SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2022-2023 Zitting 2022-2023
________________
9 mai 2023 9 mei 2023
________________
Question écrite n° 7-2004 Schriftelijke vraag nr. 7-2004

de Guy D'haeseleer (Vlaams Belang)

van Guy D'haeseleer (Vlaams Belang)

au vice-premier ministre et ministre de la Justice et de la Mer du Nord

aan de vice-eersteminister en minister van Justitie en Noordzee
________________
Centre de psychiatrie légale pour séjour de longue durée – Emplacement – Construction–- Flandre orientale – Sécurité Forensisch psychiatrisch centrum voor langverblijf – Locatie – Bouw – Oost-Vlaanderen – Beveiliging 
________________
établissement psychiatrique
médecine légale
défense sociale
psychiatrie
province de Flandre orientale
psychiatrische inrichting
forensische geneeskunde
sociaal verweer
psychiatrie
provincie Oost-Vlaanderen
________ ________
9/5/2023Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 8/6/2023)
3/7/2023Antwoord
9/5/2023Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 8/6/2023)
3/7/2023Antwoord
________ ________
Question n° 7-2004 du 9 mai 2023 : (Question posée en néerlandais) Vraag nr. 7-2004 d.d. 9 mei 2023 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

Depuis longtemps déjà, les autorités flamande et fédérale sont à la recherche d'un emplacement approprié pour la construction d'un Centre de psychiatrie légale (CPL) pour séjour de longue durée à Alost.

Un CPL accueille des patients psychiatriques internés, qui peuvent bénéficier de soins et d'un accompagnement de qualité dans une institution spécialisée. Il s'agit de personnes qui ont commis un délit et qui présentent une vulnérabilité psychique ou une déficience mentale. Les patients sont considérés comme des personnes internées sous statut "à haut risque".

Si la Belgique construit de tels établissements, c'est parce qu'elle déjà été condamnée par la Cour européenne des droits de l'homme au motif que ces personnes résidaient souvent dans la section psychiatrique des prisons alors que, selon la Cour, elles auraient dû recevoir des soins adaptés en dehors de la prison.

Deux CPL sont déjà en activité aujourd'hui à Anvers et à Gand. Ils ne sont cependant pas suffisants et il est nécessaire de créer une capacité supplémentaire. Alors que la Flandre orientale compte déjà un CPL, c'est de nouveau dans cette province que l'on choisit d'implanter un CPL supplémentaire, à savoir à Alost. La Flandre orientale accueille déjà des internés sous statut "à risque moyen" et dispose d'une section de 'haute sécurité' pour des femmes internées sous statut "à haut risque" au sein du centre psychiatrique Sint-Jan-Baptist à Zelzate. Sans parler de la section pour délinquants sexuels au sein de l'hôpital psychiatrique général Sint-Lucia de Zelzate.

Aujourd'hui, c'est le site Gates à Erembodegem qui est proposé comme localisation future du centre. Ce site se situe dans une zone densément peuplée et à proximité de trois écoles primaires. La population est par ailleurs préoccupée par des incidents survenus par le passé dans des CPL existants : signaux d'alarme en panne, portes défectueuses, prises d'otages et tentatives d'évasion.

La procédure d'établissement d'un "gewestelijke ruimtelijk uitvoeringsplan" (GRUP - plan régional d'aménagement du territoire) est en cours et en est actuellement à la phase d'élaboration de l'avant-projet de GRUP et des rapports d'incidence.

1. Pouvez-vous expliquer dans quelle mesure vous ou votre administration étiez impliqués dans le choix d'Alost pour l'implantation d'un CPL supplémentaire, et ce alors que la Flandre orientale compte déjà un CPL à Gand et d'autres initiatives d'accueil de personnes internées, comme susmentionné?

2. Dans quelle mesure a-t-on tenu compte des avis négatifs émis, entre autres, par Infrabel, par l'"Agentschap Natuur en Bos", etc.?

