SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2014-2015 Zitting 2014-2015
________________
7 mai 2015 7 mei 2015
________________
Question écrite n° 6-641 Schriftelijke vraag nr. 6-641

de Ann Brusseel (Open Vld)

van Ann Brusseel (Open Vld)

au ministre de la Justice

aan de minister van Justitie
________________
Suivi de l'application de la plateforme d'action de la quatrième Conférence mondiale des Nations unies sur les femmes (Pékin) - Prévention de la violence - Maltraitance des enfants - Code de signalement Opvolging van de toepassing van het Actieplatform van de Vierde VN-Wereldvrouwenconferentie van Peking - Geweldpreventie - Kindermishandeling - Meldcode 
________________
conférence ONU
condition féminine
violence sexuelle
enfant
statistique officielle
suivi rapport d'information
conferentie VN
positie van de vrouw
seksueel geweld
kind
officiële statistiek
opvolging informatieverslag
________ ________
7/5/2015Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 11/6/2015)
19/6/2015Rappel
24/9/2015Antwoord
7/5/2015Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 11/6/2015)
19/6/2015Rappel
24/9/2015Antwoord
________ ________
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 6-642 Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 6-642
________ ________
Question n° 6-641 du 7 mai 2015 : (Question posée en néerlandais) Vraag nr. 6-641 d.d. 7 mei 2015 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

Le chapitre III.3. « Petites filles » du Rapport d'information sur le suivi de la mise en œuvre de la Plateforme d'action de la quatrième Conférence mondiale des Nations unies sur les femmes (Pékin) (Document Sénat n° 6-97/2) contient d'importantes recommandations politiques. Dans le volet « Viol et attentat à la pudeur sur des mineurs », le Sénat recommande d'élaborer une politique ciblée pour mieux faire face aux problématiques de la violence, des abus et de la maltraitance d’enfants.

Je profite de cette recommandation concrète pour mettre l'approche néerlandaise à l'honneur. Chaque année, de nombreux enfants sont victimes de maltraitance infantile. Il ressort d'une étude néerlandaise récente que les accompagnateurs qui travaillent avec un code de signalement interviennent trois fois plus souvent que les collègues qui ne le font pas. C'est un chiffre important dont nous devons tirer parti dans notre politique.

Les écoles doivent disposer d'un code de signalement décrivant comment le professionnel traite les signaux de violence familiale et la maltraitance d'enfant; il s'agit d'un protocole avec un plan par étape. Le code de signalement doit mentionner qui fait quoi, quand, et de quelle manière. Il comporte une liste de signaux et un manuel de communication. La constitution et l'enregistrement du dossier, les rôles et responsabilités, une carte sociale et un plan d'instruction font partie de ce code de signalement.

Dans cette perspective, la Justice doit élaborer un code de signalement concret, en concertation avec les gouvernements des entités fédérées. Afin d'avoir une meilleure vision d'ensemble de la maltraitance infantile et sa prévention, je souhaiterais poser quelques questions.

Cette question porte sur l'égalité des chances et traite donc d'une compétence du Sénat conformément à l'article 79 du règlement. Elle concerne également une matière transversale (Communautés – enseignement). Les questions proviennent directement du rapport d'information voté à l'unanimité concernant l'application de la Plateforme d'action de la quatrième Conférence mondiale des Nations unies sur les femmes (Pékin) (Document Sénat n° 6/97).

Je souhaiterais poser au ministre les questions suivantes :

1) Combien de cas de maltraitance d'enfants recense-t-on ? J'aimerais obtenir des chiffres annuels, pour les trois dernières années. Observe-t-on une tendance ? Dans l'affirmative, le ministre peut-il expliquer sa réponse ?

2) Combien de cas de maltraitance d'enfants ont-ils conduit à une condamnation ? J'aimerais obtenir des chiffres annuels, pour les trois dernières années. Observe-t-on une tendance ? Dans l'affirmative, le ministre peut-il expliquer sa réponse ?

3) Comment le ministre élaborera-t-il une politique, conformément à la recommandation du Sénat votée à l'unanimité, visant à lutter plus efficacement contre la violence, les abus et la maltraitance à l'égard des enfants ? Le ministre peut-il expliquer sa réponse concrètement ?

4) Que pense le ministre de l'éventuelle instauration d'un code de signalement pour les accompagnateurs d'enfants et les personnes qui sont liées par le secret professionnel dont elles peuvent user, si elles le souhaitent, pour décider si elles signaleront un fait et à qui ?

