SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2024-2025 Zitting 2024-2025
________________
16 mai 2025 16 mei 2025
________________
Question écrite n° 8-181 Schriftelijke vraag nr. 8-181

de Nadia El Yousfi (PS)
van Nadia El Yousfi (PS)

au vice-premier ministre et ministre des Affaires sociales et de la Santé publique, chargé de la Lutte contre la pauvreté
aan de vice-eersteminister en minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, belast met Armoedebestrijding
________________
Maladies neurodégénératives - Survenance - Virus du zona - Lien probable - Études - Campagne de vaccination éventuelle - Groupes vulnérables - Remboursement éventuel du vaccin Neurodegeneratieve ziekten - Uitbraken - Zonavirus - Vermoedelijk verband - Studies - Eventuele vaccinatiecampagne - Kwetsbare groepen - Eventuele terugbetaling van het vaccin 
________________
maladie du système nerveux
vaccination
politique de la santé
ziekte van het zenuwstelsel
vaccinatie
gezondheidsbeleid
________ ________
16/5/2025Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 19/6/2025)
19/6/2025Antwoord
16/5/2025Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 19/6/2025)
19/6/2025Antwoord
________ ________
Question n° 8-181 du 16 mai 2025 : (Question posée en français) Vraag nr. 8-181 d.d. 16 mei 2025 : (Vraag gesteld in het Frans)

La commission des Matières transversales - Compétences communautaires et de l'Égalité des chances entre les femmes et les hommes du Sénat de Belgique a adopté le lundi 7 avril 2025 une proposition de résolution relative à la prise en charge de la maladie d'Alzheimer et autres maladies apparentées (doc. Sénat, nº 8-31/4). Le texte fut agendé à la séance plénière du vendredi 25 avril 2025 et y fut adopté (doc. Sénat, nº 8-31/6).

En ma qualité de rapporteuse dans le dossier susmentionné, il me tient à cœur de vous adresser une question relative au lien probable entre le virus du zona et la survenue de la démence.

Les maladies neurodégénératives comme la maladie d'Alzheimer ou la maladie de Parkinson ne sont pas seulement des maladies: elles sont de véritables épreuves humaines pour les personnes atteintes et leur entourage. Les défis à relever dans la vie quotidienne sont nombreux pour ceux qui en souffrent mais aussi pour leurs proches. Et toutes les pistes sont à explorer pour soutenir toutes les personnes concernées.

À l'heure où il n'existe aucun traitement curatif ou préventif contre ces maladies, la vaccination contre le zona ouvre un immense espoir en matière de prévention contre les maladies neurodégénératives.

Des chercheurs ont tenté d'identifier comment un virus quasi systématiquement contracté dans l'enfance – la varicelle – pourrait, de nombreuses décennies plus tard, déclencher une maladie neurodégénérative. Ce lien pourrait sembler tiré par les cheveux. Pourtant, de plus en plus de données indiquent que le zona, c'est-à-dire la réactivation du virus de la varicelle à des âges avancés de la vie, serait impliqué dans la survenance de la démence, dont la maladie d'Alzheimer. Et, plus l'âge avance, plus le zona est fréquent et sévère, le risque de contracter la maladie étant de 30 % au-delà de soixante-cinq ans et de 50 % au-delà de quatre-vingts ans.

Une étude publiée le mercredi 2 avril 2025, conduite par une équipe de Stanford Medicine (Californie), a montré que les sujets vaccinés contre le zona avaient un risque réduit de 20 % de développer une démence au cours des sept années suivant l'injection, par rapport à ceux qui n'avaient pas été vaccinés.

En France, des travaux menés sur le vaccin «Zostavax» ont montré le lien probable entre le virus du zona et la survenance de la démence. Et un nouveau vaccin «Shingrix» (pris en charge à 65 % par l'Assurance maladie française) est recommandé par la Haute autorité de santé française depuis mars 2024 pour les personnes de plus de soixante-cinq ans. Il est aussi recommandé pour les personnes de dix-huit ans aux défenses immunitaires affaiblies.

1) Le gouvernement fédéral, de concert avec les entités fédérées, a-t-il pris connaissance des différentes études sur le lien probable entre le virus et les maladies neurodégénératives?

2) Qu'en est-il d'une éventuelle campagne de vaccination en Belgique? Est-il prévu de lancer des campagnes de sensibilisation sur la vaccination contre le zona comme moyen de prévention contre la démence? Le cas échéant, quel(s) vaccin(s) le gouvernement fédéral prévoit-il de conseiller aux groupes vulnérables? Un remboursement total ou partiel est-il envisagé? Si oui, à quelle hauteur?

