| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||
| Session 2021-2022 | Zitting 2021-2022 | ||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||
| 9 novembre 2021 | 9 november 2021 | ||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||
| Question écrite n° 7-1399 | Schriftelijke vraag nr. 7-1399 | ||||||||||||
de Tom Ongena (Open Vld) |
van Tom Ongena (Open Vld) |
||||||||||||
au vice-premier ministre et ministre des Finances, chargé de la Coordination de la lutte contre la fraude |
aan de vice-eersteminister en minister van Financiën, belast met de Coördinatie van de fraudebestrijding |
||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||
| Groupements autonomes - Taxe sur la valeur ajoutée (TVA) - Régime d'exemption - Modification de la législation - Conséquences - Association prestataire de service - Collaboration entre les communes et intercommunales | Zelfstandige groeperingen - Belasting over de toegevoegde waarde (BTW) - Vrijstellingsregeling - Wetswijziging - Gevolgen - Dienstverlenende vereniging - Samenwerking tussen gemeenten en intercommunales | ||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||
| TVA exonération fiscale prestation de services intérêt collectif société d'économie mixte groupement de collectivités |
BTW belastingontheffing dienstverrichting algemeen belang gemengd bedrijf vereniging van lagere overheden |
||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||
|
|
||||||||||||
| ________ | ________ | ||||||||||||
| Question n° 7-1399 du 9 novembre 2021 : (Question posée en néerlandais) | Vraag nr. 7-1399 d.d. 9 november 2021 : (Vraag gesteld in het Nederlands) | ||||||||||||
Le régime d'exemption relatif aux groupements autonomes de personnes a été profondément réformé le 26 mai 2016 en vue d'une meilleure transposition de la réglementation européenne. À la suite de cette modification législative de 2016, les prestations de services fournies à leurs membres par des groupements autonomes de personnes sont exemptées de la taxe sur la valeur ajoutée (TVA) aux conditions suivantes : 1) les membres du groupement exercent de manière habituelle une activité qui est exemptée en vertu de l'article 44 du Code de la taxe sur la valeur ajoutée ou pour laquelle ils n'ont pas la qualité d'assujetti. Les opérations exemptées ou les opérations pour lesquelles les membres n'ont pas la qualité d'assujetti représentent une part prépondérante de l'activité des membres; 2) les activités du groupement consistent à fournir à ses membres des prestations de services qui sont directement nécessaires à leur activité exemptée ou pour laquelle ils n'ont pas la qualité d'assujetti. Lorsque le groupement fournit également des opérations à des non-membres, les opérations fournies aux membres représentent une part prépondérante de l'activité du groupement; 3) l'indemnité ou la rétribution portée en compte à chaque membre ne représente que le remboursement de sa part dans les dépenses engagées en commun par le groupement; 4) l'exemption ne conduit pas à une distorsion de concurrence. Fin 2017, la Cour de justice de l'Union européenne a toutefois rendu deux arrêts dans lesquels elle était appelée à se prononcer sur l'interprétation de cette exemption. La Cour a estimé que l'exonération ne pouvait s'appliquer aux entreprises qui réalisent des activités exemptées dans le domaine des assurances et réassurances ou des services financiers. La Cour européenne a par ailleurs précisé que l'objectif de toutes les dispositions de l'article 132 de la directive sur la TVA était d'exonérer de TVA certaines activités d'intérêt général afin de faciliter l'accès à certaines prestations dont les coûts seraient accrus si elles étaient soumises à la TVA. La Cour a par conséquent estimé que la directive sur la TVA doit être interprétée en ce sens que l'exonération ne vise que les groupements autonomes de personnes dont les membres exercent une activité d'intérêt général. À la suite de cet arrêt, le législateur a adapté notre législation