5) Que pense le ministre de l'approche néerlandaise qui utilise le code de signalement pour lutter contre la maltraitance infantile et ce, à la lumière du triplement du nombre de plaintes pour maltraitance d'enfants lorsqu'un code de signalement est disponible ? Peut-il indiquer s'il est favorable à cette approche et s'il se réunira avec les entités fédérées ? Peut-il fournir des explication concrètes quant au calendrier et au contenu ?

 

Hoofstuk III.3. “Meisjes” van het Informatieverslag betreffende de opvolging van de toepassing van het Actieplatform van de Vierde VN Wereldvrouwenconferentie van Peking (Stuk Senaat nr. 6-97) bevat belangrijke beleidssuggesties. In het luik "Verkrachting en aanranding van de eerbaarheid bij minderjarigen" beveelt de Senaat aan om een gericht beleid te ontwikkelen om geweld, misbruik en kindermishandeling beter aan te pakken.

Ik grijp deze concrete aanbeveling aan om de Nederlandse aanpak in de bloemetjes te zetten. Jaarlijks zijn immers vele kinderen slachtoffer van kindermishandeling. Uit recent Nederlands onderzoek blijkt dat begeleiders die met een meldcode werken drie maal zo vaak ingrijpen dan collega's die hier niet mee werken. Dit is een belangrijk cijfer dat ook wij in ons beleid moeten meenemen.

Scholen dienen een meldcode te hebben waarin beschreven staat hoe de professional omgaat met signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling, dit is een protocol met een stappenplan. In de meldcode dient te staan wie, wanneer, wat en op welke wijze doet. Hij bevat een signalenlijst en een gesprekshandleiding. Ook registratie- en dossiervorming, de rollen en verantwoordelijkheden, een sociale kaart en scholingsplan maken deel uit van de meldcode.

Justitie moet vanuit dit perspectief samen met de deelstaatregeringen een concrete meldcode uitwerken. Teneinde kindermishandeling en preventie beter in kaart te krijgen heb ik tevens enkele randvragen.

Deze vraag gaat over gelijke kansen en handelt dus over een bevoegdheid van de Senaat overeenkomstig artikel 79 van het reglement. Het betreft tevens een transversale aangelegenheid (Gemeenschappen - onderwijs). De vragen komen rechtstreeks voort uit het unaniem goedgekeurde informatieverslag betreffende de opvolging van de toepassing van het Actieplatform van de Vierde VN Wereldvrouwenconferentie van Peking (Stuk Senaat nr. 6/97).

Graag had ik de minister de volgende vragen voorgelegd:

1) Hoeveel gevallen van kindermishandeling - en dit op jaarbasis voor de laatste drie jaar - komen er voor? Is er hier sprake van een tendens? Zo ja, kan de minister dit toelichten?

2) Hoeveel gevallen van kindermishandeling - en dit op jaarbasis voor de laatste drie jaar - hebben geleid tot een veroordeling? Is er hier sprake van een tendens? Zo ja, kan de minister dit toelichten?

3) Hoe gaat de minister overeenkomstig de unaniem goedgekeurde aanbeveling van de Senaat een beleid ontwikkelen om geweld, misbruik en kindermishandeling beter aan te pakken? Kan hij dit concreet toelichten?

4) Hoe staat de minister tegenover een mogelijke invoering van een meldcode voor begeleiders van kinderen en personen die gebonden zijn door een beroepsgeheim, waarvan ze, indien ze dit wensen, gebruik kunnen maken om te beslissen of ze een feit zullen melden en aan wie?

5) Wat vindt de minister van de Nederlandse aanpak wat betreft de meldcode voor kindermishandeling en dit in het licht van de verdriedubbeling van het aantal aangiftes van kindermishandeling als er een meldcode voorhanden is? Kan hij aangeven of hij deze aanpak genegen is en of hij hieromtrent gaat samenzitten met de deelstaten? Kan hij dit concreet toelichten naar timing en inhoud toe?

