| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Session 2021-2022 | Zitting 2021-2022 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| 16 septembre 2022 | 16 september 2022 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question écrite n° 7-1765 | Schriftelijke vraag nr. 7-1765 | ||||||||
de Maud Vanwalleghem (cd&v) |
van Maud Vanwalleghem (cd&v) |
||||||||
au vice-premier ministre et ministre de la Justice et de la Mer du Nord |
aan de vice-eersteminister en minister van Justitie en Noordzee |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Prisons - Détenus avec enfants - Accueil - Soutien - Aménagement - Accompagnement médical - Droits des enfants - Respect - Prison de Haren | Gevangenissen - Gedetineerden met kinderen - Opvang - Ondersteuning - Inrichting - Medische begeleiding - Rechten van de kinderen - Naleving - Gevangenis van Haren | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| établissement pénitentiaire détenu enfant régime pénitentiaire |
strafgevangenis gedetineerde kind strafstelsel |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
|
|
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question n° 7-1765 du 16 septembre 2022 : (Question posée en néerlandais) | Vraag nr. 7-1765 d.d. 16 september 2022 : (Vraag gesteld in het Nederlands) | ||||||||
Justification du caractère transversal de la question écrite : les bâtiments de la prison de Haren sont gérés par la Régie des Bâtiments et se trouvent sur le territoire de la Région bruxelloise. Conformément à l'article 15 de la loi de principes du 12 janvier 2005 concernant l'administration des établissements pénitentiaires ainsi que le statut juridique des détenus, le Roi peut déterminer la destination des prisons et désigner des prisons ou sections de prison spécifiquement destinées à accueillir les détenus hébergés en prison avec leur enfant de moins de trois ans. C'est le cas pour la prison de Haren, où cinq cellules spéciales sont prévues pour des détenues mères incarcérées avec des enfants. Des locaux spéciaux sont par ailleurs aménagés pour les enfants qui viennent rendre visite à un parent détenu. Après une nouvelle inspection du Conseil central de surveillance pénitentiaire, une série de questions se posent concernant les adaptations requises en vue de l'accueil de détenus avec des enfants. Le nouveau complexe pénitentiaire de Haren ouvrira en octobre 2022. Il reste donc peu de temps pour la mise en œuvre des adaptations nécessaires. J'aimerais dès lors vous poser les questions suivantes : 1) Le Conseil central de surveillance pénitentiaire demande des garanties quant au fait qu'une unité de vie entière sera réservée aux mères détenues avec des enfants et aux femmes enceintes détenues. Ces garanties peuvent-elles être données ? 2) Quels aménagements sont prévus pour que la cour donne le moins possible l'impression d'être en milieu carcéral ? 3) Quelles autres facilités a-t-on prévues (en termes d'aménagement de l'espace et de services) pour encadrer la présence de l'enfant d'un détenu ? 4) Combien de détenus avec enfants seront transférés à Haren en octobre 2022 ? J'aimerais une ventilation des données par sexe et âge de l'enfant. 5) Quel est l'accompagnement médical prévu tant pour le parent que pour l'enfant ? 6) Comment le contact peut-il être entretenu avec le père ou la mère de l'enfant qui n'est pas hébergé dans la prison ? 7) Comment pouvez-vous garantir le respect des droits des enfants qui séjournent dans la prison ? 8) Avez-vous l'intention d'étendre la capacité des unités réservées aux mères avec des enfants dans les établissements pénitentiaires du pays ou pensez-vous qu'il serait plutôt opportun de la réduire ? Que fait-on pour prendre en compte la présence d'enfants dans des maisons de détention ? 9) Pouvez-vous me communiquer, pour les dix dernières années, le nombre d'enfants présents au sein de chaque établissement pénitentiaire (ou maison de détention) ? Je souhaite une ventilation des données suivant le sexe du parent, le sexe de l'enfant et l'âge de l'enfant. |
