Tweetalige printerversie Eentalige printerversie

Schriftelijke vraag nr. 5-8147

van Nele Lijnen (Open Vld) d.d. 14 februari 2013

aan de minister van Middenstand, KMO's, Zelfstandigen en Landbouw

Thuiswerk - Diensten van de minister of staatssecretaris - Cijfers - Maatregelen

thuiswerk
werk op afstand
ministerie
officiŽle statistiek

Chronologie

14/2/2013 Verzending vraag
28/3/2013 Antwoord

Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8140
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8141
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8142
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8143
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8144
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8145
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8146
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8148
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8149
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8150
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8151
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8152
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8153
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8154
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8155
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8156
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8157
Ook gesteld aan : schriftelijke vraag 5-8158

Vraag nr. 5-8147 d.d. 14 februari 2013 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

De jongste jaren is er in het bedrijfsleven steeds meer aandacht voor thuiswerken (of telewerken). De naam zegt het zelf: de werknemer werkt van thuis uit in plaats van op het werk. Dat levert voordelen op voor de werknemer en de werkgever. De werknemer verliest geen tijd met pendelen, tijd die kan worden gebruikt om te werken. De werknemer kan zijn dag beter plannen: hij of zij kan bijvoorbeeld overdag een uur uittrekken voor de kinderen, en 's avonds nog een uurtje werken. Die vrijheid kan resulteren in een grotere motivatie en minder stress bij de werknemer, wat dan weer betere resultaten en creativiteit tot gevolg kan hebben. Minder verplaatsingen en verbruik op het werk (bijvoorbeeld elektriciteit) is positief voor het milieu en betekent minder kosten voor de werkgever. Aan de Nationale Thuiswerkdag van 2012 namen volgens de website 2506 mensen deel. Ook de FOD Sociale Zekerheid en de FOD Kanselarij van de Eerste minister staan in de lijst van deelnemers.

Een argument tegen thuiswerken is dat de werknemer vanzelfsprekend niet fysiek aanwezig is op de werkvloer. Moderne technieken laten echter toe om dit te overbruggen. Via chat- en videochatprogramma's (bijvoorbeeld Skype) kunnen videoconferenties met verschillende partners worden gevoerd. Cloud computing services (bijvoorbeeld Dropbox) laten toe om bestanden via het internet op te slaan zodat ze online overal veilig beschikbaar zijn.

Graag had ik enkele vragen gesteld over dit thema:

1. Is er bij uw diensten sprake van een toename van het thuiswerk? Heeft u hierover ook cijfers, en indien ja, kan u die meedelen? Kan u het thuiswerk opdelen voor de jongste 5 jaren? Zo niet, acht u het nuttig om hier in de toekomst cijfers over bij te houden?

2. Wordt thuiswerk aangemoedigd ten aanzien van uw medewerkers? Waarom wel/niet?

3. Weet u of thuiswerken een kostenbesparing voor uw diensten betekent? Heeft u hier cijfers over?

4. Zijn er bij uw diensten al initiatieven genomen om thuiswerk te promoten? Zo ja, kan u dit toelichten? Zo neen, waarom niet?

5. Bent u van plan om in de toekomst hieromtrent initiatieven te nemen? Waarom wel/niet?

6. Wordt er, indien de werknemer thuis werkt, gebruik gemaakt van programma's om bijvoorbeeld te videochatten of voor cloud computing? Krijgen werknemers een opleiding om die programma's correct en veilig te gebruiken, of wordt hierin zelfstandigheid verwacht?

7. Welke andere voordelen, buiten die aangehaald in de toelichting, levert thuiswerken volgens u op voor uw medewerker?

Antwoord ontvangen op 28 maart 2013 :

Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu Dier, Plant en Voeding

1. Een proefproject loopt sinds maart 2008 binnen de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu om de impact van deze nieuwe manier van werken op het privéleven van telewerkers te analyseren. Zo hebben meer dan tachtig medewerkers van onze FOD gedurende tien maanden de voor- en nadelen van het werken vanop afstand in detail in kaart gebracht.

Vanaf september 2009, gezien de positieve evaluatie van het proefproject, werd telewerk tot vijf directoraten uitgebreid (het Directoraat-Generaal Leefmilieu, de stafdiensten P&O en ICT, de Diensten van de Voorzitter en de Hoge Gezondheidsraad). De keuze van deze directoraten werd gemaakt op basis van het heel hoge aantal functies waarbinnen kan getelewerkt worden, en op basis van het enthousiasme van hun management.

In de jaren 2010 en 2011 is het aantal telewerkers langzamerhand toegenomen binnen deze diensten waar telewerk mogelijk was.

