SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2020-2021 Zitting 2020-2021
________________
17 décembre 2020 17 december 2020
________________
Question écrite n° 7-919 Schriftelijke vraag nr. 7-919

de Véronique Durenne (MR)

van Véronique Durenne (MR)

à la ministre de l'Énergie

aan de minister van Energie
________________
Ligne à haute tension «Boucle du Hainaut» - Impact sanitaire - Étude d'impact - Demande éventuelle - Association à la décision Hoogspanningsleiding «Boucle du Hainaut» - Impact op de gezondheid - Impactstudie - Eventuele vraag - Betrokkenheid bij de beslissing 
________________
risque sanitaire
distribution de l'électricité
nuisance électromagnétique
étude d'impact
Région wallonne
maladie du système nerveux
gevaren voor de gezondheid
elektriciteitsvoorziening
elektromagnetische schadelijke invloed
impactonderzoek
Waals Gewest
ziekte van het zenuwstelsel
________ ________
17/12/2020Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 21/1/2021)
29/4/2021Rappel
10/5/2021Antwoord
17/12/2020Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 21/1/2021)
29/4/2021Rappel
10/5/2021Antwoord
________ ________
Question n° 7-919 du 17 décembre 2020 : (Question posée en français) Vraag nr. 7-919 d.d. 17 december 2020 : (Vraag gesteld in het Frans)

Vous n'êtes pas sans savoir que le projet «Boucle du Hainaut», qui consiste en la réalisation d'une nouvelle liaison électrique aérienne d'un haut niveau de tension entre les postes d'Avelgem et de Courcelles, suscite de vifs questionnements et inquiétudes.

Dans le courant des mois d'octobre et novembre 2020, comme plusieurs de mes collègues, j'ai reçu plus d'une centaine de courriers de citoyens qui s'interrogent légitimement sur les impacts sanitaires du fameux projet d'Elia de la «Boucle du Hainaut». Par ailleurs, si les citoyens se mobilisent fortement, c'est également le cas des élus locaux. Les bourgmestres membres de la Communauté urbaine du Centre ont ainsi été reçus (à distance) au début du mois d'octobre 2020 par Monsieur Borsus, ministre wallon de l'Économie, du Commerce extérieur, de la Recherche et de l'Innovation, du Numérique, de l'Agriculture, de l'Aménagement du territoire, de l'IFAPME et des Centres de compétence, à qui ils ont ainsi pu faire part de leurs interrogations et de leurs inquiétudes. En Wallonie picarde, les sept bourgmestres des communes concernées par le tracé ont fait savoir qu'ils refusaient unanimement le tracé actuel.

Si ce projet est présenté par son promoteur comme un projet d'envergure jouant un rôle clef dans la transition énergétique, il n'en reste pas moins vrai qu'à l'heure d'aujourd'hui, personne n'est en capacité de dire si, oui ou non, ce projet peut occasionner des risques pour la santé des habitants.

Sur le site Internet d'Elia, quelques points en termes d'impact sur la santé sont mentionnés. Ainsi, il n'y aurait pas d'impact avéré entre les champs électromagnétiques à très large fréquence et la santé humaine en ce qui concerne les adultes. Là où le bât blesse, c'est en ce qui concerne l'impact sur les enfants. Il y a un lien statistique entre les habitations qui se situent à proximité des lignes à haute tension et une plus forte probabilité de leucémies chez les enfants. Elia précise cependant que la cause de ce lien n'a pas encore pu être clairement établi.

Depuis quelques années, des publications scientifiques font état d'une augmentation possible de maladies neuro-dégénératives (comme la maladie d'Alzheimer) chez les personnes habitant à proximité des lignes à haute tension ou y exposées dans le cadre de leur profession. On parle aussi de dépressions, de troubles cardiovasculaires, d'autres cancers infantiles, de modifications immunologiques, etc.

L'Organisation mondiale de la santé a conclu, en 2007, que de tels effets, s'ils existent, seraient vraiment très réduits. En Belgique, dans un souci d'extrême prudence, le Conseil supérieur de la santé a, en 2008, néanmoins conseillé de limiter l'exposition de longue durée aux champs magnétiques des enfants de moins de quinze ans.

Si la Wallonie est bien évidemment concernée par le dossier, d'abord parce que les Régions sont compétentes en matière d'aménagement du territoire, mais aussi parce que la nouvelle ligne à haute tension est presqu'exclusivement située sur son territoire, le projet d'Elia émane bien du niveau fédéral puisqu'il a été approuvé dans le cadre du Plan de développement fédéral du réseau de transport 2020-2030. La transversalité de ce dossier m'amène donc à m'adresser à vous.

