SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2024-2025 Zitting 2024-2025
________________
28 mai 2025 28 mei 2025
________________
Question écrite n° 8-228 Schriftelijke vraag nr. 8-228

de Kelly Van Tendeloo (Vooruit)

van Kelly Van Tendeloo (Vooruit)

à la ministre de la Justice, chargée de la Mer du Nord

aan de minister van Justitie, belast met Noordzee
________________
Habitation - Surface habitable - Abus - Mode de détermination - Définition - Concertation Woning - Bewoonbare oppervlakte - Misbruik - Berekeningswijze - Definitie - Overleg 
________________
courtier
industrie du bâtiment
propriété immobilière
politique du logement
makelaar
bouwnijverheid
onroerend eigendom
woningbeleid
________ ________
28/5/2025Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 26/6/2025)
26/6/2025Antwoord
28/5/2025Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 26/6/2025)
26/6/2025Antwoord
________ ________
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 8-229 Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 8-229
________ ________
Question n° 8-228 du 28 mai 2025 : (Question posée en néerlandais) Vraag nr. 8-228 d.d. 28 mei 2025 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

La surface habitable d'une habitation constitue, pour les acquéreurs et les vendeurs, l'un des principaux critères pour la détermination de la valeur d'une habitation. Chaque mètre carré en moins ou en plus se répercute sur le prix. Il est dès lors primordial que chaque vendeur ou agent immobilier détermine la surface habitable de la même manière et l'indique dans l'annonce correctement. Lorsqu'il s'agit d'une vente sur plan, l'acheteur est totalement dépendant des indications faites dans l'annonce par le vendeur ou l'agent immobilier puisqu'il n'est pas encore possible de visiter le bien.

Il n'existe aujourd'hui aucune règle claire précisant ce qu'il y a lieu d'entendre par «surface habitable» dans le cadre de la vente d'un bien immobilier. Cela donne lieu à des abus. Certains acheteurs constatent après la signature de l'acte de vente que la surface habitable réelle est plus petite que ce qu'a indiqué l'agent ou promoteur immobilier dans l'annonce. L'absence de définition légale favorise de tels abus.

Il s'impose donc de définir sans délai une méthode uniforme pour la détermination de la surface habitable et un mode de calcul précis indiquant clairement ce qui doit être pris en compte et ce qui ne doit pas l'être. Cette définition doit être ancrée dans la loi afin que les personnes victimes d'une tromperie puissent engager une action en responsabilité à l'encontre des vendeurs ou agents immobiliers déloyaux.

Le problème concerne donc l'information (correcte et précise) à donner lors du transfert de propriété d'une habitation. Il s'agit au fond des renseignements précontractuels fournis à l'occasion d'une convention de vente. La Flandre est compétente pour la politique du logement, mais la réglementation relative aux droits d'usage (comme la propriété, l'emphytéose, les règles communes à tous les baux, etc.), ainsi que le droit des obligations et des contrats sont, en vertu de l'article 35 de la Constitution, des compétences résiduelles de l'autorité fédérale. La législation relative au courtage immobilier est d'ailleurs également une matière fédérale. Ces principes ne connaissent que trois exceptions: depuis la sixième réforme de l'État, les Régions sont compétentes pour les «régimes particuliers de baux», à savoir le bail à ferme, le bail commercial et le bail de résidence principale. La propriété et l'achat ne font en revanche pas partie des matières flamandes. Ils sont régis par le Code civil fédéral. De plus, la loi Breyne fédérale assure aussi une protection particulière en cas de vente sur plan ou de contrat clé sur porte, entre autres. Il appartient donc à l'autorité fédérale de répondre à la question de savoir si les pouvoirs publics sont prêts à définir un mode de détermination de la «surface habitable». Cette question concerne la ministre de la Justice et, pour ce qui a trait spécifiquement aux agents immobiliers, le ministre des Classes moyennes.

Envisagez-vous, avec votre collègue, de vous pencher sur ce problème et de vous entretenir avec la ministre flamande du Logement, Melissa Depraetere, afin de mettre un terme à cette pratique déloyale?

En réponse à la question écrite que je lui ai adressée à ce sujet au Parlement flamand, la ministre Depraetere a déjà annoncé qu'elle était toute disposée à discuter de cette problématique.