 
Réponse reçue le 24 septembre 2015 : Antwoord ontvangen op 24 september 2015 :

1) et 2) Vu la large définition de terme « maltraitance d’enfants », il n’est pas possible de répondre de manière univoque aux questions. Ainsi, le phénomène de maltraitance des enfants peut être scindé en « maltraitance d’enfants intrafamiliale » et « maltraitance d’enfants extrafamiliale ». Selon la circulaire n° COL 3/2006 du Collège des procureurs généraux relative à la définition de la violence intrafamiliale et de la maltraitance d’enfants extrafamiliale, l’identification et l’enregistrement des dossiers par les services de police et les parquets, la violence intrafamiliale désigne « toute forme de violence physique, sexuelle, psychique ou économique entre membres d’une même famille, quel que soit leur âge ». La maltraitance d’enfants intrafamiliale relève donc de cette définition. Selon la même circulaire, la maltraitance d’enfants extrafamiliale désigne « toute forme de violence physique, sexuelle, psychique ou économique commise sur la personne d’un enfant par une personne n’appartenant pas à sa famille ».

La « maltraitance d'enfants » est un terme générique qui comporte plusieurs catégories d'infractions possibles, lesquelles sont enregistrées dans les banques de données par différents codes de prévention. La maltraitance d'enfants peut concerner un viol, des coups et blessures, un assassinat, mais elle peut également avoir trait à un abandon, un abandon de famille, la non-représentation d'enfants, etc.

3) En Belgique, on mène depuis quelques années déjà une politique intégrale et intégrée pour l'approche de différentes formes de violence, d'abus et de maltraitance d’enfants. Concernant la maltraitance d’enfants spécifiquement, on peut référer au « Protocol Kindermishandeling » (protocole de lutte contre la maltraitance d'enfants) de mars 2010 qui a été signé officiellement par le ministre de la Justice et le ministre flamand du Bien-être et qui a été actualisé en mai 2014. L'actuel « Protocol Kindermishandeling » de mai 2014 a été signé officiellement par le ministre de la Justice, le ministre flamand du Bien-être ainsi que le ministre de l'Intérieur. Il comprend un plan échelonné sur la maltraitance d’enfants qui sert de fil rouge pour l'approche d'affaires de maltraitance d'enfants par les différents professionnels. Sur la base de ce protocole, le « Vlaams Forum Kindermishandeling » (Forum flamand pour la maltraitance des enfants – VFK) a été créé, lequel est un organe de concertation structurel entre les différents acteurs qui sont actifs en la matière et qui peuvent rendre des avis aux ministres concernés.

Il est également question dans la partie francophone du pays d'un « Protocole d’intervention maltraitance des enfants entre le secteur médico-psycho-social et le secteur judiciaire » ainsi que d'un organe de concertation structurel, semblable au « Vlaams Forum Kindermishandeling », à savoir la « Conférence permanente de concertation maltraitance ».

À l'échelle nationale, il convient en outre de mentionner les différents plans d'action nationaux concernant la violence (PAN). Actuellement, le PAN 2015–2019 de lutte contre la violence basée sur le genre est en pleine préparation. Ce nouveau PAN s'aligne sur les obligations auxquelles notre pays doit répondre à la suite de la signature de la Convention sur la prévention et la lutte contre la violence à l’égard des femmes et la violence domestique (Convention d'Istanbul ou Convention CAHVIO).

4) La Flandre dispose déjà d'un plan échelonné relatif à la maltraitance d’enfants, qui a été annexé au « Protocol Kindermishandeling ». Un manuel sur la maltraitance d’enfants destiné aux services de police est en cours d'élaboration, lequel traduit en réalité le plan échelonné pour le groupe professionnel de la police. Dans la partie francophone du pays, il est question d'une brochure « Que faire si je suis confronté à une situation de maltraitance », qui a été approuvée par le ministre de la Justice, la Fédération Wallonie-Bruxelles et la Région wallonne.

Pour le phénomène spécifique des mutilations génitales, il existe depuis peu, tant dans la partie francophone du pays qu'en Flandre, des kits de prévention en matière de mutilations génitales pour tous les professionnels, comprenant une arborescence décisionnelle (plan échelonné) et, en ce qui concerne la Flandre, un renvoi vers des plans échelonnés spécifiques par secteur.

En ce qui concerne la violence intrafamiliale, la circulaire commune COL 4/2006 de la ministre de la Justice et du Collège des procureurs généraux relative à la politique criminelle en matière de violence dans le couple est en cours d'actualisation et une nouvelle circulaire en matière de violence liée à l’honneur est en cours d'élaboration.

Ces documents accordent une grande attention à l'échange d'informations et à la collaboration nécessaires entre les acteurs concernés. Il n'est donc pas réellement question, à l'heure actuelle, de code de signalement, mais il existe néanmoins divers plans échelonnés, des scénarios et des circulaires, qui prêtent attention à l'échange d'informations nécessaire entre les acteurs.