3. Pourquoi n'a-t-on pas opté pour l'implantation d'un CPL par province? Quels sont les éléments qui ont motivé le choix d'ériger un CPL supplémentaire en Flandre orientale?

4. De quelle manière la sécurité des riverains et des écoles situées à proximité est-elle assurée? Un contrôle renforcé autour de ces CPL est-il mis en place à la suite des nombreux incidents déjà survenus dans les centres existants?

5. Prenez-vous encore d'autres initiatives relatives à la création future de CPL supplémentaires?

 

Reeds geruime tijd zijn de Vlaamse en federale overheid op zoek naar een geschikte locatie voor de bouw van een Forensisch Psychiatrisch Centrum voor langverblijf (LFPC) in Aalst.

In een LFPC worden geïnterneerde psychiatrische patiënten opgevangen waar ze in een gespecialiseerde instelling kwaliteitsvolle zorg en begeleiding krijgen. Het gaat om personen die een misdrijf pleegden en een psychische kwetsbaarheid of verstandelijke beperking hebben. De patiënten worden beschouwd als geïnterneerden met een hoog risico statuut.

Deze instellingen worden opgericht na een eerdere veroordeling van België door het Europees Hof voor de rechten van de Mens, omdat deze mensen vaak in de psychiatrische afdeling van de gevangenis verbleven en volgens het Europees Hof een gepaste zorg moeten krijgen in een instelling buiten de gevangenis.

Momenteel zijn er al twee LFPC's in werking in Antwerpen en Gent. Deze volstaan niet en er is nood aan bijkomende capaciteit. Terwijl er in Oost-Vlaanderen reeds een LFPC is, wordt er opnieuw de keuze gemaakt om een bijkomende LFPC te bouwen in Oost-Vlaanderen, nl. in Aalst. In Oost-Vlaanderen is er reeds opvang van geïnterneerden met een gemiddeld risico-statuut en een 'high security' afdeling voor geïnterneerde vrouwen met een hoog risico statuut in het psychiatrisch centrum Sint-Jan-Baptist in Zelzate. Daar bovenop is er ook een afdeling voor seksueel delinquenten in het algemeen psychiatrisch ziekenhuis Sint-Lucia in Zelzate.

Momenteel wordt de Gates-site in Erembodegem als toekomstige locatie naar voor geschoven. Deze site ligt in een dichtbebouwde omgeving en in de nabijheid van drie scholen met lager onderwijs. De bevolking stelt zich ook vragen bij eerdere incidenten in de reeds bestaande LFPC's over niet werkende noodknoppen, defecte deuren, gijzelingen en pogingen om te ontsnappen.

De procedure voor de opmaak van een gewestelijke ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) is lopende en momenteel zitten we in de fase van het voorontwerp van het GRUP en de effectenrapporten.

1) Kan de minister wat meer duiding geven in welke mate hij of zijn administratie betrokken waren bij het aanduiden van Aalst om nog een bijkomende LFPC op te richten? Dit terwijl er in Oost-Vlaanderen reeds een LFPC in Gent gevestigd is en er reeds andere opvanginitiatieven zijn in Oost-Vlaanderen voor geïnterneerden zoals hoger beschreven.

2) In welke mate werd er rekening gehouden met de negatieve adviezen van onder meer Infrabel, Agentschap Natuur en Bos, …?

3) Waarom wordt er niet de keuze gemaakt om een LFPC per provincie te installeren? Welke elementen lagen aan de basis om nog een extra LFPC in Oost-Vlaanderen op te richten?

4) Op welke manier wordt de beveiliging gegarandeerd van buurtbewoners en de scholen die in de nabijheid gelegen zijn? Komt er een verhoogd toezicht rond deze LFPC's na reeds heel wat incidenten in de reeds bestaande LFPC's?

5) Neemt de minister nog bijkomende initiatieven rond het oprichten van bijkomende LFPC's in de toekomst?