 

De bewoonbare oppervlakte van een woning is een van de belangrijkste criteria voor kopers en verkopers om de waarde van een woning te bepalen. Elke vierkante meter meer of minder, heeft een aanzienlijke invloed op de prijs. Het is dan ook van groot belang dat elke verkoper of makelaar de bewoonbare oppervlakte op dezelfde wijze berekent en adverteert. Zeker bij aankopen op plan is de koper volledig afhankelijk van wat die verkoper of makelaar hem adverteren, aangezien hij de woning nog niet kan bezichtigen.

Vandaag zijn er geen duidelijke regels die bepalen wat er onder «bewoonbare oppervlakte» moet worden verstaan in het kader van de verkoop van onroerend goed. Dat zorgt voor misbruik. Kopers stellen na ondertekening van de verkoopovereenkomst vast dat de werkelijke bewoonbare oppervlakte kleiner is dan wat de makelaar of bouwpromotor had geadverteerd. Dat misbruik wordt in de hand gewerkt door het gebrek aan een wettelijke definitie.

Daarom moet er dringend een eenvormige methode komen om de bewoonbare oppervlakte te meten. Een duidelijke berekeningswijze waarin duidelijk omschreven is wat meetelt en wat niet. Die definitie moet wettelijk worden verankerd, zodat gedupeerden de misleidende verkopers en makelaars juridisch aansprakelijk kunnen stellen.

De problematiek gaat dus over het verstrekken van – correcte, eenduidige – informatie bij de overdracht van een woning. In wezen gaat het om het verstrekken van precontractuele informatie bij een koopovereenkomst. Vlaanderen is daarbij bevoegd voor het huisvestingsbeleid, maar de regeling rond gebruiksrechten (zoals eigendom, erfpacht, algemeen huurrecht, enz.) en het verbintenissen- en contractenrecht zijn – krachtens artikel 35 van de Grondwet – residuaire bevoegdheden van de federale overheid. Overigens is ook de wetgeving op de vastgoedmakelarij een federale aangelegenheid. Op die principes bestaan slechts drie uitzonderingen: sinds de zesde Staatshervorming zijn de Gewesten bevoegd voor de «bijzondere huurregimes», met name pacht, handelshuur en woninghuur. Eigendom en koop zijn daarentegen géén Vlaamse materie. Dit wordt geregeld in het federale Burgerlijk Wetboek. Daarnaast voorziet de federale Wet Breyne bijvoorbeeld ook een specifieke bescherming bij onder meer verkoop op plan en sleutel-op-de-deur-contracten. De vraag of de overheid werk wil maken van een berekeningswijze van «bewoonbare oppervlakte», is dus een vraag die de federale overheid zou moeten beantwoorden. Dit in de persoon van de minister van Justitie en, voor zover het specifiek om vastgoedmakelaars gaat, de minister van Middenstand.

Overwegen de beide ministers werk te maken van deze problematiek en in gesprek te gaan met Vlaams minister van wonen, Melissa Depraetere, om een einde te maken aan die misleidende praktijk?

Daarover door mij schriftelijk bevraagd in het Vlaams Parlement, deelde minister Depraetere mij alvast mee dat zij over deze problematiek zeker in overleg wil gaan.

 
Réponse reçue le 26 juin 2025 : Antwoord ontvangen op 26 juni 2025 :

Selon le droit actuel, les articles 1616 à 1623 de l’ancien Code civil traitent de l’obligation de livraison du vendeur en matière de contenance lors de la vente d’un bien immobilier. Il importe toutefois de souligner que ces dispositions ont un caractère supplétif et qu’il est devenu courant dans la pratique notariale de s’en écarter.

Une proposition de nouveau livre 7 «Les contrats spéciaux» du Code civil est en cours d’examen par la commission Justice de la Chambre des représentants. Étant donné que l’un des piliers de ce nouveau livre 7 est la simplification des dispositions de l’ancien Code civil relatives à la vente, notamment en supprimant les dispositions qui s’écartent du droit commun et qui sont généralement évitées par les parties, il a été décidé de ne plus reprendre les dispositions relatives à la contenance dans la vente immobilière, car celles-ci sont généralement évitées dans la pratique notariale lors de la vente d’un immeuble.