In 2012 werd de mogelijkheid om te telewerken tot de hele organisatie uitgebreid voor de functies waarbinnen getelewerkt kon worden. De FOD heeft geleidelijk telewerk uitgebreid om de leidinggevenden en hun medewerkers te kunnen begeleiden in deze nieuwe manier van werken.

Hier zijn de cijfers over de evolutie van telewerk binnen de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu van 2008 tot 2012 :


2008

2009

2010

2011

2012

Aantal telewerkers

86

157

173

231

380

% telewerkers

5%

10%

12%

15%

30%

2. Ja, thuiswerk als nieuwe organisatievorm kadert binnen de strategische doelstellingen van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, namelijk :

De FOD streeft na een netwerkorganisatie te zijn die werkt op basis van de principes van duurzame ontwikkeling die zich kenmerkt door flexibiliteit, klantgerichtheid en efficiëntie.

De FOD streeft ook na een aantrekkelijke werkgever te zijn voor huidige en toekomstige maatschappelijk geëngageerde medewerkers met een voorbeeldrol in diversiteit, welzijn, ontwikkeling en betrokkenheid.

De FOD hecht veel gewicht aan resultaatgerichtheid. Vanuit deze invalshoek zijn de behaalde resultaten belangrijker dan de plaats of de moment van de dag waarop ze geleverd worden. Telewerk resulteert uit deze filosofie.

Bovendien is de FOD een organisatie die veel aandacht aan haar medewerkers schenkt en die hen de mogelijkheid wil aanbieden om zo goed mogelijk werk en privéleven op elkaar af te stemmen. Dat is ook één van de voordelen van telewerken. Het doel is permanent het juiste evenwicht tussen het belang van de medewerker en de noden van de organisatie te vinden. Flexibiliteit langs beide kanten is dus noodzakelijk.

Uiteindelijk moedigt de FOD zijn leidinggevenden aan om zijn leiderschap op de volgende elementen te baseren :

3. Op dit moment is het meten van de mogelijke effecten inzake ruimte- of energiebesparing nog niet uitgevoerd want de invoering van telewerk ging niet met projecten gepaard die de rationalisering van bureaus en/of ruimtebesparing mogelijk maakten.

De mogelijkheid om ruimte- en energiebesparingen te realiseren zal onderzocht worden en er zal een businessplan opgesteld worden in de loop van 2013 om de verschillende mogelijke opportuniteiten en effecten te evalueren.

4. Ja, in 2012 werden meerdere initiatieven inzake communicatie en begeleiding uitgevoerd. De dienst P&O heeft infosessies voor leidinggevenden georganiseerd tijdens hun staffvergaderingen. Daarna werd elke medewerker die de wens uitdrukte om te kunnen beginnen met telewerk, uitgenodigd voor een infosessie over de praktische en reglementaire regels van telewerk.

Op het intranet van de organisatie werd ook een pagina “Telewerk” aangemaakt en deze wordt regelmatig geupdat. Medewerkers kunnen er nuttige informatie over telewerk op vinden evenals het resultaat van de verschillende initiatieven , zoals

In september 2012 werden ook verschillende evaluatieworkshops georganiseerd waaraan ongeveer veertig functionele leidinggevenden deel hebben genomen. Het doel was hun standpunt over het telewerkbeleid van de FOD te krijgen en hun mogelijke noden inzake opleiding en begeleiding te kennen. De dienst P&O wil ook regelmatig de tevredenheid van de functionele leidinggevenden over het telewerk evalueren maar de vorm werd nog niet bepaald.

5. De FOD wil telewerk in de organisatie ondersteunen voor medewerkers die dit wensen maar op voorwaarde dat hun functie verenigbaar is met telewerk. Op dit moment worden geen bijzondere initiatieven meer gepland inzake telewerkbevordering in de organisatie.

Op het niveau van de FOD wordt een personeelstevredenheidsenquête om de twee jaren georganiseerd waaraan specifieke vragen over telewerk in 2013 zullen toegevoegd worden om de tevredenheidsgraad van de medewerkers te verkrijgen inzake het telewerkbeleid van de organisatie.

6. De FOD heeft alle medewerkers de online samenwerkingsmiddelen zoals Lync en Skype ter beschikking gesteld. Een telefoniesysteem met Voice Over IP via de computer en een Sharepoint-platform werden ontwikkeld en worden geleidelijk gebruikt door de medewerkers. Gebruikershandleidingen werden opgesteld en gepubliceerd op het intranet van de organisatie. Tijdens de kantooruren kunnen de medewerkers hun vragen aan de helpdesk stellen en ondersteuning voor het gebruik ervan vragen.

