| SÉNAT DE BELGIQUE | BELGISCHE SENAAT | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Session 2010-2011 | Zitting 2010-2011 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| 20 avril 2011 | 20 april 2011 | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question écrite n° 5-2136 | Schriftelijke vraag nr. 5-2136 | ||||||||
de Bert Anciaux (sp.a) |
van Bert Anciaux (sp.a) |
||||||||
au secrétaire d'État à l'Intégration sociale et à la Lutte contre la pauvreté, adjoint à la ministre des Affaires sociales et de la Santé publique, chargée de l'Intégration sociale |
aan de staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding, toegevoegd aan de Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, belast met Maatschappelijke Integratie |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Services publics - Intégration de médiateurs de terrain dans la lutte contre la pauvreté | Overheidsdiensten - Integratie van ervaringsdeskundigen in de armoedebestrijding | ||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| service public pauvreté exclusion sociale analyse sociale travailleur social |
publieke dienst armoede sociale uitsluiting sociale analyse maatschappelijk werker |
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
|
|
||||||||
| ________ | ________ | ||||||||
| Question n° 5-2136 du 20 avril 2011 : (Question posée en néerlandais) | Vraag nr. 5-2136 d.d. 20 april 2011 : (Vraag gesteld in het Nederlands) | ||||||||
Depuis 2004, l'administration publique fédérale recourt à des médiateurs de terrain chargés des problèmes de pauvreté et d'exclusion sociale. Cette initiative a donné lieu à un nouveau projet dans le cadre du programme fédéral FSE 2008-2010. Dans une première phase, deux médiateurs de terrain sont entrés en service au SPF Intégration sociale. Dans une deuxième phase, seize médiateurs de terrain (stagiaires) ont été recrutés au sein de divers services publics fédéraux et institutions de sécurité sociale. Dans une troisième phase, entamée en mai 2008, douze médiateurs de terrain ont encore été engagés (six néerlandophones et six francophones). Au sein de l'État fédéral, ces médiateurs de terrain sont impliqués dans la politique en matière de lutte contre la pauvreté. Concrètement, ils contribuent à faire coïncider le mieux possible les mesures politiques à la réalité sociale du groupe cible visé, à savoir les pauvres. Ils jouent un rôle important dans l'amélioration de la communication entre l'État et les personnes démunies. Le premier objectif du projet reste, à cet égard, une meilleure intégration ou prise en compte de la position des personnes démunies dans le cadre des diverses missions accomplies par les services publics fédéraux. Je souhaiterais obtenir une réponse aux questions suivantes : 1. Combien de médiateurs de terrain dans la lutte contre la pauvreté travaillent-ils actuellement pour l'administration et dans quels services (détachés ou non du SPF IS) ? Y a-t-il des services publics qui n'emploient aucun médiateur de terrain ? Comment le secrétaire d'État explique-t-il et justifie-t-il cela ? 2. Comment le recrutement de ces médiateurs de terrain se déroule-t-il ? Quel est leur statut (contractuel ou statutaire, à durée déterminée ou indéterminée, mi-temps ou temps plein, niveau, barème, etc.) ? Quelles sont les perspectives d'avenir de ces médiateurs de terrain au sein de l'administration ? 3. Ce projet a-t-il déjà été évalué et avec quel résultat ? L'implication des médiateurs de terrain a-t-elle réellement contribué à améliorer l'accessibilité des services publics pour l'ensemble des citoyens, y compris les personnes démunies ? A-t-elle entraîné une meilleure application des droits sociaux fondamentaux pour tout un chacun ? Le secrétaire d'État peut-il illustrer sa réponse par un exemple concret ? Quels sont les principaux obstacles dans ce projet ? Qu'a entrepris ou que prévoit le secrétaire d'État pour éliminer ceux-ci ? 4. Le secrétaire d'État est-il satisfait du fonctionnement et des résultats du projet ? Juge-t-il l'organisation actuelle suffisante pour atteindre les objectifs visés ? Envisage-t-on encore d'autres initiatives ou une extension du projet ? Sur le plan budgétaire, l'État s'est-il engagé à financer ce projet à long terme ? |