1) Quelle est votre position face au projet?

2) Comment serez-vous consulté sur le sujet et associé à la décision?

3) Une étude d'impact en termes de santé peut-elle être demandée de votre part?

4) Vous associez-vous aux mandataires locaux qui réclament la réalisation d'une étude sanitaire et la définition de normes d'exposition?

 

U weet dat het project «Boucle du Hainaut» voor de aanleg van een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding tussen de stations van Avelgem en Courcelles heel wat onzekerheid en onrust veroorzaakt.

In de loop van de maand oktober 2020 heb ik, zoals verschillende van mijn collega's, meer dan honderd berichten gekregen van burgers die zich terecht vragen stellen over de impact op de gezondheid van de plannen van Elia in verband met de «Boucle du Hainaut». Niet alleen de burgers maar ook de lokale verkozenen zijn in grote mate gemobiliseerd. De burgemeesters van de gemeenten die deel uitmaken van de Communauté urbaine du Centre werden begin oktober 2020 (op afstand) ontvangen door de heer Borsus, Waals minister van Economie, Buitenlandse Handel, Onderzoek en Innovatie, Digitalisering, Landbouw, Ruimtelijke Ordening, van het Waals instituut voor vorming en deeltijds leren en voor kmo's (IFAPME) en van de Competentiecentra. Ze hebben hem hun vragen en bekommernissen voorgelegd. De zeven burgemeesters van de betrokken gemeenten in Picardisch Wallonië hebben hem laten weten dat ze het huidige tracé unaniem afwijzen.

De plannen worden door de projectontwikkelaar voorgesteld als een groot project dat een sleutelrol zal vervullen in de energietransitie, maar toch is het zo dat momenteel nog niemand kan zeggen of dit project al dan niet gezondheidsrisico's kan inhouden voor de betrokken bewoners.

Op de website van Elia staan enkele punten vermeld in verband met de impact op de gezondheid. Zo zou er geen bewezen impact zijn van laagfrequente magnetische velden van het hoogspanningsnet op de gezondheid van volwassen mensen. Waar het schoentje wringt, is als het gaat om de impact op de gezondheid van kinderen. Er is een statistisch verband tussen wonen in de nabijheid van hoogspanningsleidingen en een verhoogd risico op leukemie bij kinderen. Elia wijst erop dat er evenwel nog geen duidelijk oorzakelijk verband kon worden aangetoond.

Sinds enkele jaren maken wetenschappelijke publicaties gewag van een mogelijke stijging van neurodegeneratieve ziekten (zoals de ziekte van Alzheimer) bij mensen die in de nabijheid wonen van hoogspanningsleidingen of die er beroepshalve vaak aan blootgesteld worden. Er is ook sprake van depressies, cardiovasculaire aandoeningen, andere kinderkankers, wijzigingen in het immuunsysteem, enzovoort.

De Wereldgezondheidsorganisatie kwam in 2007 tot het besluit dat dergelijke effecten, indien ze al bestonden, zeer beperkt zouden zijn. In België werd vanuit een wens tot uiterste voorzichtigheid in 2008 door de Hoge Gezondheidsraad de aanbeveling gedaan om langdurige blootstelling aan magnetische velden van kinderen jonger dan vijftien jaar te beperken.

Wallonië is betrokken partij in dit dossier, vooreerst omdat de Gewesten bevoegd zijn voor ruimtelijke ordening, maar ook omdat de nieuwe hoogspanningsleiding bijna uitsluitend op Waals grondgebied zal komen te staan. Het Eliaproject is een zaak van de federale overheid aangezien het goedgekeurd werd in het kader van het Federaal ontwikkelingsplan van het transmissienet 2020-2030. Aangezien dit een transversaal dossier is, wend ik mij tot u.

1) Wat is uw standpunt over dit dossier?

2) Hoe zal u geraadpleegd en betrokken worden bij de besluitvorming?

3) Kan u een impactstudie vragen met betrekking tot de effecten op de gezondheid?

4) Sluit u zich aan bij de lokale mandatarissen die een gezondheidsstudie en het bepalen van blootstellingsnormen vragen?

 
Réponse reçue le 10 mai 2021 : Antwoord ontvangen op 10 mei 2021 :

1) et 2) Tout d’abord, il est utile de préciser que ces différentes questions relèvent davantage des niveaux local et régional, en étroite relation avec les compétences de l’aménagement du territoire et de l’environnement.

Le projet fait partie du Plan fédéral de développement 2020-2030 qui a été approuvé en avril 2019 par la ministre Marghem.