Aux Pays-Bas, les professionnels sont légalement tenus, depuis juillet 2013, d'utiliser le code de signalement en cas de soupçons de violence dans le cercle familial. Chaque secteur peut élaborer en interne son propre code de signalement, mais ils doivent se fonder, pour ce faire, sur un modèle de base de code de signalement en matière de violence domestique et de maltraitance d’enfants.

Il n'est pas question d'une telle obligation légale en Belgique mais il est un fait que le secret professionnel visé à l'article 458 du Code pénal n'est pas absolu. Il peut y être dérogé en cas d'obligation légale de déclaration ou si la personne tenue au secret doit témoigner en justice. Il existe en outre depuis 2001 un droit de parole fixé par la loi : tout professionnel tenu au secret professionnel peut informer le procureur du Roi selon les conditions prévues à l'article 458bis du Code pénal. Les conditions permettant de recourir à ce droit de parole ont encore été élargies par la loi du 30 novembre 2011. En outre, la personne tenue au secret peut toujours considérer, sur la base d'une situation d'urgence, une justification développée dans la jurisprudence pour pouvoir transgresser le secret professionnel en vue de pouvoir protéger un bien juridique évalué comme supérieur (la vie et le bien-être d'un enfant par exemple). Ces dernières années, plusieurs projets pilotes ont de plus en plus donné lieu à des expérimentations en matière de recherche des frontières du secret professionnel. D'importants projets en la matière méritent d'être mentionnés, à savoir le « Protocol van Moed » et le « CO3-project », tous deux à Anvers, le projet « LINK » de la province du Limbourg et le projet « Korte Keten » de Malines.

5) En Belgique, ce point fait déjà l'objet d'une étroite collaboration dans le cadre du « Protocol Kindermishandeling » et du « Protocole d’intervention maltraitance des enfants ». Les expériences relatives aux projets susmentionnés sont actuellement évaluées et examinées plus avant.

1) en 2) Gelet op de ruime definiëring van de term « kindermishandeling » in de vraagstelling kan er geen eenduidig antwoord gegeven worden. Zo kan het fenomeen kindermishandeling opgesplitst worden in « intrafamiliale kindermishandeling » en « extrafamiliale kindermishandeling ». Volgens de omzendbrief nr. COL 3/2006 van het College van procureurs-generaal betreffende de definitie van het intrafamiliaal geweld en de extrafamiliale kindermishandeling, de identificatie en de registratie van de dossiers door de politiediensten en de parketten, is intrafamiliaal geweld « iedere vorm van fysiek, seksueel, psychisch of economisch geweld tussen leden van eenzelfde familie, ongeacht hun leeftijd ». Intrafamiliale kindermishandeling valt dan onder deze definitie. Volgens dezelfde omzendbrief is extrafamiliale kindermishandeling « iedere vorm van fysiek, seksueel, psychisch of economisch geweld op de persoon van een kind door iemand die niet tot zijn/haar familie behoort ».

« Kindermishandeling » is een generieke term die verschillende mogelijke misdrijfcategorieën omvat, die via verschillende preventiecodes in de databanken geregistreerd worden. Kindermishandeling kan gaan over verkrachting, slagen en verwondingen, moord, maar het kan evengoed doelen op verwaarlozing, familieverlating, het niet-afgeven van kinderen, …

3) In België wordt reeds sinds enige jaren een integraal en geïntegreerd beleid gevoerd op het gebied van de aanpak van verscheidene vormen van geweld, misbruik en kindermishandeling. Specifiek voor wat kindermishandeling betreft, kan er gewezen worden op het Protocol Kindermishandeling van maart 2010 dat officieel werd ondertekend door de minister van Justitie en de Vlaamse minister van Welzijn en dat in mei 2014 geactualiseerd werd. Het huidige Protocol Kindermishandeling van mei 2014 werd officieel ondertekend door de minister van Justitie, de Vlaamse minister van Welzijn alsook de minister van Binnenlandse Zaken. Het bevat een stappenplan kindermishandeling, dat als leidraad geldt voor de aanpak van zaken van kindermishandeling door de verschillende professionals. Op basis van dit protocol werd het Vlaams Forum Kindermishandeling (VFK) opgericht, dat een structureel overlegorgaan is tussen de verschillende actoren die werkzaam zijn in deze materie en die adviezen kunnen uitbrengen aan de betrokken ministers.

