SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2011-2012 Zitting 2011-2012
________________
15 juin 2012 15 juni 2012
________________
Question écrite n° 5-6496 Schriftelijke vraag nr. 5-6496

de Bert Anciaux (sp.a)

van Bert Anciaux (sp.a)

à la ministre de la Justice

aan de minister van Justitie
________________
Politique en matière de justice - Approche réparatrice - Réinsertion dans la société - Consultant en justice réparatrice - Impact - Budget - Politique Justitiebeleid - Herstelgerichte aanpak - Herintrede in maatschappij - Herstelconsulent - Impact - Budget - Beleid 
________________
détenu
réinsertion sociale
établissement pénitentiaire
gedetineerde
reclassering
strafgevangenis
________ ________
15/6/2012Verzending vraag
24/7/2013Rappel
25/9/2013Antwoord
15/6/2012Verzending vraag
24/7/2013Rappel
25/9/2013Antwoord
________ ________
Question n° 5-6496 du 15 juin 2012 : (Question posée en néerlandais) Vraag nr. 5-6496 d.d. 15 juni 2012 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

En 2000, la Justice a instauré dans les prisons la fonction de “consultant en justice réparatrice”. Cette fonction devait, à côté de l'approche très punitive, introduire une approche réparatrice et l'implanter durablement. Les consultants en justice réparatrice ont été explicitement chargés de prendre une série d'initiatives visant à préparer les prisonniers à leur réinsertion dans la société. À cet effet, un budget a été dégagé – au niveau central – en vue d'organiser une formation axée sur la réparation et la réintégration. Voici quelques années, la Justice a décidé de soumettre tous ces consultants à un examen. En outre, la fonction de consultant en justice réparatrice a disparu et un certain nombre des personnes concernées ont été intégrées dans les équipes de direction des prisons. Leur responsabilité en matière de réparation a été noyée parmi les nombreuses missions et a perdu la priorité. Il n'est pas évident de savoir ce qu'il est advenu du budget relatif à cette activité. Cette évolution ne laisse aucun doute : l'intérêt pour l'approche réparatrice a disparu ou est devenu marginal.

D'où les questions suivantes :

1) La ministre confirme-t-elle que la fonction de consultant en justice réparatrice a disparu de l'organigramme des prisons et que l'intérêt pour une approche réparatrice n'est plus qu'un des multiples aspects auxquels la direction des prisons doit être attentive ?

2) Qu'est-il advenu du budget qui avait à l'origine été affecté à cette approche réparatrice ? Peut-il encore être retrouvé explicitement sur celui de la Justice ou des prisons ? Comment l'ampleur de ce budget a-t-elle évolué ? Quelles dépenses ont-elles été payées ces dernières années avec ce budget ?

3) Comment la ministre évalue-t-elle et apprécie-t-elle le fait que l'approche réparatrice ne soit plus le centre des préoccupations ? Pense-t-elle également que cette évolution est caractéristique d'une approche de plus en plus répressive des délinquants, où les mesures sociales et orientées vers la réintégration sont de plus en plus absentes ? Confirme-t-elle que cette évolution est tout à fait opposée à ce que pratiquement tous les experts répètent comme un mantra, à savoir que les peines de prisons ont plutôt tendance à intensifier un problème qu'à l'atténuer, tant pour la société que pour les délinquants ?

4) La ministre envisage-t-elle des mesures qui rendront à nouveau l'approche réparatrice plus prioritaire au sein de nos prisons ? Dans l'affirmative, lesquelles et quand ? Dans la négative, pourquoi la ministre ne juge-t-elle pas cette approche prioritaire ?

