SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2021-2022 Zitting 2021-2022
________________
24 décembre 2021 24 december 2021
________________
Question écrite n° 7-1448 Schriftelijke vraag nr. 7-1448

de Latifa Gahouchi (PS)

van Latifa Gahouchi (PS)

à la ministre de l'Énergie

aan de minister van Energie
________________
Hydrogène - Utilisation à des fins énergétiques - Répartition des compétences - Négociations entre le niveau fédéral et les Régions - Hydrogène renouvelable et hydrogène bas-carbone - Projets de développement Waterstof - Gebruik voor energiedoeleinden - Bevoegdheidsverdeling - Onderhandelingen tussen het federale niveau en de Gewesten - Hernieuwbare waterstof en koolstofarme waterstof - Ontwikkelingsplannen 
________________
répartition des compétences
hydrogène
politique énergétique
politique en matière de changement climatique
stockage de l'énergie
compétence institutionnelle
verdeling van de bevoegdheden
waterstof
energiebeleid
beleid inzake klimaatverandering
energieopslag
institutionele bevoegdheid
________ ________
24/12/2021Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 27/1/2022)
10/2/2022Antwoord
24/12/2021Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 27/1/2022)
10/2/2022Antwoord
________ ________
Question n° 7-1448 du 24 décembre 2021 : (Question posée en français) Vraag nr. 7-1448 d.d. 24 december 2021 : (Vraag gesteld in het Frans)

L'utilisation de l'hydrogène à des fins énergétiques est devenue de plus en plus importante ces dernières années. En effet, l'hydrogène peut être utilisé non seulement comme composant de processus industriels ou comme combustible (matière première), mais également comme vecteur d'énergie et moyen de stockage.

Outre la politique de l'énergie, l'hydrogène a de nombreux points de contact avec différents domaines de compétences tant régionale que fédérale. Par exemple, les ports et autres dépendances peuvent avoir un rôle important de facilitateur à jouer dans le déploiement de l'infrastructure de l'hydrogène. Des liens avec la mobilité sont également envisagés. Toutefois, les compétences fédérales sont également impliquées, notamment la compétence pour la normalisation des produits et la réglementation des aspects liés à la sécurité. Bref, il en découle une interaction extrêmement complexe basée sur différents facteurs de connexion. Cette question relève bien de la compétence du Sénat de par sa transversalité.

La manière dont l'hydrogène, sous toutes ses facettes, s'inscrit aujourd'hui dans les règles de partage de compétences n'est pas encore claire et doit être précisée.

Il me revient que des négociations sont en cours actuellement afin de régler la répartition des compétences entre le niveau fédéral et les Régions en ce qui concerne l'hydrogène.

Je souhaiterais savoir où en sont ces négociations.

L'absence de référence à l'hydrogène dans la loi spéciale de réformes institutionnelles du 8 août 1980 (LSRI) voudrait que l'on parte du partage des compétences existant pour l'énergie (gaz et électricité dont le transport relève du niveau fédéral et la distribution de la compétence des Régions) tel que décrit à l'article 6 LSRI et au vu de la jurisprudence de la Cour constitutionnelle.

Pouvez-vous me confirmer cet objectif?

Quelles sont les difficultés rencontrées?

Enfin, l'hydrogène suscite actuellement un intérêt croissant en grande partie parce que, lorsqu'il est brûlé, ses seuls sous-produits sont la chaleur et l'eau (H20). En termes d'innovation énergétique, l'Europe compte en effet mettre l'hydrogène vert comme priorité et l'a placé comme acteur majeur de sa transition vers la neutralité carbone d'ici 2050.

En ce qui concerne la Belgique, outre la construction en mer du Nord d'une île énergétique multifonctionnelle qui permettra aussi le stockage et la production d'hydrogène renouvelable (vert), quels sont les autres projets de développement de l'hydrogène renouvelable et de l'hydrogène bas-carbone?

 

Het gebruik van waterstof voor energiedoeleinden wint steeds meer aan belang de voorbije jaren. Waterstof kan immers niet enkel worden ingezet als component van industriële processen of als brandstof (grondstof), maar ook als energieoverbrenger en als opslagmiddel.

Waterstof heeft niet alleen betrekking op het energiebeleid, maar ook op tal van andere bevoegdheidsdomeinen van zowel de deelstaten als het federale niveau. Zo kunnen havens en daarmee verbonden infrastructuren een belangrijke faciliterende rol vervullen voor de uitbouw van waterstofinfrastructuur. Er kan ook een link met mobiliteit worden gelegd. Er komen echter ook federale bevoegdheden bij te pas, zoals de bevoegdheid voor productstandaardisering en de reglementering op het vlak van veiligheid. Kortom, dit thema leidt tot een uiterst complexe interactie als gevolg van diverse factoren die met elkaar verweven zijn. Deze vraag behoort tot de bevoegdheid van de Senaat omdat ze transversaal is.

