| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Session 2020-2021 | Zitting 2020-2021 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 9 novembre 2020 | 9 november 2020 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Question écrite n° 7-783 | Schriftelijke vraag nr. 7-783 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
de Willem-Frederik Schiltz (Open Vld) |
van Willem-Frederik Schiltz (Open Vld) |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
au vice-premier ministre et ministre de la Justice, chargé de la Mer du Nord |
aan de vice-eersteminister en minister van Justitie, belast met Noordzee |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Notaire-liquidateur - Respect des délais - Contrôle par le juge - Chiffres - Contrôle d'office possible - Article 1220 du Code judiciaire - Adaptation | Notaris-vereffenaar - Naleving van de termijnen - Controle door de rechter - Cijfers - Mogelijke ambtshalve controle - Artikel 1220 van het Gerechtelijk Wetboek - Aanpassing | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| notaire procédure judiciaire liquidation de société faillite |
notaris rechtsvordering liquidatie van een onderneming faillissement |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Réintroduction de : question écrite 7-666 | Réintroduction de : question écrite 7-666 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Question n° 7-783 du 9 novembre 2020 : (Question posée en néerlandais) | Vraag nr. 7-783 d.d. 9 november 2020 : (Vraag gesteld in het Nederlands) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
L'article 1220 du Code judiciaire dispose ce qui suit: «Si le notaire-liquidateur n'agit pas dans les délais convenus en application de l'article 1217 ou fixés par la loi, chacune des parties peut, par simple lettre déposée ou adressée au tribunal ayant désigné le notaire-liquidateur, solliciter la convocation du notaire-liquidateur et des parties.» En effet, le législateur a omis de prévoir le membre de phrase précisant que le juge contrôle d'office le respect des délais par le notaire (article 1220 du Code judiciaire). À l'heure actuelle, ce sont exclusivement les parties qui contrôlent le respect des délais par le notaire. Or, cela va totalement à l'encontre de la finalité de la loi. En effet, les parties n'osent pas se montrer insistantes – cela peut se comprendre – de peur que cela ne pèse sur le contenu des décisions du notaire concerné. Elles ne disposent de surcroît d'aucun moyen de pression. En France, en revanche, ce contrôle d'office est une réalité, la législation comme le notariat obéissant au même modèle. Dans le système français, l'efficience du calendrier est importante, ce qui devrait également être le cas en Belgique. En ce qui concerne le caractère transversal de la question : il s'agit d'une compétence transversale partagée avec les Communautés. Différentes instances sont compétentes pour la politique en matière de justice. Les Communautés sont responsables de la politique de poursuites, du droit sanctionnel de la jeunesse, de l'aide juridique de première ligne et des maisons de justice. C'est en revanche l'autorité fédérale qui est chargée de l'organisation de la Justice belge. Le ministre fédéral de la Justice a ainsi dans ses attributions les établissements pénitentiaires, les juridictions administratives et l'ordre judiciaire. Je souhaiterais dès lors poser les questions suivantes : 1) Pourquoi le juge ne peut-il pas contrôler d'office le respect des délais par les notaires? 2) Comptez-vous modifier la législation à cette fin? Dans l'affirmative, quand? Dans la négative, pourquoi? Examinerez-vous la manière dont d'autres pays règlent ce problème, comme la France? 3) Combien de fois des parties ont-elles fait convoquer un notaire par le juge au cours de l'année 2019 pour non-respect des délais? Je souhaiterais connaître le nombre par arrondissement judiciaire. |