l'été dernier à travers la loi du 27 juin 2021 portant des dispositions diverses en matière de taxe sur la valeur ajoutée. La modification majeure consiste à limiter l'exemption de la TVA pour les groupements autonomes de personnes. L'application de cette exonération sera limitée aux membres du groupement qui réalisent des opérations exonérées sur la base d'exonérations dites d'intérêt général. Par conséquent, l'exemption des groupements autonomes de personnes ne s'applique plus aux membres qui réalisent des opérations exemptées sur la base de l'article 44, § 3, du Code de la TVA, comme, par exemple, les opérations exemptées relatives à des biens immobiliers (ventes, locations) et les services financiers (institutions financières, assureurs, etc.). Cet article modifié entrera en vigueur le 1er janvier 2022 pour les groupements autonomes de personnes créés avant le 1er juillet 2021, pour les services fournis aux membres ayant adhéré à ces groupements avant le 1er juillet 2021. Les communes, les centres publics d'action sociale (CPAS) et les zones de police et de secours peuvent, en vue de la réalisation d'objectifs communs, collaborer de manière volontaire au sein d'une association prestataire de services. L'objectif est surtout de développer des activités au profit des membres qui ne disposent pas des moyens et du savoir-faire nécessaires pour s'en charger eux-mêmes. Ces prestations de services bénéficient de l'exemption prévue dans la législation si les conditions sont remplies. L'association prestataire de services peut fournir elle-même les prestations de services ou les faire fournir par un groupement autonome n'ayant pas la personnalité juridique et fonctionnant avec du personnel mis à sa disposition par l'association en sa qualité de membre (une association de fait ne peut engager de personnel propre). Cette mise à disposition n'est pas soumise à la TVA puisque l'association prestataire de services est elle-même membre du groupement autonome et que ses activités sont majoritairement exemptées de TVA à la suite de l'exemption. Cependant, à la suite de la modification législative du 27 juin 2021 et des nouvelles conditions qu'elle fixe, les associations prestataires de services, comme des intercommunales, qui mettent elles-mêmes des immeubles en location avec exemption de TVA ne seront plus membres du groupement autonome à dater du 1er janvier 2022. Cela veut dire qu'à partir de cette date, ces intercommunales devront imputer au groupement autonome de personnes, qui est une association de fait, une TVA de 21 % sur la mise à disposition de personnel – il s'agit d'activités d'intérêt général pour les communes, les CPAS et les zones de police et de secours. Le groupement autonome devra donc supporter un surcoût de 21 % sous forme de TVA (le groupement n'a pas droit à la déduction de la TVA) et le répercuter dans les prestations de services qu'il offre. Ce sont donc finalement les communes, CPAS et zones de secours qui devront payer le coût supplémentaire de ces prestations de services, ce qui risque de mettre en péril la collaboration entre les communes, les CPAS et les zones de secours. La modification législative en question ne peut avoir pour effet de pénaliser des collaborations entre communes. Elle ne doit viser qu'à éviter que des entreprises «abusent» de l'exemption de TVA dont bénéficient les groupements autonomes. Les pouvoirs locaux et intercommunales craignent désormais que la modification s'applique également à des collaborations efficaces qui assurent en fin de compte des prestations de services de meilleure qualité au niveau local. Ce sont les Régions qui exercent la tutelle sur les intercommunales. La taxe sur la valeur ajoutée est une compétence fédérale. La présente question porte donc sur une matière transversale partagée avec les Régions. Je souhaiterais donc soumettre les questions suivantes au ministre. 1) Pouvez-vous confirmer, en expliquant en détail, que: a) la loi du 27 juin 2021 portant des dispositions diverses en matière de TVA n'a pas pour objectif de pénaliser les collaborations entre communes ; b) à partir du 1er janvier 2022, une association prestataire de services pourra toujours mettre du personnel à la disposition d'un groupement autonome de personnes, association de fait, dont elle n'est plus membre, sans TVA ? |