Cette question écrite relève de la compétence du Sénat vu son caractère transversal. La santé publique est une matière fédérale et la politique de prévention relève des entités fédérées.

 

De Senaatscommissie voor de Transversale Aangelegenheden - Gemeenschapsbevoegdheden en Gelijke kansen voor vrouwen en mannen - heeft op maandag 7 april 2025 een voorstel van resolutie betreffende de behandeling van de ziekte van Alzheimer en aanverwante ziekten aangenomen (doc. Senaat, nr. 8-31/4). De tekst werd op de agenda van de plenaire vergadering van vrijdag 25 april 2025 geplaatst, en werd er aangenomen (doc. Senaat, nr. 8-31/6).

Als rapporteur van het voormelde dossier wil ik u een vraag stellen over het vermoedelijke verband tussen het zonavirus (gordelroos) en het ontwikkelen van dementie.

Neurodegeneratieve ziekten als Alzheimer of Parkinson zijn niet zomaar ziekten: het zijn ware menselijke beproevingen voor de patiënten en hun omgeving. Zowel patiënten als hun familie krijgen te maken met vele uitdagingen in het dagelijkse leven. En alle mogelijkheden moeten worden onderzocht om alle betrokkenen te ondersteunen.

.Zolang er geen enkele curatieve of preventieve behandeling van deze ziekten bestaat, biedt vaccinatie tegen zona enorme hoop op het vlak van preventie van neurodegeneratieve ziekten.

Onderzoekers hebben geprobeerd vast te stellen hoe een virus dat bijna systematisch wordt opgelopen in de kindertijd - waterpokken - vele tientallen jaren later een neurodegeneratieve ziekte kan veroorzaken. Dit verband lijkt misschien vergezocht. Toch zijn er steeds meer aanwijzingen dat zona, d.w.z. de reactivering van het waterpokkenvirus op latere leeftijd, een rol kan spelen bij het ontstaan van dementie, waaronder de ziekte van Alzheimer. En hoe ouder men wordt, hoe frequenter en ernstiger zona wordt, met een risico van 30% om de ziekte te krijgen na vijfenzestig jaar en een risico van 50% na tachtig jaar.

Een op woensdag 2 april 2025 gepubliceerd onderzoek, uitgevoerd door een team van Stanford Medicine (Californië), heeft aangetoond dat personen die gevaccineerd waren tegen zona 20% minder kans liepen dan niet-gevaccineerden om dementie te ontwikkelen in de zeven jaar na de injectie.

In Frankrijk heeft onderzoek naar het Zostavax-vaccin een vermoedelijk verband aangetoond tussen het zonavirus en het ontstaan van dementie. En een nieuw vaccin, Shingrix (65% vergoed door het Franse ziektekostenverzekeringssysteem), wordt sinds maart 2024 aanbevolen door de Franse gezondheidsautoriteit voor mensen ouder dan vijfenzestig jaar. Het wordt ook aanbevolen voor mensen van achttien jaar met een verzwakt immuunsysteem.

1) Heeft de federale regering, in overleg met de deelstaten, kennis genomen van de verschillende studies over het vermoedelijke verband tussen het virus en neurodegeneratieve ziekten?

2) Hoe zit het met een mogelijke vaccinatiecampagne in België? Zijn er plannen om bewustmakingscampagnes te lanceren over vaccinatie tegen zona als preventiemiddel tegen dementie? Zo ja, welk(e) vaccin(s) denkt de federale overheid aan te bevelen aan kwetsbare groepen? Wordt een volledige of gedeeltelijke terugbetaling overwogen? Zo ja, hoeveel zou die bedragen?

Deze schriftelijke vraag behoort wegens haar transversale aard tot de bevoegdheden van de Senaat. Volksgezondheid is een federale aangelegenheid en preventie een aangelegenheid van de deelstaten.

 
Réponse reçue le 19 juin 2025 : Antwoord ontvangen op 19 juni 2025 :

1) L’association entre le zona et la démence, ainsi que le potentiel effet protecteur de la vaccination est en effet un sujet d’actualité avec beaucoup de publications scientifiques ces dernières années.

L’étude que vous citez dans votre question a été publiée dans la revue Vaccine en février 2025 (1). Cette étude sur le vaccin recombinant contre le zona (comme le Shingrix, utilisé dans notre pays) et les résultats suggèrent que le vaccin recombinant contre le zona est associé à une baisse du risque de démence. Un diagnostic de zona avant la première dose de vaccin a également été associé à un risque accru de démence.

