| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Session 2021-2022 | Zitting 2021-2022 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 16 septembre 2022 | 16 september 2022 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Question écrite n° 7-1757 | Schriftelijke vraag nr. 7-1757 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
de Julien Uyttendaele (PS) |
van Julien Uyttendaele (PS) |
||||||||||||||||||||||||||||||||
au vice-premier ministre et ministre de la Justice et de la Mer du Nord |
aan de vice-eersteminister en minister van Justitie en Noordzee |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Milieu carcéral - Drogues - Assuétudes - Statistiques | Gevangenissen - Drugs - Verslaving - Statistieken | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| établissement pénitentiaire stupéfiant politique de la santé régime pénitentiaire toxicomanie statistique officielle |
strafgevangenis verdovend middel gezondheidsbeleid strafstelsel drugverslaving officiële statistiek |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Question n° 7-1757 du 16 septembre 2022 : (Question posée en français) | Vraag nr. 7-1757 d.d. 16 september 2022 : (Vraag gesteld in het Frans) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Bien que la réforme des soins de santé pénitentiaire soit inscrite dans l'accord de gouvernement fédéral du 1er octobre 2020, le Service central des soins de santé prisons (SSSP) demeure à ce jour en charge d'organiser, de coordonner et de surveiller les soins de santé dispensés dans les prisons. Comme indiqué dans le descriptif de l'offre d'emploi concernant un expert technique médical pour le Centre de détention de Saint-Hubert datant du 15 juillet 2022 (cf. https://www.actiris.brussels/fr/citoyens/detail-offre-d-emploi/?reference=2810801&type=Internal), le SSSP «est chargé de l'organisation et la coordination des soins médicaux et psychiatriques des détenus et examine les questions de nature (psycho) médicale». Le site du service public fédéral (SPF) Justice rappelle que «la politique en matière de drogue dans les prisons s'aligne autant que possible sur celle menée dans la société libre. Il y a, tant pour le personnel que pour les détenus, des initiatives sur la prévention et l'information en matière de drogue, la limitation des dégâts, l'assistance en matière de drogue, le contrôle et la sécurité, et ce, en étroite collaboration avec des partenaires externes et deux coordinateurs drogues régionaux responsables du développement et de l'exécution de la politique en matière de drogue dans les prisons» (cf. https://justice.belgium.be/fr/themes_et_dossiers/prisons/vivre_en_prison/politique_et_programmes_en_matiere_de_drogue). Dans le cadre de la formation de base, le personnel de surveillance reçoit un cours sur la drogue et la politique en la matière dans les prisons. L'identification des drogues et de leurs effets, mais aussi la gestion des toxicomanes, la problématique de la drogue et la politique en matière de drogue sont abordées. En plus de cette formation de base, il existe également une formation continue en matière de drogue. La formation est organisée sur demande afin de répondre à des besoins spécifiques en la matière et de fournir ainsi aux prisons et à leur personnel une «formation sur mesure» concernant des sujets spécifiques liés à la drogue (cf. https://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/13238/TD0420439FRN.pdf). Or, depuis 2015, environ quatre cents nouvelles substances psychoactives signalées ont été détectées chaque année et depuis 2009, ce ne sont pas moins de cinquante-sept nouveaux opioïdes de synthèse qui ont été détectés sur le marché européen des drogues. Selon le site du SPF Justice, une étude montre que dans les prisons mêmes, un détenu sur trois a déjà consommé une drogue illégale. Après la prise de cannabis, la consommation d'héroïne et l'usage illégal de