Motivering van het transversale karakter van de schriftelijke vraag: de gebouwen van de gevangenis van Haren worden beheerd door de Regie der Gebouwen en bevinden zich op het grondgebied van het Brusselse Gewest. Volgens artikel 15 van de wet van 12 januari 2005 betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van gedetineerden heeft de Koning de mogelijkheid de bestemming te bepalen van gevangenissen of afdelingen van gevangenissen die specifiek bestemd zijn voor de onderbrenging van gedetineerden die in de gevangenis worden opgenomen samen met hun kind van minder dan drie jaar. Dit is het geval voor de gevangenis van Haren waar vijf speciale cellen voor moeders met kinderen voorzien worden. Daarnaast komen er ook speciale ruimtes voor kinderen die een gedetineerde ouder komen bezoeken. Na een nieuwe inspectie van de Centrale Toezichtsraad voor het gevangeniswezen rijzen een aantal vragen over de nodige aanpassingen om er gedetineerden met kinderen te ontvangen. In oktober 2022 zal het nieuwe gevangeniscomplex in Haren geopend worden, hierdoor is er weinig tijd over om de nodige aanpassingen uit te voeren. Hierover volgende vragen: 1) De Centrale Toezichtsraad vraagt garanties dat een volledige leefeenheid voorhouden zal worden voor moeders met kinderen en zwangere vrouwen. Kunnen deze garanties gegeven worden? 2) Op welke manier zal ervoor gezorgd worden dat de ingerichte binnenplaats zo weinig mogelijk doet denken aan een gevangenis of opsluiting? 3) Welke andere aangepaste faciliteiten worden voorzien (ruimtelijk of qua diensten) om het aanwezige kind van de gedetineerde ouder te ondersteunen? 4) Hoeveel gedetineerden met kinderen zullen er in oktober 2022 overgeplaatst worden naar Haren? Graag met opsplitsing per geslacht en leeftijd van het kind. 5) Welke medische begeleiding zal voorzien worden voor zowel ouder als kind? 6) Op welke manier kan het contact onderhouden worden met de vader of de moeder van het kind dat zich niet in de gevangenis bevindt? 7) Op welke manier kunt u garanderen dat de rechten van de kinderen die verblijven in de gevangenis gerespecteerd worden? 8) Bent u van plan de capaciteit van moeder-kindeenheden in gevangeniscentra in dit land uit te breiden of is het eerder aangewezen deze af te bouwen? Op welke manier is er aandacht voor de aanwezigheid van kinderen in detentiehuizen? 9) Kunt u uitgesplitste cijfers geven per gevangenis (of detentiehuis), geslacht van ouder, geslacht van het kind aanwezig in de gevangenis en leeftijd van het kind voor de afgelopen tien jaar? |
||||||||
| Réponse reçue le 6 décembre 2022 : | Antwoord ontvangen op 6 december 2022 : | ||||||||
1) Tant la section ouverte que la section fermée comprennent des cellules qui peuvent être transformées en chambres mère-enfant lorsqu’une mère est incarcérée avec son enfant. Le nombre de femmes enceintes et de mères avec enfant fluctue fortement au fil du temps et compte tenu de la surpopulation actuelle, laisser des chambres inutilisées n’est pas une option. Pour les détenues enceintes ou les détenues avec enfant, on s’assure en revanche qu’une place soit libérée dans ces sections, en fonction du profil de la mère. 2) Il y a dans la section fermée un espace pour les enfants qui est séparé du préau général des détenues. Des matériaux et des couleurs adaptés ont été utilisés pour rendre l’environnement aussi convivial que possible pour les enfants. Mais dès lors que cet espace pour les enfants se situe dans un établissement pénitentiaire, certaines caractéristiques architecturales et infrastructurelles propres à ces établissement ne peuvent être complètement évitées. L’espace extérieur de la section ouverte pour femmes qui se situe en dehors du périmètre comporte, toutefois, beaucoup moins de caractéristiques architecturales de la prison. 3) Dans le cadre du bien-être de la mère et de l’enfant, les sections qui les accueillent disposent d’une infrastructure appropriée et d’un régime adapté. On tente ainsi au maximum de créer des conditions de vie qui correspondent aux besoins de la mère et de l’enfant et qui offrent aux enfants la possibilité de bien se développer sur le plan physique, psychique, moral et social. Lors de la rédaction du programme des besoins du complexe pénitentiaire de Haren, la résolution du Parlement européen, les remarques figurant dans le rapport du médiateur et les normes proposées par l’Office de la naissance et de l'enfance (ONE) et Kind en Gezin ont été prises en considération. Le cahier spécial des charges contenait les spécifications suivantes: «Dans l’une des deux unités habitables qui sont utilisées comme maison d’arrêt, 5 chambres mère/enfant sont à prévoir. Une chambre mère/enfant se compose de deux chambres séparées, chacune avec sa propre porte d’accès, mais aussi avec une porte de connexion entre les deux chambres. Cela permet à une mère d’établir une relation personnalisée avec l’enfant (jusqu’à l’âge de 3 ans). Les deux chambres doivent