| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||
| ________ | ________ | ||||
| Session 2024-2025 | Zitting 2024-2025 | ||||
| ________ | ________ | ||||
| 17 avril 2025 | 17 april 2025 | ||||
| ________ | ________ | ||||
| Question écrite n° 8-167 | Schriftelijke vraag nr. 8-167 | ||||
de Nadia El Yousfi (PS) |
van Nadia El Yousfi (PS) |
||||
au vice-premier ministre et ministre des Affaires sociales et de la Santé publique, chargé de la Lutte contre la pauvreté |
aan de vice-eersteminister en minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, belast met Armoedebestrijding |
||||
| ________ | ________ | ||||
| Mortalité maternelle - Santé mentale de la femme en post-partum - Prise en charge - Rapport d'information du Sénat sur les violences obstétricales (7-245/1-9) - Suivi - Mesures et moyens - Mise en œuvre - État de la question | Moedersterfte - Mentale gezondheid van de vrouw na de bevalling - Zorg - Informatieverslag van de Senaat over obstetrisch geweld (7-245/1-9) - Follow-up - Maatregelen en middelen - Uitvoering - Stand van Zaken | ||||
| ________ | ________ | ||||
| droits de la femme droit à l'intégrité physique gynécologie santé mentale santé génésique suivi rapport d'information maternité condition féminine |
rechten van de vrouw recht op lichamelijke integriteit gynaecologie geestelijke gezondheid reproductieve gezondheidszorg opvolging informatieverslag moederschap positie van de vrouw |
||||
| ________ | ________ | ||||
|
|
||||
| ________ | ________ | ||||
| Question n° 8-167 du 17 avril 2025 : (Question posée en français) | Vraag nr. 8-167 d.d. 17 april 2025 : (Vraag gesteld in het Frans) | ||||
Dans le monde, en 2023, les complications durant une grossesse ou un accouchement ont mené au décès d'une femme toutes les deux minutes environ selon un rapport de l'Organisation mondiale de la santé (OMS). En Belgique, les cas de mortalité maternelle sont rares mais existent bel et bien. La mortalité maternelle concerne toute mort de la mère qui serait intervenue pendant la grossesse, l'accouchement ou jusqu'à un an après. Cela inclut aussi les interruptions de grossesse, volontaires ou non. Il y a les morts maternelles directes qui font suite à une hémorragie ou une infection. Mais il y a aussi les morts maternelles indirectes, comme une femme qui souffrirait d'une dépression sévère postnatale et qui se suiciderait dans l'année qui suit son accouchement. Depuis 2021, ces cas sont recensés dans le cadre d'un programme appelé BAMM («Belgian Analysis system for Maternal Mortality»). On en recense trente-neuf à ce jour. Toutes les données introduites dans le BAMM sont anonymisées, car le but n'est pas de pointer un responsable mais bien de faire un retour aux équipes hospitalières afin qu'elles puissent prendre à l'avenir les mesures nécessaires pour éviter au maximum ces décès et échanger de bonnes pratiques. À côté des risques d'un accouchement liés à la santé physique, ce qui tue les femmes peut aussi être lié à leur santé mentale. Et la prise en charge de la santé mentale de la femme en post-partum est encore insuffisante en Belgique, avec des problèmes de santé mentale des femmes qui passent bien trop souvent sous les radars. C'est une constatation récemment faite par Julie Belhomme, responsable de la clinique de l'obstétrique du Centre hospitalier universitaire (CHU) Saint-Pierre à Bruxelles. Le rapport d'information concernant le droit à l'autodétermination corporelle et la lutte contre les violences obstétricales adopté par le Sénat le 2 février 2024 (doc. Sénat, nº 7-245/1 à 9) abordait entre autres les questions liées à la santé mentale des femmes pendant la période périnatale. Parmi les recommandations (doc. Sénat, nº 7-245/9), il était notamment demandé «d'investir plus de moyens financiers dans les maternités pour qu'elles disposent d'une équipe dédiée à la santé mentale, notamment des psychiatres et des psychologues ayant une expertise spécifique dans le domaine des soins de la santé sexuelle et reproductive» (recommandation nº 40). Il était aussi demandé «d'allonger la durée des consultations gynécologiques et périnatales afin d'assurer une meilleure qualité de soins et de communication et une relation de confiance avec les femmes et leurs proches» dans le souci