Artikel 1220 van het Gerechtelijk Wetboek stelt dat: «Indien de notaris-vereffenaar niet binnen de met toepassing van artikel 1217 overeengekomen of wettelijk bepaalde termijnen handelt, kan elk van de partijen bij gewone brief neergelegd bij of gericht aan de rechtbank die de notaris-vereffenaar heeft aangesteld, om de oproeping van de notaris-vereffenaar en de partijen verzoeken.» De wetgever heeft immers nagelaten de zinsnede te voorzien dat de rechter ambtshalve de naleving van de termijnen door de notaris controleert (artikel 1220 van het Gerechtelijk Wetboek). Nu gebeurt deze controle op het respecteren van de termijnen door de notaris enkel door partijen. Dit ondergraaft evenwel volledig de bedoeling van de wet. Partijen durven – begrijpelijkerwijze – immers niet aandringen uit schrik dat dit zou doorwerken op de inhoud van de beslissingen van de betrokken notaris. Bovendien beschikken zij niet over enig drukkingsmiddel. Deze ambtshalve controle is er ten andere wel in Frankrijk, waar zowel de wetgeving als het notariaat op dezelfde leest geschoeid zijn. In het Franse model wordt de efficiëntie van de kalender bevorderd, dit zou ook zo in België kunnen zijn. Wat betreft het transversaal karakter van de vraag: het betreft een transversale aangelegenheid met de Gemeenschappen. Er zijn verschillende instanties bevoegd voor het justitiebeleid. De Gemeenschappen zijn namelijk bevoegd voor het vervolgingsbeleid, jeugdsanctierecht, eerstelijns juridische bijstand en justitiehuizen. Het is echter de federale overheid die bevoegd is voor de organisatie van het Belgische gerecht. Zo is de federale minister van Justitie bevoegd voor het gevangeniswezen, de administratieve rechtscolleges en de rechterlijke orde. Graag had ik hieromtrent dan ook een antwoord gekregen op volgende vragen: 1) Waarom mag de rechter ambtshalve de naleving van de termijnen door notarissen niet controleren? 2) Gaat u dit in de wetgeving veranderen? Zo ja, wanneer? Zo neen, waarom niet? Zal u kijken naar hoe andere landen dit probleem aanpakken zoals het Franse model? 3) Hoeveel keer hebben partijen in 2019 een notaris door de rechter laten oproepen daar die zijn termijn heeft overtreden? Graag kreeg ik het aantal per gerechtelijk arrondissement. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Réponse reçue le 15 décembre 2020 : | Antwoord ontvangen op 15 december 2020 : | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
L’article 1220, § 2, du Code judiciaire prévoit un régime spécifique de sanctions pour le dépassement de délais conventionnels et légaux par le notaire-liquidateur. 1) En sa qualité de collaborateur de justice, le notaire-liquidateur a l’obligation de veiller à ce que la procédure de liquidation-partage judiciaire ne souffre d’aucun retard. Cette obligation est, en outre, sanctionnée par la loi qui prévoit la possibilité de remplacer le notaire-liquidateur si ce dernier ne respecte pas les délais conventionnels ou légaux. Le législateur n’a toutefois pas estimé opportun de prévoir une révocation automatique du mandat du notaire-liquidateur, vu que la procédure de remplacement induirait inévitablement un retard supplémentaire. De surcroît, il suffit, conformément à l’article 1220, § 2, du Code judiciaire, qu’une partie adresse au juge une demande de convocation du notaire-liquidateur et des parties. Ainsi, une partie ne doit pas réclamer explicitement le remplacement du notaire-liquidateur (B. Van den Bergh, «Verdeling en veiling van onverdeelde goederen» in Comm. Ger., 2016, fasc. 104, (103) 111, no 7). Comme indiqué, une demande de remplacement revêt effectivement un caractère délicat pour la ou les partie(s) et les conseils de celle(s)-ci. Cependant, l’exigence d’impartialité du notaire devrait ainsi fournir une garantie suffisante. Le juge joue un rôle actif si une demande de convocation est acceptée, vu que la loi fait explicitement mention d’une concertation. Le juge dispose toujours d’un pouvoir d’appréciation et se prononce donc souverainement sur l’opportunité de remplacer le notaire-liquidateur. Dans ce cadre, le juge peut également imposer un calendrier (contraignant) des opérations au notaire-liquidateur. Enfin, le remplacement du notaire a également des répercussions sur le plan déontologique, compte tenu de l’obligation de notification qui incombe au greffier de la juridiction ayant remplacé le notaire et de la possibilité pour la chambre des notaires d’infliger une peine disciplinaire. H. Casman indique également de manière claire dans ce contexte qu’un remplacement est effectivement perçu comme une sanction par le notaire-liquidateur (H. Casman, «De gerechtelijke vereffening-verdeling onder de nieuwe wet – nieuwe handleiding voor de notaris-vereffenaars», in Not. Fisc. M. 2012, fasc. 3, 89). Ainsi le non-respect des délais contraignants est efficacement sanctionné, non seulement par la possibilité de remplacer le notaire-liquidateur, mais également par la possibilité de déposer plainte auprès de la chambre provinciale et même d’obtenir une indemnisation. 