Sinds 2004 loopt in de federale overheidsadministratie het experiment 'ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting'. Het haalde positieve resultaten en het werd dan ook vernieuwd in het kader van het Federaal ESF programma 2008-2010. In een eerste fase werden twee ervaringsdeskundigen aangenomen bij de POD Maatschappelijke Integratie. In een tweede fase werd de tewerkstelling fors uitgebreid tot 16 (stagiaires) ervaringsdeskundigen in armoede bij verschillende federale overheidsdiensten en instellingen van sociale zekerheid. In een derde fase, gestart in mei 2008, werden nog eens twaalf ervaringsdeskundigen aangeworven (6 Nederlandstalige en 6 Franstalige). Binnen de federale overheid geven die ervaringsdeskundigen het beleid inzake armoedebestrijding mee vorm. Concreet helpen ze om beleidsmaatregelen optimaal af te stemmen op de maatschappelijke realiteit van de doelgroep 'mensen in armoede'. Ze spelen een belangrijke rol in het dichten van de communicatiekloof tussen de overheid en de kansarmen. Hierbij blijft de eerste doelstelling van het project om het standpunt van de personen die in armoede leven beter te integreren of in aanmerking te nemen in het kader van de verschillende opdrachten die door de federale openbare diensten worden vervuld. Graag kreeg ik een antwoord op de volgende vragen: 1. Hoeveel ervaringsdeskundigen in de armoede werken momenteel voor de overheid en in welke diensten zijn ze tewerkgesteld (al dan niet gedetacheerd vanuit POD MI)? Zijn er overheidsdiensten waar geen ervaringsdeskundige aan de slag is? Hoe verklaart en verantwoordt de staatssecretaris dat? 2. Hoe verloopt de rekrutering van de ervaringsdeskundigen? Onder welk statuut vallen zij (contractueel of statutair, van beperkte of onbepaalde duur, halftijds of deeltijds, niveau, barema, enz. …)? Welke toekomstperspectieven hebben de ervaringsdeskundigen binnen de overheid? 3. Werd het project reeds geëvalueerd? Zo ja, met welk resultaat? Leidde de inzet van de ervaringsdeskundigen daadwerkelijk tot een betere toegankelijkheid van de overheidsdiensten voor alle burgers, waaronder mensen in armoede en tot een betere toepassing van de sociale grondrechten voor iedereen? Kan de staatssecretaris dat met een concreet voorbeeld illustreren? Waar liggen de grootste knelpunten van het project? Wat ondernam of plant de staatssecretaris om de knelpunten weg te werken? 4. Is de staatssecretaris tevreden met de werking en de resultaten van het project? Acht de staatssecretaris de huidige opzet als voldoende om de beoogde doelen te bereiken? Zijn nog verdere initiatieven of een uitbreiding van het project gepland? Is de overheid een budgettair engagement aangegaan om het project op lange termijn te financieren? |
||||||||
| Réponse reçue le 6 juillet 2011 : | Antwoord ontvangen op 6 juli 2011 : | ||||||||
J’ai l’honneur de communiquer la réponse qui suit à l’honorable membre: 1. A l’heure actuelle, vingt-sept experts du vécu pauvreté et exclusion sociale travaillent au service de l’autorité fédérale. Le plupart d’entre eux ont été détachés du Service public de programmation (SPP) Intégration sociale (SPP IS). Le SPP IS travaille en collaboration avec quinze services publics fédéraux. Vous trouverez ci-dessous un aperçu de ces services et le nombre d’experts du vécu qui y travaillent : Aperçu des services: SPP Intégration Sociale :2 2. Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) / Office national de l'Emploi (ONEM): RVA/ONEM: 2 Le salaire de ces experts du vécu est financé au moyen de fonds propres issus de l’enveloppe en personnel du SPP IS et de l’ONEM. Les autres experts du vécu, employés au sein des services mentionnés ci-dessous, ont été détachés du SPP IS et sont financés au moyen des fonds propres mis à disposition du projet SPP IS et du fonds FSE. - Service public fédéral (SPF) Justice: 2 - Selor: 1 - Rijksdienst voor Kinderbijslag voor Werknemers (RKW)/Office national d'allocations familiales pour travailleurs salariés (ONAFTS): 2 - Hulpkas voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (HZIV)/Caisse auxiliaire d'assurance maladie-invalidité (CAAMI): 3 - RJV/ONVA: 1 - SPF Santé publique: 2 - SPF Économie: 3 - RVP/ONP: 2 - HVW/CAPAC: 1 - Kruispuntbank/Banque Carrefour (BCSS): 1 - SPF Finances: 1 - SPF Affaires intérieures: 1 - SPF Sécurité sociale: 1 En attente d’être détachés: 2 Mon objectif est en réalité de pouvoir intégrer une équipe d’experts du vécu au sein de chaque service public qui, d’une part intègre le point de vue des personnes précarisées et d’autre part veille à l’accessibilité du service envers tous les citoyens, et plus particulièrement envers les personnes en situation de pauvreté. Ce projet a abouti à la création d’un nouveau profil de fonction au sein des services publics fédéraux. J’ai jugé par conséquent opportun de débuter avec un nombre limité de services pour pouvoir, par la suite, évaluer le travail effectué et ajuster la méthode si nécessaire. J’ai tenu compte des thèmes prioritaires du Plan fédéral de Lutte contre la pauvreté dans le choix des services comme la santé, le travail et l’accessibilité aux services publics. Les services publics compétents en la matière ont par conséquent été impliqués dans le projet et le travail des experts du vécu. 2. Les experts du vécu sont recrutés selon une procédure spécifique agréée par Selor. Nous partons en effet du principe que toucher les personnes vivant dans la pauvreté par le biais des canaux habituels ne suffit pas. L’offre d’emploi est diffusée par les Centre public d'action sociale (CPAS), par les associations où les pauvres prennent la parole, lors des formations au métier d’expert du vécu, par les experts du vécu eux-mêmes et par tous les services et organisations qui, d’une manière ou d’une autre, sont impliqués dans le projet. Les experts du vécu recrutés bénéficient d’un contrat à durée déterminée d’un an car ils sont engagés dans le cadre d’un projet temporaire. Si l’évaluation est positive, leur contrat est prolongé d’un an, à l’issue duquel ils héritent d’un contrat à durée indéterminée. Les experts du vécu sont engagés au niveau D. Ceux qui obtiennent ou ont obtenu leur diplôme d’humanités supérieures sont considérés comme des collaborateurs de niveau C. Actuellement la piste des acquis liés au travail, à la formation, à la vie sociale et la technique de la carte d’embarquement, imaginée par Selor, est étudié afin de pouvoir engager des collaborateurs de niveau C Compte tenu de leur compétence, les experts du vécu sont très respectés au sein de leurs services. L’équipe de coordination du projet encourage chaque expert du vécu à participer aux procédures de sélection et incite les services à recruter directement des experts du vécu en qualité d’experts du vécu en pauvreté et exclusion sociale ou pour une autre fonction. Les perspectives réelles de décrocher un emploi fixe sont limitées par le frein au recrutement, et plus particulièrement au recrutement de collaborateurs de niveau D et C. 3. Le projet est évalué tous les deux ans par des chercheurs externes. Les rapports qui en résultent peuvent être consultés sur le site du Service public de Programmation (SPP) Intégration sociale www.mi-is.be. En ce qui concerne les acquis du projet, permettez-nous de vous renvoyer à une étude que j’ai récemment