SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2020-2021 Zitting 2020-2021
________________
18 novembre 2020 18 november 2020
________________
Question écrite n° 7-851 Schriftelijke vraag nr. 7-851

de Gaëtan Van Goidsenhoven (MR)

van Gaëtan Van Goidsenhoven (MR)

à la ministre de la Défense

aan de minister van Defensie
________________
Défense - Dimension spatiale - Prise en compte - Évolutions potentielles - Armée française - Changements et évolutions - Appellation «armée de l'air et de l'espace» Defensie - Ruimtevaartaspecten - Inachtneming - Mogelijke evolutie - Franse leger - Veranderingen en ontwikkelingen - Benaming «Lucht- en ruimtemacht» 
________________
armée de l'air
France
industrie aérospatiale
arme spatiale
politique spatiale
OTAN
luchtmacht
Frankrijk
ruimtevaartindustrie
ruimtewapen
ruimtevaartbeleid
NAVO
________ ________
18/11/2020Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 17/12/2020)
17/12/2020Antwoord
18/11/2020Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 17/12/2020)
17/12/2020Antwoord
________ ________
Question n° 7-851 du 18 novembre 2020 : (Question posée en français) Vraag nr. 7-851 d.d. 18 november 2020 : (Vraag gesteld in het Frans)

Ces dernières décennies et, plus encore, ces dernières années, le nombre d'États mais aussi d'entreprises privées investissant dans le secteur spatial n'a fait que croître. Une augmentation en corrélation directe avec l'importance que l'Espace a acquise et continue de prendre au fil du temps, entre autres dans le quotidien des citoyens, que ces derniers en soient ou non conscients.

Économiquement parlant, en effet, le domaine spatial est devenu incontournable. À titre d'exemple, 10 % du produit intérieur brut (PIB) européen sont basés sur des technologies spatiales. Les décisions prises par l'État fédéral ayant des implications directes sur la bonne santé financière des Régions mais aussi des Communautés (par le biais des établissements d'enseignement), l'espace constitue donc un sujet transversal par excellence.

L'Espace incarne également un champ de confrontation potentiel. Il suffit pour s'en convaincre de songer aux risques de collisions entre satellites et autres objets, qu'ils soient ou non en orbite. Le risque existe aussi que des conflits sur terre ne finissent par s'exporter plusieurs kilomètres plus haut. Sans parler des armes, que celles-ci soient en test ou déjà prêtes à fonctionner, qu'elles puissent atteindre des cibles en altitudes à partir du sol ou inversement, etc.

L'Espace représente de ce fait également un enjeu majeur de sécurité nationale qui a manifestement poussé l'État français à modifier ses structures, rebaptisant notamment son armée de l'air en «armée de l'air et de l'espace» le 11 septembre 2020.

Loin d'être simplement cosmétique, ce changement d'appellation illustre la volonté de nos voisins d'Outre-Quiévrain de se doter d'une stratégie spatiale de défense en permettant par exemple à l'armée de l'air et de l'espace de disposer d'équipements mais aussi de moyens adéquats.

J'aimerais dès lors vous demander comment, selon vous, doivent être appréhendés les changements et évolutions précités au sein de l'armée française, que ce soit vu de Belgique ou sous l'angle d'une défense européenne.

Comment la dimension spatiale est-elle actuellement prise en compte par la Défense belge? Quelles pourraient être les prochaines évolutions en la matière?

 

De voorbije decennia en vooral de laatste jaren zien we een steeds groter aantal staten maar ook privébedrijven investeren in de ruimtevaartsector, die intussen gestaag is blijven groeien. Die stijging is rechtstreeks evenredig met het toenemend belang van alles wat met ruimtetechnologie te maken heeft, onder meer in het dagelijks leven van burgers, die zich daar zelf niet altijd van bewust zijn.

Economisch is de relevantie van de ruimtevaartsector inderdaad onmiskenbaar. Zo is 10 % van het Europese bruto binnenlands product (bbp) gebaseerd op ruimtevaarttechnologie. Aangezien de beslissingen die door de federale staat worden genomen een directe impact hebben op de financiële gezondheid van de Gewesten en ook van de Gemeenschappen (bevoegd voor de onderwijsinstellingen), is de ruimte dus een bij uitstek transversaal thema.

