SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2012-2013 Zitting 2012-2013
________________
5 juillet 2013 5 juli 2013
________________
Question écrite n° 5-9493 Schriftelijke vraag nr. 5-9493

de Zakia Khattabi (Ecolo)

van Zakia Khattabi (Ecolo)

à la ministre de la Justice

aan de minister van Justitie
________________
Le rôle des témoins lors d'une demande d'euthanasie De rol van de getuigen bij een euthanasieverzoek 
________________
euthanasie
euthanasie
________ ________
5/7/2013 Verzending vraag
26/7/2013 Antwoord
5/7/2013 Verzending vraag
26/7/2013 Antwoord
________ ________
Requalification de : demande d'explications 5-3637 Requalification de : demande d'explications 5-3637
________ ________
Question n° 5-9493 du 5 juillet 2013 : (Question posée en français) Vraag nr. 5-9493 d.d. 5 juli 2013 : (Vraag gesteld in het Frans)

Notre législation a admis l'acte euthanasique par une loi du 28 mai 2002. Pour pouvoir prétendre à l'euthanasie, le patient doit être majeur ou mineur émancipé, être capable et conscient au moment de sa demande, effectuer une demande volontaire, réfléchie et répétée, sans résulter d'une pression extérieure et se trouver dans une situation médicale sans issue et faire état d'une souffrance physique ou psychique constante et insupportable.

Afin de pouvoir respecter la volonté du patient incapable ou inconscient, la loi permet de tenir compte d'une déclaration anticipée. L'article 4 de la loi euthanasie prévoit que pour être valable, la déclaration " doit être constatée par écrit, dressée en présence de deux témoins majeurs, dont l'un au moins n'aura pas d'intérêt matériel au décès du déclarant ".

Le même article précise également que la personne souhaitant faire une déclaration anticipée mais physiquement dans l'impossibilité permanente de la rédiger et signer, peut faire acter celle-ci par écrit par une personne majeure de son choix. Cet acte, toujours réalisé en présence de deux témoins, est effectué par une personne qui ne peut avoir aucun intérêt matériel au décès du déclarant.

Le rôle du témoin est un acte citoyen primordial dans la démarche d'une demande anticipée d'euthanasie. Il n'est pas toujours évident pour la personne souhaitant réaliser une déclaration anticipée d'euthanasie de trouver dans son entourage deux personnes acceptant de l'assister dans cette tâche particulière. La mise en place d'un registre de personnes acceptant d'être témoin dans le cadre d'une telle déclaration anticipée permettrait dans ce cas de faciliter la démarche. Il est encore à noter que malheureusement cet acte est bien souvent méconnu de nombreux individus.

Madame la Ministre, ne serait-il pas opportun de mettre en place un dispositif visant à informer au mieux les citoyens du rôle de témoin dans le cadre d'une déclaration anticipée d'euthanasie ?

Quel est votre avis sur l'opportunité d'établir un registre de témoins volontaires dans le cadre d'une déclaration anticipée d'euthanasie ?

 

Euthanasie is wettelijk toegestaan krachtens de wet van 28 mei 2002. Om aanspraak te kunnen maken op euthanasie moet de patiënt een meerderjarige of een ontvoogde minderjarige zijn die handelingsbekwaam en bewust is op het ogenblik van zijn verzoek; moet het verzoek vrijwillig, overwogen en herhaald zijn en niet tot stand zijn gekomen als gevolg van enige externe druk; en moet de patiënt zich in een medisch uitzichtloze toestand bevinden van aanhoudend en ondraaglijk fysiek of psychisch lijden.

Teneinde de wil van de handelingsonbekwame of onbewuste patiënt te respecteren, maakt de wet het mogelijk gebruik te maken van een wilsverklaring. Om geldig te zijn moet deze verklaring krachtens artikel 4 van de eutthanasiewet “schriftelijk worden opgemaakt ten overstaan van twee meerderjarige getuigen, van wie er minstens een geen materieel belang heeft bij het overlijden van de patiënt”.

Dat artikel bepaalt ook dat de persoon die een wilsverklaring wenst op te stellen, maar fysiek blijvend niet in staat is om ze op te stellen en te tekenen, een meerderjarig persoon kan aanwijzen, die zijn verzoek schriftelijk opstelt, ten overstaan van twee meerderjarige getuigen, van wie er minstens een geen materieel belang heeft bij het overlijden van de patiënt.