médicaments sont les plus fréquents. Le principe d'autodétermination dans le cadre de la toxico-dépendance signifie d'une part le choix d'être ou non soigné et, dans l'affirmative, et du choix du traitement (cf. https://www.grea.ch/sites/default/files/art6.pdf). Dans les établissements pénitentiaires belges, sept cent quatre-vingt-trois détenus suivraient actuellement un traitement de substitution aux opiacés (TOS) à base de buvidal, et méthadone et suboxone (Subutex®). La politique de prévention de la Santé publique étant du ressort des entités fédérées, ces questions relèvent de la compétence du Sénat du fait de leur transversalité. 1) À ce titre, je vous saurais gré de m'indiquer pour les années 2019, 2020 et 2021: a) le nombre total d'overdoses survenues au sein des établissements pénitentiaires belges, ainsi que nombre de décès dont la surdose serait la cause avérée ou suspectée; b) si les établissements dans lesquels des décès seraient éventuellement survenus étaient dotés de naloxone et d'un personnel formé. 2) De même, pouvez-vous m'indiquer: a) pour l'ensemble des établissements pénitentiaires belges, combien disposent de naloxone et quel est le nombre de membres du personnel formés à son utilisation et son administration; b) quelles sont les quantités ventilées par substance de drogues saisies au sein des établissements; c) quel est le nombre de détenus suivant un traitement aux opioïdes soumis à ordonnance ? 3) Enfin, pouvez-vous m'indiquer: a) si les deux coordinateurs drogues régionaux responsables du développement et de l'exécution de la politique en matière de drogue dans les prisons ont été maintenus, et ce dans l'ensemble des Régions ; b) par qui la formation concernant les drogues est organisée et qui peut en faire la demande et à quelle fréquence de mise à jour; c) la déclaration de toxicodépendance étant faite sur base volontaire, combien de détenus répondent au questionnaire, combien déclarent leur dépendance lors de leur incarcération, combien demandent un TOS, combien demandent un programme de sevrage; d) combien déclarent, lors de leur libération, une forme de dépendance non signalée lors de leur incarcération; e) si une déclaration de toxicodépendance est réalisée systématiquement lors de la libération; f) qu'en est-il de la détention préventive ? |
De hervorming van de gezondheidszorg voor gevangenen maakt deel uit van het regeerakkoord van 1 oktober 2020, maar op heden is het de centrale Dienst Gezondheidszorg van de Gevangenissen (DGZG) die de gezondheidszorg voor gevangenen organiseert en coördineert en er toezicht op uitoefent. Zoals werd aangegeven in een jobaanbod voor een medisch-technische deskundige voor het Detentiecentrum van Saint-Hubert van 15 juli 2022 (zie https://www.actiris.brussels/fr/citoyens/detail offre d emploi/?reference=2810801&type=Internal) heeft de DGZG als opdracht de gezondheidszorg en psychiatrische zorg voor gevangenen te coördineren en zich te buigen over (psycho)medische vragen. Op de website van de federale overheidsdienst (FOD) Justitie staat te lezen: «Het drugsbeleid in de Belgische gevangenissen wordt zo goed mogelijk afgestemd op het drugsbeleid in de vrije samenleving. Zowel voor personeel als gedetineerden vinden initiatieven plaats rond drugspreventie en informatie over drugs, schadebeperking, drugshulpverlening en controle en veiligheid. