, y compris donc pour les établissements de soins. Une obligation serait préférable notamment pour assurer une qualité de l’air uniforme dans les lieux que vous mentionnez. La loi prévoit que les lieux doivent être préalablement identifiés, sur base de critères objectifs techniques, par arrêté royal délibéré en Conseil des ministres. Mon administration a pris des initiatives pour identifier des polluants de l’air qu’il conviendrait de surveiller et de traiter dans ces lieux. Des appels d’offre ont été lancés et les études vont pouvoir commencer prochainement. Ces informations me permettront de décider sous quel angle la mise en œuvre de la surveillance des indicateurs de la qualité de l’air doit être implémentée et s’il est nécessaire de phaser ou non la détermination des lieux visés par la loi. Je veille, de surcroît, à ce que les objectifs d’amélioration de la qualité de l’air intérieur rencontrent les objectifs d’efficacité énergétique des bâtiments. Les analyses de risques et plans d’actions notamment le monitoring des polluants joueront un rôle prépondérant. 2) c) En tant qu’autorité fédérale, nous ne pouvons atténuer les éventuelles différences régionales existantes qu’à travers la concertation, en stimulant la coopération et en favorisant l’échange de bonnes pratiques. Comme déjà mentionné, nous collaborons étroitement avec les entités fédérées dans le cadre du NEHAP III en ce qui concerne la transition écologique du secteur des soins de santé. 3) Préparation aux inondations ou événements extrêmes 3) a) Lors de la Conférence interministérielle mixte Environnement-Santé (CIMES) du 22 septembre 2025, les ministres ont décidé de traiter en priorité le thème des inondations au sein d’un groupe de travail interfédéral, dans le cadre du Plan d’action national Environnement-Santé (NEHAP). Nous pouvons également tirer des leçons de l’analyse de risques climatiques (Belgian Climate Risk Assessment – BCRA) qui a été publiée récemment par le Centre d’analyse des risques du changement climatique (CERAC) et qui a identifié plusieurs points d’attention et recommandations liés aux inondations. 3b) Des dispositifs d’alerte et d’évacuation existent (plans d’urgence hospitaliers, plans généraux d’intervention, plans médicaux et psychosociaux), mais leur intégration systématique des risques climatiques reste limitée et variable selon les régions et les types d’établissements. Deux exemples: – hôpitaux: la plupart disposent de groupes électrogènes et de plans d’urgence, mais la résilience réelle varie fortement: beaucoup ne disposent pas de réserves suffisantes pour garantir l’autonomie en cas de crise prolongée, et les plans d’évacuation ou ne sont pas obligatoires partout; – maisons de repos, soins à domicile: ces structures sont encore plus vulnérables, dépendant de l’électricité, des transports et des réseaux numériques. Les soins à domicile sont particulièrement exposés aux coupures de courant et à l’inaccessibilité des routes. CERAC a conseillé dans son analyse de risques climatiques de renforcer la formation du personnel, de prévoir d’une manière formelle des protocoles d’alerte pour tous les établissements, d’assurer des financements dédiés à l’adaptation des infrastructures, et de développer des plans de continuité des soins pour les patients chroniques ou dépendants. Les données quantitatives sur l’impact réel des inondations sur la continuité des soins et la santé restent néanmoins limitées; la confiance dans les projections est jugée «moyenne». 3) c) La coordination repose sur des plans multidisciplinaires, la CIMES, et des groupes interfédéraux (RAG / RMG). Les responsabilités sont partagées entre le fédéral (crise, normes hospitalières), les entités fédérées (soins de première ligne, maisons de repos, prévention), les provinces et communes (plans d’évacuation, gestion de crise locale). 