aussi pouvoir être refermées l’une de l’autre en cas de problèmes ou si ces chambres ne devaient pas être utilisées comme une chambre mère/enfant; à cet effet la porte entre les deux chambres doit être une porte de sécurité (mais pas de porte de cellule). Des équipements de soins adaptés sont à prévoir dans ces chambres mère/enfant. Par exemple, dans la salle de la mère, les équipements sanitaires normaux d’une cellule sont à prévoir; la salle de l’enfant est également équipée d’une toilette et douche normale, mais le lavabo est un grand modèle, encastré dans la tablette, pour pouvoir laver l’enfant. De cette manière, cette chambre peut aussi être utilisée comme chambre normale. Il faut également prévoir de la place pour une table à langer, etc. En outre, cette unité habitable doit aussi comprendre une plaine de jeux commune intérieure tant que l’extérieure. Cette plaine de jeux extérieure n’est pas directement accessible à partir des cellules (il faut passer par la zone de circulation de l’unité habitable); cette plaine de jeux extérieure doit être positionnée séparée des préaux (elle ne peut pas, par conséquent, être intégrée dans 1 des 2 préaux).» L’unité de vie mère-enfant donne également accès à une salle de bain avec baignoire. Les cellules qui sont transformées en nurserie sont équipées de tout le matériel nécessaire pour les soins des bébés ou des enfants en bas âge. Afin d’encadrer et d’accompagner l’enfant et le parent détenu et d’accompagner les détenues enceintes à la section mère-enfant, un protocole a été conclu du côté francophone, entre le service public fédéral (SPF) Justice, la Communauté française et l’ONE. Ce protocole pose les principes auxquels les conditions de vie et matérielles doivent répondre dans la section et apporte un ancrage à l’encadrement de la mère et de l’enfant par la présence de services d’aide dans la section. Du côté néerlandophone, il existe une bonne collaboration informelle avec Kind en Gezin, dans le cadre de laquelle les conditions de vie matérielles et le bien-être de l’enfant sont les principes de base. L’opportunité de formaliser cette collaboration avec les partenaires et de conclure également un protocole avec la Communauté flamande et Kind en Gezin est étudiée. Les enfants peuvent également aller dans une crèche externe (à temps partiel). Si on le souhaite, le transport peut être effectué par des services de la société libre. 4) Il n’y avait aucune mère avec enfant à l’ouverture. 5) Afin d’accompagner les mères dans le cadre de leurs responsabilités éducatives et des soins, un réseau de partenaires a été mis en place pour ces sections. À cet égard, une attention supplémentaire est accordée aux éléments suivants: – le suivi médical de la mère et de l’enfant (pédiatre, gynécologue, généraliste, infirmière); – les consultations prénatales et postnatales; – la collaboration avec un centre de soins postnatals; – les consultations auprès de Kind en Gezin, de l’ONE (suivi médicosocial de la mère et l’enfant, personnel de coaching); – la collaboration avec des bénévoles afin d’accompagner les enfants en dehors de l’établissement, par exemple pour aller à l’école, suivre une thérapie, etc.; – les activités pour la mère et l’enfant (par exemple, le baby massage, un cours de cuisine, le secourisme, des ateliers créatifs, des histoires pour enfants, des fêtes d’anniversaire, des séances de photos, etc.); – la formation ou le coaching de personnel. 6) Ils peuvent venir à la visite à table et à la visite familiale, de sorte à pouvoir bénéficier de l’intimité nécessaire en tant que famille. 7) Le maintien d’un enfant jusqu’à l’âge de trois ans auprès de son parent se justifie par l’importance de l’établissement d’une relation mère-enfant et par l’importance de celle-ci pour le développement de la personnalité de l’enfant. À cet égard, il est tenu compte du fait que l’enfant lui-même n’est pas un détenu (les données ne sont dès lors pas enregistrées non plus dans les banques de données relatives à la détention) et que la détention du parent ne porte pas préjudice à la responsabilité de celui-ci en ce qui concerne l’autorité parentale. Afin d’encadrer et d’accompagner l’enfant et le parent détenu et d’accompagner les détenues enceintes à la section mère-enfant, un protocole a été conclu du côté francophone, entre le SPF Justice, la Communauté française et l’ONE. Ce protocole pose les principes auxquels les conditions de vie et matérielles doivent répondre dans la section et apporte un ancrage à l’encadrement de la mère et de l’enfant par la présence de services d’aide dans la section. Du côté néerlandophone, il existe une bonne collaboration avec Kind en Gezin, dans le cadre de laquelle les conditions de vie matérielles et le bien-être de l’enfant sont les principes de base. Il existe actuellement un contrat restreint pour Haren, mais un nouveau contrat global pour Haren et Bruges est en cours d’élaboration. Plusieurs réunions préparatoires se sont déjà tenues entre l’agence Opgroeien et les prisons de Bruges et de Haren/Bruxelles. 