Le Plan fédéral de développement stipule qu’il est nécessaire de renforcer et étendre le réseau à haute tension interne belge afin de garantir afin de garantir la sécurité d'approvisionnement.

Ceci étant dit, je suis à l’écoute des citoyens et conscientes des inquiétudes, et je veux que celles-ci soient prises en compte dans le processus de décision.

Le dossier est dans les mains du gouvernement wallon, qui devra l’examiner et prendre une décision quant à la révision des plans de secteur. Nous invitons le gouvernement Wallon à analyser les réactions du public et des autorités communales de manière approfondie et à les prendre sérieusement en considération lors de l’élaboration de l’étude sur les incidences environnementales.

Le but est en effet de trouver la solution la plus appropriée d’un point de vue technologique, ainsi que de la santé et de l’environnement.

Dans cette optique, je salue l’initiative de la ministre Tellier de lancer une étude complémentaire pour approfondir la question de l’impact des rayonnements électromagnétiques sur la santé, l’environnement, et les êtres vivants en général.

3) et 4) Au niveau des procédures, la question de l’impact potentiel de l’exploitation de cette nouvelle liaison « Boucle du Hainaut » sur l’environnement sera examinée à deux moments :

– premièrement, dans le cadre de la demande de révision de plans de secteur, le rapport sur les incidences environnementales devra prendre en compte cette question à l’échelle du périmètre de réservation demandé par Elia ;

– deuxièmement, dans la phase de demande de permis d’urbanisme, donc une fois qu’Elia sera en mesure de proposer un tracé exact pour l’implantation de cette infrastructure principale de transport d’électricité au sein du périmètre de réservation retenu, une étude d’incidences sur l’environnement aura encore lieu.

De par ces deux études, la question de l’impact potentiel sur la santé sera dès lors traitée.

La Wallonie, l’ISSeP et le Belgian BioElectroMagnetics Group contribuent à l’information des citoyens sur ce sujet.

Les effets aigus en présence de champs magnétiques élevés sont à la base de la réglementation européenne en vigueur qui donne une limite d’exposition à 100 µT pour la population. À ce stade, l’Union Européenne, l’ICNIRP, et l’OMS n’estiment pas nécessaire – au vu des données scientifiques disponibles – de faire évoluer cette réglementation. Le transport d’électricité est par ailleurs concerné par des valeurs de champs magnétiques bien moindres.

L’IARC (Centre international de recherche sur le cancer qui dépend de l’OMS) a classifié en 2001 les CEM de basse fréquence dans le Groupe 2B des substances examinées, ce qui signifie qu’ils sont considérés comme « peut-être cancérigènes », tout comme un ensemble d’autres éléments et activités.

Quelques pays (comme les Pays-Bas et l’Italie) et régions (comme la Flandres) ont développé des politiques nationales ou régionales sur ce sujet. Les plus strictes fixent une valeur guide de 0,4 µT pour des expositions permanentes. Lorsque cette valeur de référence ne peut être atteinte, une valeur limite est alors fixée.

Le dossier est dans les mains du gouvernement wallon, qui devra l’examiner et prendre une décision quant à la révision des plans de secteur. Dans cette optique, je salue l’initiative de la ministre Tellier de lancer une étude complémentaire pour approfondir la question de l’impact des rayonnements électromagnétiques sur la santé, l’environnement, et les êtres vivants en général.

Informations de base :

La dernière version du plan fédéral de développement du réseau de transport d’électricité (période 2020-2030) reconnait le projet de nouvelle liaison « Boucle du Hainaut » comme un corridor 380 kV important et indispensable.

La boucle du Hainaut (faisant partie d’une nouvelle liaison électrique de 6 GW entre Avelgem et Courcelles) constitue un chainon manquant du réseau très haute tension belge et européen et repose sur 4 objectifs majeurs :

– Assurer un accès compétitif (pour les entreprises) et abordable (pour les ménages) à l’électricité ;

– Augmenter la capacité d’accueil pour toutes les énergies renouvelables, sur terre et en mer, depuis la Belgique et l’étranger ;

– Soutenir le développement économique de la Wallonie et plus spécifiquement du Hainaut où le réseau actuel 150kV arrive à saturation ;

Garantir la fiabilité de l’approvisionnement électrique pour les consommateurs.

1) en 2) In de eerste plaats moet worden verduidelijkt dat deze verschillende kwesties veeleer van lokale en regionale aard zijn en nauw verband houden met de bevoegdheden inzake ruimtelijke ordening en milieu.

Het project maakt deel uit van het Federaal Ontwikkelingsplan 2020-2030, dat in april 2019 door minister Marghem werd goedgekeurd.

