| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Session 2011-2012 | Zitting 2011-2012 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| 5 avril 2012 | 5 april 2012 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question écrite n° 5-6038 | Schriftelijke vraag nr. 5-6038 | ||||||||
de Bart Tommelein (Open Vld) |
van Bart Tommelein (Open Vld) |
||||||||
à la ministre des Classes moyennes, des PME, des Indépendants et de l'Agriculture |
aan de minister van Middenstand, KMO's, Zelfstandigen en Landbouw |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Organisation mondiale de la santé (OMS) - Antibiotiques - Élevage - Résistance | World Health Organisation (WHO) - Antibiotica - Veeteelt - Resistentie | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Organisation mondiale de la santé maladie infectieuse antibiotique élevage vétérinaire produit vétérinaire législation phytosanitaire résistance aux antimicrobiens |
Wereldgezondheidsorganisatie infectieziekte antibioticum veeteelt dierenarts veterinair product fytosanitaire wetgeving antimicrobiële resistentie |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
|
|
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-6037 Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-6039 |
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-6037 Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-6039 |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question n° 5-6038 du 5 avril 2012 : (Question posée en néerlandais) | Vraag nr. 5-6038 d.d. 5 april 2012 : (Vraag gesteld in het Nederlands) | ||||||||
L'Organisation mondiale de la santé (OMS) tire la sonnette d'alarme à propos du manque de médicaments contre les bactéries résistantes. Ces bactéries gagnent du terrain en Europe, et notre armoire à pharmacie est vide. Le moment où plus aucun antibiotique ne sera efficace contre certaines maladies risque d'arriver. C'est la conclusion d'une réunion internationale à Copenhague, où Margaret Chan, directrice de l'OMS, a tiré la sonnette d'alarme. Trop peu d'action sont mises en œuvre. Des experts médicaux regardent le flux croissant de bactéries résistantes et mettent en garde. Il faut se préparer d'urgence à une période post-antibiotiques pour certaines infections bactériennes. Dans ce cadre, j'aimerais poser les questions suivantes à la ministre : 1) Comment réagissez-vous à la position de Margaret Chan, directrice de l'OMS, selon laquelle on risque de voir une période post-antibiotiques, dans laquelle de simples infections de la gorge et une éraflure au genou pourront être mortelles ? 2) Partagez-vous l'opinion de Margaret Chan, qui pense que la volonté politique de résoudre le problème est essentielle, mais que l'attention est sporadique et succincte et que les actions manquent ? Si oui, quelles en sont, selon vous, les conséquences et pouvez-vous préciser concrètement les initiatives que vous avez prises et que vous prendrez ? Si non, pourquoi pas ? 3) La résistance aux antibiotiques découle entre autres de notre alimentation. Êtes-vous prête à prendre d'autres mesures légales pour diminuer drastiquement l'usage d'antibiotiques dans l'élevage ? Si oui, pouvez-vous donner des précisions ? Si non, pourquoi pas ? 4) Dans ce cadre, pouvez-vous préciser les initiatives concrètes que vous prenez contre les vétérinaires d'autoroute qui délivrent des antibiotiques à volonté aux fermiers, qui administrent ensuite ces produits eux-mêmes ? 5) Pouvez-vous préciser combien de vétérinaires d'autoroute ont été condamnés définitivement au cours des trois dernières années ? Mes informations, selon lesquelles ces vétérinaires d'autoroute peuvent toujours agir en toute impunité, sont-elles correctes ? 6) Partagez-vous le point de vue selon lequel l'usage d'antibiotiques dans l'élevage doit être réduit à une fraction de ce qu'il est actuellement ? Si oui, quelles mesures supplémentaires prendrez-vous pour atteindre cet objectif et dans quels délais ? Si non, pourquoi pas ? Pouvez-vous détailler vos explications ? 7) Êtes-vous prête à réformer l'élevage en profondeur, afin de diminuer drastiquement l'usage d'antibiotiques dans ce domaine, comme l'OMS le juge nécessaire ? Si oui, de quelle manière et dans quels délais ? Si non, pourquoi pas ? |