Une protection impérative de l’acheteur reste cependant garantie par l’article 7, c), de la loi du 9 juillet 1971 réglementant la construction d’habitations et la vente d’habitations à construire ou en voie de construction. Il semble en effet admis que la «description précise des parties privatives et des parties communes», telle qu’elle est requise par cet article, implique que soit mentionnée la superficie des parties privatives vendues et qu’une clause exonératoire ne répondrait pas à l’exigence posée par cet article.

De plus, l’article VI.83, 6°, du Code de droit économique répute abusives, dans les contrats conclus entre une entreprise et un consommateur, les clauses ayant pour objet d’«accorder à l’entreprise le droit de déterminer unilatéralement si le produit livré est conforme au contrat, ou lui conférer le droit exclusif d’interpréter une quelconque clause du contrat». Il semble admis qu’une clause exonérant le vendeur de sa responsabilité quant à la superficie des biens vendus serait contraire à cet article.

Par ailleurs, le droit commun prévoit déjà des sanctions efficaces en cas de non-respect d’une obligation contractuelle (article 5.83 du Code civil), ce qui permet difficilement de justifier un système dérogatoire, surtout dans le contexte de la simplification des dispositions relatives à la vente.

Je suis bien entendu disposée à m’entretenir à ce sujet avec la ministre flamande du Logement.

Volgens het huidige recht, behandelen de artikelen 1616 tot 1623 van het oude Burgerlijk Wetboek de verbintenis tot levering van de verkoper in verband met de oppervlakte bij de verkoop van onroerend goed. Doch is het van belang te onderstrepen dat deze bepalingen een aanvullend karakter hebben en dat het in de notariële praktijk de standaard is geworden om hiervan af te wijken.

Voorts is er reeds een voorstel hangende in de commissie Justitie van de Kamer van volksvertegenwoordigers van het nieuwe boek 7 «Bijzondere contracten» van het Burgerlijk Wetboek. Gelet op het feit dat één van de pijlers van dit nieuwe boek 7 de vereenvoudiging van de kooprechtbepalingen van het oud Burgerlijk Wetboek uitmaakt, met name door de bepalingen te schrappen die afwijken van het gemeen recht, die over het algemeen door de partijen worden gemeden, werd beslist om de bepalingen in verband met de oppervlakte bij de verkoop van onroerend goed niet meer te hernemen, aangezien deze doorgaans worden vermeden in de notariële praktijk bij de verkoop van onroerend goed.

Er is immers nog steeds een dwingende bescherming van de koper gewaarborgd bij artikel 7, c), van de wet van 9 juli 1971 tot regeling van de woningbouw en de verkoop van te bouwen of in aanbouw zijnde woningen. Men lijkt het er immers over eens te zijn dat de bij dat artikel vereiste «nauwkeurige beschrijving [...] van de privatieve en van de gemeenschappelijke gedeelten» impliceert dat de oppervlakte van de verkochte privatieve gedeelten wordt vermeld en dat een bevrijdingsbeding niet aan de vereiste van dat artikel zou voldoen.

Evenzo worden bedingen in overeenkomsten gesloten tussen een onderneming en een consument die ertoe strekken «de onderneming het recht te geven eenzijdig te bepalen of het geleverde product aan de bepalingen van de overeenkomst beantwoordt of haar het exclusieve recht te geven om een of ander beding van de overeenkomst te interpreteren» in artikel VI.83, 6°, van het Wetboek van economisch recht als onrechtmatig beschouwd. Men lijkt het erover eens te zijn dat een beding dat de verkoper bevrijdt van zijn aansprakelijkheid met betrekking tot de oppervlakte van de verkochte goederen in strijd zou zijn met dat artikel.

Verder voorziet het gemeen recht reeds in afdoende sancties bij niet-nakoming van een contractuele verbintenis (artikel 5.83 van het Burgerlijk Wetboek), waardoor een afwijkend systeem moeilijk te rechtvaardigen is, zeker in het licht van de vereenvoudiging van de kooprechtbepalingen.

Uiteraard ben ik zeker bereid tot overleg hieromtrent met Vlaams minister van Wonen.