4) Maladies à transmission vectorielle et santé publique 4) a) Le 22 septembre 2025, la CIMES a officiellement mandaté le groupe de travail national EMAV (exotische muggen en andere vectoren, moustiques exotiques et autres vecteurs) pour élaborer et mettre en œuvre un cadre national. Ce plan repose sur des recommandations visant à contrer la menace croissante des maladies vectorielles (VBD, Vector-Borne Diseases), notamment celles transmises par le moustique tigre (Aedes albopictus). Cette menace est aggravée par des facteurs tels que le changement climatique et la mondialisation. Ce cadre national définira la structure, la stratégie et les mesures essentielles pour chaque autorité concernée, afin de garantir une réponse coordonnée et efficace face à la menace des maladies à transmission vectorielle en Belgique, en incluant toutes les institutions fédérées impliquées, notamment le gouvernement fédéral, les Communautés et les Régions. Le cadre national s’articule autour de plusieurs piliers: – une approche nationale intégrée pour limiter l’implantation et la propagation des moustiques exotiques; – des systèmes de surveillance entomologique et épidémiologique pour relier les données humaines aux observations entomologiques, ce qui facilite la coordination en temps réel et les interventions ciblées; – le développement d’un mécanisme de cartographie des risques «Outbreak Response» par l’établissement de scénarios de risques; – un cadre légal et structurel adapté (comme la directives sur les biocides et l’accès aux propriétés privées en cas d’épidémie); – des stratégies de communication et de sensibilisation. 4) b) 1) Surveillance et suivi scientifiques L’institut scientifique fédéral Sciensano coordonne le programme MEMO+, qui surveille les moustiques exotiques et autres vecteurs. La stratégie de ce programme combine une surveillance passive (signalements des citoyens via «https://surveillancemoustiques.be/») et, dans certains cas, une surveillance active sur le terrain dans les zones à haut risque. Ce système est conçu pour s’adapter à l’évolution des conditions environnementales et de la dynamique des vecteurs, garantissant ainsi une détection et une réponse rapides. 2) Compétences régionales et mesures de lutte Les Régions (Flandre, Wallonie, Bruxelles) ont la compétence légale et opérationnelle en matière de lutte contre les vecteurs et les maladies. Elles sont responsables (i) de la mise en œuvre de stratégies de lutte ciblées basées sur des évaluations des risques locaux, et (ii) de la coopération avec les communes afin d’assurer l’application et le suivi au niveau local. Chaque Région élabore ses propres plans d’action, qui sont coordonnés au niveau national afin d’en garantir la cohérence et l’efficacité. 3) Sensibilisation du public et implication des citoyens Les autorités régionales mettent l’accent sur la sensibilisation et l’information du public afin de réduire le risque de propagation des vecteurs et de transmission des maladies: – les citoyens sont encouragés à signaler leurs observations et à prendre des mesures préventives (par exemple, éliminer les eaux stagnantes); – les campagnes de communication sont axées sur la prévention des piqûres de moustiques, les symptômes de la maladie et l’hygiène environnementale; – la plateforme surveillancemoustiques.be sert de point central pour l’information du public et les signalements. 4) Coopération aux niveaux local et communautaire Les communes jouent un rôle clé dans la coordination avec les autorités régionales lorsque de nouvelles populations vectrices sont détectées et dans la garantie du respect des protocoles de prévention et d’éradication. 4) c) La stratégie fédérale repose sur une gouvernance forte et une coordination intersectorielle. Elle prévoit une répartition claire des responsabilités entre les niveaux de pouvoir, ainsi que la création de points de contact régionaux pour faciliter la communication entre les communes et les services de santé et environnement. 