7. De vorige bij de medewerkers uitgevoerde tevredenheidsenquêtes hebben het mogelijk gemaakt om de volgende elementen te identificeren :

Telewerk is een flexibiliteitsbron

Telewerk geeft een aantrekkelijke imago van de FOD en biedt een reële troef wat de retentie van talenten betreft…

Telewerk heeft een positief effect, zowel op het privéniveau als op het professionele niveau :

Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (FAVV)

1. De laatste vijf jaar is er een significante toename van het totaal aantal thuiswerkdagen. Ten opzichte van 2008 is het totaal aantal thuiswerkdagen in 2012 bijna vernegenvoudigd. Een groot deel van het personeel van het FAVV bestaat echter uit reizende personeelsleden (595 op 1326 of 44,9 %) waarvan het thuiswerk onlosmakelijk met hun activiteiten verbonden is en deel uitmaakt van hun gewone activiteiten. Deze personeelsleden werden dan ook niet in deze cijfers opgenomen.

Jaar

2008

2009

2010

2011

2012

Aantal dagen

268,5

935,5

1395,5

1644,5

2355

2. Ja, thuiswerk wordt aangemoedigd tegenover de medewerkers van het FAVV, voornamelijk voor taken die concentratie vergen of wanneer het transport moeilijk verloopt (staking van het openbaar vervoer). Deze mogelijkheden tot thuiswerk blijven echter beperkt tot één dag/week.

3. Momenteel levert het thuiswerk nog geen besparing op binnen het FAVV, aangezien dit niet gepaard gaat met een daling van de bureauruimte. Binnen het pilootproject Fixaflex wordt echter alles voorbereid (clean desk) om een andere invulling van de bureauruimte met dynamic offices in de toekomst mogelijk te maken. Op dat ogenblik zal het mogelijk zijn om de ruimte voor burelen te verminderen.

4. De mogelijkheid tot thuiswerk wordt voor het grootste deel van onze sedentaire werknemers voorzien. Bovendien wordt momenteel een pilootproject Fixaflex opgestart, dat tot doel heeft het “Anders werken” (inclusief telewerk) verder te stimuleren. De desktops zijn vervangen door laptops, waarop vanaf nu standaard een VPN-toegang wordt voorzien. Op deze manier zijn de basisvoorwaarden voor het telewerken vervuld en zal het telewerk in de toekomst nog toenemen.

5. Ja, er worden bijkomende initiatieven genomen (zie vraag 4) aangezien het FAVV gelooft dat werken vanop afstand bijdraagt tot de motivatie van de personeelsleden. Het FAVV wenst een aantrekkelijke werkgever te zijn en telewerk kan hiertoe bijdragen.

6. Momenteel wordt nog geen gebruik gemaakt van videochat of cloud computing. Het is echter voor de personeelsleden mogelijk om via een VPN-verbinding toegang te hebben tot alle informatie (gemeenschappelijke schijven e.d.), net zoals op het kantoor. In de toekomst zal wel een messagingsysteem worden voorzien dat geïntegreerd zal zijn binnen het nieuwe mailingsysteem. Tijdens de workshops fix naar flex zal bovendien alle noodzakelijke informatie en communicatie over nieuwe tools aan bod komen.

7. Bijkomend bij de voordelen voor de medewerkers aangehaald in de toelichting kan thuiswerk een belangrijke verbetering van de levenskwaliteit met zich meebrengen voor personen met een medisch probleem of met een fysieke handicap. Het kan hen toelaten (meer) te werken, waarbij de vermoeidheid gekoppeld aan de verplaatsing uitblijft. Bovendien kan het telewerk bijdragen om zich te profileren als een aantrekkelijke werkgever en zorgt het voor een beter evenwicht tussen werk en privé voor de personeelsleden.

Centrum voor onderzoek in diergeneeskunde en agrochemie (CODA)

1. Het CODA wenst aan zijn niveaus A ( kader) en sommige andere “administratieve” functies toe te staan om thuis te kunnen werken. Dit gebeurt meer en meer, soms op een herhaalde manier (1 dag per week), maar het meest occasioneel. Een dertigtal personen doen momenteel min of meer regelmatig aan thuiswerk (tussen twee en vier dagen per maand).

Thuiswerk is toegestaan en heeft zich alleen over de voorbije twee jaar bij het CODA ontwikkeld. Het aantal personen dat bij het CODA regelmatig aan thuiswerk doet, wordt sindsdien geraamd op dertig.

