6‑47

Sénat de Belgique

Session ordinaire 2018‑2019

Séances plénières

Vendredi 29 mars 2019

Séance du matin

6‑47

Belgische Senaat

Gewone Zitting 2018‑2019

Plenaire vergaderingen

Vrijdag 29 maart 2019

Ochtendvergadering

Compte rendu provisoire

 

Non encore approuvé par les orateurs.
Ne pas citer sans mentionner la source.

Voorlopig verslag

 

Nog niet goedgekeurd door de sprekers.
Niet citeren zonder de bron te vermelden.

Sommaire

Inhoudsopgave

Ordre des travaux. 5

Approbation de l’ordre du jour. 6

Rapport d’information concernant le droit de réponse sur Internet (de M. Alain Destexhe, Mme Anne Barzin, M. Jacques Brotchi, Mme Christine Defraigne, MM. Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl, Lionel Bajart, Rik Daems et Jean-Jacques De Gucht, Mme Martine Taelman, M. Lode Vereeck, Mmes Karin Brouwers et Brigitte Grouwels, MM. Joris Poschet, Bert Anciaux et Rob Beenders, Mmes Katia Segers et Güler Turan et M. Bart Van Malderen; Doc. 6/465). 6

Discussion. 6

Rapport d’information relatif à la nécessaire collaboration entre l’État fédéral et les entités fédérées en ce qui concerne les retombées, les opportunités, les potentialités et les risques de la «société intelligente» numérique (de M. Christophe Lacroix, Mmes Katia Segers et Nadia El Yousfi, M. Bert Anciaux, Mme Latifa Gahouchi, M. Rob Beenders, Mmes Anne Lambelin et Güler Turan, MM. Karl-Heinz Lambertz et Bart Van Malderen, Mme Christie Morreale, M. Patrick Prévot, Mmes Simone Susskind, Christiane Vienne, Olga Zrihen et Anne Barzin, M. Jacques Brotchi, Mme Christine Defraigne, MM. Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl et Jean-Jacques De Gucht, Mmes Martine Taelman, Karin Brouwers et Sabine de Bethune, MM. Johan Verstreken, Christophe Bastin, François Desquesnes et Bertin Mampaka Mankamba et Mme Véronique Waroux; Doc. 6‑413). 21

Discussion. 21

Projet de révision de l’article 149 de la Constitution en ce qui concerne la publicité des jugements et des arrêts (Doc. 6‑486). 45

Discussion de l’article unique. 50

Proposition de résolution relative à la coordination entre l’État fédéral et les entités fédérées quant au développement de l’e-commerce en Belgique (de M. Olivier Destrebecq et consorts; Doc. 6‑424). 50

Discussion. 50

Proposition de résolution en vue d’interdire l’importation de produits issus de nouveaux déboisements illégaux (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑481). 70

Discussion. 70

Proposition de résolution relative à la conclusion d’un accord de coopération entre l’autorité fédérale et les entités fédérées au sujet de la norme de 0,7% du RNB en faveur de la coopération au développement (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑488). 78

Discussion. 78

Proposition de résolution visant à la sauvegarde de la concurrence dans l’économie numérique (de M. Willem-Frederik Schiltz et consorts; Doc. 6‑498). 85

Discussion. 85

Conflit d’intérêt entre l’Assemblée de la Commission communautaire française et le Parlement flamand concernant la proposition de décret portant modification du décret du 25 février 1997 relatif à l’enseignement fondamental et le Code sur l’enseignement secondaire, en ce qui concerne le droit d’inscription (doc. Ass. Cocof, no 120/1 (2018‑2019) et C.R. no 72 (2018‑2019) et doc. Parl. flamand 2018‑2019, nos 1747/1‑10); Doc. 6‑492). 95

Discussion. 95

Proposition visant à compléter le Titre VI du règlement du Sénat par un Chapitre VI/1 portant création d’un Centre d’expertise pour les Affaires institutionnelles (de M. Benjamin Dalle et consorts; Doc. 6‑497). 104