5) Intégration de la santé dans toutes les politiques 5) a) Conformément à l’accord de gouvernement 2020-2025, le gouvernement fédéral réaffirme la nécessité d’une approche «Health in All Policies» pour promouvoir une vie saine pour toutes et tous. Cette approche implique que les politiques publiques, au-delà du seul secteur de la santé, intègrent les impacts potentiels sur la santé humaine dans leur conception et leur mise en œuvre. Concernant les déterminants environnementaux de la santé, plusieurs mécanismes de concertation interinstitutionnelle permettent d’articuler les politiques entre niveaux de pouvoir et entre secteurs (et étaient déjà mentionnés plus haut): la Conférence interministérielle mixte Environnement-Santé (CIMES) facilite la coordination entre les ministres compétents en matière de santé et d’environnement. La Conférence interministérielle Environnement élargie (CIEE) permet une concertation plus large, permettant une concertation entre ministres de l’environnement avec les ministres de santé et incluant d’autres domaines comme l’énergie ou l’agriculture. Aussi les différents plans d’action national Environnement-Santé (NEHAP) constituent des instruments dans ce cadre, comme déjà mentionné plus haut. Ils traduisent les engagements belges en matière de santé environnementale et facilitent la mise en œuvre d’actions concrètes. Je voudrais aussi mentionner l’approche «One Health» qui promeut une approche intégrée de la santé humaine, animale et environnementale. Cette approche est soutenue par de plus en plus d’institutions belges. Elle permet une réponse cohérente aux risques sanitaires émergents, notamment ceux liés aux perturbations écologiques et aux zoonoses. 5) b) Le gouvernement fédéral renforce le suivi et l’évaluation des politiques santé-climat par le biais des travaux du CERAC. Le Belgian Climate Risk Assessment (BCRA), dont la publication a eu lieu le 7 novembre 2025, inclut un volet santé conséquent, avec des recommandations d’action à destination des autorités publiques. Ce rapport contribue à une meilleure compréhension des risques sanitaires liés aux changements climatiques et à l’élaboration d’indicateurs de suivi pertinents. 5) c) Plusieurs mécanismes garantissent l’implication des citoyens dans l’élaboration des politiques santé-environnement, en particulier pour les publics les plus vulnérables: les plans relevant de la politique environnementale, tels que le Plan national Environnement-Santé (NEHAP), sont soumis à la «directive Aarhus», qui impose une consultation publique structurée. Cette directive garantit l’accès à l’information, la participation du public au processus décisionnel et l’accès à la justice en matière d’environnement. De même, une attention particulière est accordée aux personnes en situation de précarité ou de vulnérabilité. Le Service interfédéral de lutte contre la pauvreté, la précarité et l’exclusion sociale est régulièrement impliqué dans nos consultations, aux côtés d’organisations représentatives de ces publics. Cette démarche vise à intégrer leurs besoins spécifiques et à renforcer l’équité dans les politiques publiques. 