Ook in het Franstalig landsgedeelte is er sprake van een « Protocol d’intervention maltraitance des enfants entre le secteur médico-psycho-social et le secteur judiciaire » en bestaat er ook een structureel overlegorgaan, gelijkaardig aan het Vlaams Forum Kindermishandeling, namelijk de « Conférence permanente de concertation maltraitance ».

Op nationaal vlak dienen ook de verschillende nationale actieplannen geweld (NAP) vermeld te worden. Momenteel is het NAP gendergerelateerd geweld 2015–2019 in volle voorbereiding. Dit nieuwe NAP wordt afgestemd op de verplichtingen die ons land heeft ten gevolge van de ondertekening van het Verdrag voor preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (het Verdrag van Istanbul of het CAHVIO-Verdrag).

4) Vlaanderen beschikt reeds over een stappenplan kindermishandeling, dat bij het Protocol Kindermishandeling in bijlage werd gevoegd. Op dit moment wordt ook gewerkt aan een « draaiboek kindermishandeling » voor de politiediensten, wat in feite een vertaling is van het stappenplan voor de beroepsgroep van de politie. In het Franstalig landsgedeelte is er sprake van een brochure « Que faire si je suis confronté à une situation de maltraitance », die werd goedgekeurd door de minister van Justitie, de Federatie Wallonië-Brussel en het Waalse Gewest.

Voor het specifieke fenomeen van de genitale verminkingen bestaan er sinds kort, zowel in Franstalig België als in Vlaanderen, toolkits genitale verminkingen voor alle professionals met daarin een beslissingsboom (een stappenplan) en, voor wat Vlaanderen betreft, een verwijzing naar sectorspecifieke stappenplannen.

Wat intrafamiliaal geweld betreft, wordt gewerkt aan de actualisering van de gemeenschappelijke omzendbrief COL 4/2006 van de minister van Justitie en het College van procureurs-generaal betreffende het strafrechtelijk beleid inzake partnergeweld en aan een nieuwe omzendbrief inzake eergerelateerd geweld.

In deze documenten wordt veel aandacht besteed aan de nodige informatie-uitwisseling en samenwerking tussen de betrokken actoren. Er is dus momenteel niet echt sprake van een meldcode, maar er bestaan wel diverse stappenplannen, draaiboeken en omzendbrieven, die aandacht besteden aan de nodige informatie-uitwisseling tussen de actoren.

In Nederland zijn sinds juli 2013 de professionals wettelijk verplicht zijn de meldcode te gebruiken bij vermoedens van geweld in huiselijke kring. Iedere sector mag haar eigen meldcode intern ontwikkelen, maar ze moeten zich daarbij wel baseren op het « basismodel meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling ».

In België is er geen sprake van een dergelijke wettelijke verplichting, maar het is wel zo dat het beroepsgeheim van artikel 458 van het Strafwetboek niet absoluut is. Er kan van afgeweken worden indien er een wettelijke plicht tot bekendmaking is of indien de geheimplichtige in rechte moet getuigen.

Daarenboven bestaat er sinds 2001 een wettelijk bepaald spreekrecht: elke professional die aan het beroepsgeheim gebonden is kan volgens de voorwaarden van artikel 458bis van het Strafwetboek melden bij de procureur des Konings. De voorwaarden om gebruik te mogen maken van dit spreekrecht werden trouwens met de wet van 30 november 2011 nog verder uitgebreid.

Bovendien kan de geheimplichtige steeds de afweging maken op basis van de noodtoestand, een in de rechtspraak ontwikkelde rechtvaardigingsgrond om het beroepsgeheim te mogen schenden met de bedoeling een hoger ingeschat rechtsgoed (zoals bijvoorbeeld het leven en het welzijn van een kind) te kunnen beschermen. De laatste jaren wordt in enkele proefprojecten steeds meer geëxperimenteerd met het opzoeken van de grenzen van het beroepsgeheim. Belangrijke vermeldenswaardige projecten in dit verband zijn het Protocol van Moed en het CO3-project, beiden te Antwerpen, het LINK project van de provincie Limburg en het project Korte Keten van Mechelen.

5) Er wordt in België op dit punt reeds nauw samengewerkt in het kader van het Protocol Kindermishandeling en « le Protocole d’intervention maltraitance des enfants ». De ervaringen in bovengenoemde projecten worden momenteel geëvalueerd en verder besproken.