SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2007-2008 Zitting 2007-2008
________________
3 avril 2008 3 april 2008
________________
Question écrite n° 4-649 Schriftelijke vraag nr. 4-649

de Vera Dua (Groen!)

van Vera Dua (Groen!)

à la ministre des PME, des Indépendants, de l'Agriculture et de la Politique scientifique

aan de minister van KMO's, Zelfstandigen, Landbouw en Wetenschapsbeleid
________________
Charcuterie - Présence de pesticides et de résidus - Contrôle - Mesures Vleeswaren - Aanwezigheid van pesticiden en residuen - Controle - Maatregels 
________________
Agence fédérale pour la sécurité de la chaîne alimentaire
sécurité des aliments
produit carné
résidu de pesticide
industrie de la viande
viande
sécurité des aliments
système d'alerte de l'UE
Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen
voedselveiligheid
vleesproduct
residu van bestrijdingsmiddel
vleesindustrie
vlees
voedselveiligheid
EU-systeem voor snelle waarschuwing
________ ________
3/4/2008Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 8/5/2008)
24/4/2008Antwoord
3/4/2008Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 8/5/2008)
24/4/2008Antwoord
________ ________
Herindiening van : schriftelijke vraag 4-501 Herindiening van : schriftelijke vraag 4-501
________ ________
Question n° 4-649 du 3 avril 2008 : (Question posée en néerlandais) Vraag nr. 4-649 d.d. 3 april 2008 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

De nombreuses personnes ont opté pour une alimentation équilibrée et choisissent consciemment des produits bio. De nombreux contrôles sont effectués – à juste titre – pour vérifier la présence de pesticides et de résidus dans nos fruits et légumes. Il en ressort que les résidus et pesticides sont en effet moins présents dans les fruits et légumes biologiques que dans les produits de l’agriculture courante.

Se pose la question de savoir ce qu’il en est de la présence de pesticides et de résidus dans la viande. Dans l’agriculture classique, les animaux sont en effet nourris avec du fourrage non bio.

J’aimerais poser les questions suivantes à la ministre.

1. L’Agence fédérale pour la sécurité de la chaîne alimentaire dispose-t-elle d’informations relatives aux résidus et pesticides dans la viande ? Existe-t-il une enquête (récente) à ce sujet ?

2. Qui effectue les contrôles ? Selon quelle périodicité ont-ils lieu ? Quels en sont les résultats ?

3. Quels sont les résultats spécifiquement relatifs à la présence de DDT, lindane, atrazine, chlorméquat, PCB et métaux lourds dans la viande et les produits de la viande ? Quels sont les normes pour ces substances ? Des dépassements ont-ils souvent été constatés ?

4. Existe-t-il une différence entre les résultats relatifs à la charcuterie biologique et ceux portant sur la charcuterie non biologique ?

5. Observe-t-on une évolution quant à la présence de tels résidus dans la viande et les produits de la viande ? Dispose-t-on de données comparatives sous la forme de statistiques montrant l’évolution dans le temps ?

6. Quelles mesures prend-on en cas de dépassement des normes ?

 

Veel mensen zijn begaan met gezonde voeding en kiezen bewust voor bioproducten. Naar de aanwezigheid van pesticiden en residuen in onze groente en fruit wordt – terecht – heel wat onderzoek verricht. Daaruit blijkt dat in biologische groente en fruit inderdaad minder residuen en pesticiden zitten dan in producten uit de gangbare landbouw.

De vraag rijst hoe het zit met de aanwezigheid van pesticiden en residuen in vlees. In de klassieke landbouw worden dieren immers gevoerde met non-bioveevoer.

Graag had ik van de geachte minister vernomen:

1. Is er bij het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen informatie bekend over residuen en pesticiden in vlees? Bestaat hierover (recent) onderzoek?

2. Wie doet de controles hiernaar, hoe dikwijls wordt er gecontroleerd en wat zijn de resultaten?

3. Wat zijn specifiek de resultaten voor de aanwezigheid van volgende stoffen: ddt, lindaan, atrazine, chloormequat, pcb’s en zware metalen in vlees en vleesproducten? Wat zijn de grenswaarden voor deze stoffen en hoe dikwijls werden overtredingen vastgesteld?

4. Is er een onderscheid in resultaten tussen biologische vleeswaren en niet-biologische vleeswaren?

5. Is er een evolutie waar te nemen op vlak van de aanwezigheid van dergelijke residuen in vlees en vleesproducten? Zijn er vergelijkende gegevens in de vorm van tijdreeksen beschikbaar?