De plaats van waterstof en alle aspecten ervan in de huidige bevoegdheidsverdeling is nog niet duidelijk en moet nader worden bepaald.

Ik heb vernomen dat er onderhandelingen aan de gang zijn om de verdeling van de bevoegdheden te regelen tussen het federale niveau en de Gewesten voor wat waterstof betreft.

Ik zou willen weten hoe ver die onderhandelingen staan.

Het ontbreken van een verwijzing naar waterstof in de Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (BWHI) leidt ertoe dat we vertrekken vanuit de bestaande bevoegdheidsverdeling voor energie (gas en elektriciteit, waaronder het transport, behoort tot het federale niveau en de distributie behoort tot de Gewesten) zoals omschreven in artikel 6 van de BWHI en in het licht van de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof.

Kunt u die doelstelling bevestigen?

Welke moeilijkheden duiken er op?

Tot slot, de toenemende belangstelling voor waterstof is vooral te danken aan het feit dat bij de verbranding ervan enkel warmte en water (H2O) vrijkomt. Op het vlak van energie-innovatie wil Europa voorrang geven aan groene waterstof en ziet Europa waterstof als belangrijkste onderdeel van de transitie naar een koolstofneutrale samenleving tegen 2050.

Wat België betreft, welke projecten worden ontwikkeld op het vlak van hernieuwbare en koolstofarme waterstof, naast de bouw van een multifunctioneel energie-eiland in de Noordzee voor de opslag en de productie van (groene) hernieuwbare waterstof?

 
Réponse reçue le 10 février 2022 : Antwoord ontvangen op 10 februari 2022 :

Répartition des compétences

La loi spéciale de réformes institutionnelles du 8 août 1980 (LRSI) ne traite pas explicitement de l’hydrogène. Ceci engendre une incertitude potentielle sur la répartition des compétences, dans un cadre où cette molécule représente une opportunité majeure dans des matières tant régionales que fédérales.

C’est pourquoi des discussions ont été engagées avec les Régions début 2021 à ce sujet. L’objectif commun est d’arriver à une lecture commune du cadre légal en place en vue de permettre à chaque niveau de pouvoir de mener au mieux sa politique dans les thématiques concernées. Ce travail ne fait aucune présupposition sur une mise à jour future de la LSRI au sujet de l’hydrogène.

Jusqu’à présent, ces discussions sont encore en cours. Différents points posent encore question et devront être clarifiés. Entre autres, une discussion sur la définition des concepts de «transport» et de «distribution» d’hydrogène est en cours. Il y a lieu également de s’intéresser à l’étendue des définitions de «stockage» et «import» d’hydrogène, couvrant ou non le stockage et l’import d’hydrogène sous la forme de molécules dérivées. Le secteur envisage en effet la conversion de l’hydrogène par exemple en ammoniac, méthane ou méthanol en vue de bénéficier des atouts techniques et économiques offerts par de telles conversions [1].

Projets hydrogène renouvelable et bas-carbone

Le projet de l’île énergétique en mer du Nord est un projet porté par Elia qui vise à connecter les futurs parcs éoliens offshore de la zone Princesse Elisabeth et à prévoir des installations pour des interconnexions électriques futures, partagées avec la connexion des parcs éoliens. Il ne porte toutefois pas sur le développement de projets hydrogène en mer du Nord. Il s’inscrit dans le plan de relance de la Belgique dans le cadre de la «Facilité pour la relance et la résilience» (Recovery and Resilience Facility) initiée par l’Union européenne.

Comme développé dans la vision et stratégie hydrogène fédérale publiée en octobre 2021, l’hydrogène renouvelable jouera un rôle majeur dans la transition énergétique pour décarboner les applications pour lesquelles l’électrification n’est pas envisageable, techniquement ou économiquement. Durant une phase transitoire, l’hydrogène bas-carbone permettra de soutenir le développement de ce marché.

C’est pourquoi le Plan de relance de la Belgique contient également des projets hydrogène, et notamment deux projets hydrogène portés par le gouvernement fédéral: le développement d’une dorsale H2 et CO2 (soutenu à hauteur de 95 millions d’euros) et l’organisation d’un appel à projets visant à soutenir l’innovation dans l’établissement d’une chaîne d’approvisionnement complète en hydrogène renouvelable (pour un total de 60 millions d’euros, dont 50 millions d’euros du Plan de relance). D’autres projets sont développés par les Régions.

Le gouvernement fédéral soutient également la recherche et le développement dans les technologies de l’hydrogène aux travers d’autres moyens:

– chaque année, le Fonds de transition énergétique soutient divers projets contribuant à la transition énergétique pour un budget annuel de 20 à 30 millions d’euros. Cet appel à projets concerne également l’hydrogène. Lors de l’appel de 2020, ce sont quatre projets relatifs à l’hydrogène et à ses molécules dérivés qui ont été soutenus (sur un total de quatorze projets subsidiés);

– dans le cadre du Plan fédéral de relance et transition, un appel à projets pour l’import d’hydrogène renouvelable sera organisé et la construction d’un centre de test pour les technologie de l’hydrogène sera soutenue.