Discussion. 104

Prise en considération de propositions. 118

Composition des commissions. 118

Votes. 118

Rapport d’information concernant le droit de réponse sur Internet (Doc. 6‑465). 118

Rapport d’information relatif à la nécessaire collaboration entre l’État fédéral et les entités fédérées en ce qui concerne les retombées, les opportunités, les potentialités et les risques de la « société intelligente » numérique (Doc. 6‑413). 119

Proposition de résolution relative à la coordination entre l’État fédéral et les entités fédérées quant au développement de l’e-commerce en Belgique (de M. Olivier Destrebecq et consorts; Doc. 6‑424). 121

Proposition de résolution en vue d’interdire l’importation de produits issus de nouveaux déboisements illégaux (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑481). 121

Proposition de résolution relative à la conclusion d’un accord de coopération entre l’autorité fédérale et les entités fédérées au sujet de la norme de 0,7% du RNB en faveur de la coopération au développement (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑488). 121

Proposition de résolution visant à la sauvegarde de la concurrence dans l’économie numérique (de M. Willem-Frederik Schiltz et consorts; Doc. 6‑498). 122

Proposition de résolution relative à la condamnation de la militante iranienne des droits humains Nasrin Sotoudeh (de Mmes Sabine de Bethune, Anne Barzin, Petra De Sutter, Freya Saeys, Hélène Ryckmans et Véronique Waroux et MM. Bert Anciaux et Christophe Lacroix; Doc 6‑515). 122

Conflit d’intérêt entre l’Assemblée de la Commission communautaire française et le Parlement flamand concernant la proposition de décret portant modification du décret du 25 février 1997 relatif à l’enseignement fondamental et le Code sur l’enseignement secondaire, en ce qui concerne le droit d’inscription (Doc. 6‑492). 122

Proposition visant à compléter le Titre VI du règlement du Sénat par un Chapitre VI/1 portant création d’un Centre d’expertise pour les Affaires institutionnelles (de M. Benjamin Dalle et consorts; Doc. 6‑497). 123

Projet de révision de l’article 149 de la Constitution en ce qui concerne la publicité des jugements et des arrêts (Doc. 6‑486). 123

Ordre des travaux. 124

Excusés. 124

Annexe. 125

Votes nominatifs. 125

 

Regeling van de werkzaamheden. 5

Goedkeuring van de agenda. 6

Informatieverslag betreffende het recht van antwoord op het internet, (van de heer Alain Destexhe, mevrouw Anne Barzin, de heer Jacques Brotchi, mevrouw Christine Defraigne, de heren Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl, Lionel Bajart, Rik Daems en Jean-Jacques De Gucht, mevrouw Martine Taelman, de heer Lode Vereeck, de dames Karin Brouwers en Brigitte Grouwels, de heren Joris Poschet, Bert Anciaux en Rob Beenders, de dames Katia Segers en Güler Turan en de heer Bart Van Malderen; Stuk 6/465). 6

Bespreking. 6

Informatieverslag betreffende de noodzakelijke samenwerking tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de impact, de kansen en mogelijkheden en de risico’s van de digitale “slimme samenleving” (van de heer Christophe Lacroix, de dames Katia Segers en Nadia El Yousfi, de heer Bert Anciaux, mevrouw Latifa Gahouchi, de heer Rob Beenders, de dames Anne Lambelin en Güler Turan, de heren Karl-Heinz Lambertz en Bart Van Malderen, mevrouw Christie Morreale, de heer Patrick Prévot, de dames Simone Susskind, Christiane Vienne, Olga Zrihen en Anne Barzin, de heer Jacques Brotchi, mevrouw Christine Defraigne, de heren Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl en Jean-Jacques De Gucht, de dames Martine Taelman, Karin Brouwers en Sabine de Bethune, de heren Johan Verstreken, Christophe Bastin, François Desquesnes en Bertin Mampaka Mankamba en mevrouw Véronique Waroux; Stuk 6‑413). 21