6) La loi du 6 novembre 2022 relative à l’amélioration de la qualité de l’air dans les lieux fermés accessibles au public prévoit durant cette législature deux initiatives réglementaires et complémentaires: – la détermination des lieux dans lesquels les modalités visant à améliorer la qualité de l’air seront obligatoires. À ce jour, ces modalités sont volontaires dans tous les lieux; – la reconnaissance des instances de certification chargées du contrôle de la bonne exécution de ces modalités. Concernant le plan Ozone et Chaleur, aucune nouvelle mesure spécifique n’est prévue. Toutefois, conformément à la réponse à la question 1) b), une évaluation annuelle est réalisée afin d’analyser le fonctionnement du plan pendant la période estivale. Sur cette base, des ajustements sont effectués si nécessaire. En ce qui concerne la surveillance des moustiques exotiques, en plus du suivi existant, la Belgique participera également au programme de travail EU4Health, plus précisément à l’action CP-g-25-02: «Strengthening National Vector Threat Detection and Control Systems» (Renforcement des systèmes nationaux de détection et de lutte contre les vecteurs). L’objectif est d’améliorer la capacité des États membres participants à surveiller et à contrôler les populations de moustiques, notamment les espèces invasives telles que Aedes albopictus. Un budget fixe de 10 millions d’euros est prévu à cet effet, à répartir entre les États membres participants. Le nombre exact de pays participants n’a pas encore été déterminé, et le taux de cofinancement reste également à définir. Il n’est donc pas encore possible, à ce stade, de communiquer le montant précis que la Belgique pourrait recevoir. |
1) Hitte- en hittegolfplannen 1) a) Elke Gemeenschap beschikt over een eigen warmteplan. Hoewel de invulling ervan verschilt per Gemeenschap, vertonen de plannen duidelijke gemeenschappelijke kenmerken. De actieplannen richten zich om te beginnen op het brede publiek, met gerichte boodschappen om hen te helpen zich te beschermen tegen de warmte. Deze boodschappen worden verspreid via diverse kanalen, onder andere via websites, sociale media en traditionele media. Daarnaast is er bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen, onder andere voor ouderen, jonge kinderen en mensen in sociaal isolement. Om deze doelgroepen te bereiken, wordt samengewerkt met gezondheidsprofessionelen, woonzorgcentra, jeugdverenigingen en organisatoren van evenementen. Ook organisatoren van zomerevenementen, zoals festivals, en jeugdverenigingen die kampen organiseren, stellen eigen warmteplannen op. De Gemeenschappen moedigen deze initiatieven aan en bieden indien nodig informatie en ondersteunend materiaal. De warmteplannen van de Gemeenschappen worden geactiveerd zodra de waarschuwingsfase van het «Ozon- en Hitteplan» van kracht wordt. Deze fase treedt in werking wanneer aan specifieke temperatuurcriteria is voldaan. Het Ozon- en Hitteplan is een initiatief van de werkgroep «Ozon en Hitte», waarin vertegenwoordigers zetelen van de federale overheid, de Gemeenschappen, de Gewesten, IRCEL (Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu), het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) en Sciensano. Deze werkgroep maakt deel uit van het Nationaal Actieplan Leefmilieu-Gezondheid, dat onder de politieke verantwoordelijkheid valt van de Gemengde Interministeriële Conferentie Leefmilieu-Gezondheid (GICLG). 1) b) Jaarlijks worden na elke zomerperiode de cijfers over oversterfte en ook de temperatuur van de zomer besproken. Tijdens dit overleg wordt ook gekeken in welke mate eventuele bijsturingen nodig zijn (bijvoorbeeld nieuwe drempelwaarden). Op die wijze blijft het plan meevolgen met veranderingen in ons klimaat. In 2025 specifiek woonde de werkgroep «Ozon en Hitte» in december ook een presentatie bij over toekomstige hittegolven. Deze presentatie werd eerder al gegeven aan het Klimaatcentrum en biedt waardevolle inzichten over de impact van hitte in de komende jaren. In het verleden ging de werkgroep al in gesprek met academici over mogelijke scenario’s rond toekomstige hittegolven. De huidige presentatie richt zich in de eerste plaats tot lokale overheden, met bijzondere aandacht voor Belgische steden. Toch zijn de resultaten ook relevant voor de Gemeenschappen en de federale overheid, en kunnen ze meegenomen worden in de ontwikkeling van toekomstige beleidsinitiatieven. 