présenté et intitulée « Experts du vécu en pauvreté et exclusion sociale. Pionniers de l’innovation dans les services publics fédéraux belges ». La publication se penche de manière plus approfondie sur les réalisations dans les différents services mais accorde également une attention particulière aux défis que présente ce projet. Laissez-moi vous donner un exemple concret : Certains experts du vécu soutiennent les personnes précarisées dans leurs procédures administratives et les aident à résoudre les problèmes rencontrés (par exemple ne pas comprendre ce qui est demandé, données manquantes, …). Les personnes en situation de pauvreté évitent ainsi que des problèmes se posent dans le traitement administratif d’un dossier au niveau de leur revenu (de remplacement) pendant quelques jours voire quelques semaines. L’expert du vécu étant joint aux services, il peut quitter plus facilement les structures formelles pour assister concrètement les gens dans la résolution d’un problème. Cette liberté est importante car la pauvreté ne peut être rangée dans un seul et même sac. L’approche des problèmes sort généralement du cadre du service pur et simple. Les plus grands défis consistent actuellement à développer une cohérence dans le système d’encadrement et de formation des mentors et à trouver un accord sur la nécessité de poursuivre le projet après 2013 et la forme que cette continuation doit revêtir. 4. Le projet a déjà fait ses preuves. Il mérite certainement d’être poursuivi minutieusement et il vaut sans doute la peine d’étendre le nombre d’experts du vécu vers des services supplémentaires. En tant que secrétaire d’État, je continuera à plaider en ce sens. |
Ik heb de eer u het volgende te antwoorden op uw vragen: 1. Momenteel werken er zevenentwintig ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting in dienst van de federale overheid. De meesten van hen zijn gedetacheerd vanuit de Programmatorische overheidsdienst (POD) Maatschappelijke Integratie (POD MI). De POD MI werkt hiervoor samen met vijftien federale overheidsdiensten. Hierna vindt u een overzicht van deze diensten en van het aantal ervaringsdeskundigen die er aan de slag zijn. Overzicht van de diensten: - POD Maatschappelijke Integratie: 2 – Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) / Office national de l'Emploi (ONEM): 2 De loonkost voor deze ervaringsdeskundigen wordt gefinancierd met middelen uit de eigen personeelsenveloppe van respectievelijk de POD MI en de RVA. De andere ervaringsdeskundigen, tewerkgesteld in de diensten die hierna worden opgesomd, zijn gedetacheerd vanuit de POD MI en worden gefinancierd met de middelen ter beschikking gesteld voor het project vanuit de POD MI en het ESF-fonds. - Federale Overheidsdienst (FOD) Justitie:2 - Selor: 1 - Rijksdienst voor Kinderbijslag voor Werknemers (RKW)/Office national d'allocations familiales pour travailleurs salariés (ONAFTS): 2 - Hulpkas voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (HZIV)/Caisse auxiliaire d'assurance maladie-invalidité (CAAMI): 3 - RJV/ONVA: 1 - FOD Volksgezondheid: 2 - FOD Economie: 3 - RVP/ONP: 2 - HVW/CAPAC: 1 - Kruispuntbank/Banque carrefour (BCSS: 1 - FOD Financiën: 1 - FOD Binnenlandse zaken: 1 - FOD Sociale Zekerheid: 1 In aanloop naar detachering: 2 Mijn streefdoel is uiteraard om binnen elke overheidsdienst een ploeg ervaringsdeskundigen te kunnen integreren die, enerzijds, het perspectief van mensen in armoede binnenbrengen en, anderzijds, toezien op de toegankelijkheid van de dienst voor alle burgers, in het bijzonder zij die in armoede leven. Met dit project brengen we een nieuw functieprofiel binnen in de federale overheidsdiensten. Ik vond het dan ook aangewezen om met een beperkt aantal diensten te starten, om daarna de werking te evalueren en zo de methodiek op punt te zetten. Bij de keuze van de diensten heb ik wel rekening gehouden met prioritaire thema’s uit het federaal plan armoedebestrijding zoals gezondheid, werk en toegangkelijkheid tot de openbare dienstverlening. De hiervoor bevoegde overheidsdiensten zijn dan ook betrokken bij het project en werken met ervaringsdeskundigen. 