Bespreking. 21

Ontwerp tot herziening van artikel 149 van de Grondwet wat de openbaarheid van de vonnissen en arresten betreft (Stuk 6‑486). 45

Discussion générale. 45

Algemene bespreking. 45

Bespreking van het enig artikel 50

Voorstel van resolutie betreffende de coördinatie tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de ontwikkeling van e-commerce in België (van de heer Olivier Destrebecq c.s.; Stuk 6‑424). 50

Bespreking. 50

Voorstel van resolutie tot verbod van de import van producten die het gevolg zijn van bijkomende en illegale ontbossing (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑481). 70

Bespreking. 70

Voorstel van resolutie met het oog op een samenwerkingsakkoord tussen de federale overheid en de deelstaten over het groeipad van de 0,7% van het BNI voor ontwikkelingssamenwerking (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑488). 78

Bespreking. 78

Voorstel van resolutie ter vrijwaring van mededinging in de digitale economie (van de heer Willem-Frederik Schiltz c.s.; Stuk 6‑498). 85

Bespreking. 85

Belangenconflict tussen de Vergadering van de Franse Gemeenschapscommissie en het Vlaams Parlement met betrekking tot het voorstel van decreet houdende wijziging van het decreet basisonderwijs van 25 februari 1997 en de Codex Secundair Onderwijs, wat het inschrijvingsrecht betreft (st. Verg. Fr. Gemeenschapscommissie, nr. 120/1 (2018‑2019) en B.V. nr. 72 (2018‑2019) en st. Vlaams Parl., 2018‑2019, nrs. 1747/1‑10); Stuk 6‑492). 95

Bespreking. 95

Voorstel tot aanvulling van Titel VI van het Reglement van de Senaat met een hoofdstuk VI/1 met het oog op de oprichting van een Kenniscentrum voor de Institutionele Aangelegenheden (van de heer Benjamin Dalle c.s.; Stuk 6‑497). 104

Bespreking. 104

Inoverwegingneming van voorstellen. 118

Samenstelling van de commissies. 118

Stemmingen. 118

Informatieverslag betreffende het recht van antwoord op het internet (Stuk 6‑465). 118

Informatieverslag betreffende de noodzakelijke samenwerking tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de impact, de kansen en mogelijkheden en de risico’s van de digitale “slimme samenleving” (Stuk 6‑413). 119

Voorstel van resolutie betreffende de coördinatie tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de ontwikkeling van e-commerce in België (van de heer Olivier Destrebecq c.s.; Stuk 6‑424). 121

Voorstel van resolutie tot verbod van de import van producten die het gevolg zijn van bijkomende en illegale ontbossing (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑481). 121

Voorstel van resolutie met het oog op een samenwerkingsakkoord tussen de federale overheid en de deelstaten over het groeipad van de 0,7% van het BNI voor ontwikkelingssamenwerking (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑488). 121

Voorstel van resolutie ter vrijwaring van mededinging in de digitale economie (van de heer Willem-Frederik Schiltz c.s.; Stuk 6‑498). 122

Voorstel van resolutie met betrekking tot de veroordeling van de Iranese mensenrechtenactiviste Nasrin Sotoudeh (van de dames Sabine de Bethune, Anne Barzin, Petra De Sutter, Freya Saeys, Hélène Ryckmans en Véronique Waroux en de heren Bert Anciaux en Christophe Lacroix, Stuk 6‑515). 122

Belangenconflict tussen de Vergadering van de Franse Gemeenschapscommissie en het Vlaams Parlement met betrekking tot het voorstel van decreet houdende wijziging van het decreet basisonderwijs van 25 februari 1997 en de Codex Secundair Onderwijs, wat het inschrijvingsrecht betreft (Stuk 6‑492). 122

Voorstel tot aanvulling van Titel VI van het Reglement van de Senaat met een hoofdstuk VI/1 met het oog op de oprichting van een Kenniscentrum voor de Institutionele Aangelegenheden (van de heer Benjamin Dalle c.s.; Stuk 6‑497). 123

Ontwerp tot herziening van artikel 149 van de Grondwet wat de openbaarheid van de vonnissen en arresten betreft (Stuk 6‑486). 123

Regeling van de werkzaamheden. 124

Berichten van verhindering. 124

Bijlage. 125

Naamstemmingen. 125

 

Présidence de M. Jacques Brotchi

(La séance est ouverte à 09 h 15.)