 
Réponse reçue le 3 juillet 2023 : Antwoord ontvangen op 3 juli 2023 :

1) Les internés n’ont pas leur place en prison. Ils ont besoin d’une offre d’assistance appropriée et y ont droit. L’accent est mis ici sur les liens étroits avec le circuit régulier des soins de santé mentale et ce, par le biais de réseaux de soins locaux. Le gouvernement précédent a décidé de prévoir, outre la construction de deux centres de psychiatrie légale (Gand et Anvers), un centre pour séjour de longue durée pour internés (décision du conseil des ministres du 18 novembre 2016) à Alost. Ce projet ainsi que d’autres initiatives font partie du Masterplan «Détention et internement dans des conditions humaines». Entre-temps, le Centre de psychiatrie légale (CPL) de Gand et celui d’Anvers ont été ouverts et plusieurs places pour des internés ont été ajoutées dans des hôpitaux psychiatriques. Toutefois, le besoin d’accueil spécifique pour les internés, y compris ceux qui ont un profil séjour de longue durée, reste manifeste.

Les CPL de Gand et d’Anvers sont des établissements de soins axés sur le transfert des patients internés vers une structure de suivi. Dans la pratique, le transfert de certains patients s’avère particulièrement difficile, voire irréalisable. Pour les internés qui présentent un profil de risque élevé et qui ne répondent pas ou peu au traitement thérapeutique et dont les chances de réinsertion dans la société sont dès lors jugées moindres, il est donc également nécessaire de disposer d’un centre pour séjour de longue durée.

La réinsertion et la réhabilitation ne sont pas des options réalistes au moment du placement dans un «Long Stay» CPL (LSCPL). La prise en charge de ce groupe d’internés est donc davantage axée sur l’offre d’une qualité de vie dans un environnement sécurisé. En effet, l’expérience montre que chez les patients qui sont peu réceptifs aux traitements intensifs, un encadrement dans un LSCPL peut apporter une amélioration sur le plan psychiatrique et au niveau de la qualité de vie. Le placement dans un LSCPL n’exclut pas la possibilité que les patients évoluent et soient finalement transférés dans un autre établissement de soins.

2) Un emplacement central et l’accessibilité sont décisifs dans le choix de l’emplacement de ce LSCPL, car c’est le seul qui est prévu en Flandre. Une étude complète de plusieurs sites a été réalisée à Alost. Les administrations de la Santé publique, de la Justice, de la Régie des bâtiments (qui est responsable de cette matière) et le département flamand de l’Environnement («departement Omgeving») ont été réunis à cet effet au sein d’une équipe de planification (voir plus loin).

Les avis sont accessibles au public et peuvent être consultés sur la plateforme de la Digitale Stedenbouwkundige Informatie (DSI). Des avis ont été émis par l’agence «Onroerend erfgoed» (patrimoine immobilier), la Société nationale des chemins de fer belges (SNCB) et Infrabel, le SARO (Vlaamse Strategische Adviesraad voor ruimtelijke ordening en onroerend erfgoed, Conseil consultatif stratégique flamand pour l’aménagement du territoire et le patrimoine immobilier), la province de Flandre orientale, le département «Landbouw en Visserij» (agriculture et pêche), l’agence «voor Natuur en Bos» (nature et forêts), le département «Mobiliteit en Openbare Werken» (mobilité et travaux publics), l’agence «Ondernemen» (entrepreneuriat), De Lijn, l’Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM), la Vlaamse Landmaatschappij (VLM) et la ville d’Alost. Ces avis et toutes les observations ont été traités dans la note de scoping, qui comprend une annexe dans laquelle tous les éléments des avis sont examinés de manière spécifique. La note de scoping peut également être consultée sur le site internet du département «Omgeving» (environnement).