2. Het CODA staat dit toe aan de niveaus A omdat zij conceptuele werken uitvoeren van

bij hen thuis, en aan andere categorieën van personeel (bijvoorbeeld de ICT-medewerkers omdat zij van op afstand kunnen programmeren of kunnen tussenkomen in het netwerk). Het CODA heeft echter geen echt aanmoedigingsbeleid. De wil is aanwezig om thuiswerk toe te staan zodat een betere levenskwaliteit kan worden geboden aan de medewerkers en om externe medewerkers aan te trekken die zouden kunnen afgeschrikt worden door de toegankelijkheid van onze vestigingen. Het is echter niet mogelijk dit op iedereen toe te passen omdat de activiteiten van het CODA in essentie laboratoriumwerken zijn, wat dus een verplichte aanwezigheid op de vestiging inhoudt.

3. In het geval van het CODA, is er vandaag geen echte besparing omdat het over occasionele activiteiten gaat die niet toelaten bureauruimtes te schrappen… Er is daarentegen een besparing voor het personeel omdat thuiswerk hen toelaat om uit te sparen op transportkosten. Wij beschikken momenteel niet over cijfers.

4. Bij de onderhandelingen bij de instroom van nieuwe medewerkers die niet in laboratoria werken (niveaus A en functies van het type ICT, zelfs administratieve functies), kan er aan de personen voorgesteld worden om thuis te werken. Voor de niveaus A die reeds in dienst zijn (of andere niveaus) wordt deze mogelijkheid aangeboden en besproken met iedere verantwoordelijke in functie van de mogelijkheden. Voor de personen die uitsluitend in de laboratoria werken is dit niet mogelijk. Het is dus voornamelijk tussen de verantwoordelijke en de betrokken persoon dat de bespreking van de mogelijkheid en de te bereiken doelstellingen plaats moet hebben.

5. Het CODA denkt na over de manier waarop het beheer conform doelstelling geleidelijk kan worden ingevoerd. Dit is onontbeerlijk als men medewerkers op afstand wil beheren. Nu worden de niveaus 1, leden van de hiërarchische lijn, reeds beschouwd als personen die functioneren met doelstellingen. Voor de anderen is er culturele omwenteling nodig om de manier van functioneren te veranderen (beheer conform doelstellingen in plaats van de aanwezigheid op de werkplaats). Bovendien moet er dieper nagedacht worden over de manier waarop het werk moet worden georganiseerd, waarop informatie ter beschikking wordt gesteld, .. Het CODA moet, in de komende jaren, deze mogelijkheden verder onderzoeken.

6. Het CODA beschikt niet over “chatsoftware” die op zijn pc’s geïnstalleerd is. Contacten tussen collega’s gebeuren per e-mail of telefoon/GSM (geleverd door het CODA-CERVA voor de meeste van de betrokken profielen). Een paar wetenschappers hebben software (Bv: ‘SKYPE’) op hun pc geïnstalleerd om onderling in contact te blijven, maar dat was op eigen initiatief.

Er bestaat dus geen specifieke opleiding, maar de ICT-dienst is natuurlijk bereid om hen te helpen en om indien nodig advies te geven.

7. De uiteengezette voordelen zien er volledig uit.

Belgisch interventie en restitutie bureau (BIRB)

1. Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen telewerk en thuiswerk (occasioneel). Bij telewerk ondertekent elk personeelslid van het BIRB dat aan telewerk wil doen, een overeenkomst. De gegevens die in deze overeenkomst worden vermeld, worden jaarlijks meegedeeld aan de minister en de staatssecretaris bevoegd voor het openbaar ambt. Het BIRB heeft het telewerk ingevoerd in 2012. In theorie kunnen maximaal vijftig personeelsleden hiervan genieten. Het aantal personeelsleden van het BIRB dat telewerkt, gaat in stijgende lijn. In 2012 deden vierentwintig personeelsleden aan telewerk, terwijl er op 1 februari 2013 al eenendertig telewerkers waren, wat neerkomt op 18,45 % van het totale personeelsbestand. Daarnaast wordt thuiswerk (occasioneel) ook toegestaan aan andere personeelsleden voor specifieke taken of omwille van uitzonderlijke omstandigheden, zoals het schrijven van instructies of procedures, bij stakingen of uitzonderlijke weersomstandigheden. De gegevens hierover worden niet meegedeeld.

2. Natuurlijk, het zorgt voor een grotere motivatie bij de personeelsleden en verlaagt hun stress. Aangezien het telewerk nog niet zo lang geleden werd ingevoerd bij het BIRB, is er tot op heden nog geen evaluatie gebeurd bij de personeelsleden. Zoals eerder werd vermeld kan ook thuiswerk worden toegestaan voor specifieke opdrachten of omwille van specifieke omstandigheden.