De ruimte is mogelijk ook een speelveld van confrontatie. Denken we maar aan de risico's van botsingen tussen satellieten en andere voorwerpen, die al dan niet in een baan rond de aarde draaien. Het gevaar bestaat ook dat conflicten op aarde uiteindelijk kilometers daarbuiten worden uitgevochten. Om nog maar te zwijgen over de wapens, of ze zich nu nog in een testfase bevinden of al klaar zijn voor gebruik, of ze van hieruit een doelwit op grote hoogte kunnen bereiken of vise versa, enz.

De ruimte is bijgevolg ook een bijzonder aandachtspunt vanuit het perspectief van nationale veiligheid en dat heeft de Franse Staat ertoe bewogen om zijn luchtmacht op 11 september 2020 te herdopen tot «armée de l'air et de l'espace».

Deze naamsverandering is niet louter cosmetisch, maar illustreert de wil van onze zuiderburen om in hun defensiebeleid ook het ruimtevaartaspect te laten meespelen en er bijvoorbeeld voor te zorgen dat deze «lucht- en ruimtemacht» over de nodige uitrusting en middelen kan beschikken.

Daarom wil ik u vragen hoe de eerder beschreven veranderingen en ontwikkelingen binnen het Franse leger moeten opgevat worden, vanuit België maar ook vanuit het standpunt van de Europese defensie.

Op welke manier wordt binnen Defensie in België rekening gehouden met het ruimtevaartaspect? Welke ontwikkelingen zijn er te verwachten?

 
Réponse reçue le 17 décembre 2020 : Antwoord ontvangen op 17 december 2020 :

Si l’espace est désormais considéré à l’Organisation du Traité de l’Atlantique Nord (OTAN) comme le cinquième domaine opérationnel depuis le sommet de Londres en décembre 2019, il est un catalyseur essentiel pour les opérations militaires sur terre, mer, air et dans le cyberespace.

La Défense dépend fortement de ces capacités spatiales ou de services spatiaux pour mener à bien ses missions, certainement dans le cadre d’opérations expéditionnaires et d’activités de renseignement.

Typiquement les communications par satellite, les systèmes de navigation, le renseignement spatial et la météorologie terrestre et spatiale sont des services obligatoires pour mener à bien notre entraînement et nos opérations.

La Défense agit donc pour obtenir et garantir l’accès aux services spatiaux requis pour garantir la planification, la préparation et la conduite des opérations et des activités de renseignement avec la robustesse et la résilience nécessaires face aux menaces croissantes.

Dans ce domaine complexe, la Défense coopère avec d’autres départements fédéraux, agences internationales et ministères de la Défense alliés pour atteindre ses objectifs via des opportunités multinationales et en cohérence avec les politiques spatiales de l’Union européenne (UE) et de l’OTAN.

Ce développement capacitaire se fait dans le cadre du développement intégré au sein du Capability Team Joint Space au sein de département Stratégique de la Défense.

Cependant, la Défense ne dispose pas encore de stratégie de défense spatiale holistique qui pourrait s’intégrer dans une vision spatiale nationale ou une stratégie nationale de sécurité.

Préalablement à cette stratégie future propre à la Défense, une nouvelle Policy fiche sera bientôt publiée par le chef de la Défense afin de parer aux besoins opérationnels prioritaires avec les ressources limitées qui sont les nôtres dans ce domaine.

Si l’espace est en effet resté ces dernières décennies le domaine exclusif d’expression de la suprématie des grandes puissances, la situation change fondamentalement.

Les nouvelles technologies ont amené de nouveaux acteurs et de nouveaux usages qui impliquent de nouveaux risques et de nouvelles menaces.

L’analyse renouvelée de l’environnement spatial et de ses menaces, de ses risques et de ses opportunités et la reconnaissance du caractère stratégique des capacités spatiales imposent de revisiter les stratégies de sécurité existantes et les doctrines militaires.