3) Les autorités fédérales et flamandes recherchent minutieusement un endroit approprié pour la construction d’un centre de psychiatrie légale pour séjour de longue durée avec une capacité de cent quatre-vingt places à Alost. L’étude du site vise la mise en place d’un «processus de planification intégrée». L’équipe de planification, composée du département «Omgeving» (y compris l’équipe Milieueffectrapportage (MER) et l’équipe Veiligheidsrapportering (VR)), de la Régie des bâtiments, du service public fédéral (SPF) Justice et du SPF Santé publique, assure l’avancement du processus de planification intégrée. Si nécessaire, l’équipe de planification se fait soutenir par des experts externes (Antea group, DenS Communicatie, etc.).

L’équipe de planification assume la responsabilité générale du processus de planification, y compris l’établissement de documents et de rapports traitant les observations émises (notamment des riverains), les avis, etc.

L’étape suivante consistera en l’évaluation environnementale et l’établissement du «GRUP» (gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplanplan régional d’aménagement du territoire). En effet, un centre de psychiatrie légale ne peut être construit que dans une zone d’utilité publique et d’équipements communautaires. Étant donné qu’il n’y a pas suffisamment d’espace disponible dans les zones étudiées à Alost, le site choisi sera d’abord réaménagé. Cette démarche est sous la responsabilité de la Régie des bâtiments, cela s’effectuera via un plan régional d’aménagement du territoire («GRUP»). Le GRUP sera établi par l’autorité flamande, le département «Omgeving», en collaboration avec l’autorité fédérale. Le GRUP constitue la base de la demande ultérieure de permis de construire du LSCPL. Cela s’effectuera par la Régie des bâtiments de l’autorité fédérale. Elle construira le centre en collaboration avec un partenaire privé.

Parallèlement à l’établissement du GRUP, un plan-rapport relatif aux effets sur l’environnement ou plan «MER» sera rédigé. Le plan «MER» examine les effets potentiels de la réalisation des nouvelles utilisations. D’où la dénomination «processus de planification intégrée», qui prévoit une analyse approfondie des différents sites.

En attendant, des contacts réguliers ont également lieu avec des représentants de la ville d’Alost. La décision finale pour un site en particulier sera prise par le gouvernement flamand.

4) L’internement a un double objectif: outre les soins nécessaires à fournir aux personnes souffrant de troubles mentaux, il s’agit également d’une mesure de sécurité visant à protéger la société de la personne qui a commis l’infraction.

Tant les CPL existants que le nouveau LSCPL offrent un environnement hautement sécurisé. Cela signifie un déploiement maximal des techniques de sécurité qui servent au fonctionnement interne du site, d’une part. En outre, le périmètre – la limite entre le LSCPL et les alentours – est protégé au maximum et ce, au moyen d’infrastructures (double grillage, mur, caméras, équipement de détection, screening, portes sécurisées), des procédures de sécurité approfondies qui sont développées en permanence, ainsi qu’une surveillance vingt-quatre heures sur vingt-quatre et sept jours sur sept par une équipe de sécurité spécialisée.

En matière de sécurité, un centre de psychiatrie légale peut être comparé à une prison. Les internés ne peuvent pas y entrer ni en sortir librement.

L’évocation de «nombreux incidents» mérite d’être nuancée. Des incidents se produisent bien entendu dans un environnement qui rassemble des personnes présentant un certain profil de risque. Il convient néanmoins de souligner que la maîtrise de ces risques fait l’objet de la plus grande attention, au moyen de plans, de procédures et de formations approfondies. Qui plus est, cela s’effectue dans le cadre d’une concertation entre les différentes autorités et services d’aide concernés. Les problèmes évoqués sont par conséquent toujours entièrement gérés en interne, sans risque pour la société en termes de sécurité. Ce faisant, il est rare qu’un incident soit répercuté au-delà des murs.

5) Le troisième Masterplan «Détention et internement dans des conditions humaines» prévoit cent quatre-vingts places de long séjour en Flandre, à Alost, et cent vingt places de long séjour en Wallonie.