2) Concernant la réponse au point 2) de la question, nous renvoyons à l’analyse telle qu’exposée au point 1) ci-dessus. Il n’est pas évident d’intégrer un contrôle d’office par le juge. Après que le notaire-liquidateur a été désigné, le juge n’est en effet plus directement impliqué dans le dossier, de sorte qu’un contrôle d’office paraît à l’évidence très difficile, si pas impossible. Une autre possibilité pourrait, en fait, consister à examiner la solution avancée par la France, créant la figure du juge-commissaire. Le juge-commissaire contrôle le déroulement ultérieur de la liquidation-partage et le notaire a l’obligation de dresser un état de celle-ci dans l’année qui suit sa désignation. L’avantage de la solution prévue en Belgique réside dans la possibilité de fixer des délais conventionnels contraignants. Les dossiers qui posent peu de problèmes peuvent ainsi être rapidement traités. Pour les cas présentant une complexité particulière, un allongement des délais peut se justifier. Malgré l’analyse qui précède, l’incorporation d’une sanction supplémentaire pourrait être efficace dans la mesure où elle accélérerait la procédure. Après tout, l’accélération de la procédure judiciaire de liquidation-partage était l’un des objectifs centraux de la nouvelle loi. Mon administration examinera plus en profondeur l’opportunité ainsi que la nature et l’étendue éventuelles d’une telle sanction. 3) Dans le cadre de la réponse au point 3) de la question, il a été pris contact, d’une part, avec le service d’appui du Collège des cours et tribunaux et, d’autre part, avec la Fédération royale du notariat belge. Le service d’appui du Collège nous a communiqué les données chiffrées relatives au nombre total de nouvelles convocations dans le cadre d’une liquidation-partage (voir annexe). Ces données chiffrées n’indiquent cependant pas le nombre de fois qu’un notaire a été convoqué devant le juge en application de l’article 1220, § 2, du Code judiciaire. De surcroît, le service d’appui a interrogé les Assurances du notariat, qui n’ont toutefois pas davantage pu présenter de données chiffrées concrètes dans ce cadre, vu que cet aspect n’est pas systématiquement tenu à jour. Néanmoins, cet aspect des données chiffrées est actuellement enregistré dans l’application dans laquelle les greffiers encodent les dossiers judiciaires. Toutefois, cette application est encore en cours de développement et doit encore être soumise à un contrôle de qualité.
Date d’extraction des données: 9 octobre 2020. * Cela comprend: remplacement notaire, administrateur, expert, procès-verbal (PV) intermédiaire, délais, contrôle, PV et PV des dires et difficultés. Attention, ces données chiffrées englobent donc davantage que les seules convocations relatives au non-respect du délai. Remarque générale: une multitude de facteurs peut influencer la qualité des statistiques. Dans notre cas, nous pouvons par exemple invoquer la qualité de l’enregistrement dans l’application, le manque d’uniformité dans l’utilisation de l’application IT et des codes, voire le fonctionnement du système informatique. Il est dès lors conseillé de faire preuve d’une certaine prudence dans l’interprétation de ces statistiques. |
Artikel 1220, § 2, van het Gerechtelijk Wetboek voorziet in een specifieke sanctieregeling voor het overschrijden van conventioneel en wettelijk bepaalde termijnen door de notaris-vereffenaar. 1) De notaris-vereffenaar heeft, als medewerker van het gerecht, de plicht om erover te waken dat de procedure van de gerechtelijke vereffening-verdeling geen vertraging oploopt. Deze verplichting wordt bovendien door de wet gesanctioneerd door te voorzien in de mogelijkheid tot vervanging van de notaris-vereffenaar indien deze de conventionele of wettelijke termijnen niet in acht neemt. De wetgever achtte een automatische ontheffing van het mandaat van de notaris-vereffenaar evenwel niet opportuun aangezien de vervangingsprocedure onvermijdelijk een bijkomende vertraging met zich meebrengt. Bovendien blijkt uit artikel 1220, § 2, van het Gerechtelijk Wetboek dat het volstaat dat een partij een verzoek tot oproeping van de notaris-vereffenaar en de partijen richt aan de rechter. Op deze manier dient een partij niet expliciet de vervanging van de notaris-vereffenaar te vorderen (B. Van den Bergh, «Verdeling en veiling van onverdeelde goederen» in Comm.Ger., 2016, afl. 104, (103) 111, nr. 7). Zoals aangegeven heeft een verzoek tot vervanging immers een delicaat karakter voor de partij(en) alsook hun raadsheren. Echter, de eis tot onpartijdigheid van de notaris zou aldus voldoende garantie moeten bieden. Indien een verzoek tot oproeping wordt ingewilligd heeft