 

In 2000 installeerde Justitie in de gevangenissen de functie van "herstelconsulent". Die functie wou, naast de erg strafgerichte aanpak, de notie herstelgerichte aanpak invoeren en duurzaam verankeren. De herstelconsulenten kregen de expliciete opdracht om binnen de gevangenissen een reeks initiatieven te nemen die de gevangenen zouden voorbereiden op de herintrede in de maatschappij. Daartoe werd ook – op centraal niveau – een budget vrijgemaakt, bestemd voor het organiseren van vorming die gericht is op herstel en re-integratie. Enkele jaren geleden besliste Justitie om al die consulenten aan een examen te onderwerpen. Daarbij verdween de functie van herstelconsulent en werd een aantal van deze mensen in de directieteams van de gevangenissen opgenomen. Hun verantwoordelijkheid voor herstel werd gereduceerd tot één van de vele opdrachten en verloor prioriteit. Het is niet duidelijk wat er met het budget voor die werking gebeurde. Deze ontwikkeling laat geen twijfel: de aandacht voor een herstelgerichte aanpak verdween of werd marginaal.

Hierover de volgende vragen:

1) Bevestigt de geachte minister dat de functie van herstelconsulent uit het organogram van de gevangenissen verdween en dat de aandacht voor een herstelgerichte aanpak werd gereduceerd tot een van de vele aandachtspunten van een directielid van de gevangenissen?

2) Wat gebeurde er met het budget dat oorspronkelijk voor deze herstelgerichte aanpak werd geoormerkt? Kan dat budget nog expliciet worden teruggevonden op de begroting van Justitie of van de gevangenissen? Hoe evolueerde de omvang van dat budget? Welke uitgaven werden daar de vorige jaren mee betaald?

3) Hoe evalueert en apprecieert de minister het verdwijnen van de expliciete aandacht voor een herstelgerichte aanpak? Beaamt zij dat deze evolutie kenmerkend is voor een steeds meer bestraffende en dus repressieve benadering van de delinquenten, waarbij de sociale en op re-integratie gerichte maatregelen steeds meer verdwijnen? Bevestigt zij dat die evolutie helemaal tegengesteld is aan wat zowat alle experts als een mantra herhalen, namelijk dat gevangenisstraffen eerder een probleem vergroten dan verkleinen, zowel voor de samenleving als voor de delinquenten?

4) Plant de geachte minister maatregelen die aan de herstelgerichte aanpak binnen onze gevangenissen terug meer prioriteit zullen geven? Zo ja, welke en wanneer? Zo niet, waarom vindt de minister die benadering niet prioritair?

 
Réponse reçue le 25 septembre 2013 : Antwoord ontvangen op 25 september 2013 :

1. Il est un fait que la fonction de consultant en justice réparatrice a disparu de l'organigramme des prisons. À cet égard, nous renvoyons toutefois à la page 24 du rapport d’activités 2008 de la DG EPI :

Ancrage structurel de la justice réparatrice

La DG EPI exécute ses missions dans l'esprit d'une justice réparatrice. En 2008, l’intégration du projet justice réparatrice s’est vu octroyer une place centrale dans les missions des directions régionales. La mission des coordinateurs et des consultants en justice réparatrice locaux respectifs a été élargie et leur fonction a été ancrée structurellement dans les équipes de direction. Cela signifie concrètement que la phase de projet sera clôturée et que la justice réparatrice sera dorénavant consolidée dans la mission, dans la vision ainsi que dans les objectifs stratégiques et opérationnels de la DG EPI. Un grand nombre d'initiatives en justice réparatrice se poursuivent ou se développent. 

2. Après une diminution linéaire drastique du budget pour les moyens de fonctionnement en 2010, il a fallu trouver une compensation afin de maintenir à niveau les moyens de fonctionnement incompressibles. C'est pourquoi les 200 000 euros qui étaient prévus pour l'approche réparatrice ont été redistribués. Depuis lors, l'approche réparatrice est prise en charge par le Fonds d’Entraide des détenus de chaque établissement pénitentiaire. La diminution linéaire n'a pas été rétablie depuis.  

3. L'attention explicite apportée à une approche réparatrice n'a aucunement disparu étant donné qu'elle a été ancrée dans le quotidien de la DG EPI et de ses partenaires.