Op 26 mei 2016 werd de vrijstellingsregeling inzake zelfstandige groeperingen van personen grondig hervormd met het oog op een betere omzetting van de Europese reglementering. De wetswijzing in 2016 zorgde ervoor dat diensten door zelfstandige groeperingen van personen verricht aan hun leden van de belasting over de toegevoegde waarde (btw) vrijgesteld werden onder de volgende voorwaarden: 1) de leden van de groepering oefenen op geregelde wijze een activiteit uit die op grond van artikel 44 van het Wetboek van de belasting over de toegevoegde waarde is vrijgesteld of waarvoor zij niet belastingplichtig zijn. De vrijgestelde handelingen of de handelingen waarvoor de leden niet belastingplichtig zijn, vertegenwoordigen een overwegend deel van de activiteit van de leden; 2) de activiteiten van de groepering bestaan in het verrichten van diensten aan haar leden die direct nodig zijn voor hun vrijgestelde activiteit of voor hun activiteit waarvoor zij niet belastingplichtig zijn. Indien de groepering ook handelingen verricht aan niet-leden, vertegenwoordigen de handelingen verricht aan haar leden, een overwegend deel van de activiteit van de groepering; 3) de aan ieder lid aangerekende vergoeding vertegenwoordigt enkel de terugbetaling van zijn aandeel in de door de groepering gedane gezamenlijke uitgaven; 4) de vrijstelling leidt niet tot concurrentieverstoring. Eind 2017 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie daarentegen twee arresten uitgesproken waarin het Hof zich moest uitspreken over de interpretatie van deze vrijstelling. Het Hof oordeelde dat de vrijstelling niet kan toegepast worden op diensten verricht voor ondernemingen die vrijgestelde handelingen inzake verzekering en herverzekering of financiële diensten verrichten. Daarnaast gaf het Europees Hof ook aan dat het doel van alle bepalingen van artikel 132 van de btw-richtlijn erin bestaat bepaalde activiteiten van algemeen belang vrij te stellen van btw om de toegang tot bepaalde prestaties te vergemakkelijken door de verhoogde kosten te vermijden die zouden ontstaan indien de betrokken prestaties aan de btw werden onderworpen. Bijgevolg oordeelde het Hof dat de btw-richtlijn zo moet worden geïnterpreteerd dat de vrijstelling alleen slaat op zelfstandige groeperingen van personen waarvan de leden activiteiten van algemeen belang uitoefenen. Onder impuls van deze uitspraak paste de wetgever afgelopen zomer de wetgeving aan met de wet van 27 juni 2021 houdende diverse bepalingen inzake de btw. De relevante wijziging beperkt voortaan de btw-vrijstelling voor zelfstandige groeperingen van personen. De toepassing van deze vrijstelling zal worden beperkt tot leden van de groepering die handelingen stellen die vrijgesteld zijn op basis van de zogenaamde vrijstellingen van algemeen belang. De vrijstelling voor zelfstandige groeperingen van personen geldt bijgevolg niet langer ten aanzien van leden die handelingen verrichten die vrijgesteld zijn van btw op basis van artikel 44, § 3, van het Wetboek van de belasting over de toegevoegde waarde, zoals bijvoorbeeld vrijgestelde handelingen inzake vastgoed (verkopen, verhuur) en financiële dienstverrichtingen (financiële instelling, verzekeraars, enz.). Het aangepaste artikel treedt in werking op 1 januari 2022 voor de zelfstandige groeperingen van personen opgericht vóór 1 juli 2021, voor diensten verricht aan leden die vóór 1 juli 2021 tot die groeperingen zijn toegetreden. Gemeenten, openbare centra voor maatschappelijk welzijn (OCMW), politie- en hulpverleningszones kunnen met het oog op het realiseren van gemeenschappelijke doelstellingen op vrijwillige basis samenwerken via een dienstverlenende vereniging. Bedoeling is