SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2015-2016 Zitting 2015-2016
________________
29 septembre 2016 29 september 2016
________________
Question écrite n° 6-1029 Schriftelijke vraag nr. 6-1029

de Christie Morreale (PS)

van Christie Morreale (PS)

au ministre des Classes moyennes, des Indépendants, des PME, de l'Agriculture, et de l'Intégration sociale

aan de minister van Middenstand, Zelfstandigen, KMO's, Landbouw en Maatschappelijke Integratie
________________
Agriculteurs - Maladies professionnelles - Parkinson - Reconnaissance - Enquêtes sanitaires - Indices harmonisés des risques des produits phytopharmaceutiques Landbouwers - Beroepsziekten - Parkinson - Erkenning - Gezondheidsonderzoeken - Geharmoniseerde indexcijfers over het risico van gewasbeschermingsmiddelen 
________________
exploitant agricole
pesticide
maladie professionnelle
maladie du système nerveux
santé publique
risque sanitaire
substance dangereuse
landbouwer
verdelgingsmiddel
beroepsziekte
ziekte van het zenuwstelsel
volksgezondheid
gevaren voor de gezondheid
gevaarlijke stof
________ ________
29/9/2016 Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 3/11/2016 )
28/10/2016 Antwoord
29/9/2016 Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 3/11/2016 )
28/10/2016 Antwoord
________ ________
Question n° 6-1029 du 29 septembre 2016 : (Question posée en français) Vraag nr. 6-1029 d.d. 29 september 2016 : (Vraag gesteld in het Frans)

Il y a plus de quatre ans, la France reconnaissait la maladie de Parkinson comme une maladie professionnelle agricole. En effet, le décret n° 2012-665 du 4 mai 2012 révisant et complétant les tableaux des maladies professionnelles en agriculture annexés au livre VII du Code rural et de la pêche maritime indique que les agriculteurs ou les travailleurs agricoles souffrent d'une maladie professionnelle lorsqu'ils sont exposés habituellement aux pesticides lors de la manipulation ou l'emploi de ces produits, par contact ou par inhalation, par contact avec les cultures, les surfaces, les animaux traités ou lors de l'entretien des machines destinées à l'application des pesticides, et qu'ils ont la maladie de Parkinson.

L'ensemble de ces questions relèvent de la compétence du Sénat dans la mesure où elles concernent une matière fédérale qui a une influence sur les compétences des entités fédérées en matière de santé publique, de bien-être, d'emploi, d'économie, de gestion et de protection de l'environnement, …

1) Qu'en est-il chez nous ? Quelles sont les maladies professionnelles agricoles reconnues ?

2) Au vu des connaissances actuelles et de ce que font nos pays voisins, n'est-ce pas là un minimum que de prévoir des enquêtes sanitaires systématiques auprès de nos agriculteurs ?

3) Disposez-vous d'indices harmonisés des risques des produits phytopharmaceutiques, comme le prévoit d'ailleurs le Programme fédéral de réduction des pesticides pour la période 2013-2017, en son point 10.5 ?

4) Enfin, quels sont les éléments qui empêchent encore la reconnaissance de cette maladie comme maladie professionnelle des agriculteurs en Belgique, allant ainsi, à contre-courant de ce que le monde scientifique, dans sa majorité, soutient ?

 

Meer dan vier jaar geleden heeft Frankrijk de ziekte van Parkinson erkend al beroepsziekte bij landbouwers. Het Franse decreet nr 2012-665 van 4 mei 2012 tot herziening en aanvulling van de tabellen met beroepsziekten in de landbouw, gevoegd bij boek VII van het Franse Veld– en zeevisserijwetboek bepaalt dat landbouwers of werknemers in de landbouw lijden aan een beroepsziekte wanneer ze gewoonlijk aan pesticiden worden blootgesteld tijdens het gebruik van die producten, door contact of door inademing, door contact met de gewassen, de landbouwgrond, de behandelde dieren of tijdens het onderhoud van de machines die voor de aanwending van die pesticiden worden gebruikt, en ze de ziekte van Parkinson hebben.