Ci-dessous, les autres études publiées depuis 2022:

– une étude publiée dans la revue Nature en 2025 et qui concerne le Pays de Galle a montré une réduction du risque relatif de survenue de démence: les personnes vaccinées étaient en moyenne 19,9 % moins susceptibles d’avoir une démence que les personnes non vaccinées (2). Cette étude concerne le vaccin à base de virus vivant Zostavax® et non le nouveau vaccin Shingrix® qui est utilisé en Belgique;

– une autre étude du pays de Galles publiée en 2022 a révélé un lien entre la vaccination contre le zona et un risque plus faible de démence, mais plutôt dans la démence vasculaire (3);

– une autre étude également publiée en 2022 soutient l’idée que les vaccinations contre toutes sortes de maladies à l’âge adulte sont généralement associées à un risque réduit de démence (4);

– une étude approfondie et très complète de 2024 a également établi un lien entre la vaccination contre le zona et la réduction du risque de démence (5);

– une autre étude récente de 2024 indique que les infections du zona elles-mêmes peuvent potentiellement augmenter le risque de démence, en particulier la démence vasculaire. Cela renforce l’hypothèse selon laquelle la protection contre les zona par la vaccination peut potentiellement être bénéfique pour prévenir la démence (6).

Tous les résultats des études ci-dessus sont très intéressants et certaines études révèlent en effet un lien possible entre la vaccination contre le zona et un risque plus faible de démence. Cependant, nous ne savons pas encore avec certitude si cela est réellement dû au vaccin. Des recherches plus approfondies sont nécessaires à cet effet. Pour l’instant, il n’y a pas assez de preuves concluantes pour recommander une vaccination spécifique contre la démence.

2) Le Conseil supérieur de la santé recommande la vaccination par Shingrix chez les adultes sains à partir de l’âge de soixante ans et toutes les personnes à partir de seize ans avec une immunodépression. L’objectif est de réduire le risque de zona et donc la douleur qui peut affecter les personnes âgées (parfois pendant des années). Le vaccin coûte très cher (163 euros par dose, et deux doses sont nécessaires). L’Institut national d'assurance maladie-invalidité (INAMI) rembourse le vaccin pour certains groupes à risque (virus de l'immunodéficience humaine – VIH, certains cancers, etc.).

L’autre vaccin disponible contre le zona (le Zostavax) n’est plus commercialisé en Belgique depuis décembre 2022. Le Shingrix offre en effet une protection plus élevée et plus longue que le Zostavax, y compris dans la population âgée.

Comme expliqué dans la réponse à la question 1), il n’y a pas encore assez de preuves pour recommander la vaccination contre le zona pour prévenir les démences. Une campagne de vaccination en Belgique contre la démence ne se justifie pas à l’heure actuelle.

Références des études citées ci-dessus:

(1) Tang E., Ray I., Arnold B.F., Acharya N.R., «Recombinant zoster vaccine and the risk of dementia», Vaccine, , vol. 46, art. no 126673, 6 février 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11969937/.

(2) Eyting M., Xie M., Michalik F., Heß S., Chung S., Geldsetzer P., «A natural experiment on the effect of herpes zoster vaccination on dementia», Nature, mai 2025, no 641, p. 438-446, http://www.nature.com/articles/s41586-025-08800-x.

(3) Schnier C., Janbek J., Lathe R., Haas J., «Reduced dementia incidence after varicella zoster vaccination in Wales 2013-2020», Alzheimer’s & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, 13 avril 2022, vol. 8, no 1, art. no 12293, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9006884/.

(4) Wu X., Yang H., He S., Xia T., Chen D., Zhou Y., et al., «Adult Vaccination as a Protective Factor for Dementia: A Meta-Analysis and Systematic Review of Population-Based Observational Studies», Frontiers in Immunology, 3 mai 2022, vol. 13, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9110786/.

(5) Shah S., Dahal K., Thapa S., Subedi P., Paudel B.S., Chand S., et al., «Herpes zoster vaccination and the risk of dementia: A systematic review and meta‐analysis», Brain and Behaviour, 5 février 2024, vol. 14, no 2, art. no e3415, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10839537/.

(6) Zhang Y., Liu W., Xu Y., «Association between herpes zoster and Parkinson’s disease and dementia: a systematic review and meta-analysis», Frontiers in Neurology, 5 décembre 2024, vol. 15, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11655326/.

1) Het verband tussen gordelroos en dementie evenals het mogelijke beschermende effect van vaccinatie is inderdaad een actueel onderwerp met veel wetenschappelijke publicaties in de afgelopen jaren.

De studie waarnaar u verwijst in uw vraag, is in februari 2025 in het tijdschrift Vaccine gepubliceerd (1). Deze studie over het recombinante gordelroosvaccin (zoals Shingrix, dat in ons land wordt gebruikt) en de resultaten suggereren dat er een verband bestaat tussen het recombinante gordelroosvaccin en een lager risico op dementie. Ook werd de diagnose van gordelroos vóór de eerste dosis van het vaccin in verband gebracht met een hoger risico op dementie.