Voorzitter: de heer Jacques Brotchi

(De vergadering wordt geopend om 09.15 uur.)

Ordre des travaux

Regeling van de werkzaamheden

Mme Sabine de Bethune (CD&V). –

Mevrouw Sabine de Bethune (CD&V). – Voorzitter, ik verzoek om het voorstel van resolutie met betrekking tot de veroordeling van de Iraanse mensenrechtenactiviste Nasrin Sotoudeh aan de agenda van vandaag toe te voegen, zodat we het onmiddellijk kunnen behandelen.

M. Bert Anciaux (sp.a). –

De heer Bert Anciaux (sp.a). – Ik steun vanzelfsprekend het verzoek van mevrouw de Bethune, maar had in het Bureau ook al aangekondigd dat ik bij het begin van de plenaire vergadering zou vragen de volgorde van de agenda te wijzigen, zodat de inoverwegingneming van voorstellen eerst aan bod komt en we inderdaad voorstellen van die lijst vandaag nog kunnen behandelen. Ik had namelijk ook graag het voorstel tot wijziging van de artikelen 8, 14 en 75 van het reglement van de Senaat vandaag nog behandeld gezien. Ik vraag dus de inoverwegingneming eerst te behandelen.

M. le président. – Je propose que nous prenions en considération ces deux propositions, avant de nous prononcer par assis et levé sur la proposition d’une discussion immédiate de l’une et de l’autre.

De voorzitter. –

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Voorzitter, ik denk dat het beter is over de toevoeging van die enkele punten aan de agenda te stemmen op het ogenblik dat de stemmingen gepland zijn. Heel wat collega’s gaan er nu immers van uit dat we met het debat over de agendapunten beginnen.

M. Bert Anciaux (sp.a). –

De heer Bert Anciaux (sp.a). – Over de grond van de zaak kunnen we natuurlijk straks wel stemmen, maar we kunnen nu stemmen over het feit of we deze punten behandelen of niet.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Over de inoverwegingneming moeten we ook bij zitten en opstaan stemmen en dat staat, zoals altijd, als laatste punt op de agenda. Als we dat inderdaad doen op het ogenblik dat het geagendeerd is, heb ik er geen probleem mee.

M. le président. – Je propose donc que ces deux propositions soient prises en considération.

De voorzitter. –

(Assentiment)

(Instemming)

Le règlement autorise que nous nous prononcions sur la proposition d’une discussion immédiate d’une proposition pour des motifs d’urgence.

Nous nous prononçons d’abord sur la proposition de Mme de Bethune.

 

–  La proposition de discussion immédiate est adoptée par assis et levé.

Nous nous prononçons à présent sur la proposition de M. Anciaux.

–  Het voorstel tot onmiddellijke behandeling wordt aangenomen bij zitten en opstaan.

–  La proposition de discussion immédiate est rejetée par assis et levé.

–  Het voorstel tot onmiddellijke behandeling wordt verworpen bij zitten en opstaan.

Approbation de l’ordre du jour

Goedkeuring van de agenda

M. le président. – L’ordre du jour établi par le Bureau a été communiqué aux sénateurs.

Puisqu’il n’y a pas d’autres observations, l’ordre du jour est approuvé.

De voorzitter. – De agenda zoals vastgesteld door het Bureau werd rondgestuurd.

Aangezien er geen andere opmerkingen zijn, is de agenda goedgekeurd.