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met externe partners en twee regionale drugscoördinatoren die verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling en de uitvoering van het drugsbeleid in de gevangenissen.» (zie https://justitie.belgium.be/nl/themas_en_dossiers/gevangenissen/leven_in_de_gevangenis/drugsbeleid). In het kader van de basisopleiding krijgen gevangenisbewakers een cursus over drugs en het drugsbeleid in gevangenissen. Het betreft de kennis over drugs en over de effecten ervan, maar ook het omgaan met verslaafden, de drugsproblematiek en het drugsbeleid worden daarin besproken. Naast de basisopleiding is er ook nog een bijscholingsaanbod inzake drugs. De opleiding wordt op aanvraag georganiseerd om tegemoet te komen aan specifieke vragen ter zake en om aan gevangenissen en het gevangenispersoneel «maatwerkopleidingen» te verschaffen over onderwerpen die verband houden met drugs (zie https://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/13236/TDAT20001ENN_web.pdf). Sinds 2015 zijn jaarlijks ongeveer 400 nieuwe psychoactieve stoffen gedetecteerd en sinds 2009 zijn niet minder dan 57 nieuwe synthetische opioïden aangetroffen op de Europese drugsmarkt. Volgens de website van de FOD Justitie toont onderzoek aan dat binnen de gevangenissen een gedetineerde op drie al illegale drugs heeft gebruikt. Na cannabis, komt het gebruik van heroïne en het oneigenlijk gebruik van medicijnen het meest voor. In het kader van de afhankelijkheid van verslavende stoffen brengt het beginsel van zelfbeschikking met zich mee dat de betrokkene zelf kan kiezen om zich al dan niet te laten behandelen en met welke behandeling (zie https://www.grea.ch/sites/default/files/art6.pdf). In de Belgische gevangenissen zouden 783 gedetineerden momenteel een substitutietherapie met opiaten volgen op basis van Buvidal (buprenorfine), methadon en Suboxone (buprenorfine/naloxon) of Subutex (buprenorfine). De deelgebieden zijn bevoegd voor het beleid inzake preventieve gezondheidszorg en bijgevolg zijn deze vragen transversaal en is de Senaat bevoegd. 1) Graag kreeg ik van u voor de jaren 2019, 2020 en 2021 de volgende gegevens: a) het totale aantal overdosissen binnen Belgische gevangenissen en het aantal overlijdens dat vermoedelijk of zeker aan een overdosis te wijten was; b) of de instellingen waar er een dodelijke afloop is geweest al dan niet beschikten over geschoold personeel en over naloxon. 2) Kunt u ook aangeven: a) hoeveel van de Belgische penitentiaire instellingen over naloxon beschikken en hoeveel van hun personeelsleden opgeleid zijn om het te gebruiken en toe te dienen; b) welke hoeveelheden drugs, opgesplitst per soort drug, er in beslag genomen worden in de gevangenissen; c) hoeveel gedetineerden een behandeling met opiaten op medisch voorschrift volgen? 3) Kunt u ook nog aangeven: a) of de twee gewestelijke drugscoördinatoren die verantwoordelijk zijn voor het uitstippelen en uitvoeren van het drugsbeleid in de gevangenissen behouden worden, voor alle Gewesten; b) door wie de opleiding met betrekking tot drugs georganiseerd wordt, door wie ze kan worden aangevraagd en hoe vaak ze wordt geactualiseerd; c) aangezien de verklaring van drugsverslaving vrijwillig wordt gedaan, hoeveel gedetineerden de vragenlijst invullen, hoeveel er verklaren verslaafd te zijn bij hun intrede in de gevangenis, hoeveel een substitutietherapie willen volgen en hoeveel een afkickprogramma wensen; d) hoeveel gedetineerden bij hun vrijlating gewag maken van een vorm van niet-meegedeelde verslaving tijdens hun opsluiting; e) of een verklaring van drugsverslaving systematisch wordt afgenomen bij vrijlating; f) wat de toestand is bij personen die in voorlopige hechtenis zitten? |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Réponse reçue le 13 février 2023 : | Antwoord ontvangen op 13 februari 2023 : | ||||||||||||||||||||||||||||||||
1) a) & b) Les chiffres annuels concernant les décès dans les prisons, sont enregistrés, mais il n’y a pas de données enregistrées concernant la raison du décès, par conséquent, il n’y a pas des chiffres concernant les overdoses dans les prisons. La raison principale de cette absence de spécification est qu’en principe, ce n’est pas l’administration pénitentiaire qui décide des suites données à un décès survenu en prison. Si le parquet a des doutes, il n’est pas rare que des autopsies et devoirs judiciaires soient demandés et la prison n’est pas toujours tenue au courant de ces suites et encore moins de ses conclusions. Vous trouvez en annexe les données concernant les décès dans les prisons qui sont collectées sur base annuelle:
2) a) Il y a de la naloxone dans la mallette de secours du service médical local de tous les établissements. En cas d’overdose, la naloxone ne peut être administrée que par l’infirmier ou le médecin de l’établissement. 2) b) Les chiens drogue de la police fédérale (FedPol) effectuent des contrôles antidrogue dans le cadre de l’accord de coopération conclu entre Fedpol et la direction générale Établissements pénitentiaires (DG EPI). Les données relatives aux substances saisies à la suite de ces contrôles sont enregistrées par FedPol. 2) c) – un traitement aux opioïdes (anti-douleurs, cf. liste en annexe 2): • 2019-2021: pas des données; • 2022: 475; – un traitement aux opioïdes (traitement de substitution): • 2019: 780 (Suboxone: 520, Methadone: 260); • 2020: 724 (Suboxone: 458, Methadone: 253, Buvidal:13); • 2021: pas des données – la collecte de données a été reportée à 2022, eu égard à la crise sanitaire et à la surcharge des services médicaux. • 2022: 783 (Suboxone: 468, Méthadone: 293, Buvidal: 22). ANNEXE 2 (année 2022) Liste d’opioïdes: basée sur la classification du Centre belge d’information pharmacothérapeutique
3) a) Un coordinateur drogues est actif pour l’ensemble des prisons belges. Ce coordinateur est coordinateur global pour tous les établissements pénitentiaires. Ceci afin de garder la cohérence et l’alignement de la politique globale et intégrée en matière des drogues dans les prisons. L’administration travaille en collaboration avec les Régions concernant la matière drogues dans les prisons. La politique pénitentiaire belge en matière de drogue est une politique globale et intégrée qui se penche sur l’offre et la demande liées à la problématique de la drogue dans les prisons. Ses fondements sont décrits dans la circulaire ministérielle no 1785, 2006 et s’alignent sur les déclarations de politique générale. La politique pénitentiaire belge en matière de drogue entend se fonder sur des éléments probants et est en phase avec la stratégie politique et les plans d’action européens (Conseil européen). 3) b) Un module sur les drogues est prévu dans la formation de base. En outre, une formation continue est donnée à la demande des prisons mêmes et dans les prisons qui proposent un programme en matière de drogue. Les formations en matière de drogue sont organisées par le service pénitentiaire de formation. 3) c) En ce qui concerne l’étude du service public fédéral (SPF) Justice dont il est fait mention dans l’introduction de la présente question parlementaire: – dans chaque établissement pénitentiaire, 10 % de la population est toujours interrogée pour pouvoir formuler des déclarations qui soient représentatives; – un détenu sur trois déclare consommer des drogues durant la détention. La moitié d’entre eux en consomment régulièrement (de manière quotidienne ou hebdomadaire), pour oublier leurs problèmes (adaptation). Un tel profil de consommateur, combiné à des facteurs de vulnérabilité dans la population carcérale, donne lieu à une surreprésentation des consommateurs problématiques dans les prisons. Une recherche scientifique confirme et complète l’état des lieux (Fravril, 2019): Les troubles psychiatriques, les plaintes psychiques et la consommation de stupéfiants – tous les indicateurs d’une mauvaise santé mentale – s’avèrent surreprésentés à l’intérieur des murs de la prison (Andersen, 2004; Fazel e.a., 2016; Franke e.a., 2019, Fravril & Vanderlaenen, 2018). On peut conclure en toute cohérence, par exemple, que les troubles psychiatriques, y compris la toxicomanie, sont plus fréquents chez les détenus que ce à quoi on pourrait s’attendre dans une population comparable hors de la prison (Bebbington e.a., 2017; Butler e.a., 2006; Fazel & Danesh, 2002; Indign e.a., 2016; Prins, 2014). 