De rol van getuige is een fundamentele burgerdaad in het kader van een wilsverklaring inzake euthanasie. Voor de persoon die een wilsverklaring inzake euthanasie wil opstellen, is het niet altijd evident in zijn omgeving twee personen te vinden die hem willen bijstaan bij deze bijzondere opdracht. Het aanmaken van een register van personen die getuige willen zijn in het kader van een dergelijke wilsverklaring zou deze stap vergemakkelijken. Jammer genoeg zijn te weinig burgers op de hoogte van deze mogelijkheid.

Zou het niet opportuun zijn te voorzien in een regeling die de burgers zo goed mogelijk inlicht over de rol van getuige in het kader van een wilsverklaring inzake euthanasie?

Wat is uw advies over de opportuniteit om een register van vrijwillige getuigen op te stellen in het kader van de wilsverklaring inzake euthanasie?

 
Réponse reçue le 26 juillet 2013 : Antwoord ontvangen op 26 juli 2013 :

Dans le cadre d’une demande anticipée d’euthanasie, la loi exige que deux témoins soient présents au moment où le déclarant rédige son acte (loi du 28 mai 2002, art.4, §1er, alinéa 4).

Le rôle du témoin est de garantir que le déclarant, au moment de la rédaction de sa déclaration, est capable d'exprimer sa volonté et qu'il le fait librement, sans qu’aucune pression extérieure ne l’ai conduit à cette décision.

Dans la pratique, ce rôle de témoin est rempli par une personne relativement proche du déclarant, une personne qui le côtoie habituellement. Certaines associations, comme Leif artsen, l’Association pour le Droit de Mourir dans la Dignité et l’association sœur flamande Recht op Waardig Sterven, peuvent soutenir le patient dans sa démarche. Mais une personne qui n'a jamais rencontré le déclarant auparavant se prononcera peut-être plus difficilement sur la capacité du déclarant à exprimer sa volonté. En ce sens, recourir à un registre de témoins - qui ne semble pas exister dans d’autres domaines réclamant la présence de témoins - ne parait pas forcément des plus adéquats.

D’autant qu’il faudrait alors envisager les aspects beaucoup plus pratiques qu’un tel registre engendrerait, notamment quant à charge administrative, son coût financier où à la qualité formelle de ce témoin,…

Le rôle des témoins n'est actuellement pas précisé par la réglementation relative à l’euthanasie. Mais si cela s’avère nécessaire, la question pourrait être débattue dans le cadre des propositions de loi visant à modifier la loi de 2002 sur l’euthanasie qui sont actuellement à l’examen par la Commission Justice et Affaires sociales du Sénat.

In het kader van een vervroegd euthanasieverzoek vereist de wet dat twee getuigen aanwezig zijn op het tijdstip waarop de betrokkene zijn wilsverklaring opstelt (wet van 28 mei 2002, art. 4, § 1, vierde lid).

De rol van de getuige bestaat erin te waarborgen dat de betrokkene, op het tijdstip waarop hij zijn verklaring opstelt, bekwaam is om zijn wil uit te drukken en dat hij zulks vrijwillig doet, zonder dat enige externe druk hem tot die beslissing heeft gebracht.

In de praktijk wordt die rol van getuige vervuld door een persoon die relatief dichtbij de betrokkene staat, een persoon met wie hij gewoonlijk veel contact heeft. Sommige verenigingen, zoals Leif artsen, l’Association pour le Droit de Mourir dans la Dignité en de Vlaamse zustervereniging Recht op Waardig Sterven, kunnen de patiënt daarbij helpen. Maar een persoon die de betrokkene voorheen nooit heeft ontmoet, zal zich misschien moeilijker kunnen uitspreken over de bekwaamheid van de betrokkene om zijn wil uit te drukken. In die zin lijkt het niet noodzakelijkerwijs optimaal om een beroep te doen op een register van getuigen - dat niet lijkt te bestaan in andere domeinen die de aanwezigheid van getuigen vereisen.

Des te meer omdat dan de veel praktischere aspecten die een dergelijk register met zich brengt in aanmerking zouden moeten worden genomen, inzonderheid met betrekking tot de administratieve last, de kostprijs ervan of de formele hoedanigheid van die getuige, ...

De rol van de getuigen is thans niet verduidelijkt in de regelgeving inzake euthanasie. Maar indien dat noodzakelijk blijkt, zou de aangelegenheid kunnen worden besproken in het kader van de wetsvoorstellen tot wijziging van de wet van 2002 betreffende de euthanasie die thans worden onderzocht door de Commissie voor de Justitie en voor de Sociale Aangelegenheden van de Senaat.