Rapport d’information concernant le droit de réponse sur Internet (de M. Alain Destexhe, Mme Anne Barzin, M. Jacques Brotchi, Mme Christine Defraigne, MM. Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl, Lionel Bajart, Rik Daems et Jean-Jacques De Gucht, Mme Martine Taelman, M. Lode Vereeck, Mmes Karin Brouwers et Brigitte Grouwels, MM. Joris Poschet, Bert Anciaux et Rob Beenders, Mmes Katia Segers et Güler Turan et M. Bart Van Malderen; Doc. 6/465)

Informatieverslag betreffende het recht van antwoord op het internet, (van de heer Alain Destexhe, mevrouw Anne Barzin, de heer Jacques Brotchi, mevrouw Christine Defraigne, de heren Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl, Lionel Bajart, Rik Daems en Jean-Jacques De Gucht, mevrouw Martine Taelman, de heer Lode Vereeck, de dames Karin Brouwers en Brigitte Grouwels, de heren Joris Poschet, Bert Anciaux en Rob Beenders, de dames Katia Segers en Güler Turan en de heer Bart Van Malderen; Stuk 6/465)

Discussion

Bespreking

M. le président. – Les rapporteurs sont Mmes Brouwers, Meuleman et Gahouchi, M. Bajart et moi-même.

Tous les rapporteurs se réfèrent à leur rapport écrit.

De voorzitter. – De rapporteurs zijn de dames Brouwers, Meuleman en Gahouchi, de heer Bajart en ikzelf.

Alle rapporteurs verwijzen naar hun schriftelijk verslag.

Mme Olga Zrihen (PS). – Monsieur le président, chers collègues, je m’exprimerai ici au nom du groupe PS.

Je tiens tout d’abord à rappeler que la liberté d’expression, d’une manière générale, reste une des assises de notre démocratie, à laquelle nous tenons.

Le fil rouge de notre réflexion dans le cadre de l’élaboration de ce rapport d’information est que le droit de réponse doit être perçu non comme une entrave à la liberté d’expression mais comme un vecteur propre à renforcer celle-ci, comme un élément qui vient enrichir le débat social et contradictoire.

Notre réflexion a été menée sur la base du constat selon lequel, à divers égards, le régime juridique du droit de réponse ne donne pas entière satisfaction. En effet, suivant le média concerné, le droit de réponse est soumis à des régimes différents. Or, ces différences ne se justifient nullement et les règles gagneraient à être harmonisées, voire complétées.

À cet égard, et pour bien mesurer les conséquences de cette répartition des compétences, je ne peux que renvoyer à l’excellente note des services juridiques du Sénat.

En outre, il nous fallait tenir compte de la généralisation des nouvelles technologies de communication, mais également de certaines incertitudes liées à l’interprétation des règles de répartition des compétences entre l’État fédéral et les entités fédérées. Notons dans ce cadre que les controverses sont notamment dues au fait que l’audiovisuel est régi par la loi fédérale du 23 juin 1961 et par les décrets des Communautés flamande et germanophone.

Certes, la Communauté germanophone se limite à renvoyer à la loi fédérale, mais la Communauté flamande instaure un régime distinct de la loi du 23 juin 1961.

La Fédération Wallonie-Bruxelles a également adopté un décret en matière d’audiovisuel, mais celui-ci ne fait pas référence au droit de réponse.

Cette situation asymétrique représente sans conteste une source d’insécurité juridique. Par ailleurs, avec l’émergence des nouvelles technologies de l’information et de la communication, la question s’est posée de savoir si le champ d’application des différentes législations existantes était suffisamment large pour inclure les nouveaux médias en question. Il est apparu dans nos débats que devant la nécessité d’une réforme, différents projets et propositions de loi se sont d’ailleurs déjà succédé au Parlement au cours des dernières législatures, mais à ce stade, force est de constater qu’aucun n’a encore abouti.

Enfin, pour terminer cette brève introduction du dossier en débat ce jour dans notre assemblée, je préciserai que, conscient de la nécessité d’une adaptation du droit de réponse à l’environnement numérique, le Conseil de l’Europe a, pour sa part, adopté le 15 décembre 2004 une recommandation aux États membres sur le droit de réponse dans le nouvel environnement des médias.