6. Welke maatregelen worden genomen bij overtreding van de grenswaarden?

 
Réponse reçue le 24 avril 2008 : Antwoord ontvangen op 24 april 2008 :

J'ai l'honneur de fournir à l'honorable membre les informations suivantes.

1. Chaque année, dans le cadre du plan de contrôle de l'AFSCA, des échantillons sont prélevés à l'abattoir sur des carcasses de bovins, porcs, ovins et chevaux afin de rechercher la présence de résidus de pesticides organo-chlorés, de pesticides organo-phosphorés et de pyréthroïdes. Des échantillons sont également prélevés sur des carcasses de volailles, lapins, gibiers d'élevage et gibiers sauvage afin de rechercher la présence de résidus de pesticides organo-chlorés et de pyréthroïdes. Les analyses sont réalisées sur la graisse et le foie des animaux, tissus cibles pour l'accumulation respectivement des pesticides organo-chlorés et pyréthroïdes et des pesticides organo-phosporés. Les méthodes d'analyse utilisées sont des méthodes multi-résidus qui permettent la recherche de plusieurs substances à la fois.

2. Ces analyses sont réalisées dans le cadre du plan de contrôle annuel de l'AFSCA et sont réparties tout au long de l'année. Vous trouverez en annexe un tableau présentant le nombre d'échantillons analysés et les résultats des années 2005, 2006 et 2007 (Tableau 1).

3. Les résultats de la recherche du DDT et du lindane sont présentés dans le tableau 1 en annexe (voir pesticides organo-chlorés). Les résidus d'atrazine et de chlorméquat ne sont actuellement pas recherchés dans la graisse. La première est un herbicide interdit et qui ne laissait pas de résidus dans les fourrages. Le chlorméquat est mieux contrôlé dans les céréales. Le tableau 2 en annexe présente le nombre d'échantillons et les résultats des années 2005, 2006 et 2007 pour la recherche de métaux lourds (plomb et cadmium), des dioxines, des PCB de type dioxines et PCB marqueurs.

Les limites maximales dans les viandes pour le DDT, le lindane, l'atrazine, le chlorméquat, le plomb, le cadmium, les dioxines, la somme des dioxines et PCB de type dioxine sont fixées par la législation européenne, elles sont respectivement de :

— plomb : 0,10 mg/kg (bovin, mouton, porc et volailles);

— cadmium : 0,050 mg/kg (bovin, mouton, porc et volaille), 0,20 mg/kg (cheval);

— dioxines : 3,0 pg/g de graisse (bovins et ovins), 2,0 pg/g de graisse (volailles), 1,0 pg/g de graisse (porcs);

— somme dioxines et PCB de type dioxine : 4,5 pg/g de graisse (bovins et ovins), 4,0 pg/g de graisse (volailles), 1,5 pg/g de graisse (porcs);

— DDT : 1 mg/kg de matière grasse;

— lindane : 0,7 mg/kg de matière grasse (volailles), 0,02 mg/kg de matière grasse (autres);

— atrazine : 0,05 mg/kg de matière grasse);

— chlorméquat : 0,05 mg/kg de matière grasse.

La limite maximale pour les PCB marqueurs dans les viandes est fixée par la législation nationale à 200 ng/g de graisse (bovin, porc et volailles).

4. Le plan actuel d'échantillonnage des carcasses ne prévoit pas de différencier élevage biologique et non-biologique.

5. Ces trois dernières années aucune non-conformité n'a été observée quant à la présence de résidus de pesticides.

Depuis l'entrée en vigueur en novembre 2006 d'une limite maximale pour la somme « dioxines et PCB de type dioxine », la majorité des dépassements observés dans le cadre du monitoring sont dus à la présence conjointe de dioxines et PCB de type dioxine.

Les résultats du programme de contrôle sont disponibles dans le rapport annuel d'activités de l'AFSCA. Avant la création de l'AFSCA, ces analyses étaient réalisées par l'Institut d'expertise vétérinaire (IEV) et les résultats étaient présentés dans le rapport d'activité annuel.

6. En cas de dépassement de la limite maximale, le produit encore présent chez l'opérateur (abattoir) est placé sous saisie provisoire. Si l'analyse du contre-échantillon confirme le dépassement, un pro justicia est dressé et le produit est saisi définitivement et retiré de la chaîne alimentaire. Une enquête est réalisée au niveau de l'exploitation de provenance.