Die vragen vallen onder de bevoegdheid van de Senaat voor zover ze betrekking hebben op een federale aangelegenheid die invloed heeft op de bevoegdheden van de deelgebieden inzake volksgezondheid, welzijn, werk, economie, bescherming en beheer van het leefmilieu,...

1) Wat is de stand van zaken bij ons? Welke zijn de erkende beroepsziekten bij landbouwers?

2) Zouden we, gelet op de stand van de wetenschap en op wat onze buurlanden doen, niet minstens systematisch gezondheidsonderzoeken moeten doen bij onze landbouwers?

3) Beschikt u over geharmoniseerde indexcijfers over het risico van gewasbeschermingsmiddelen, zoals het Federaal Reductieprogramma voor Pesticiden voor de periode 2013-2017 voorschrijft onder punt10.5?

4) Welke elementen verhinderen nog de erkenning van deze ziekte als beroepsziekte bij landbouwers in België, wat in tegenspraak is met wat het merendeel van de wetenschappers daarover verdedigt?

 
Réponse reçue le 28 octobre 2016 : Antwoord ontvangen op 28 oktober 2016 :

La reconnaissance des maladies professionnelles agricoles liées à l’utilisation des produits phytopharmaceutiques est une compétence de mes collègues Kris Peeters et Maggie De Block, respectivement ministres de l’Emploi et de la Santé publique.

Etant donné mes compétences en matière de mise sur le marché des produits phytopharmaceutiques, je peux cependant vous apporter les précisions suivantes.

Parmi les voisins européens que vous évoquez, seule la France a reconnu la maladie de Parkinson comme une maladie professionnelle agricole.

Le Programme fédéral de réduction des pesticides pour la période 2013-2017 prévoit effectivement le calcul d’indices harmonisés de risques des produits phytopharmaceutiques dès que la méthode harmonisée de calcul sera établie au niveau européen et publiée à l’annexe I de la Directive 2009/128 instaurant un cadre d’action communautaire pour parvenir à une utilisation des pesticides compatible avec le développement durable. A ce jour, aucune méthode harmonisée n’est disponible et par conséquent, les indices harmonisés ne peuvent être calculés pour l’instant.

Du point de vue scientifique, certains chercheurs ont suggéré en 2013, après une revue complète de la documentation publiée, que l’exposition aux « pesticides » augmenterait de 1.3-1.8 x le risque de contracter la maladie de Parkinson. Ils indiquent toutefois que les études publiées sont trop hétérogènes, ce qui signifie qu’elles sont trop différentes pour être comparées adéquatement. Malgré la qualité insuffisante de la documentation, ils indiquent que la thèse de l’exposition environnementale aux pesticides et autres solvants toxiques comme cause du Parkinson pourrait être fondée. Néanmoins, s’il est vrai que la France prévoit dans son tableau toxicologique la maladie de Parkinson comme maladie potentielle, cela ne résulte pas pour autant de la découverte d’un lien causal entre exposition aux produits phytopharmaceutiques et la maladie de Parkinson comme c’est par exemple le cas avec les risques long-terme liés à l’amiante ou le benzène. Les produits phytopharmaceutiques pour lesquels un mécanisme plausible pourrait établir un lien entre la molécule et une maladie, tels que le rotenone ou le paraquat, ont été interdits depuis plus de dix ans dans l’Union Européenne. Et si un autre produit devait être identifié comme tel, il serait également interdit de mise sur le marché en vertu des réglementations en vigueur. De nos jours, on n’a par contre toujours pas identifié de substances pouvant être associées à la maladie de Parkinson.

Je ne suis donc pas sûr, comme vous le suggérez, que la majorité du monde scientifique est convaincu du lien causal évoqué. Le consensus est plutôt que tant au niveau de la population générale qu’au niveau des études expérimentales, les connaissances doivent être approfondies. Veuillez trouver ci-après deux références qui illustrent cette position.