Nos travaux en commission ont abouti à la rédaction d’une série de constatations et recommandations adressées aux autorités compétentes. En substance, pour ce qui concerne les recommandations adoptées par la commission Matières transversales – Compétences communautaires, nous avons veillé de part et d’autre à l’unification du régime de la presse écrite, des médias audiovisuels et des médias en ligne.

Nous avons été également attentifs à recommander que les nouvelles dispositions légales tiennent compte des nouveaux médias en ligne, mais également de la recommandation du Conseil de l’Europe précitée.

Il est clair que la seule application extensive de la loi du 23 juin 1961 à ces nouveaux médias n’est pas suffisante. Il fallait tenir compte du caractère instantané, transfrontalier et universellement accessible des nouvelles technologies de l’information. La gratuité de la publication, la forme, le contenu de la réponse ainsi que l’instauration de délais raisonnables pour l’introduction d’une demande d’exercice du droit de réponse ou la publication de la réponse via n’importe quel média sont des points qui ont également retenu notre attention.

La procédure judiciaire a constitué un point spécifique dans nos débats au sein de la commission. Finalement, une recommandation proposée vise à ce que, indépendamment du support de diffusion, tout requérant puisse avoir la possibilité de saisir un tribunal ou une instance ayant le pouvoir d’ordonner la publication de la réponse en cas de refus injustifié par les médias.

Mevrouw Olga Zrihen (PS). –

En plus, il est préconisé qu’en cas de contestation sur le droit de réponse, la procédure devant les tribunaux soit accélérée et ce, en vue d’améliorer l’efficacité du droit de réponse.

La commission a également décidé de recommander la dépénalisation du droit de réponse et de réserver les sanctions d’un refus du média d’insérer une réponse au champ de la responsabilité civile des éditeurs.

Cette intervention ne constitue pas un relevé exhaustif des points abordés en commission. Je tiens cependant à la conclure en signifiant que nous avons obtenu que des recommandations relatives au renforcement de l’autorégulation soient prévues. Nous préconisons de favoriser bien sûr la résolution amiable et rapide des éventuels conflits entre citoyens et médias, et ce, par l’élaboration d’une charte autorégulatrice applicable aux différents médias dans le cadre de laquelle le rôle prépondérant de médiation sera attribué au Raad voor de Journalistiek et au Conseil de déontologie journalistique.

Last but not least, un mot sur le droit à l’oubli. Selon la commission, un cadre légal devrait être créé qui devrait tendre vers un équilibre entre le droit de réponse et le droit à l’oubli.

 

(Mme Lieve Maes, première vice‑présidente, prend place au fauteuil présidentiel.)

(Voorzitster: mevrouw Lieve Maes, eerste ondervoorzitster.)

M. Jacques Brotchi (MR). – Je voudrais tout d’abord préciser que je m’exprimerai ici au nom du groupe MR. Toutefois, en ma qualité de rapporteur, je tiens avant tout à remercier mes collègues pour l’ensemble du travail réalisé et notamment les rapporteurs des autres groupes politiques avec qui j’ai eu l’occasion de collaborer, en commission ou lors des différentes réunions, afin de formuler les constatations et les 27 recommandations.

Concernant la suite de la présentation des constatations, il nous est souvent revenu que plusieurs points problématiques posaient question en matière de droit de réponse. En effet, après avoir entendu les différents intervenants lors des auditions en commission, il est apparu que les régimes relatifs aux écrits périodiques et à la presse audiovisuelle étaient divergents.

À cet égard, je pourrais citer notamment les délais d’introduction des demandes pour un droit de réponse, qui sont de trois mois pour la presse écrite et de trente jours pour l’audiovisuel. À cela s’ajoutent les décrets communautaires qui complètent la législation fédérale. Il semblerait donc qu’un certain flou juridique se soit créé au fil du temps.