1) c) De federale overheid komt in actie wanneer de «alarmfase» van het Ozon- en Hitteplan wordt afgekondigd. Tijdens gewone hitteperiodes ligt de verantwoordelijkheid voornamelijk bij de Gemeenschappen. Wordt de situatie echter kritiek, en wordt er aan specifieke temperatuur- en ozoncriteria voldaan, dan neemt de federale overheid de coördinatie over. De maatregelen die tijdens de «waarschuwingsfase» door de Gemeenschappen worden genomen, blijven tijdens een «alarmfase» van kracht, maar worden opgeschaald. De coördinatie in de alarmfase gebeurt via het Nationaal Crisiscentrum, in samenwerking met de federale overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid. In deze fase worden bijkomende communicatie-inspanningen geleverd en extra actoren ingeschakeld, zoals de civiele bescherming en andere federale overheidsdiensten. Ter informatie: tot op heden is de alarmfase slechts één keer geactiveerd, namelijk in augustus 2020. 2) a) De normen met betrekking tot de gebouwen van ziekenhuizen en rusthuizen is een bevoegdheid van de deelstaten. Ook afvalbeheer behoort tot de bevoegdheid van de deelstaten. Op federaal niveau gaan we vooral inzetten op de vergroening van de ziekenhuizen. Onlangs heeft mijn administratie een oproep gelanceerd voor de ziekenhuizen om hun kandidatuur te stellen met betrekking tot projecten rond vermindering van medische producten voor een eenmalig gebruik. Twee types van projecten zullen worden geselecteerd: enerzijds projecten die rechtstreeks gericht zijn op het verminderen van het eenmalig gebruik van producten en anderzijds projecten die gericht zijn op het versterken van transversale processen om het gebruik van deze producten te verminderen. 2) b) Het koninklijk besluit van 12 mei 2024 tot vaststelling van de modaliteiten bedoeld in de artikelen 3 en 4 van de wet van 6 november 2022 betreffende de verbetering van de binnenluchtkwaliteit in gesloten plaatsen die publiek toegankelijk zijn bepaalt de modaliteiten voor de uitvoering van de verantwoordelijkheden van uitbaters en eigenaars met betrekking tot de verbetering van de luchtkwaliteit in gebouwen. Dit besluit is genomen ter uitvoering van artikel 5 van de wet van 6 november 2022 betreffende de verbetering van de luchtkwaliteit in gesloten plaatsen die toegankelijk zijn voor het publiek. Het besluit legt als verantwoordelijkheden vast: – het meten van de CO₂-concentratie in de plaatsen; – het opstellen van een risicoanalyse; – het uitwerken van een actieplan. Op basis daarvan kunnen maatregelen worden genomen om de ventilatie te versterken, deze aan te vullen met filtratie, en een monitoring van verontreinigende stoffen te voorzien. Momenteel is de uitvoering van de verplichtingen uit dit besluit vrijwillig voor alle gesloten publieke plaatsen, waaronder ook zorginstellingen vallen. Een verplichting zou de voorkeur verdienen, onder andere om een uniforme luchtkwaliteit te garanderen in de door u genoemde plaatsen. De wet voorziet dat deze plaatsen vooraf geïdentificeerd moeten worden op basis van objectieve technische criteria, via een koninklijk besluit dat wordt genomen in de Ministerraad. Mijn administratie heeft initiatieven genomen om luchtverontreinigende stoffen te identificeren die in deze ruimtes gemonitord en behandeld moeten worden. Er zijn aanbestedingen gelanceerd en de studies zullen binnenkort van start gaan. Deze informatie zal mij in staat stellen te beslissen onder welke invalshoek de implementatie van de monitoring van luchtkwaliteitsindicatoren moet gebeuren, en of het nodig is om de identificatie van de betrokken plaatsen gefaseerd aan te pakken. Daarnaast waak ik erover dat de doelstellingen inzake verbetering van de binnenluchtkwaliteit in overeenstemming zijn met de energie-efficiëntiedoelstellingen van gebouwen. De risicoanalyses en actieplannen, waaronder de monitoring van verontreinigende stoffen, zullen hierbij een cruciale rol spelen. 