De World Health Organisation (WHO) luidt de noodklok over het gebrek aan medicijnen tegen resistente bacteriën. Resistente bacteriën rukken op in Europa. En ons medicijnkastje is leeg. Er dreigt een moment te komen dat voor bepaalde ziekten geen enkel antibioticum meer werkzaam zal zijn. Dat was de conclusie van een internationale bijeenkomst in Kopenhagen. Margaret Chan, directeur van de WHO, luidde daar de noodklok. Er wordt te weinig actie ondernomen. Medische experts kijken naar de opkomende vloed van resistente bacteriën en luiden de alarmklok. Er moet dringend worden nagedacht over een post-antibioticatijdperk rond bepaalde bacteriële infecties. In dit kader had ik de ministers graag volgende vragen voorgelegd: 1) Hoe reageert u op de stelling van Margaret Chan, directeur van de WHO, dat een post-antibioticatijdperk dreigt, waarbij eenvoudige keelinfecties en een geschaafde knie tot de dood kunnen leiden? 2) Deelt u de opvatting van Margaret Chan dat de politieke wil om het probleem aan te pakken essentieel is, maar dat de aandacht sporadisch en kleinschalig is en acties te kort schieten? Zo ja, welke gevolgen verbindt u daaraan en kan u concreet toelichten welke stappen u hierin heeft ondernomen en zal ondernemen? Zo neen, waarom niet? 3) De resistentie tegen antibiotica vloeit onder meer voort uit ons voedsel. Bent u bereid om alsnog wettelijke maatregelen te nemen om het antibioticagebruik in de veehouderij drastisch te verminderen? Zo ja, kan u toelichten? Zo neen, waarom niet? 4) Kan u in dit kader toelichten welke concrete initiatieven u neemt tegen de autostradedierenartsen die uit de koffer antibiotica leveren aan boeren, die deze producten dan zelf toedienen? 5) Kan u toelichten hoeveel autostradedierenartsen de laatste drie jaar definitief werden veroordeeld? Klopt mijn informatie dat deze autostradedierenartsen nog steeds ongestoord hun gang kunnen gaan? 6) Deelt u het standpunt dat het gebruik van antibiotica in de veeteelt teruggebracht moet worden naar een fractie van wat het nu is? Zo ja, welke bijkomende maatregelen gaat u nemen om dat te bereiken en op welke termijn? Zo neen, waarom niet? Kan u uitgebreid toelichten? 7) Bent u bereid de veeteelt grondig te herzien, teneinde te komen tot de volgens de WHO noodzakelijke drastische vermindering van het antibioticagebruik in de veehouderij? Zo ja, op welke wijze en op welke termijn? Zo neen, waarom niet? |
||||||||
| Réponse reçue le 10 mai 2012 : | Antwoord ontvangen op 10 mei 2012 : | ||||||||
1. Pour la réponse à cette question, je ne peux que vous renvoyer à ma collègue compétente pour la santé publique, en charge de ces problématiques. 2., 3. et 6. Il existe un risque de transmission de résistance antimicrobienne via l’alimentation mais cela ne représente qu’une faible partie de la problématique de la résistance humaine. Nous n’avons cependant pas attendu la communication de Mme Chan pour agir, entre autres via le BAPCOC (Belgian Antibiotic Policy Coordinating Committee) et le centre d’expertise AMCRA (Antimicrobial Consumption and Resistance in Animals) que j’ai créé par l’arrêté ministériel du 6 mars 2012. Les résultats du rapport BelVet-Sac (Belgian Veterinary Surveillance of Antimicrobial Consumption), publié par l’Agence fédérale des médicaments et des produits de santé (AFMPS), indiquent une utilisation excessive d’antimicrobiens dans l’élevage intensif. Il est important d’enrayer la résistance chez les animaux, non seulement pour éviter la transmission de résistance éventuelle via l’alimentation, mais également pour garantir la santé et le bien-être des animaux. Une première étape en ce sens est la réduction importante de l’utilisation préventive (y compris pour les traitements de groupe) d’antimicrobiens