Finalement, indépendamment du soutien publique accordé aux projets cités ci-avant, de nombreux projets hydrogène voient le jour à travers le pays. Le secteur est conscient de l’opportunité que nous offre cette technologie pour la transition énergétique et se lance dès maintenant dans son développement.

[1] Hydrogen Import Coalition, (2021), Shipping sun and wind to Belgium is key in climate neutral economy, https://flux50.com/news-events/news/the-hydrogen-import-coalition-is-ready-to-take-the-next-step-towards-the-belgian-hydrogen-economy.

Verdeling van bevoegdheden

De bijzondere wet ter hervorming der instellingen van 8 augustus 1980 (BWHI) heeft niet expliciet betrekking op waterstof. Dit leidt tot een mogelijke onzekerheid over de verdeling van de bevoegdheden in een kader waarin deze molecule een grote kans biedt zowel op regionale als op federale materies.

Daarom zijn begin 2021 gesprekken met de Gewesten over dit onderwerp opgestart. Het gezamenlijke doel is te komen tot een gemeenschappelijke lezing van het bestaande juridische kader, zodat elk bestuursniveau zijn beleid op de betrokken gebieden zo goed mogelijk kan voeren. In dit werk worden geen veronderstellingen gemaakt over een toekomstige actualisering van de BWHI met betrekking tot waterstof.

Tot dusver zijn deze gesprekken nog lopende. Verscheidene punten zijn nog voor discussie vatbaar en zullen moeten worden opgehelderd. Onder meer is er een discussie over de definities van de begrippen «vervoer» en «distributie» van waterstof. Ook moet worden nagedacht over de reikwijdte van de definities van «opslag» en «import» van waterstof, die al dan niet de opslag en invoer van waterstof in de vorm van afgeleide moleculen kunnen bestrijken. De sector overweegt namelijk de omzetting van waterstof in bijvoorbeeld ammoniak, methaan of methanol om te profiteren van de technische en economische voordelen die deze omzettingen bieden [2].

Projecten voor hernieuwbare en koolstofarme waterstof

Het project van het Noordzee-energie-eiland is een project van Elia die gericht is op de aansluiting van de toekomstige offshore wind turbines in de Prinses Elisabeth zone en het voorzien van installaties voor toekomstige grid connecties, die gedeeld worden met deze offshore wind aansluiting. Dit project is echter niet gericht op de ontwikkeling van waterstof in de Noordzee. Dit project maakt deel uit van het herstelplan van België in het kader van de door de Europese Unie geïnitieerde herstel- en veerkrachtfaciliteit.

Zoals voorgesteld in de federale waterstofvisie en -strategie gepubliceerd in oktober 2021, zal hernieuwbare waterstof een belangrijke rol spelen in de energietransitie om toepassingen te decarboniseren waarvoor elektrificatie technisch of economisch niet haalbaar is. Tijdens een overgangsfase zal koolstofarme waterstof de ontwikkeling van deze markt kunnen ondersteunen.

Daarom bevat het Belgische herstelplan ook waterstof projecten, waaronder twee projecten onder leiding van de federale regering: de ontwikkeling van een H2- en CO2-backbone (gesteund voor 95 miljoen euro) en de organisatie van een oproep tot het indienen van projecten ter ondersteuning van innovatie bij de totstandbrenging van een volledige hernieuwbare waterstofvoorzieningsketen (voor een totaalbedrag van 60 miljoen euro, waarvan 50 miljoen euro uit het herstelplan). Andere projecten worden door de Gewesten ontwikkeld.

De federale regering steunt ook op andere manieren onderzoek en ontwikkeling op het gebied van waterstoftechnologieën:

– elk jaar steunt het Energietransitiefonds verschillende projecten die bijdragen tot de energietransitie met een jaarlijks budget van 20 tot 30 miljoen euro. Deze oproep tot het indienen van projecten heeft ook betrekking op waterstof. Tijdens de oproep van 2020 zijn vier projecten met betrekking tot waterstof en daarvan afgeleide moleculen gesteund (op een totaal van veertien gesubsidieerde projecten);

– in het kader van het Federale Herstel- en Transitieplan zal een oproep tot het indienen van projecten voor de import van hernieuwbare waterstof worden georganiseerd en zal de bouw van een testcentrum voor waterstoftechnologie worden gesteund.

Tenslotte worden, onafhankelijk van de overheidssteun voor de bovengenoemde projecten, in het hele land talrijke waterstofprojecten ontwikkeld. De sector is zich bewust van de kansen die deze technologie biedt voor de energietransitie en is al begonnen met de ontwikkeling ervan.

[2] Hydrogen Import Coalition, (2021), Shipping sun and wind to Belgium is key in climate neutral economy, https://flux50.com/news-events/news/the-hydrogen-import-coalition-is-ready-to-take-the-next-step-towards-the-belgian-hydrogen-economy.