2. De rekrutering van ervaringsdeskundigen verloopt, met akkoord van Selor, volgens een specifieke werving omdat het niet volstaat om via de geijkte kanalen mensen in armoede te bereiken. De vacature zelf wordt verspreid via de Openbare centra voor maatschappelijk welzijn (OCMW’s), verenigingen waar armen het woord nemen, opleidingen tot ervaringsdeskundigen, de ervaringsdeskundigen zelf en alle diensten en organisaties die op een of andere manier bij het project betrokken zijn. De ervaringsdeskundigen worden aangeworven met een contract van bepaalde duur voor één jaar, vermits ze tewerkgesteld worden in het kader van een tijdelijk project. Hun contract wordt bij positieve evaluatie verlengd voor één jaar. Daarna kunnen ze een contract van onbepaalde duur krijgen. De mensen worden aangeworven in niveau D. Degenen die hun diploma secundair onderwijs behalen of behaalden worden ingeschaald op niveau C. Momenteel wordt ook de piste van de verworven competenties die in verband staan met werk, opleiding, sociaal leven en de techniek van de Instapkaart -door Selor ontworpen- onderzocht, om medewerkers op niveau C te kunnen inschakelen. De ervaringsdeskundigen verwerven veel respect voor hun competenties binnen hun diensten. Het coördinatieteam van het project stimuleert individuele ervaringsdeskundigen om deel te nemen aan selectieprocedures. Ook de diensten worden gestimuleerd om de mensen rechtstreeks als ervaringsdeskundige in de armoede en sociale uitsluiting, of binnen een andere functie, aan te werven. Door de rem op aanwervingen – zeker voor functies van niveau D en niveau C- zijn de reële perspectieven voor een vaste job echter beperkt. 3. Het project wordt om de twee jaar geëvalueerd door externe onderzoekers. De evaluatierapporten zijn te raadplegen op de site van de POD Maatschappelijke Integratie www.mi-is.be. Wat de successen van het project betreft wil ik graag verwijzen naar de studie die ik onlangs heb voorgesteld: “Ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting, Pioniers van innovatie in de Belgische Federale Openbare Diensten.” Dit boek gaat dieper in op de verwezenlijkingen van de ervaringsdeskundigen binnen de verschillende diensten maar heeft ook aandacht voor de uitdagingen waarvoor dit project staat. Maar ik wil u alvast toch één concreet voorbeeld opnoemen: Enkele ervaringsdeskundigen ondersteunen mensen in armoede bij het doorlopen van administratieve procedures en helpen bij eventuele knelpunten die mensen hierbij ondervinden (bijvoorbeeld niet begrijpen van wat gevraagd wordt, ontbrekende gegevens,…) Op die manier kunnen ze soms vermijden dat problemen bij de administratieve afhandeling van een dossier leiden tot het mislopen van een (vervangings-) inkomen voor enkele dagen of weken. Omdat de ervaringsdeskundige toegevoegd is aan de diensten kan hij of zij ook makkelijker de formele structuren verlaten om de mensen concreet bij te staan bij het oplossen van een probleem. Deze vrijheid is belangrijk omdat armoede zich niet in één hokje laat steken. De aanpak van de problemen overstijgt in de meeste gevallen de enkele dienst. De grootste uitdagingen bestaan er nu uit een coherentie uit te werken in het systeem van de begeleidingen en de vorming van de mentoren én een akkoord krijgen over de noodzaak van het verder zetten van het project na 2013 en de vorm dat deze verderzetting moet aannemen. 4. Het project heeft zijn waarde al bewezen. Het verdient zeker een verderzetting en zelfs een uitbreiding van het aantal ervaringsdeskundigen naar meer diensten. Ik zal dit als Staatssecretaris blijven bepleiten. |