Hieronder staan de andere studies die sinds 2022 zijn gepubliceerd:

– uit een studie met betrekking tot Wales die in 2025 in het tijdschrift Nature werd gepubliceerd, bleek dat het relatieve risico op dementie afnam: gevaccineerde personen liepen gemiddeld 19,9 % minder risico op dementie dan niet-gevaccineerde personen (2). Deze studie betreft het Zostavax®-vaccin op basis van levend virus, niet het nieuwe Shingrix®-vaccin dat in België wordt gebruikt;

– een andere studie uit Wales, gepubliceerd in 2022, legde een verband bloot tussen de vaccinatie tegen gordelroos en het lagere risico op dementie maar veeleer bij vasculaire dementie (3);

– een andere studie, ook in 2022 gepubliceerd, ondersteunt het idee dat vaccinaties tegen allerlei ziekten op volwassen leeftijd over het algemeen gepaard gaan met een lager risico op dementie (4);

– een grondige en allesomvattende studie uit 2024 legde eveneens een verband tussen vaccinatie tegen gordelroos en een lager risico op dementie (5);

– een andere studie uit 2024 gaf aan dat gordelroosinfecties zelf het risico op dementie kunnen verhogen, in het bijzonder vasculaire dementie. Dit versterkt de hypothese dat de bescherming tegen gordelroos door middel van vaccinatie mogelijk gunstig kan zijn om dementie te voorkomen (6).

De resultaten van de bovenstaande studies zijn allemaal heel interessant en bepaalde studies wijzen inderdaad op een mogelijk verband tussen de vaccinatie tegen gordelroos en een lager risico op dementie. We weten echter nog niet met zekerheid of dit daadwerkelijk een gevolg is van het vaccin. Hiervoor is verder onderzoek nodig. Op dit moment zijn er nog onvoldoende doorslaggevende bewijzen om een specifieke vaccinatie tegen dementie aan te bevelen.

2) De Hoge Gezondheidsraad beveelt vaccinatie met Shingrix aan voor gezonde zestigplussers en voor alle personen van zestien jaar en ouder met immunodepressie. Het is de bedoeling om het risico op gordelroos te verminderen en dus ook de pijn die ouderen (soms jarenlang) kunnen lijden. Het vaccin is heel prijzig (163 euro per dosis en er zijn twee dosissen nodig). Het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZIV) vergoedt het vaccin voor bepaalde risicogroepen (met human immunodeficiency virus (hiv), bepaalde vormen van kanker, enz.).

Het andere vaccin tegen gordelroos (Zostavax) is niet meer beschikbaar op de Belgische markt sinds december 2022. In vergelijking met Zostavax biedt Shingrix immers een hogere en langere bescherming, ook bij oudere personen.

Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 1), zijn er nog onvoldoende bewijzen om vaccinatie tegen gordelroos aan te bevelen ter preventie van dementie. In België is een vaccinatiecampagne tegen dementie momenteel niet gerechtvaardigd.

Referenties van de bovenstaande studies:

(1) Tang E., Ray I., Arnold B.F., Acharya N.R., «Recombinant zoster vaccine and the risk of dementia», Vaccine, , vol. 46, art. no 126673, 6 février 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11969937/.

(2) Eyting M., Xie M., Michalik F., Heß S., Chung S., Geldsetzer P., «A natural experiment on the effect of herpes zoster vaccination on dementia», Nature, mai 2025, no 641, p. 438-446, http://www.nature.com/articles/s41586-025-08800-x.

(3) Schnier C., Janbek J., Lathe R., Haas J., «Reduced dementia incidence after varicella zoster vaccination in Wales 2013-2020», Alzheimer’s & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, 13 avril 2022, vol. 8, no 1, art. no 12293, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9006884/.

(4) Wu X., Yang H., He S., Xia T., Chen D., Zhou Y., et al., «Adult Vaccination as a Protective Factor for Dementia: A Meta-Analysis and Systematic Review of Population-Based Observational Studies», Frontiers in Immunology, 3 mai 2022, vol. 13, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9110786/.

(5) Shah S., Dahal K., Thapa S., Subedi P., Paudel B.S., Chand S., et al., «Herpes zoster vaccination and the risk of dementia: A systematic review and meta‐analysis», Brain and Behaviour, 5 février 2024, vol. 14, no 2, art. no e3415, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10839537/.

(6) Zhang Y., Liu W., Xu Y., «Association between herpes zoster and Parkinson’s disease and dementia: a systematic review and meta-analysis», Frontiers in Neurology, 5 décembre 2024, vol. 15, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11655326/.