Si nécessaire, une évaluation de risque est réalisée et, en cas de risque pour le consommateur, les produits sont rappelés et un communiqué de presse est diffusé. Des mesures plus générales peuvent également être mises en place : par exemple, à la suite d'une étude de risque portant sur la contamination de diverses denrées alimentaires par le cadmium, depuis février 2006, les reins de tous les bovins âgés de plus de un an sont déclarés impropres à la consommation humaine.

Une notification à la Commission européenne est réalisée via le système d'alerte rapide RASFF lorsque le produit contaminé provient et/ou est exporté vers un autre État membre ou un pays tiers.

Dans le cas de dépassement de la limite maximales pour les dioxines et PCB de type dioxine, une notification RASFF est également réalisée si le produit a été distribué uniquement sur le territoire belge.

En cas de dépassement de la limite maximale pour les dioxines et PCB de type dioxine, la production au niveau de l'exploitation de provenance est interrompue. Un monitoring complet des différentes denrées d'origine animale qui y sont produites est réalisé, les denrées non-conformes sont soit détruites, soit subissent un traitement adapté afin d'éliminer les dioxines (écrémage du lait). Toutes les mesures sont prises pour que les denrées issues des animaux contaminés ne puissent entrer dans la chaîne alimentaire si elles ne respectent pas la limite maximale.

En cas de dépassement de la valeur seuil (inférieure à la norme) fixée par la législation européenne pour les dioxines et les PCB de type dioxine, une enquête doit être menée pour déterminer la source de contamination et des échantillons complémentaires peuvent être pris. Dès que la source a été identifiée, des moyens sont mis en œuvre dans la mesure du possible afin de réduire la source de contamination au maximum.

Tableau 1 : Recherche de pesticides à l'abattoir années 2005-2006-2007

200520062007
Nombre échantillonsNombre échantillons non-conformesNombre échantillonsNombre échantillons non-conformesNombre échantillonsNombre échantillons non-conformes
Pyréthroïdes (fluméthrine)
Bovins310270420
Porcs10208701080
Volailles400480600
Moutons10070100
Chevaux100100100
Lapins50100100
Gibier d'élevage40100//
Pesticides organo-chlorés
Bovins1250820410
Porcs1260990810
Volailles400420490
Moutons100100100
Chevaux100100100
Lapins10090100
Gibier d'élevage5080//
Gibier sauvage90100
Pesticides organo-phosphorés
Bovins1000530410
Porcs1200940900
Moutons10070100
Chevaux100100100

Tableau 2 : Recherche de plomb et cadmium, dioxines, PCB de type dioxines et PCB marqueurs à l'abattoir années 2005-2006-2007

200520062007
Nombre échantillonsNombre échantillons non-conformesNombre échantillonsNombre échantillons non-conformesNombre échantillonNombre échantillons non-conformes
Plomb
Bovins130111230580
Porcs12011950480
Volailles400430440
Moutons1006090
Chevaux100110100
Lapins90100100
Gibier d'élevage3090//
Gibier sauvage9409701000
Cadmium
Bovins1301611230580
Porcs1200950481
Volailles400430440
Moutons1016090
Chevaux100100101
Lapins90100100
Gibier d'élevage3090//
Gibier sauvage9701000
Dioxines3
Bovins2901581212742
Porcs200420870
Volailles500771 (canard)940
Moutons601401212
Chevaux100100150
Lapins5090100
Gibier d'élevage5081 (pigeon)//
Gibier sauvage10090100
PCB de type dioxine3
Bovins3101581212742
Porcs210420870
Volailles300770940
Moutons701401212
Chevaux100100150
Lapins5090100
Gibier d'élevage5080//
Gibier sauvage10090100
PCB marqueurs3
Bovins1970680340
Porcs2990180370
Volailles790570470
Moutons606080
Chevaux10010070
Lapins5040100
Gibier d'élevage5080//
Gibier sauvage10090100

1 Échantillon de rein non-conforme. En 2005 un échantillon de rein, de foie et de viande étaient prélevés sur la même carcasse. À partir de 2006, seule la viande est prélevée.

2 Les échantillons dépassant la limite maximale « dioxines + PCB de type dioxine » sont comptabilisés une fois dans la colonne « dioxines » et une fois dans la colonne « PCB de type dioxine ».

3 Les analyses « dioxines », « PCB de type dioxine » et « PCB marqueurs » sont réalisées sur le même échantillon.

Hierbij heb ik de eer het geachte lid het volgende mede te delen.