Het Federaal Ontwikkelingsplan stelt dat het noodzakelijk is het Belgische interne hoogspanningsnet te versterken en uit te breiden om de bevoorradingszekerheid te garanderen.

Dit gezegd zijnde, luister ik naar de burgers en ben ik mij bewust van hun bezorgdheid, en ik wil dat hiermee rekening wordt gehouden in het besluitvormingsproces.

Het dossier is in handen van de Waalse regering, die het zal moeten bestuderen en een beslissing zal moeten nemen over de herziening van de sectorplannen. Wij roepen de Waalse regering op de reacties van het publiek en de gemeentelijke overheden grondig te analyseren en er ernstig rekening mee te houden bij het opstellen van de milieu-effectenstudie.

Het doel is immers de meest geschikte oplossing te vinden vanuit technologisch, gezondheids- en milieuoogpunt.

In dit verband juich ik het initiatief van minister Tellier toe om een aanvullend onderzoek in te stellen om de gevolgen van elektromagnetische straling voor de gezondheid, het milieu en levende wezens in het algemeen verder te onderzoeken.

3) en 4) Op procedureel niveau zal de kwestie van de mogelijke gevolgen van de exploitatie van deze nieuwe «Boucle du Hainaut»-verbinding voor het milieu op twee punten worden onderzocht:

in de eerste plaats zal, in het kader van de aanvraag tot herziening van de sectorplannen, in het milieueffectrapport rekening moeten worden gehouden met deze kwestie op de schaal van de door Elia gevraagde reservatieperimeter;

ten tweede, in de fase van de planningsaanvraag, d.w.z. zodra Elia in staat is een exact tracé voor te stellen voor de installatie van deze hoofdinfrastructuur voor elektriciteitstransmissie binnen de gekozen reservatieperimeter, zal nog een milieueffectenstudie worden uitgevoerd.

In deze twee studies zal vervolgens worden ingegaan op de mogelijke gezondheidseffecten.

Wallonië, het ISSeP en de Belgische BioElectroMagnetics Group dragen bij tot de informatie van de burgers over dit onderwerp.

De acute effecten van hoge magnetische velden vormen de basis van de huidige Europese verordening, waarin een blootstellingslimiet van 100 µT voor de bevolking is vastgesteld. In dit stadium achten de Europese Unie, de ICNIRP en de WHO het - gezien de beschikbare wetenschappelijke gegevens - niet nodig om deze voorschriften te wijzigen. De transmissie van elektriciteit wordt ook beïnvloed door veel lagere magnetische veldwaarden.

In 2001 heeft het IARC (Internationaal Instituut voor Kankeronderzoek) laagfrequente EMV's ingedeeld in groep 2B van de onderzochte stoffen, hetgeen betekent dat zij worden beschouwd als «mogelijk kankerverwekkend», samen met een reeks andere elementen en activiteiten.

Sommige landen (bijvoorbeeld Nederland en Italië) en regio's (bijvoorbeeld Vlaanderen) hebben een nationaal of regionaal beleid op dit gebied ontwikkeld. De strengste stellen een richtwaarde van 0,4 µT vast voor permanente blootstelling. Wanneer deze referentiewaarde niet kan worden bereikt, wordt een grenswaarde ingesteld.

Het dossier is in handen van de Waalse regering, die het zal moeten bestuderen en een besluit zal moeten nemen over de herziening van de sectorplannen. In dit verband juich ik het initiatief van minister Tellier toe om een aanvullend onderzoek in te stellen om de gevolgen van elektromagnetische straling voor de gezondheid, het milieu en levende wezens in het algemeen nader te bestuderen.

Achtergrondinformatie:

De laatste versie van het Federaal Ontwikkelingsplan van het Transmissienet (periode 2020-2030) erkent het project van de nieuwe verbinding «Boucle du Hainaut» als een belangrijke en onmisbare 380 kV-corridor.

Het project «Boucle du Hainaut» (dat deel uitmaakt van een nieuwe 6 GW-elektriciteitsverbinding tussen Avelgem en Courcelles) vormt een ontbrekende schakel in het Belgische en Europese zeer hoogspanningsnet en rust op 4 belangrijke doelstellingen:

– elektriciteit toegankelijk te maken tegen een competitieve (voor de bedrijven) en betaalbare (voor de huishoudens) prijs;

– de aansluitcapaciteit voor alle hernieuwbare energiebronnen, onshore en offshore, vanuit België en het buitenland te verhogen;

– de economische ontwikkeling van Wallonië, en in het bijzonder van Henegouwen waar het huidige netwerk 150kV verzadigd raakt, te ondersteunen;

– een betrouwbare stoomvoorziening voor de verbruikers te garanderen.