dans l’élevage. L’asbl AMCRA a pour objectif stratégique de proscrire l’utilisation injustifiée d’antibiotiques et d’en améliorer l’utilisation de manière générale. Elle travaille en concertation avec les secteurs concernés afin que les règles futures soient acceptées le plus largement possible par les acteurs de terrain et donc efficaces. Différentes actions pourront être réalisées, telles que l’établissement d’un guide pour l’utilisation raisonnable d’antimicrobiens chez les animaux producteurs d’aliments, l’étude des possibilités de mettre en place une banque de données électronique de l’utilisation des antibiotiques par animal cible, l’information et la sensibilisation des vétérinaires et responsables d’animaux afin d’encourager une utilisation raisonnable d’antibiotiques ainsi que proposer l’autorégulation auprès des représentants des secteurs concernés ou encore des mesures visant à limiter certaines classes d’antibiotiques dites sensibles. L’engagement des autorités est accentué par l’agrément du centre d’expertise et le soutien financier, par les autorités, de 70 % de son fonctionnement, réparti équitablement entre l’Agence fédérale pour la Sécurité de la Chaîne alimentaire (AFSCA) et l’AFMPS. En outre, l’AFSCA a déjà mis en place par le passé un contrôle renforcé de l’utilisation illicite d’antimicrobiens dans le secteur des volailles. On tend en outre vers un enregistrement complet de l’utilisation d’antimicrobiens pour les traitements de groupe à l’exploitation agricole. L’évolution de l’utilisation d’antimicrobiens sur base de ces actions sera suivie de près et si le résultat escompté n’est pas atteint, des initiatives réglementaires seront prises afin de forcer la réduction de l’utilisation. 4. Le terme « vétérinaire d’autoroute » date des années ’80 et ’90. L’intensification de l’élevage et la forte croissance des exploitations durant cette période ont entraîné une augmentation des besoins en médicaments, sans qu’il n’existe toutefois de réglementation spécifique en matière de médicaments à usage vétérinaire. Depuis l’année 2000, la réglementation (l’AR du 10 avril 2000) a instauré un cadre clair pour la prescription, la fourniture et l’administration de médicaments dans les élevages par les vétérinaires, appelé la « guidance d’exploitation ». Cette guidance autorise légalement l’éleveur à administrer lui-même des médicaments à ses animaux, sous la supervision de son vétérinaire. Le nombre d’exploitations qui peuvent ainsi être encadrées par un vétérinaire est limité à cent ; lors de chaque visite, il ne peut prescrire ou délivrer qu’un volume limité de médicaments nécessaires (pour maximum deux mois), et ce après avoir posé un diagnostic. Cette guidance est consignée dans un contrat écrit pour chaque éleveur. Le vétérinaire peut également, en tant que suppléant, s’occuper de la guidance de cent exploitations supplémentaires, mais il s’agit alors plutôt d’interventions occasionnelles, de même que pour la prescription ou la délivrance de médicaments. Ces contrats sont enregistrés dans la banque de données Sanitel. Nous savons donc à tout moment quel éleveur possède un contrat avec quel vétérinaire. Il ressort de Sanitel que très peu de vétérinaires gèrent effectivement le nombre maximum de contrats autorisé. Le nombre moyen de contrats (guidance d’exploitation et suppléance) par vétérinaire est actuellement de seize dans le secteur des bovins et de quatorze dans celui des porcins. Lorsqu’un nombre particulièrement élevé de contrats est enregistré pour un seul vétérinaire, ce dernier peut être suspecté d’être un vétérinaire d’autoroute, mais ce n’est pas systématiquement le cas. Les vétérinaires qui enfreignent la réglementation font bien l’objet de poursuites. Les vétérinaires suspects sont également suivis par l’AFSCA dans leurs activités. 