1. Elk jaar worden in het kader van het controleplan van het FAVV in de slachthuizen monsters genomen van geslachte runderen, varkens, schapen en paarden met als doel de aanwezigheid op te sporen van residuen van als bestrijdingsmiddel gebruikte organische chloor- en fosforverbindingen en pyrethroïden. Er worden ook monsters genomen van geslacht pluimvee, konijnen, gekweekt wild en vrij wild om de aanwezigheid op te sporen van residuen van als bestrijdingsmiddel gebruikte organische chloorverbindingen en pyrethroïden. De analyses worden uitgevoerd op het vet en de lever van de dieren, weefsels die respectievelijk worden onderzocht op de ophoping van organische chloorverbindingen en pyrethroiden en van organische fosforverbindingen. De toegepaste analysemethoden zijn multiresidumethoden waarmee gelijktijdig meerdere stoffen kunnen worden opgespoord.

2. Deze analyses worden uitgevoerd in het kader van het jaarlijkse controleplan van het FAVV en zijn over het hele jaar gespreid. Als bijlage vindt u hierbij een tabel die het aantal geanalyseerde monsters en de uitkomsten voor de jaren 2005, 2006 en 2007 weergeeft (Tabel 1).

3. De resultaten van het onderzoek naar DDT en lindaan zijn weergegeven in de bijgevoegde tabel 1 (zie organische chloorverbindingen). Er worden thans geen residuen van atrazine en chloormequat opgespoord in het vet. De eerste is een verboden onkruidverdelger die geen residuen nalaat in het voeder. Chloormequat wordt best gecontroleerd in graangewassen. De bijgevoegde tabel 2 geeft voor de jaren 2005, 2006 en 2007 het aantal monsters en de uitkomsten weer met betrekking tot de opsporing van zware metalen (lood en cadmium), dioxinen, dioxineachtige PCB's en merker PCB's.

De maximumgehalten in vlees aan DDT, lindaan, atrazine, chloormequat, lood, cadmium, dioxinen en de som van dioxinen en dioxineachtige PCB's zijn vastgelegd in de Europese wetgeving en bedragen respectievelijk :

— lood : 0,10 mg/kg (rund, schaap, varken en pluimvee);

— cadmium : 0,050 mg/kg (rund, schaap, varken en pluimvee), 0,20 mg/kg (paard);

— dioxinen : 3,0 pg/g vet (runderen en schapen), 2,0 pg/g vet (pluimvee), 1,0 pg/g vet (varkens);

— dioxinen en dioxineachtige PCB's samen : 4,5 pg/g vet (runderen en schapen), 4,0 pg/g vet (pluimvee), 1,5 pg/g vet (varkens);

— DDT : 1 mg/kg vet;

— lindaan : 0,7 mg/kg vet (pluimvee), 0;02 mg/kg vet (andere);

— atrazine : 0,05 mg/kg vet;

— chloormequat : 0,05 mg/kg vet.

Het maximum gehalte aan merker PCB's in vlees is in de nationale wetgeving vastgelegd op 200 ng/g vet (rund, varken en pluimvee).

4. Het huidige bemonsteringsplan voor karkassen voorziet niet in een onderscheid tussen biologische en niet-biologische veeteelt.

5. De voorbije drie jaar werd geen enkele non-conformiteit vastgesteld met betrekking tot de aanwezigheid van residuen van bestrijdingsmiddelen.

Sedert in november 2006 een maximumgehalte van kracht is voor dioxinen en dioxineachtige PCB's samen, zijn de meeste bij de monitoring vastgestelde overschrijdingen te wijten aan het samen voorkomen van dioxinen en dioxineachtige PCB's.

De resultaten van het controleprogramma zijn beschikbaar in het jaarlijks activiteitenverslag van het FAVV. Voordat het FAVV bestond, werden deze analyses uitgevoerd door het Instituut voor Veterinaire Keuring (IVK) en werden de resultaten weergegeven in het jaarlijkse activiteitenverslag.

6. Bij overschrijding van het maximumgehalte wordt het nog bij de operator (in het slachthuis) aanwezige product voorlopig in beslag genomen.

Als de analyse van het tegenmonster de overschrijding bevestigt, wordt een pro justitia opgemaakt en wordt het product definitief in beslag genomen en uit de voedselketen verwijderd. Er wordt een onderzoek uitgevoerd in het bedrijf van herkomst. Waar nodig wordt een risicoanalyse uitgevoerd en worden de producten, bij bestaan van een risico voor de consument, teruggeroepen en wordt een persmededeling verspreid. Er kunnen ook meer algemene maatregelen worden getroffen : zo zijn bijvoorbeeld in aansluiting op een risicostudie over de verontreiniging van diverse levensmiddelen met cadmium, de nieren van alle runderen die meer dan een jaar oud zijn sinds 1 februari 2006 ongeschikt verklaard voor menselijke consumptie.