2) c) Als federale overheid kunnen we alleen via overleg, het stimuleren van samenwerking en het bevorderen van uitwisseling van goede praktijken eventuele bestaande regionale verschillen ongedaan maken. Zoals reeds aangehaald werken we nauw samen met de deelstaten in het kader NEHAP III rond vergroening van de gezondheidssector. 3) Voorbereid zijn op overstromingen of extreme gebeurtenissen. 3) a) Tijdens de Gemengde Interministeriële Conferentie Leefmilieu-Gezondheid (GICLG) van 22 september 2025 hebben de ministers beslist om het thema overstromingen prioritair te behandelen binnen de interfederale werkgroep adaptatie die werd opgericht in het kader van het Nationaal Actieplan Leefmilieu-Gezondheid (NEHAP). We kunnen ook lessen trekken uit de klimaatrisicoanalyse (Belgian Climate Risk Assessment, BCRA) die onlangs door het Centre d’analyse des risques du changement climatique (CERAC) werd gepubliceerd, en waarin verschillende aandachtspunten en aanbevelingen in verband met overstromingen geïdentificeerd werden. 3b) Er bestaan waarschuwings- en evacuatiemechanismen (ziekenhuisnoodplannen, algemene interventieplannen, medische en psychosociale plannen), maar de systematische integratie van klimaatrisico’s varieert per regio en type instelling. Bijvoorbeeld: – ziekenhuizen: de meeste beschikken over noodgeneratoren en noodplannen, maar de werkelijke veerkracht verschilt sterk: veel ziekenhuizen hebben onvoldoende reserves om autonomie te garanderen bij langdurige crisissen, en evacuatieplannen zijn niet overal verplicht; – woonzorgcentra, thuiszorg: deze structuren zijn nog kwetsbaarder, afhankelijk van elektriciteit, vervoer en digitale netwerken. Thuiszorg is bijzonder gevoelig voor stroomuitval en ontoegankelijke wegen. Het CERAC raadde in haar klimaatrisico-analyse aan om de opleiding van personeel te versterken, op formele wijze waarschuwingsprotocollen te voorzien voor alle instellingen, te zorgen voor specifieke financiering voor infrastructuuraanpassing, en zorgcontinuïteitsplannen voor chronische of afhankelijke patiënten te ontwikkelen. Kwantitatieve gegevens over de werkelijke impact van overstromingen op zorgcontinuïteit en gezondheid blijven echter beperkt; het vertrouwen in de projecties wordt als «gemiddeld» beoordeeld. 3) c) De coördinatie is gebaseerd op multidisciplinaire plannen, de GICLG en interfederale groepen (RAG / RMG). De verantwoordelijkheden zijn verdeeld tussen de federale overheid (crisisbeheer, ziekenhuisnormen), de deelentiteiten (eerstelijnszorg, woonzorgcentra, preventie), provincies en gemeenten (evacuatieplannen, lokaal crisisbeheer). 4) Door vectoren overgedragen ziekten en volksgezondheid 4) a) Op 22 september 2025 heeft de Gemengde Interministeriële Conferentie Leefmilieu-Gezondheid (GICLG) de nationale werkgroep EMAV (exotische muggen en andere vectoren) officieel gemandateerd om een nationaal kaderplan uit te werken en uit te voeren. Dit plan is gebaseerd op een reeks aanbevelingen die gericht zijn op het aanpakken van de toenemende dreiging van door vectoren overgedragen ziekten (VBD’s, Vector Borne Diseases), in het bijzonder ziekten die worden verspreid door muggen zoals Aedes albopictus (de tijgermug). Deze dreiging wordt versterkt door factoren zoals klimaatverandering en globalisering. Dit nationale kaderplan zal de structuur, de strategie en de essentiële maatregelen voor elke betrokken overheid definiëren, zodat een gecoördineerde en doeltreffende reactie op de dreiging van door vectoren overgedragen ziekten in België kan worden gegarandeerd, met inbegrip van alle betrokken gefedereerde instellingen, waaronder de federale overheid, de Gemeenschappen en de Gewesten. Het nationale kaderplan zal gebaseerd zijn op de volgende pijlers: – geïntegreerde nationale aanpak om de vestiging en verspreiding van exotische muggen tegen te gaan; – surveillance systemen, entomologische en ziektebewaking om gegevens over ziekten bij mensen te koppelen aan entomologische gegevens, waardoor realtime coördinatie en gerichte interventies worden vergemakkelijkt; – ontwikkeling van een veilig kaartmechanisme «Outbreak Response» via het opstellen van risicoscenario’s; – aangepast wettelijk en structureel kader (zoals biocidenverordening en toegang tot privé-eigendommen tijdens uitbraken); – communicatie- en sensibiliseringsstrategieën. 