Le renforcement indispensable des capacités de protection doit être réalisé au plus vite, tout en soutenant l’évolution indispensable du contexte normatif et dissuasif au niveau international. Ceci en adaptant le développement capacitaire au nouveau contexte industriel et technologique.

L’évolution progressive de nos capacités devra permettre de renforcer nos coopérations bilatérales et européennes, de remplir nos devoirs capacitaires vis-à-vis de l’OTAN. Cette évolution devra être soutenue politiquement, humainement et financièrement et ancrée dans le cadre de la révision de la vision stratégique de la Défense, tout en accordant une place importante aux partenaires institutionnels, académiques et industriels belges.

Naast het feit dat de ruimte sinds de Top van Londen in december 2019, door de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) als het vijfde operationele domein wordt beschouwd, is deze een essentiële «enabler» voor militaire operaties te land, ter zee, in de lucht en in cyberspace.

Defensie is sterk afhankelijk van deze ruimtevaartcapaciteiten of ruimtevaartdiensten voor de goede uitvoering van haar missies, zeker bij expeditionaire operaties en inlichtingenactiviteiten.

Meestal zijn satellietcommunicatie, navigatiesystemen, ruimtevaartintelligentie en aarde en ruimte meteorologie noodzakelijke diensten om onze training en operaties te kunnen uitvoeren.

Defensie zorgt dus voor het verkrijgen en garanderen van de toegang tot de ruimtevaartdiensten die nodig zijn om de planning, voorbereiding en uitvoering van operaties en inlichtingenactiviteiten met de nodige robuustheid en veerkracht te waarborgen en dit in het licht van de toenemende dreigingen.

Op dit complexe terrein werkt Defensie samen met andere federale departementen, internationale agentschappen en geallieerde ministeries van Defensie teneinde de doelstellingen te bereiken door middel van multinationale opportuniteiten en in overeenstemming met het ruimtevaartbeleid van de Europese Unie (EU) en de NAVO.

Deze capaciteitsontwikkeling vindt plaats in het kader van een geïntegreerde ontwikkeling binnen het Capability Team Joint Space binnen het stafdepartement Strategie van Defensie.

Defensie heeft echter nog geen holistische ruimtevaartdefensiestrategie, die geïntegreerd kan worden in een nationale ruimtevaartvisie of nationale veiligheidsstrategie.

Voorafgaand aan deze toekomstige strategie, eigen aan Defensie, zal de chef Defensie binnenkort een nieuwe beleidsfiche uitgeven, om tegemoet te kunnen komen aan de prioritaire operationele behoeften, met onze desbetreffende beperkte middelen.

Hoewel de ruimte in de laatste decennia tot het domein van de exclusieve suprematie van de grote mogendheden behoorde, is de situatie fundamenteel aan het veranderen.

Nieuwe technologieën hebben nieuwe spelers en nieuwe toepassingen met zich meegebracht die nieuwe risico’s en nieuwe bedreigingen impliceren.

De hernieuwde analyse van de ruimtevaartomgeving en de bedreigingen, risico’s en mogelijkheden ervan en de erkenning van het strategische karakter van de ruimtevaartcapaciteiten, maken het noodzakelijk om de bestaande veiligheidsstrategieën en militaire doctrines te herzien.

De onontbeerlijke verbetering van de beschermingscapaciteiten moet zo snel mogelijk uitgevoerd worden, terwijl de onontbeerlijke ontwikkeling van de normatieve en ontmoedigende context op internationaal niveau verder ondersteund wordt. Dit terwijl de capacitaire ontwikkeling aangepast wordt aan de nieuwe industriële en technologische context.

De progressieve ontwikkeling van onze capaciteiten moet het mogelijk maken om onze bilaterale en Europese samenwerking te versterken en om onze capaciteitsverplichtingen tegenover de NAVO na te komen. Deze ontwikkeling moet politiek, menselijk en financieel ondersteund worden en moet verankerd worden in het kader van de herziening van de strategische visie van Defensie, waarbij een belangrijke plaats moet worden toegewezen aan de Belgische institutionele, academische en industriële partners.