de rechter een actieve rol, aangezien de wet expliciet gewag maakt van een overleg. De rechter heeft steeds een appreciatiebevoegdheid en oordeelt dus soeverein over de opportuniteit van de vervanging van de notaris-vereffenaar. De rechter kan in dit kader ook een (dwingend) tijdsschema voor werkzaamheden aan de notaris-vereffenaar opleggen. Tot slot zijn er ook deontologische gevolgen verbonden aan de vervanging van de notaris gelet op de kennisgevingsplicht van de griffier van het rechtscollege dat de notaris heeft vervangen en de mogelijkheid voor de Kamer van notarissen om een tuchtstraf op te leggen. Casman stelt in deze context ook duidelijk dat een vervanging wel degelijk als een sanctie wordt ervaren door de notaris-vereffenaar (H. Casman, «De gerechtelijke vereffening-verdeling onder de nieuwe wet – nieuwe handleiding voor de notaris-vereffenaars», in Not. Fisc. M. 2012, afl. 3, 89). Aldus wordt het niet respecteren van de dwingende termijnen efficiënt gesanctioneerd. Niet enkel door de mogelijkheid tot vervanging van de notaris-vereffenaar, maar daarnaast ook door de mogelijkheden tot klacht bij de provinciale kamer en zelfs tot schadevergoeding. 2) Voor het antwoord op de tweede vraag verwijzen we naar de analyse zoals hierboven in punt 1) uiteengezet. Het is niet evident om een ambtshalve controle door de rechter in te bouwen. Nadat over is gegaan tot de aanstelling van de notaris-vereffenaar is de rechter immers niet meer rechtstreeks betrokken in het dossier waardoor een ambtshalve controle natuurlijk zeer moeilijk, dan niet onmogelijk lijkt. Een alternatief zou er inderdaad in kunnen bestaan om te kijken naar de oplossing die in Frankrijk naar voor is geschoven waardoor de figuur van rechter-commissaris in het leven is geroepen. De rechter-commissaris houdt toezicht om het verdere verloop van de vereffening-verdeling en de notaris heeft de verplichting om binnen een jaar na zijn aanwijzing een staat van vereffening-verdeling op te maken. De oplossing die in België werd ingeschreven, heeft echter ook voordelen. Het biedt namelijk de mogelijkheid om conventionele dwingende termijnen te bepalen. Dossiers die weinig problemen oproepen kunnen aldus snel worden afgehandeld. Indien er sprake is van bijzondere complexiteit kan het verantwoord zijn om de termijnen te verlengen. Niettegenstaande voorgaande analyse zou het inbouwen van een bijkomende sanctie doeltreffend kunnen zijn in de mate dat deze een versnelling van de procedure met zich meebrengt. Het versnellen van de procedure van de gerechtelijke vereffening-verdeling was immers één van de centrale doelstellingen van de nieuwe wet. Mijn administratie zal de opportuniteit alsook de eventuele aard en omvang van dergelijke sanctie grondig onderzoeken. 3) In antwoord op de derde vraag werd contact opgenomen met enerzijds de steundienst van het College van de hoven en rechtbanken en anderzijds met de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat. De steundienst van het College maakte ons de cijfergegevens over met betrekking tot het totaal aantal nieuwe oproepingen in het kader van een vereffening-verdeling (zie bijlage). Uit deze cijfergegevens blijkt echter niet hoe vaak een notaris voor de rechter werd opgeroepen met toepassing van artikel 1220, § 2, van het Gerechtelijk Wetboek. Bovendien deed de steundienst navraag bij de Verzekeringen van het notariaat, doch konden zij in dit kader evenmin concrete cijfergegevens voorleggen aangezien dit niet stelselmatig wordt bijgehouden. Niettemin wordt dit aspect van de cijfergegevens momenteel geregistreerd in de applicatie waarin de griffies de gerechtelijke dossiers coderen. Echter, deze applicatie is momenteel nog onder ontwikkeling en moet nog aan een kwaliteitscontrole onderworpen worden.
Extractiedatum van de gegevens: 9 oktober 2020. * Hieronder valt: vervanging notaris, beheerder, deskundige, tussentijds proces-verbaal (PV), termijnen, controle, PV en PV beweringen en zwarigheden. Opgelet, deze cijfergegevens omvatten dus meer dan enkel de oproepingen m.b.t. de overtreding van de termijn. Algemene opmerking: een groot aantal factoren kan de kwaliteit van de statistieken beïnvloeden. In ons geval kunnen we bijvoorbeeld de kwaliteit van registratie in de applicatie, het gebrek aan uniformiteit in het gebruik van de IT-applicatie en codes of zelfs de werking van het informaticasysteem aanhalen. Derhalve is het aangeraden om enige voorzichtigheid te hanteren bij de interpretatie van de statistieken. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||