Pezzoli G, Cereda E. Exposure to pesticides or solvents and risk of Parkinson disease. Neurology. 2013 May 28;80(22):2035-2041, 2013

Tanner C et al., Rotenone, Paraquat, and Parkinson’s Disease, Environmental Health Perspectives volume 119 (6 ), 2011.

En ce qui me concerne, je tiens à ce que le principe de précaution et l’extrême vigilance soient de mise en la matière.

De erkenning van landbouwkundige beroepsziektes te wijten aan het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is een bevoegdheid van mijn collega’s Kris Peeters, minister van Werk, en Maggie De Block, minister van Volksgezondheid.

Gelet op mijn bevoegdheden inzake het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen kan ik evenwel de volgende verduidelijkingen aanbrengen.

Onder de Europese buurlanden die u vermeldde heeft alleen Frankrijk de ziekte van Parkinson erkend als een landbouwkundige beroepsziekte.

Het federaal programma voor de reductie van pesticiden voor 2013-2017 voorziet inderdaad een berekening van geharmoniseerde indicatoren voor de risico’s voor gewasbeschermingsmiddelen van zodra er een geharmoniseerde berekeningsmethode zal opgesteld zijn op Europees vlak en gepubliceerd in bijlage I van Richtlijn 2009/128 tot vaststelling van een kader voor communautaire actie ter verwezenlijking van een duurzaam gebruik van pesticiden. Tot op heden is geen enkele geharmoniseerde methode beschikbaar en kunnen er momenteel dus geen geharmoniseerde indicatoren worden berekend.

Vanuit wetenschappelijk standpunt hebben bepaalde onderzoekers in 2013, na een volledige herziening van de gepubliceerde gegevens, gesuggereerd dat de blootstelling aan “pesticiden” het risico op het oplopen van de ziekte van Parkinson zou verhogen met een factor 1,3 à 1,8. Zij geven echter aan dat de gepubliceerde studies zeer heterogeen zijn, wat betekent dat ze te veel verschillen om degelijk te worden vergeleken. Ondanks de onvoldoende kwaliteit van de gegevens geven ze aan dat de theorie van milieublootstelling aan pesticiden en andere giftige oplosmiddelen als oorzaak voor Parkinson zou kunnen kloppen. Het feit dat Frankrijk de ziekte van Parkinson opneemt in de toxicologische tabel als potentiële ziekte is echter niet te wijten aan een oorzakelijk verband tussen blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen en de ziekte van Parkinson, zoals dit bij voorbeeld het geval is voor de risico’s bij langdurige blootstelling aan asbest en benzeen. De gewasbeschermingsmiddelen waarvoor er een plausibele verklaring zou kunnen wijzen op een verband tussen de molecule en een ziekte, zoals rotenon of paraquat, werden reeds meer dan tien geleden verboden in de Europese Unie. En als een ander product als dusdanig geïdentificeerd moest worden, zou het ook verboden worden om het op de markt te brengen krachtens de reglementeringen die van kracht zijn. Vandaag de dag heeft men daarentegen nog steeds geen stoffen geïdentificeerd waaraan de ziekte van Parkinson kan worden toegeschreven.

Ik ben dus helemaal niet zeker dat, zoals u suggereert, het grootste aandeel van de wetenschappelijke wereld overtuigd is van het oorzakelijk verband. De consensus die bestaat is eerder dat er nog onderzoek nodig is, zowel op populatievlak als op vlak van experimentele studies. Ik geef hierbij twee referenties die dit standpunt illustreren.

Pezzoli G, Cereda E. Exposure to pesticides or solvents and risk of Parkinson disease. Neurology. 2013 May 28;80(22):2035-2041, 2013

Tanner C et al., Rotenone, Paraquat, and Parkinson’s Disease, Environmental Health Perspectives volume 119 (6 ), 2011.

Wat mij betreft, wil ik dat het voorzorgsbeginsel en de uiterste waakzaamheid ter zake verzekerd worden.