5. En ce qui concerne le nombre de peines correctionnelles ou de sanctions disciplinaires, je vous invite à vous adresser respectivement à ma collègue de la Justice et à ma collègue de la Santé publique. L’AFSCA a connaissance de quatre vétérinaires qui ont enfreint les règles en matière de guidance d’exploitation, trois d’entre eux ont entre-temps cessé leurs activités, et le quatrième travaille désormais conformément à la réglementation. 7. Nous sommes en ce moment dans la phase de mesure et d’inventaire. S’il s’avérait qu’une profonde réforme de l’élevage est nécessaire en vue de réduire l’utilisation et de contrer l’apparition de résistance, cela serait réalisé en concertation avec les secteurs concernés. Sous la coordination du centre d’expertise AMCRA, des initiatives seront proposées, cette année encore, pour l’autorégulation de l’utilisation d’antimicrobiens par et pour les différents secteurs. Des guides antibiotiques seront également rédigés à l’initiative du centre d’expertise pour différents groupes cibles. Les recherches scientifiques sur les alternatives à l’utilisation d’antimicrobiens seront soutenues par les autorités. Dans les exploitations, l’accent sera de plus en plus mis sur les mesures préventives (management d’exploitation, hygiène, biosécurité, vaccination, etc.). Ces éléments doivent constituer une part importante du guide d’autocontrôle production primaire validé par l’AFSCA, ainsi que des cahiers des charges commerciaux. Les vétérinaires auront également un rôle essentiel à jouer dans cette problématique. |
1. Voor het antwoord op deze vraag kan ik u alleen maar doorverwijzen naar mijn collega die bevoegd is voor de volksgezondheid en die deze problematiek ter harte neemt. 2., 3. en 6. Er is een mogelijke overdracht van antimicrobiële resistentie via het voedsel maar dit maakt slechts een klein deel uit van de humane resistentieproblematiek. We hebben echter niet gewacht op de communicatie van Mevrouw Chan om actie te ondernemen, ondermeer via het BAPCOC (Belgian Antibiotic Policy Coordinating Committee) en het kenniscentrum AMCRA (Antimicrobial Consumption and Resistance in Animals) dat ik heb opgericht bij het ministerieel besluit van 6 maart 2012. De resultaten van het BelVet-Sac (Belgian Veterinary Surveillance of Antimicrobial Consumption) rapport, gepubliceerd door het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG), wijzen op het overmatig gebruik van antimicrobiële middelen in de intensieve veehouderij. Niet enkel voor de overdracht van mogelijke resistentie via het voedsel, maar eveneens voor het verzekeren van de dierengezondheid en voor het dierenwelzijn is het belangrijk de resistentie bij dieren een halt toe te roepen. Een eerste stap in die richting is het aanzienlijk verminderen van het preventief gebruik (inclusief groepsbehandelingen) van antimicrobiële middelen in de veehouderij. De vzw AMCRA heeft als strategische doelstelling het onverantwoord gebruik van antibiotica te bannen en in het algemeen het gebruik ervan te verbeteren. Zij werkt in samenspraak met de betrokken sectoren opdat de toekomstige regels zo breed mogelijk zouden worden aanvaard door de actoren op het terrein en dus efficiënt zouden zijn. Er zouden verschillende acties ondernomen kunnen worden, zoals het opmaken van een gids voor een redelijk gebruik van antimicrobiële middelen bij voedselproducerende dieren, het onderzoeken van de mogelijkheden om een elektronische gegevensbank over het gebruik van antibiotica per doeldier uit te bouwen, het verstrekken van informatie aan en het sensibiliseren van dierenartsen en voor dieren verantwoordelijke personen om een redelijk gebruik van antibiotica te stimuleren en het voorstellen van autoregulatie aan de vertegenwoordigers van de betrokken sectoren of ook maatregelen met het oog op de beperking van bepaalde klassen van antibiotica, de zogenaamde gevoelige. Het engagement van de overheid wordt benadrukt door de erkenning van het kenniscentrum en de financiële ondersteuning door de overheid voor 70 % van hun werking, evenwaardig verdeeld over het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) en het FAGG. Verder heeft het FAVV in het verleden reeds een versterkte controle ingevoerd op het ongeoorloofd gebruik van antimicrobiële middelen in de pluimveesector. Eveneens zal gestreefd worden naar een volledige registratie van het gebruik van antimicrobiële middelen voor groepsbehandelingen op het landbouwbedrijf. De evolutie van het antibioticagebruik op basis van deze acties zal nauwgezet gevolgd worden en er zullen, indien zij niet het verhoopte resultaat bereiken, reglementaire initiatieven genomen worden om de terugdringing van het gebruik af te dwingen. 