8) La capacité actuelle suffit pour les besoins actuels. Aucune extension n’est prévue actuellement. Concernant les maisons de détention, l’administration étudie la faisabilité de cette option. Il n’y a pas encore de réponse définitive en la matière. 9) Les sections hébergent uniquement des mères. Les enfants ne sont pas enregistrés dans la banque de données, étant donné qu’ils ne sont pas en détention. C’est le libre choix de la mère de garder son enfant avec elle durant sa propre détention. Aucun chiffre avec historique ne peut par conséquent être communiqué concernant l’âge et le sexe. Nous pouvons en revanche fournir des chiffres journaliers récents sur le nombre d’enfants. Ainsi, à la date du 21 novembre 2022, 8 enfants séjournaient dans la section de Bruges et 2 enfants séjournent dans la section de Lantin. |
1) Er zijn zowel in de open afdeling als in de gesloten afdeling cellen die omgevormd kunnen worden naar moeder-en-kind kamers wanneer er een moeder met kind opgesloten wordt. Het aantal zwangere vrouwen en moeders met kind fluctueert sterk over de tijd heen en in het kader van de huidige overbevolking is het geen optie om ongebruikte kamers leeg te laten staan. Wanneer er een zwangere gedetineerde of gedetineerde met kind is, wordt wel gegarandeerd dat er plaats wordt vrijgemaakt op deze afdelingen, afhankelijk van het profiel van de moeder. 2) Er is in de gesloten afdeling een ruimte voor kinderen die apart staat van de algemene binnenplaats voor de gedetineerden. Er zijn aangepaste materialen en kleuren gebruikt om de omgeving zo kindvriendelijk mogelijk te maken. Aangezien deze ruimte voor kinderen in een penitentiaire inrichting vervat zit, kunnen architecturale en infrastructurele karakteristieken van deze inrichtingen niet volledig vermeden worden. De buitenruimte in de open afdeling voor vrouwen die zich buiten de perimeter situeert, wordt echter veel minder bepaald door architecturale karakteristieken van de gevangenis. 3) In het kader van het welzijn van moeder en kind beschikken de ouder-kind afdelingen over een aangepaste infrastructuur en een aangepast regime. Op deze manier wordt maximaal getracht om levensomstandigheden te creëren die zijn afgestemd op hun beider behoeften en die de kinderen de gelegenheid bieden om zich in fysiek, psychisch, moreel en sociaal opzicht goed te kunnen ontwikkelen. Bij de opmaak van het behoefteprogramma van het penitentiaire complex te Haren werd rekening gehouden met de Rrsolutie van het Europees Parlement, de opmerkingen opgenomen in het rapport van de ombudsman en de normen vooropgesteld door Office de la naissance et de l’enfance (ONE) en Kind & Gezin. Het lastenboek nam volgende specificaties op: «Er dient, zeker voor de moeder/kind-kamers, te worden voorzien in een goede geluidsisolatie tussen de kamers. Voor meer informatie over moeder/kind-kamers, zie art. 3.10. Er dient zowel binnen (in de leefruimte) als buiten (in het tuintje) een speelhoek te worden voorzien. In de leefruimte dient een raam tot op de grond voorzien te worden zodat de kinderen buiten kunnen kijken. Een moeder/kind-kamer bestaat uit twee aparte kamers, elk met een eigen toegangsdeur, en waarbij er een verbindingsdeur is tussen beide kamers. Hierdoor kan een moeder een aangepaste relatie met het kind (tot de leeftijd van 3 jaar) opbouwen. Eveneens moeten beide kamers apart kunnen worden afgesloten in geval van een probleem, of indien deze niet dienen gebruikt te worden als moeder/kind-kamer; daarom dient de tussendeur ook een beveiligde deur te zijn (geen celdeur). Beide kamers hebben elk dezelfde voorzieningen als een gewone cel; een mobiel baby-badje dient te worden voorzien in geval een kamer als baby-kamer wordt gebruikt. Daarnaast moet er op deze leefeenheid een binnenspeelhoek zijn, alsook moet er buiten een kleine speeltuin voorzien worden. Deze buitenspeeltuin is niet direct bereikbaar vanuit de cellen (men moet via de circulatieruimte van de leefeenheid