4 b) 1) Wetenschappelijke monitoring en surveillance Het federale wetenschappelijke instituut Sciensano coördineert het MEMO+-programma, dat exotische muggen en andere vectoren monitort. De strategie van dit programma combineert passieve surveillance (meldingen van burgers via muggensurveillance.be) met, in sommige gevallen, actieve veldsurveillance in gebieden met een hoog risico. Dit systeem is ontworpen om zich aan te passen aan veranderende omgevingsomstandigheden en vectordynamiek, waardoor tijdige detectie en respons worden gegarandeerd. 2) Regionale bevoegdheden en bestrijdingsmaatregelen De Gewesten (Vlaanderen, Wallonië, Brussel) hebben de wettelijke en operationele bevoegdheid voor vector- en ziektebestrijding. Zij zijn verantwoordelijk voor (i) de uitvoering van gerichte bestrijdingsstrategieën op basis van lokale risicobeoordelingen, en (ii) de samenwerking met gemeenten om te zorgen voor lokale handhaving en follow-up. Elke Gewest ontwikkelt zijn eigen actieplannen, die op nationaal niveau worden gecoördineerd om de consistentie en doeltreffendheid te waarborgen. 3) Bewustmaking van het publiek en betrokkenheid van de burgers De regionale autoriteiten leggen de nadruk op bewustmaking en voorlichting van het publiek om het risico van verspreiding van vectoren en overdracht van ziekten te verminderen: – burgers worden aangemoedigd om waarnemingen te melden en preventieve maatregelen te nemen (bijvoorbeeld stilstaand water verwijderen); – communicatiecampagnes richten zich op het voorkomen van muggenbeten, ziektesymptomen en milieuhygiëne; – het platform muggensurveillance.be fungeert als centraal knooppunt voor publieke informatie en meldingen. 4) Samenwerking op lokaal en gemeenschapsniveau Gemeenten spelen een sleutelrol in de coördinatie met regionale autoriteiten wanneer nieuwe vectorpopulaties worden gedetecteerd en in het waarborgen van de naleving van preventie- en uitroeiingsprotocollen. 4) c) De federale strategie legt de nadruk op sterk bestuur en coördinatie tussen sectoren en niveaus. Dit houdt een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en taken tussen federale, regionale en lokale autoriteiten in, evenals de oprichting van regionale contactpunten om de communicatie tussen gemeenten en regionale gezondheids- en milieudiensten te vergemakkelijken. 5) Integratie van gezondheid in alle beleidsmaatregelen 5a) In overeenstemming met het regeerakkoord 2020-2025 bevestigt de federale regering opnieuw de noodzaak van een «Health in All Policies»-benadering om een gezond leven voor iedereen te bevorderen. Deze benadering houdt in dat het overheidsbeleid, niet alleen in de gezondheidssector, bij het ontwerp en de uitvoering ervan rekening houdt met de mogelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid. Wat de milieufactoren voor de gezondheid betreft, maken verschillende mechanismen voor interinstitutionele overleg (die hierboven al werden vermeld) het mogelijk om het beleid tussen de verschillende bestuursniveaus en sectoren op elkaar af te stemmen: De Gemengde Interministeriële Conferentie Milieu-Gezondheid (CIMES) bevordert de coördinatie tussen de ministers die bevoegd zijn voor gezondheid en milieu. De Interministeriële Conferentie Milieu (CIEE) maakt een bredere samenwerking