vooral om activiteiten te ontwikkelen voor de aangesloten leden waarvoor zij zelf niet de nodige middelen en know-how hebben. Deze diensten vallen onder de vrijstelling voorzien in de wetgeving als voldaan is aan de voorwaarden. De dienstverlenende vereniging kan de diensten zelf verrichten of laten verrichten door een zelfstandige groepering die geen rechtspersoonlijkheid heeft waaraan zij als lid personeel ter beschikking stelt (een feitelijke vereniging kan geen eigen personeel aanwerven). Deze terbeschikkingstelling is niet aan de btw onderworpen, gezien de dienstverlenende vereniging zelf ook lid is van de zelfstandige groepering omdat haar activiteiten hoofdzakelijk vrijgesteld zijn als gevolg van de vrijstelling. De wetswijzing van 27 juni 2021 zorgt er echter voor dat dienstverlenende verenigingen zoals bijvoorbeeld intercommunales die zelf gebouwen verhuren met vrijstelling van btw vanaf 1 januari 2022 geen lid meer zijn van de zelfstandige groepering van personen gezien de nieuwe voorwaarden. Dat betekent dat deze intercommunales vanaf 1 januari 2022 dan hun personeel dat werkt voor de zelfstandige groepering van personen – het gaat daarbij om activiteiten in het algemeen belang van gemeenten, OCMW's, politie- en hulpverleningszones – met 21 % btw ter beschikking stellen aan de zelfstandige groepering van personen onder de vorm van een feitelijke vereniging. Dit creëert een extra btw-kost van 21 % in hoofde van de zelfstandige groepering (zij heeft geen recht op btw-aftrek) die ze in hun dienstverlening zullen moeten doorrekenen. Finaal zullen het dus de gemeenten, OCMW's en hulpverleningszones zijn die de verhoogde kostprijs van dergelijke dienstverlening zullen moeten betalen. Uiteindelijk brengt dat dus de samenwerking tussen de gemeenten, OCMW's en hulpverleningszones in gevaar. Het kan niet de bedoeling zijn van de wetswijziging om samenwerkingsvormen tussen gemeenten te treffen. De bedoeling van de wetswijziging is het «oneigenlijk» gebruik door ondernemingen van de btw-vrijstelling voor zelfstandige groeperingen te vermijden. Nu leeft de vrees onder lokale besturen en intercommunales dat deze ook van toepassing zal zijn op goedwerkende samenwerkingsverbanden die finaal tot een betere dienstverlening leiden op het lokale niveau. De Gewesten voeren het toezicht uit op de intercommunales. De belasting op toegevoegde waarde betreft een federale bevoegdheid. Het betreft een transversale aangelegenheid met de Gewesten. Graag had ik dan ook volgende vragen voorgelegd aan de geachte minister: 1) Kan u bevestigen en gedetailleerd toelichten dat het niet de bedoeling is van de wet van 27 juni 2021 houdende diverse bepalingen inzake de btw om: a) samenwerkingsverbanden tussen gemeenten te treffen; en b) dat de terbeschikkingstelling van personeel door een dienstverlenende vereniging aan een zelfstandige groepering van personen onder de vorm van een feitelijke vereniging waarvan zij geen lid meer is, vanaf 1 januari 2022 verder zonder btw kan gebeuren? |
||||||||||||
| Réponse reçue le 24 décembre 2021 : | Antwoord ontvangen op 24 december 2021 : | ||||||||||||
L’article 44, § 2bis, du Code de la TVA exempte de la taxe les prestations de services fournies à leurs membres par les groupements autonomes de personnes, sous certaines conditions. Conformément à l’article 9 de la loi du 27 juin 2021 portant diverses dispositions relatives à la taxe sur la valeur ajoutée, le champ d’application de cette exemption est en effet limité en ce sens que les membres du groupement doivent exercer de manière habituelle une activité qui est exemptée en vertu de l’article 44, §§ 1er ou 2, du Code de la TVA ou pour laquelle ils n’ont pas la qualité d’assujettis. Ces opérations exemptées ou les opérations pour lesquelles ils n’ont pas la qualité d’assujettis représentent une part prépondérante de l’activité des membres. Les assujettis qui exercent principalement une activité exemptée sur la base de l’article 44, § 3, du Code de la TVA ne peuvent désormais plus