1) Geïnterneerden horen niet thuis in een gevangenis. Zij hebben nood aan en recht op een gepast hulpverleningsaanbod. Hierbij ligt de nadruk op de nauwe aansluiting bij de reguliere geestelijke gezondheidszorg en dit via lokale zorgnetwerken. De vorige regering heeft beslist om, naast de bouw van twee forensische psychiatrische centra (Gent en Antwerpen) ook een long stay centrum te voorzien voor geïnterneerden (beslissing ministerraad 18 november 2016), in Aalst. Deze, en ook andere initiatieven, zijn vervat in het derde Masterplan «Detentie en internering in humane omstandigheden». Intussen zijn het Forensisch psychiatrisch centrum (FPC) in Gent en het FPC in Antwerpen geopend en zijn er verschillende plaatsen bijgekomen voor geïnterneerden in psychiatrische ziekenhuizen. Er blijft echter een duidelijke nood bestaan aan specifieke opvang voor geïnterneerden, waaronder deze met een profiel langverblijf of long stay.

FPC Gent en Antwerpen zijn zorginstellingen gericht op doorstroom van geïnterneerde patiënten naar een vervolgsetting. In de praktijk blijkt dat de doorstroom voor sommige patiënten bijzonder moeilijk, zelfs niet haalbaar is. Voor geïnterneerden met een hoog risicoprofiel die niet of weinig reageren op therapeutische behandeling, waardoor hun kansen op re-integratie in de maatschappij als lager worden ingeschat, is er daarom ook nood aan een zogenaamd «longstay centrum».

Re-integratie en rehabilitatie zijn geen realistische opties op het moment van plaatsing in een longstay FPC (LSFPC). De zorg voor deze groep geïnterneerden is daarom meer gericht op het bieden van levenskwaliteit binnen een beveiligde omgeving. Uit ervaring blijkt immers dat bij patiënten die weinig ontvankelijk zijn voor een intensieve behandeling, een begeleiding binnen de LSFPC context een verbetering kan opleveren op psychiatrisch vlak en op het vlak van levenskwaliteit. De plaatsing in een LSFPC centrum sluit de mogelijkheid dat patiënten evolueren en uiteindelijk doorstromen naar een andere zorgvoorziening ook niet uit.

2) Een centrale ligging / toegankelijkheid is doorslaggevend voor de keuze van de locatie van dit LSFPC, want het is het enige dat in Vlaanderen voorzien is. Er is een uitgebreid locatie onderzoek uitgevoerd van meerdere sites in Aalst. Hiervoor werden de administraties van Volksgezondheid, Justitie, Regie der Gebouwen (die bevoegd is voor deze materie), departement omgeving samengebracht in een Planteam – zie verder.

De adviezen zijn publiek toegankelijk op het platform Digitale stedenbouwkundige informatie (DSI) en kunnen daar geraadpleegd worden. Er werden adviezen uitgebracht door het Agentschap onroerend erfgoed, de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS) en Infrabel, de Vlaamse Strategische Adviesraad voor ruimtelijke ordening en onroerend erfgoed (SARO), de provincie Oost-Vlaanderen, het departement Landbouw en Visserij, het Agentschap voor natuur en bos, het departement Mobiliteit en Openbare Werken, het Agentschap ondernemen, de Lijn, Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM), Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en de stad Aalst. Deze adviezen en alle inspraakreacties zijn verwerkt in de scopingnota, die een bijlage bevat waarin specifiek wordt ingegaan op alle advieselementen. De scopingnota kan eveneens geraadpleegd worden op de website van het departement Omgeving.

3) De Vlaamse en federale overheid zoeken nauwgezet naar een geschikte locatie voor de bouw van een Forensisch psychiatrisch centrum voor langverblijf met een capaciteit van honderdtachtig plaatsen, in Aalst. Bij het locatieonderzoek wordt gestreefd naar een «geïntegreerd planningsproces». Het planteam, samengesteld uit het departement Omgeving (inclusief team Milieueffectrapportage (MER) en team Veiligheidsrapportering (VR)), Regie der Gebouwen, federale overheidsdienst (FOD) Justitie en FOD Volksgezondheid, staat in voor de voortgang van het geïntegreerd planningsproces. Waar nodig laat het planteam zich ondersteunen door externe deskundigen (Antea groep, DenS Communicatie, enz.).