4. De term autostradedierenarts dateert van de jaren ’80 en ’90. In die periode nam, parallel met de sterke toename van de intensieve veeteelt en de sterke groei van de bedrijven, de behoefte aan geneesmiddelen toe, zonder dat er een specifieke reglementering inzake diergeneesmiddelen bestond. Sinds 2000 bestaat er via regelgeving (KB van 10 april 2000) een duidelijk kader dat het voorschrijven, verschaffen en toedienen van geneesmiddelen door dierenartsen op de veehouderij regelt, de bedrijfsbegeleiding genoemd. Deze begeleiding laat wettelijk ook toe dat de veehouder, onder toezicht van zijn dierenarts, zelf geneesmiddelen aan zijn dieren toedient. Het aantal bedrijven die een dierenarts mag begeleiden en waar hij per bezoek en na het stellen van een diagnose een beperkt volume (maximaal voor twee maanden) aan noodzakelijke geneesmiddelen mag voorschrijven of afleveren, wordt beperkt tot honderd. De begeleiding wordt vastgelegd in een schriftelijke overeenkomst per veehouder. De dierenarts kan ook nog bijkomend op honderd andere bedrijven plaatsvervangend bedrijfsbegeleider zijn, maar dat betreft dan eerder een occasioneel optreden en het occasioneel voorschrijven of afleveren van geneesmiddelen. Deze overeenkomsten worden in de databank Sanitel geregistreerd. Op elk moment is dus geweten welke veehouder met welke dierenarts een overeenkomst heeft. Uit Sanitel blijkt dat het aantal dierenartsen die het maximumaantal overeenkomsten hebben, zeer klein is. Het gemiddeld aantal overeenkomsten (bedrijfsbegeleiding en plaatsvervanger) per dierenarts is momenteel zestien voor rundvee en veertien voor varkens. Wanneer een bijzonder hoog aantal contracten wordt geregistreerd voor een enkele dierenarts, kan deze verdacht worden een autostradedierenarts te zijn, maar dat is niet systematisch het geval. Tegen dierenartsen die de regelgeving overtreden, wordt wel degelijk opgetreden. Verdachte dierenartsen worden eveneens opgevolgd in hun activiteiten door het FAVV. 5. Voor het aantal correctionele straffen en het aantal tuchtsancties dient U zich te wenden tot respectievelijk mijn collega van Justitie en mijn collega van Volksgezondheid. Het FAVV is op de hoogte van vier dierenartsen die de regels op de bedrijfsbegeleiding overtraden waarvan er ondertussen drie gestopt zijn met hun activiteiten en één dierenarts volgens de reglementering werkt. 7. Momenteel zijn we in de fase van het meten en het inventariseren. Indien de toekomst uitwijst dat een grondige hervorming van de veeteelt noodzakelijk is om het gebruik te doen dalen en resistentievorming tegen te gaan, zal dat gebeuren in overleg met alle betrokken sectoren. Onder de coördinatie van het kenniscentrum AMCRA zullen dit jaar nog initiatieven voorgesteld worden tot autoregulatie van het gebruik van antimicrobiële middelen door en voor de verschillende sectoren. Eveneens op initiatief van het kenniscentrum zullen voor verschillende doelgroepen antibioticagidsen opgesteld worden. Wetenschappelijk onderzoek naar alternatieven voor het gebruik van antimicrobiële middelen zal door de overheid worden ondersteund. In de bedrijven zal de nadruk meer en meer komen te liggen op preventieve maatregelen (bedrijfsmanagement, hygiëne, bioveiligheid, vaccinatie, enz.). Die elementen moeten een belangrijk onderdeel vormen van de door het FAVV gevalideerde autocontrolegids voor de primaire productie en de commerciële lastenboeken. De dierenartsen zullen ook een cruciale rol spelen in deze problematiek. |