Een kennisgeving aan de Europese Commissie gebeurt via het systeem voor snelle waarschuwing RASFF wanneer het verontreinigde product afkomstig is van en/of wordt uitgevoerd naar een andere Lidstaat of een derde land.

Bij een overschrijding van de maximumgehalten voor dioxinen en dioxineachtige PCB's wordt ook een RASFF-kennisgeving verstuurd als het product alleen op het Belgische grondgebied werd verdeeld.

Bij een overschrijding van het maximumgehalte voor dioxinen en dioxineachtige PCB's wordt de productie in het bedrijf van herkomst stilgelegd. Er wordt overgegaan tot een volledige monitoring van de verschillende daar geproduceerde levensmiddelen van dierlijke oorsprong en niet-conforme producten worden ofwel vernietigd, ofwel op zodanige wijze behandeld dat de dioxinen worden verwijderd (melk afromen). Alle maatregelen worden getroffen opdat de van verontreinigde dieren afkomstige levensmiddelen niet in de voedselketen kunnen terechtkomen als zij niet voldoen aan het maximumgehalte.

Bij een overschrijding van de in de Europese wetgeving vastgelegde drempelwaarde (lager dan de norm) voor dioxinen en dioxineachtige PCB's moet een onderzoek worden uitgevoerd om de bron van de verontreiniging te kunnen bepalen en kunnen bijkomende monsters worden genomen. Zodra de bron is vastgesteld, wordt al het mogelijke gedaan om de verontreiniging zoveel mogelijk te beperken.

Tabel 1 : Opsporing van bestrijdingsmiddelen in het slachthuis — jaren 2005-2006-2007

200520062007
Aantal monstersAantal niet-conforme monstersAantal monstersAantal met-conforme monstersAantal monstersAantal niet-conforme monsters
Pyrethroïden (flumethrin)
Runderen310270420
Varkens10208701080
Pluimvee400480600
Schapen10070100
Paarden100100100
Konijnen50100100
Gekweekt wild40100//
Organische chloorverbindingen
Runderen1250820410
Varkens1260990810
Pluimvee400420490
Schapen100100100
Paarden100100100
Konijnen10090100
Gekweekt wild5080//
Vrij wild90100
Organische fosforverbindingen
Runderen1000530410
Varkens1200940900
Schapen10070100
Paarden100100100

Tabel 2 : Opsporing van lood en cadmium, dioxinen, dioxineachtige PCB's en merker PCB's in het slachthuis — jaren 2005-2006-2007

200520062007
Aantal monstersAantal niet-conforme monstersAantal monstersAantal niet-conforme monstersAantal monstersAantal niet-conforme monsters
Lood
Runderen130111230580
Varkens12011950480
Pluimvee400430440
Schapen1006090
Paarden100110100
Konijnen90100100
Gekweekt wild3090//
Vrij wild9409701000
Cadmium
Runderen1301611230580
Varkens1200950481
Pluimvee400430440
Schapen1016090
Paarden100100101
Konijnen90100100
Gekweekt wild3090//
Vrij wild9701000
Dioxinen3
Runderen2901581212742
Varkens200420870
Pluimvee500771 (eend)940
Schapen01401212
Paarden100100150
Konijnen5090100
Gekweekt wild5081 (duif)
Vrij wild10090100
Dioxineachtige PCB's3
Runderen3101581212742
Varkens210420870
Pluimvee300770940
Schapen701401212
Paarden100100150
Konijnen5090100
Gekweekt wild5080//
Vrij wild10090100
Merker PCB's3
Runderen1970680340
Varkens2990180370
Pluimvee790570470
Schapen60080
Paarden10010070
Konijnen5040100
Gekweekt wild5080//
Vrij wild10090100

1 Niet-conform monster van een nier. In 2005 werd van hetzelfde karkas een monster genomen van nier, lever en vlees. Vanaf 2006 wordt alleen een monster genomen van het vlees.

2 Monsters die het maximumgehalte aan « dioxinen + dioxineachtige PCB's » overschrijden worden meegerekend in de kolom « dioxinen » en in de kolom « dioxineachtige PCB's ».

3 De analyses op « dioxinen », « dioxineachtige PCB's » en « merker PCB's » worden uitgevoerd op hetzelfde monster.