mogelijk, waarbij ministers van Milieu overleggen met ministers van Volksgezondheid en waarbij ook andere domeinen zoals energie of landbouw worden betrokken. Ook de verschillende nationale actieplannen voor milieu en gezondheid (NEHAP) zijn instrumenten in dit kader, zoals hierboven al vermeld. Ze geven uitdrukking aan de Belgische verbintenissen op het gebied van milieugezondheid en vergemakkelijken de uitvoering van concrete acties. Ik vermeld hier ook de «One Health»-benadering, die een geïntegreerde aanpak van de gezondheid van mens, dier en milieu bevordert. Deze benadering wordt door steeds meer Belgische instellingen ondersteund. Ze maakt een coherente reactie mogelijk op opkomende gezondheidsrisico’s, met name die welke verband houden met ecologische verstoringen en zoönosen. 5) b) De federale regering versterkt de monitoring en evaluatie van het gezondheids- en klimaatbeleid via de werkzaamheden van het CERAC. De Belgian Climate Risk Assessment (BCRA), die op 7 november 2025 werd gepubliceerd, bevat een belangrijk hoofdstuk over gezondheid, met aanbevelingen voor maatregelen aan de overheid. Dit rapport draagt bij tot een beter begrip van de gezondheidsrisico's van de klimaatverandering en tot de ontwikkeling van relevante monitoringindicatoren. 5) c) Verschillende mechanismen garanderen de betrokkenheid van burgers bij de ontwikkeling van gezondheids- en milieubeleid, met name voor de meest kwetsbare groepen: plannen op het gebied van milieubeleid, zoals het Nationaal Milieu- en Gezondheidsplan (NEHAP), vallen onder de «Aarhus-richtlijn», die een gestructureerde openbare raadpleging voorschrijft. Deze richtlijn garandeert toegang tot informatie, inspraak van het publiek in het besluitvormingsproces en toegang tot de rechter op het gebied van het milieu. Ook wordt bijzondere aandacht besteed aan mensen in precaire of kwetsbare situaties. De Interfederale Dienst voor de bestrijding van armoede, kwetsbaarheid en sociale uitsluiting wordt regelmatig betrokken bij onze raadplegingen, samen met organisaties die deze doelgroepen vertegenwoordigen. Deze aanpak heeft tot doel hun specifieke behoeften te integreren en de rechtvaardigheid in het overheidsbeleid te versterken. 6) De wet van 6 november 2022 betreffende de verbetering van de luchtkwaliteit in gesloten plaatsen die toegankelijk zijn voor het publiek voorziet tijdens deze legislatuur in twee aanvullende regelgevende initiatieven: – het bepalen van de plaatsen waar maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit verplicht zullen zijn. Tot nu toe zijn deze modaliteiten op alle plaatsen vrijwillig; – de erkenning van certificeringsinstanties die belast zijn met het toezicht op de correcte uitvoering van deze modaliteiten. Voor het ozon- en hitteplan zijn geen specifieke nieuwe maatregelen voorzien, maar conform het antwoord op vraag 1) b) is het zo dat er jaarlijks wordt gekeken naar hoe het plan tijdens de zomerperiode functioneerde. Op basis daarvan wordt dan bijgestuurd waar nodig.Voor de monitoring van exotische muggen zal, naast de bestaande monitoring, ook worden deelgenomen aan het «EU4Health Work Programme», meer bepaald aan actie CP-g-25-02: «Strengthening National Vector Threat Detection and Control Systems» (Versterking van nationale systemen voor de detectie en bestrijding van vectoren). De doelstelling is de verbetering van het vermogen van de deelnemende lidstaten om muggenpopulaties te monitoren en te bestrijden, met name invasieve soorten zoals Aedes albopictus. Hiervoor is een vast budget van 10 miljoen euro voorzien, te verdelen onder de deelnemende lidstaten. Het precieze aantal deelnemende landen is op dit moment nog niet vastgelegd en ook de ratio van cofinanciering is nog niet bepaald. Daardoor is het actueel nog niet mogelijk om het precieze bedrag dat België mogelijk zal krijgen mee te delen. |