d'éviter une détresse psychologique post-partum (recommandation nº 49). Le rapport préconisait spécifiquement «d'encourager les professionnels de la santé à organiser systématiquement un entretien post accouchement ou post FIV (fécondation in vitro), pour débriefer et apporter des réponses aux questions que les patientes se posent; prévoir au besoin une consultation psychologique, notamment pour éviter une dépression post-partum» (recommandation nº 54). Toujours dans un souci de bienveillance envers les femmes, le rapport demandait aussi «de prévoir un accompagnement à la parentalité systématique et adapté au cours de la première année de vie d'un enfant» (recommandation nº 62) et «d'améliorer la prise en charge médicale et psychologique des troubles gynécologiques et sexologiques, de l'infertilité ou de la stérilité» (recommandation nº 66). La recommandation nº 67 du rapport elle donnait les pistes pour «prévenir l'expérience d'un post-partum difficile», et notamment: «a) s'assurer de connaître les antécédents – psychologiques et traumatiques – des futures mamans pour un accompagnement adapté; b) sensibiliser davantage les professionnels de la santé aux risques de trauma ou de syndrome post-traumatique; c) favoriser la sécurité émotionnelle des patientes en assurant une grande disponibilité et une capacité d'anticipation chez les professionnels de la santé; d) renforcer les équipes de psycho-périnatalité dans les maternités et autres lieux de naissance pour mieux dépister, diagnostiquer et soigner les dépressions postnatales; e) prêter une attention plus particulière aux personnes qui connaissent des difficultés sociales en combinant un dépistage de syndrome de stress post-traumatique avec une recherche proactive au sein des publics fragilisés; f) former les professionnels de la santé, futurs et actuels, aux enjeux de la santé mentale (et tout particulièrement à la détection du syndrome de stress post-traumatique que peuvent vivre les femmes lors de l'accouchement ou lors de soins gynécologiques) tout en renforçant la transversalité entre les disciplines; g) renforcer le suivi post accouchement des mères et des enfants par exemple avec des services de kraamzorg / soins de maternité.» Cette question écrite relève de la compétence du Sénat vu son caractère transversal. La santé publique est une matière fédérale et la politique de prévention relève des entités fédérées. 1) Quelles mesures ont été prises depuis l'adoption du rapport du rapport d'information par le Sénat le 15 janvier 2024? 2) Les recommandations du rapport d'information concernant le droit à l'autodétermination corporelle et la lutte contre les violences obstétricales sont-elles intégrées dans les politiques de santé, notamment de santé mentale? 3) Le gouvernement fédéral envisage-t-il d'investir plus de moyens financiers et humains pour prévenir la détresse psychologique des (futures) mères, des femmes qui suivent un parcours de procréation médicalement assistée (PMA) ou encore des femmes qui ont recours à l'interruption volontaire de grossesse (IVG)? |
Volgens een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stierf in 2023, wereldwijd, om de twee minuten een vrouw door complicaties tijdens de zwangerschap of een bevalling. In België zijn er zelden gevallen van moedersterfte, maar ze komen wel degelijk voor. Moedersterfte verwijst naar het overlijden van de moeder tijdens de zwangerschap, de bevalling of tot één jaar daarna. Het omvat ook zwangerschapsonderbrekingen, al dan niet vrijwillig. Er is directe moedersterfte als gevolg van bloedingen of infecties. Maar er is ook indirecte moedersterfte, zoals een vrouw met een ernstige postnatale depressie die zelfmoord pleegt in het jaar na de bevalling. Sinds 2021 worden deze gevallen geïnventariseerd in het kader van het BAMM- programma («Belgian Analysis system for Maternal Mortality»). Tot op heden werden negenendertig gevallen geregistreerd. Alle gegevens die in het BAMM worden ingevoerd, zijn anoniem. Het is immers niet de bedoeling een schuldige aan te wijzen, maar feedback te geven aan ziekenhuisteams, zodat ze in de toekomst de nodige maatregelen kunnen nemen om deze sterfgevallen zoveel mogelijk te voorkomen en om goede praktijken uit te wisselen. Naast de lichamelijke