Lors des auditions, il est également apparu de manière récurrente que les procédures en cours pouvaient être complexes et que les conditions de forme prenaient parfois le pas sur le fond des demandes d’un droit de réponse. Certains de ces éléments peuvent donc être des obstacles à l’exercice d’un droit de réponse effectif.

La question du champ d’application a également été abordée à plusieurs reprises. En fonction du régime considéré, les personnes, physiques ou morales, ou associations de fait, ne bénéficient pas d’un accès identique au droit de réponse. En effet, suivant la législation en vigueur, le champ d’application de la loi sur la presse écrite semble trop large, contrairement à ce qui est le cas pour l’audiovisuel où les conditions d’accès au droit de réponse sont plus spécifiques. Les régimes actuels en matière de droit de réponse sont donc fortement asymétriques.

Par ailleurs, l’absence de procédure judiciaire effective et rapide en cas de refus de l’éditeur de publier un droit de réponse dans la presse écrite a également été soulevée lors des réunions de la commission.

Un autre problème est l’absence de réglementation claire pour le droit de réponse sur l’internet. Ainsi, dès 2004, le Conseil de l’Europe publiait déjà une série de recommandations encourageant les États membres à adopter un système juridique relatif au droit de réponse pour l’environnement en ligne.

Concernant la législation actuelle, une application extensive de la loi du 23 juin 1961 aux nouveaux médias ne semble pas adéquate, en raison de plusieurs facteurs tels que les critères de périodicité de chaque média.

Une actualisation de la législation est donc plus que nécessaire au vu du caractère instantané et global de l’internet et de son accessibilité pour tous.

C’est d’ailleurs pour cette raison qu’un consensus s’est dégagé ces dernières années au sein des associations de journalistes professionnels belges sur le besoin de réforme du droit de réponse, compte tenu de l’évolution constante des pratiques journalistiques.

De heer Jacques Brotchi (MR). –

Toutefois, ces associations ont insisté sur l’importance des spécificités de chaque média mais aussi sur celle du traitement par les médias d’un droit de réponse qui contribue à la qualité et à la crédibilité de leur média.

Enfin, lors des auditions, il s’est avéré qu’à la suite de l’apparition des moteurs de recherche et à l’entrée en vigueur du Règlement général sur la protection des données personnelles le 25 mai 2018, les éditeurs de presse ont été confrontés à l’émergence jurisprudentielle de la notion de droit à l’oubli. Pour eux, il est apparu essentiel de réfléchir au concept d’information d’intérêt général et de protéger l’intégrité de leurs archives digitales.

En conclusion, ce dédale juridique est susceptible de créer des difficultés d’accès à un droit de réponse mais peut également créer une incertitude auprès des rédactions confrontées aux demandes d’un droit de réponse.

 

M. Pol Van Den Driessche (N‑VA). –

De heer Pol Van Den Driessche (N‑VA). – Laten we duidelijk zijn: het is niet de Senaat die op een dag de problemen met en over het recht van antwoord moet en zal oplossen. Dat een nieuwe regelgeving noodzakelijk is, is zonneklaar. Die regelgeving is ook behoorlijk dringend.

Dit informatieverslag, het vijfde dat tijdens deze legislatuur door de commissie voor de Transversale Aangelegenheden – Gemeenschapsbevoegdheden werd opgesteld, doet wel een aantal correcte en pertinente vaststellingen en oppert een aantal suggesties om de regelgeving te verbeteren, vooral dan in het belang van de mensen en instellingen die willen reageren omdat zij op mediawebsites worden genoemd.

De huidige bepalingen van de wet zeggen immers niets over de communicatie op het internet. De regels verschillen ook naargelang het soort medium en voorts is er nog het probleem van de rechtsprocedure in het geval van een persmisdrijf. Kortom, de wetgeving moet worden aangepast. Of nog: de regels voor het recht van antwoord in de geschreven pers zijn verankerd in de federale wetgeving, terwijl het recht van antwoord met betrekking tot de audiovisuele media een zaak van de deelstaten is. Wat dan met de websites van deze verschillende soorten media? Dat is niet eenvoudig, zoals ook bleek tijdens de vele hoorzittingen met professoren, experts, journalisten en ervaringsdeskundigen.