passeren); ook moet deze buitenspeeltuin apart liggen van de wandelingen (ze mag dus niet geïntegreerd worden in 1 van de 2 wandelingen).» De leefeenheid moeder-en-kind geeft ook toegang tot een badkamer met bad. De cellen die omgevormd worden naar een kinderkamer worden uitgerust met alle nodige materiaal die nodig is voor de verzorging van de baby of peuter. Ter omkadering en begeleiding van het kind en de gedetineerde ouder en de begeleiding van zwangere gedetineerden op de moeder-kind afdeling werd langs Franstalige zijde een protocol afgesloten tussen de federale overheidsdienst (FOD) Justitie, de Franse Gemeenschap en ONE. Dit protocol stelt de principes voorop waaraan de materiële- en leefomstandigheden op de afdeling moeten voldoen en verankert de begeleiding van moeder en kind door de aanwezigheid van hulpverlenende instanties op de afdeling. Langs Nederlandstalige zijde bestaat er en goede informele samenwerking met Kind & Gezin waarbij de materiële levensomstandigheden en het welzijn van het kind vooropgesteld worden. De opportuniteit wordt nagegaan om deze samenwerking met de partners te formaliseren en eveneens een protocol af te sluiten met de Vlaamse Gemeenschap en Kind en Gezin. Kinderen kunnen ook (deeltijds) naar een externe crèche gaan. Het vervoer kan, indien gewenst, gebeuren door diensten uit de vrije samenleving. 4) Er was bij de inhuizing geen enkele moeder met kind aanwezig. 5) Om de moeders te begeleiden bij hun opvoedingsverantwoordelijkheden en zorgtaken werd voor deze afdelingen een netwerk aan partners aangetrokken. Hierbij gaat extra aandacht naar: – medische opvolging voor moeder en kind (pediater, gynaecoloog, huisarts, verpleegkundige); – Prenatale en postnatale consultaties; – samenwerking met een kraamzorgcentrum; – consultaties K&G, ONE (medico-sociale opvolging moeder en kind, coaching personeel); – samenwerking met vrijwilligers om de kinderen te begeleiden buiten de inrichting bijvoorbeeld naar school, therapie, enz.; – activiteiten voor moeder en kind (bijvoorbeeld babymassage, kookcursus, eerste hulp bij ongevallen (EHBO), creatieve workshops, voorleesverhalen, verjaardagsfeestjes, fotosessies, enz.); – opleiding of coaching van personeel. 6) Zij kunnen op tafelbezoek komen en op familiaal bezoek zodat zij in als gezin de nodige intimiteit kunnen genieten. 7) Het behoud van een kind tot de leeftijd van drie jaar bij zijn ouder rechtvaardigt zich door het belang van de opbouw van een moeder-kind relatie en het belang daarvan voor de persoonsontwikkeling van het kind. Hierbij wordt in acht genomen dat het kind zelf geen gedetineerde is (de gegevens worden bijgevolg ook niet geregistreerd in de detentie-databanken) en dat detentie van de ouder geen afbreuk doet aan zijn/haar verantwoordelijkheid met betrekking tot het ouderlijk gezag. Ter omkadering en begeleiding van het kind en de gedetineerde ouder en de begeleiding van zwangere gedetineerden op de moeder-kind afdeling werd langs Franstalige zijde een protocol afgesloten tussen de FOD Justitie, de Franse Gemeenschap en ONE. Dit protocol stelt de principes voorop waaraan de materiële- en leefomstandigheden op de afdeling moeten voldoen en verankert de begeleiding van moeder en kind door de aanwezigheid van hulpverlenende instanties op de afdeling. Langs Nederlandstalige zijde bestaat er en goede samenwerking met Kind & Gezin waarbij de materiële levensomstandigheden en het welzijn van het kind vooropgesteld worden. Er bestaat op dit ogenblik een beperkte overeenkomst voor Haren maar er wordt een nieuwe overkoepelende overeenkomst voor Haren en Brugge uitgewerkt. Er vonden reeds verschillende voorbereidende vergaderingen plaats tussen het agentschap Opgroeien en de gevangenissen van Brugge en Haren/Brussel. 8) De huidige capaciteit volstaat voor de actuele behoefte. Er is op dit ogenblik geen uitbreiding voorzien. Voor de detentiehuizen wordt de haalbaarheid hiervan onderzocht door de administratie. Hierover is nog geen uitsluitsel. 9) Er verblijven enkel moeders op de afdelingen. De kinderen worden niet geregistreerd in de databank aangezien zij niet in detentie zitten. Het is de vrije keuze van de moeder om haar kind tijdens haar eigen detentie bij zich te houden. Hierover kunnen bijgevolg geen historische cijfers gegeven worden over leeftijd en geslacht. We kunnen wel recente dagcijfers geven over het aantal kinderen. Op datum van 21 november 2022 verblijven er 8 kinderen op de afdeling in Brugge en 2 kinderen op de afdeling in Lantin. |