être membres du groupement autonome. Par ailleurs, il résulte de l’article 132, paragraphe 1er, point f), de la directive TVA, dont la transposition est prévue à l’article 44, § 2bis, du Code de la TVA, qu’il est exigé que les activités du groupement autonome consistent en prestations de services fournies à ses membres qui sont directement nécessaires à l’exercice de leur activité exemptée en vertu de l’article 44, §§ 1er ou 2, du Code de la TVA ou de leur activité pour laquelle ils ne sont pas assujettis. Je peux vous confirmer que cette modification législative nécessaire de portée générale, résultant de la jurisprudence de la Cour de Justice, peut également avoir un impact sur les autorités locales ou sur les structures de coopération existant entre les autorités locales. Il est possible que des structures existantes devront être réformées ou que des membres devront être exclus des groupements autonomes existants. La loi prévoit donc une entrée en vigueur le 1er janvier 2022 afin de permettre aux groupements autonomes de personnes et à leurs membres concernés de disposer d’un délai raisonnable pour s’adapter à la nouvelle réglementation. Lorsqu’une association prestataire de services, qui est généralement considérée comme un assujetti à la TVA au sens de l’article 4 du Code de la TVA (voir également la décision publiée E.T.111.703 du 6 septembre 2006), met du personnel à la disposition d’un groupement autonome dont l’association prestataire de services n’est pas membre, cette mise à disposition est soumise à la TVA conformément aux règles normales en matière de TVA. |
Artikel 44, § 2bis, van het btw-Wetboek stelt de diensten die door zelfstandige groeperingen van personen aan hun leden worden verricht onder bepaalde voorwaarden van de belasting vrij. Ingevolge artikel 9 van de wet van 27 juni 2021 houdende diverse bepalingen inzake belasting over de toegevoegde waarde, wordt het toepassingsgebied van deze vrijstelling inderdaad beperkt in de zin dat de leden van de groepering op geregelde wijze een activiteit moeten uitoefenen die op grond van artikel 44, §§ 1 of 2, van het btw-Wetboek is vrijgesteld of waarvoor zij niet belastingplichtige zijn. Deze vrijgestelde handelingen of handelingen waarvoor zij niet belastingplichtig zijn, vertegenwoordigen een overwegend deel van de activiteit van de leden. De belastingplichtigen die overwegend een activiteit uitoefenen die wordt vrijgesteld op basis van artikel 44, § 3, van het btw-Wetboek kunnen voortaan geen lid meer zijn van de zelfstandige groepering. Uit artikel 132, lid 1, punt f, van de btw-richtlijn, waarvan artikel 44, § 2bis, van het btw-Wetboek de omzetting is, volgt overigens dat het vereist is dat de activiteiten van de zelfstandige groepering bestaan in het verrichten van diensten aan haar leden die direct nodig zijn voor hun overeenkomstig artikel 44, §§ 1 of 2, van het btw-Wetboek vrijgestelde activiteit of voor hun activiteit waarvoor zij niet belastingplichtig zijn. Ik kan u bevestigen dat deze noodzakelijke wetswijziging met algemene draagwijdte, die voortvloeit uit rechtspraak van het Hof van Justitie, mogelijk ook een impact heeft op lokale besturen of op samenwerkingsstructuren die tussen lokale besturen bestaan. Mogelijkerwijs zullen bestaande structuren moeten hervormd worden of moeten leden uitgesloten worden uit bestaande zelfstandige groeperingen. De wet voorziet daarom in een inwerkingtreding op 1 januari 2022 om de betrokken zelfstandige groeperingen van personen en hun leden een redelijke termijn te bieden om zich aan te passen aan de nieuwe regeling. Wanneer een dienstverlenende vereniging, die in de regel wordt aangemerkt als een btw-belastingplichtige in de zin van artikel 4 van het btw-Wetboek (zie ook gepubliceerde beslissing E.T.111.703 van 6 september 2006), personeel ter beschikking stelt van een zelfstandige groepering waarvan de dienstverlenende vereniging geen lid is, dan is die terbeschikkingstelling overeenkomstig de normale regels onderworpen aan btw. |