3. Omwille van dezelfde reden als aangehaald in het vorige punt is er evenmin een evaluatie van de kosten gebeurd. Zowel bij telewerk als thuiswerk (occasioneel) is het immers moeilijk op korte termijn een studie uit te voeren rond de financiële impact. Zowel de besparing op gemeenschappelijke vervoersabonnementen, als de daling van de oppervlakte of van de werkruimte, verwarmings- en elektriciteitskosten, ICT-verbindingen moet worden bekeken, …..

4. Het is niet nodig telewerk te promoten omdat de vraag in de meeste gevallen uitgaat van het personeelslid. Er moet ook worden opgemerkt dat het telewerk principieel wordt voorbehouden voor personeelsleden van niveau A en B, met uitzonderingen voor bepaalde personeelsleden van niveau C. Het BIRB heeft echter alle personeelsleden bevraagd om na te gaan of er interesse was, maar heeft het niet echt gepromoot. Zie eveneens de initiatieven die de FOD P&O ter zake heeft ondernomen.

5. Aangezien het telewerk is beperkt tot 50 personen, wordt geen ander specifiek initiatief voorzien. Na een evaluatie zou het BIRB op basis van de besluiten bepaalde initiatieven kunnen nemen om het bestaande stelsel te verbeteren. Er wordt ook opgemerkt dat het BIRB één van de federale instellingen is die zullen worden geregionaliseerd.

6. Om thuis te werken beschikt elke telewerker over een laptop waarmee hij op afstand dezelfde middelen kan gebruiken als op het werk, met andere woorden waarmee hij toegang heeft tot software voor e-mails, telefonie en tot de servers. Er wordt ook voorzien in opleiding om dit te gebruiken.

7. De voordelen zijn in grote lijnen dezelfde als de voordelen die worden aangehaald in de inleiding van de parlementaire vraag.

Rijksinstituut voor de sociale verzekeringen der zelfstandige RSVZ)

1. In het kader van een pilootproject dat in september 2009 op het RSVZ werd opgestart, is het aantal telewerkers gestaag toegenomen:

8. 2009 : 1

9. 2010 : 1

10. 2011: 2

11. 2012 : 13

12. 2013 : 15

2. In de gemeenschappelijke HR-bepalingen van de bestuursovereenkomsten hebben de OISZ zich ertoe verbonden om tegen 2015 aan minstens 30 % van hun medewerkers de mogelijkheid te bieden om van thuis uit of in satellietkantoren telewerk te verrichten, ten belope van 10 % in 2013, 20 % in 2014 en 30 % in 2015. De officiële invoering van telewerk op het RSVZ is gepland tegen 1 juni 2013 en is op dit ogenblik het voorwerp van besprekingen met het management en de betrokken officiële instanties. Deze implementering zal progressief gebeuren omdat zij tevens afhangt van de automatisering van de diensten en van de digitalisering van de dossiers.

3. In dit stadium van het project kan nog niet worden bepaald of telewerk een kostenbesparing betekent voor het RSVZ.

4. Zie punt 2.

5. Zie punt 2.

6. Op dit ogenblik wordt geen gebruik gemaakt van programma's om te videochatten ofvoor cloud computing maar het staat vast dat het RSVZ in een opleiding zal voorzien indien het beslist om hier een beroep op te doen.

7. Het telewerk responsabiliseert de personeelsleden in de mate waarin deaanwezigheidscultuur wordt vervangen door een cultuur die op resultaten is gericht. Het telewerk bevordert tevens de concentratie in het werk en leidt daarom tot een grotere doeltreffendheid. Bovendien laat de flexibele uurregeling die gekoppeld is aan het telewerk een beter evenwicht toe tussen beroeps- en privéleven.

Federale Overheidsdienst (FOD) Economie:

Ik breng u ervan op de hoogte dat het onderwerp, waarover u mij een vraag stelt, valt onder de bevoegdheden van de vice-eerste minister en minister van Economie, Consumenten en Noordzee, de heer Johan Vande Lanotte.

Ik stel u dus voor u te wenden tot het antwoord dat zal worden gegeven door mijn collega, aan wie de vraag over dit onderwerp eveneens werd gesteld.

DG Zelfstandigen:

Aangezien ik enkel inhoudelijk bevoegd ben voor de DG Zelfstandigen van de FOD Sociale Zekerheid, beschik ik niet over de gevraagde gegevens. Voor alle andere onderwerpen (personeel, logistiek, …) met betrekking tot de FOD Sociale Zekerheid, en dus ook tot de DG Zelfstandigen, is het de vice-eerste minister en minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, mevrouw Onkelinx, die bevoegd is.