3) d) Aucune donnée n’est disponible à cet égard auprès des services de la DG EPI. Il se peut que des détenus abordent ce sujet dans le cadre des services d’aide externes. 3) e) Pas d’application. 3) f) Les détenus précédemment en liberté qui sont incarcérés vont en consultation chez le médecin de la prison dans les vingt-quatre heures. Lors de l’anamnèse, la consommation de drogues est abordée. Si nécessaire, le médecin initiera un traitement. L’attention nécessaire est également accordée à la détection de drogues et à la prévention par le biais de divers projets, avec des partenaires externes également. En outre, il a également été montré que les consommateurs en prison pouvaient être exposés à de nouveaux produits, ce qui requiert également toute l’attention nécessaire. Nous observons ce phénomène par exemple dans le cadre de la consommation accrue de nouveaux stupéfiants psychoactifs dans les prisons et plus particulièrement de cannabinoïdes synthétiques, dont la plupart ne peuvent être détectés à l’aide de tests d’urine ou de chiens drogue (EMCDDA & Europol, 2019, EMCDDA, 2022). Cela débouche sur l’expérimentation de ces nouvelles drogues, qui ne peuvent pas encore être détectées et peuvent entraîner le développement de problèmes de santé en prison. Les nouvelles drogues synthétiques sont bien meilleur marché et faciles à produire. Cela peut entraîner des problèmes de sécurité dans les prisons, dès lors que le trafic de drogues et les organisations criminelles sont stimulés. Ces nouveaux produits sont plus dangereux, étant donné qu’ils sont très puissants et sont associés à une violence accrue dans les prisons, une intoxication élevée, des risques graves pour la santé et des décès liés à la drogue (problèmes de sécurité et de santé). |
1) a) & 1) b) De jaarcijfers met betrekking tot de overlijdens in de gevangenissen zijn geregistreerd, maar er zijn geen gegevens beschikbaar met betrekking tot de oorzaak van overlijden. Bijgevolg zijn er geen cijfers met betrekking tot de overdosissen in de gevangenissen. De belangrijkste reden voor het ontbreken van deze specifieke gegevens is dat het in principe niet de gevangenisadministratie is die beslist over het gevolg dat aan een sterfgeval in de gevangenis wordt gegeven. Als het openbaar ministerie twijfels heeft, is het niet ongewoon dat er autopsies en gerechtelijke opdrachten worden aangevraagd, maar de gevangenis wordt niet altijd op de hoogte gehouden van het resultaat, laat staan van de conclusies. In de bijlage vindt u de gegevens met betrekking tot de overlijdens in de gevangenissen die op jaarbasis worden verzameld:
2) a) Naloxone is aanwezig in de noodkoffer van de lokale medische dienst in alle inrichtingen. In geval van overdosis kan naloxone enkel door de verpleegkundige of arts van de inrichting toegediend worden. 2) b) De drughonden van de federale politie (FedPol) voeren drugcontroles uit in kader van de samenwerkingsovereenkomst Fedpol en directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen (DG EPI). De gegevens met betrekking tot de vondsten ten gevolge van deze controles worden geregistreerd door de FedPol. 2) c) – een behandeling met opioïden (pijnbestrijding, zie lijst in bijlage 2): • 2019-2021: geen gegevens; • 2022: 475; – een behandeling met opioïden (substitutiebehandeling): • 2019: 780 (Suboxone: 520, methadon: 260); • 2020: 724 (Suboxone: 458 methadon: 253, Buvidal: 13); • 2021: geen gegevens – gegevensverzameling werd uitgesteld naar 2022 gelet op de sanitaire crisis en de overbelasting op de medische diensten; • 2022: 783 (Suboxone: 468, methadon: 293, Buvidal: 22). BIJLAGE 2 (jaar 2022) Lijst van opioiden: gebaseerd op indeling Belgisch centrum voor farmacotherapeutische informatie:
3) a) Er is een drugscoördinator actief voor alle Belgische gevangenissen. Deze coördinator is de algemene coördinator voor alle penitentiaire inrichtingen om zo de samenhang en de afstemming van het algemene en geïntegreerde beleid op het gebied van drugs in de gevangenissen te waarborgen. De administratie werkt samen met de Gewesten op het gebied van drugs in de gevangenissen. Het Belgische penitentiaire drugbeleid betreft een globaal en geïntegreerd penitentiair drugbeleid gericht naar de vraagzijde en de aanbodzijde van de drugproblematiek in de gevangenissen. De fundamenten zijn in de ministeriële omzendbrief nr. 1785, 2006 beschreven en sluiten aan bij de beleidsverklaringen. Het Belgische penitentiaire drugbeleid wil evidence-driven zijn en ligt in lijn met de Europese Beleidsstrategie- en Actieplannen (Europese Raad). 3) b) Er is een module rond drugs voorzien in de basisopleiding. Daarnaast is er een voortgezette opleiding die gegeven wordt op vraag van de gevangenissen zelf en in de gevangenissen waar er een drugprogramma aangeboden wordt. De drugopleidingen worden georganiseerd door de penitentiaire opleidingsdienst. 3) c) Met verwijzing naar de studie van de federale overheidsdienst (FOD) Justitie waarnaar wordt verwezen in de inleiding van deze parlementaire vraag: – in elke penitentiaire inrichting wordt steeds 10 % van de populatie bevraagd om representatieve uitspraken te kunnen formuleren; – een op drie verklaart drugs te gebruiken tijdens detentie. De helft zijn regelmatige gebruikers (dagelijks of wekelijks) en doen dit om hun problemen te vergeten (coping). Een dergelijk grebruikerspatroon in combinatie met kwetsbare factoren in de gevangenispopulatie zorgt voor een oververtegenwoordiging van problematische gebruikers in de gevangenissen. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt en vervolledigt (Fravril, 2019): Psychiatrische stoornissen, psychische klachten en middelengebruik – alle indicatoren voor een slechte psychische gezondheid – blijken oververtegenwoordigd te zijn binnen de muren van de gevangenis (Andersen, 2004; Fazel e.a., 2016; Franke e.a., 2019, Fravril & Vanderlaenen, 2018). Een consistente bevinding is bijvoorbeeld dat psychiatrische stoornissen, inclusief verslaving, meer frequent zijn onder de populatie van gedetineerden dan wat men zou verwachten bij een vergelijkbare populatie buiten de gevangenis (Bebbington e.a., 2017; Butler e.a., 2006; Fazel & Danesh, 2002; Indign e.a., 2016; Prins, 2014). 3) d) Hierover zijn geen gegevens beschikbaar bij de diensten van het DG EPI. Het is mogelijk dat gedetineerden dit in het kader van de externe hulpverlening wel aankaarten. 3) e) Niet van toepassing. 3) f) Gedetineerden die opgesloten worden uit vrijheid, gaan binnen de vierentwintig uur op consultatie bij de arts van de gevangenis. Bij de anamnese komt het gebruik van drugs aan bod. Indien nodig, zal de arts een behandeling opstarten. Ook detectie van drugs en preventie krijgt de nodige aandacht via diverse projecten, ook met externe partners. Daarnaast is er ook aangetoond dat gebruikers in de gevangenis in aanraking kunnen komen met nieuwe producten. Ook dit verdient de nodige aandacht. We zien dit bijvoorbeeld in kader van het toenemend gebruik van nieuwe psychoactieve drugs in gevangenissen en in het bijzonder synthetische cannabinoïden waarvan de meeste niet kunnen gedetecteerd worden aan de hand van urinetesten, of drughonden (EMCDDA & Europol, 2019, EMCDDA, 2022). Dit leidt tot het experimenteren met deze nieuwe drugs die nog niet kunnen gedetecteerd worden en kunnen leiden tot de ontwikkeling van gezondheidsprobleem in gevangenissen. Nieuwe synthetische drugs zijn veel goedkoper en gemakkelijk te maken. Dit kan leiden tot veiligheidsproblemen in gevangenissen: bevordert de illegale drughandel en criminele organisaties. Deze nieuwe producten zijn gevaarlijker gezien ze een hoge potentie hebben en worden in verband gebracht met toenemend geweld in gevangenissen, hoge intoxicatie, ernstige gezondheidsrisico’s en drugsdoden (veiligheids- en gezondheidsprobleem). |