Het planteam neemt de globale verantwoordelijkheid voor het planproces op zich, inclusief het opmaken van documenten en verslagen met verwerking van inspraakreacties (onder andere van omwonenden), adviezen, enz.

De volgende stap is de milieubeoordeling en de opmaak van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP). Een Forensisch psychiatrisch centrum kan immers alleen gebouwd worden in een zone voor openbaar nut en gemeenschapsvoorzieningen. Omdat er binnen al de onderzochte zones in Aalst onvoldoende ruimte beschikbaar is, zal de gekozen locatie eerst herbestemd worden. Dit valt onder de bevoegdheid van de Regie der gebouwen en gebeurt via een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan («GRUP»). Het GRUP wordt opgemaakt door de Vlaamse overheid, departement Omgeving in samenwerking met de federale overheid. Het GRUP vormt de basis om later de vergunning voor de bouw van het LSFPC aan te vragen. Dat zal gebeuren door de Regie der Gebouwen van de federale overheid. Zij zal het centrum bouwen in samenwerking met een privépartner.

Parallel met de opmaak van het GRUP wordt een plan-milieueffectenrapport of plan-MER gemaakt. Het plan-MER onderzoekt de verwachte effecten door de realisatie van de nieuwe bestemmingen. Vandaar de naam «geïntegreerd planningsproces», dat een grondige analyse van de verschillende locaties voorziet.

Inmiddels zijn er ook regelmatig contacten met vertegenwoordigers van de stad Aalst. De uiteindelijke beslissing voor een bepaalde locatie zal genomen worden door de Vlaamse regering.

4) Internering heeft een dubbel doel: naast het geven van de nodige zorg aan personen met een geestesstoornis, is het eveneens een veiligheidsmaatregel om de maatschappij te beschermen tegen de persoon die het misdrijf pleegde.

Zowel de bestaande FPC’s als het nieuwe LSFPC voorzien in een hoogbeveiligde omgeving. Dit betekent een maximale inzet van veiligheidstechnieken die enerzijds ten dienste staan van de interne werking van de site. Daarnaast wordt de perimeter – de grens tussen het LSFPC en de omgeving – maximaal beschermd. Dit door middel van infrastructuur (dubbel hekwerk, muur, camera’s, detectie-apparatuur, screening, beveiligde deuren), doorgedreven veiligheidsprocedures die continue getraind worden, alsook vierentwintig uur op vierentwintig en zeven dagen op zeven toezicht door een gespecialiseerd veiligheidsteam.

Wat de beveiliging betreft kan een Forensisch psychiatrisch centrum vergeleken worden met een gevangenis. Geïnterneerden kunnen er niet vrij naar binnen of naar buiten.

De verwijzing naar «heel wat incidenten» verdient enige nuancering. Vanzelfsprekend zijn er incidenten in een omgeving waar een groep mensen worden samengebracht met een bepaald risicoprofiel. Niettemin dient benadrukt te worden dat de beheersing van deze risico’s met de grootste zorg wordt aangepakt door middel van plannen, procedures, doorgedreven training. Dit gebeurt bovendien in samenspraak met en tussen de verschillende betrokken overheden en de hulpdiensten. Dit maakt dat de problemen waarnaar verwezen wordt, steeds volledig intern beheerd werden, zonder veiligheidsrisico naar de samenleving toe. Het gebeurt daarbij zelden dat een incident buiten de muren voelbaar is.

5) Het derde Masterplan «Detentie en internering in humane omstandigheden» voorziet in honderdtachtig longstay plaatsen in Vlaanderen, in Aalst, en honderdtwintig longstay plaatsen in Wallonië.