risico's van een bevalling, kan de mentale gezondheid ook tot het overlijden van een vrouw leiden. En de zorg voor de mentale gezondheid van vrouwen na de bevalling is nog steeds ontoereikend in België. De mentale gezondheidsproblemen van vrouwen blijven al te vaak onder de radar. Dit werd onlangs vastgesteld door Julie Belhomme, hoofd van de kliniek verloskunde van het Universitair Medisch Centrum (UMC) Sint-Pieter in Brussel. Het informatieverslag over lichamelijke zelfbeschikking en het tegengaan van obstetrisch geweld, dat door de Senaat werd goedgekeurd op 2 februari 2024 (doc. Senaat, nr. 7-245/1 tot 9), behandelde onder andere de problematiek van de mentale gezondheid van vrouwen in de perinatale periode. In de aanbevelingen (doc. Senaat, nr. 7-245/9) wordt meer bepaald verzocht om «meer financiële middelen [te] investeren in kraamafdelingen, zodat deze over een speciaal team voor geestelijke gezondheid beschikken, meer bepaald psychiaters en psychologen met specifieke expertise in seksuele en reproductieve gezondheid» (aanbeveling nr.40). Er wordt ook verzocht «de duur van gynaecologische en perinatale raad- plegingen [te] verlengen om een betere kwaliteit van zorg en communicatie te bieden en om een vertrouwensband met de patiëntes en hun familieleden te waarborgen» teneinde psychologische problemen na de bevalling te voorkomen(aanbeveling nr. 49). In het verslag werd specifiek aanbevolen om «zorgverleners aan [te]moedigen om systematisch een gesprek na de bevalling of na IVF (in-vitrofertilisatie) te organiseren; om te debriefen en antwoorden te geven op de vragen van de patiëntes; zo nodig een psychologische raadpleging vast te leggen, onder meer ter voorkoming van een postnatale depressie» (aanbeveling nr. 52). Nog steeds vanuit een streven naar zorgzaamheid jegens vrouwen, wordt in het verslag ook verzocht « tijdens het eerste levensjaar van een kind [te] voorzien in een systematische en aangepaste ouderschapsbegeleiding» (aanbeveling nr. 62) en « de medische en psychologische behandeling van gynaecologische en seksuologische aandoeningen, onvruchtbaarheid of steriliteit [te] verbeteren.» (aanbeveling nr. 66). Aanbeveling nr. 67 van het verslag gaf pistes om «een moeilijke post-partumperiode te voorkomen», meer bepaald: «a) ervoor zorgen dat men de psychologische en traumatische voorgeschiedenis van de toekomstige moeders kent zodat men de begeleiding daarop kan afstemmen ; b) de beroepsbeoefenaars beter bewust maken van de risico's op een trauma en/of posttraumatisch syndroom ; c) het emotionele veiligheidsgevoel van patiëntes bevorderen dankzij een grote disponibiliteit en anticipatievermogen van de beroepsbeoefenaars ; d) de teams voor psycho-perinataliteit in kraamklinieken en andere geboorteplaatsen versterken om postnatale depressies beter op te sporen, te diagnosticeren te behandelen ; e) bijzondere aandacht verlenen aan personen met sociale problemen door het opsporen van posttraumatisch stresssyndroom te combineren met proactief onderzoek in kwetsbare groepen ; f) toekomstige en huidige beroepsbeoefenaars opleiden in de geestelijke gezondheid (in het bijzonder voor het detecteren van het posttraumatisch stresssyndroom dat vrouwen kan treffen tijdens de bevalling of tijdens de gynaecologische zorgverlening), en de transversaliteit tussen de disciplines versterken ; g) de postnatale zorg voor moeders en kinderen versterken, bijvoorbeeld met kraamzorgdiensten.» Deze schriftelijke vraag valt onder de bevoegdheid van de Senaat gezien het transversale karakter ervan. Volksgezondheid is een federale aangelegenheid en de deelstaten zijn bevoegd voor preventie. 1) Welke maatregelen zijn er genomen sinds de goedkeuring van het informatieverslag door de Senaat op 15 januari 2024? 2) Zijn de aanbevelingen van het informatieverslag over lichamelijke zelfbeschikking en het tegengaan van obstetrisch geweld, opgenomen in het gezondheidsbeleid, meer bepaald inzake mentale gezondheid? 3) Is de federale regering van plan meer financiële en menselijke middelen te investeren om psychologische problemen te voorkomen bij (aanstaande) moeders, bij vrouwen die een traject van medisch begeleide voortplanting (MBV) volgen of bij vrouwen die een beroep doen op vrijwillige zwangerschapsonderbreking (VZO)? |