L'ancrage a non seulement été prévu dans le cadre légal (loi de principes), ce qui fait de l'approche réparatrice une mission légale, mais il a également été intégré dans la mission de la DG EPI ainsi que dans le plan stratégique d'aide et d'assistance aux détenus de la Communauté flamande en tant qu'objectif. Dans ce cadre, une offre annuelle minimum d'activités réparatrices est obligatoire pour chaque établissement pénitentiaire : 

  • minimum deux activités pour les détenus ;

  • minimum une activité orientée vers les victimes ou la société ;

  • donner des informations de base aux détenus concernant la médiation avec la victime et les parties civiles ;

  • prévoir une procédure d’accueil pour les victimes. 

Dans le cadre du statut juridique externe, les démarches entreprises par un détenu à l'égard des victimes sont par ailleurs prises en considération par le tribunal de l'application des peines lorsqu'il décide d'octroyer ou non diverses modalités d’exécution de la peine.  

4. L'approche réparatrice est actuellement considérée comme prioritaire vu les arguments précités.

1. Het klopt dat de functie van herstelconsulent is verdwenen uit het organogram van de gevangenissen. Wij verwijzen in dit verband echter naar de tekst van het Activiteitenverslag DG EPI 2008 pagina 24 :

Structurele verankering herstelgerichte detentie

Het DG EPI voert zijn taken uit binnen de geest van een herstelgerichte justitie. De integratie van het project herstelgerichte detentie kreeg een centrale plaats binnen het takenpakket van de regionale directies in 2008. De opdracht van de respectievelijke coördinatoren en lokale herstelconsulenten werden verruimd en hun functie structureel verankerd binnen de directieteams. Dit betekent concreet dat de projectfase wordt afgesloten en dat herstelgerichte detentie voortaan geconsolideerd wordt in de missie, visie, strategische en operationele doelstellingen van het DG EPI. Heel wat herstelgerichte initiatieven lopen verder of breiden immers uit. 

2. Na een drastische lineaire vermindering van het budget voor de werkingsmiddelen in 2010 diende compensatie gevonden te worden om de onsamendrukbare werkingsmiddelen op peil te houden. Om die reden werden de 200 000 euro die voorzien waren voor de herstelgerichte aanpak herverdeeld. De herstelgerichte aanpak wordt sedertdien ten laste genomen door het Steunfonds Gedetineerden van elke Penitentiaire Inrichting. De lineaire vermindering werd sedertdien niet hersteld.  

3. De expliciete aandacht voor een herstelgerichte aanpak is geenszins verdwenen aangezien dit werd verankerd in de dagelijkse van het DG EPI en haar partners.

Niet enkel is de verankering voorzien in het wettelijk kader (basiswet) wat de herstelgerichte aanpak een wettelijke opdracht maakt. Het werd eveneens opgenomen in de missie van het DG EPI, alsook als doelstelling in het Strategisch plan voor de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden van de Vlaamse Gemeenschap. In dit kader is een jaarlijks minimum aanbod van herstelgerichte activiteiten verplicht voor elke penitentiaire inrichting : 

  • Minimum 2 activiteiten voor gedetineerden ;

  • Minimum 1 activiteit gericht aan de slachtoffers of de maatschappij ;

  • Verstrekken van basisinformatie aan gedetineerden in verband met Slachtofferbemiddeling en burgerlijke partijen ;

  • Voorzien van een onthaalprocedure voor slachtoffers. 

Daarnaast worden in het kader van de externe rechtpositie de stappen die een gedetineerde ondernomen heeft ten aanzien van de slachtoffers in acht genomen door de Strafuitvoeringsrechtbank bij haar beslissing met betrekking tot de al dan niet toekenning van diverse strafuitvoeringsmodaliteiten.  

4. Herstelgerichte aanpak wordt momenteel als prioritair beschouwd gezien de bovenvermelde argumentatie.