Als voormalige kranten- en televisiejournalist en actief gebruiker van nieuwskanalen op het internet ben ik bijzonder geboeid door deze problematiek. Uiteindelijk was de commissie het erover eens dat de nu bestaande bepalingen voor de traditionele media – gedrukt en audiovisueel – ook van toepassing moeten zijn op de websites van die media. Het gaat immers niet over obscure websites, maar wel over de zeer veel gelezen en bekeken berichtgeving van media met gezag die normaal garant staan voor kwaliteit. Zo wordt de website van Het Laatste Nieuws dagelijks in Vlaanderen het meest bekeken. Als een gebruiker op een dergelijke website foutief of – erger nog – ten onrechte of op een kwetsende manier wordt vermeld, of als een gebruiker gewoon iets wil aanvullen of een opmerking wil maken, dan rijzen er vragen. Waar kan de gebruiker terecht, op welk e-mailadres? Kan hij bellen naar de persoon die de site in kwestie beheert? Wat als men niet antwoordt of niet reageert? Wanneer wordt de reactie van de gebruiker gepubliceerd, in welke vorm en lengte, op welke plaats, met welke titel, komt er een foto of een filmpje bij en hoe lang blijft de reactie op de website staan? Al deze uit het leven gegrepen aspecten zijn uitvoerig besproken in de commissie.

Ik vertel hier trouwens geen staatsgeheim als ik stel dat er een aantal redacties zijn waar de neiging bestaat om een recht van antwoord van lezers, kijkers of luisteraars af te wijzen. Een journalist – ik spreek uit ervaring – wordt immers niet graag publiekelijk terechtgewezen en verplicht om zijn of haar artikel te corrigeren en aan te passen. Mede daarom staat ook in onze suggesties dat een lezer, kijker of luisteraar niet per se moet aantonen dat het om een onjuiste bewering gaat waarop hij of zij wil reageren. De formulering ‘onjuist’ geeft de uitgever vaak de kans om te discussiëren of de bewering al dan niet onjuist is. Ze wordt te frequent aangegrepen om een klager af te schepen.

Uiteindelijk wagen we ons in dit verslag aan aanbevelingen die in andere parlementen en op andere niveaus zullen moeten worden omgezet. Ik hoop dat daarvan werk wordt gemaakt na de verkiezingen van 26 mei.

Als voorzitter van de commissie dank ik nadrukkelijk alle gasten die tijdens de hoorzittingen hun bevindingen zijn komen vertolken, de collega’s, de medewerkers, in het bijzonder de rapporteurs, de diensten van de Senaat en vooral de dames van het commissiesecretariaat.

Beste collega’s, ik wens nog een persoonlijke mededeling toe te voegen. Ik zal straks niet bij de eindstemming aanwezig kunnen zijn, omdat ik rond het middaguur vertrek als OVSE‑waarnemer voor de verkiezingen in Oekraïne.

Mme Elisabeth Meuleman (Ecolo-Groen). –

Mevrouw Elisabeth Meuleman (Ecolo-Groen). – Ik sluit mij aan bij de vorige sprekers. Eerst en vooral wil ik iedereen bedanken die aan het informatieverslag heeft gewerkt, ook de diensten die toch wel snel alles hebben moeten verwerken en een hele mooie samenvatting hebben gemaakt van de vele hoorzittingen die hebben plaatsgevonden om deze problematiek van het recht van antwoord te doorgronden.

Het resultaat is een informatieverslag dat niet echt ideologisch is. Ik denk dus dat niemand ideologische problemen zal hebben met dit informatieverslag. Het is een heel nuttig en nodig werk, met duidelijke aanbevelingen die opgenomen kunnen worden in de volgende zittingsperiode, zowel door het federale parlement als door de deelstaten. Er liggen heel wat aanbevelingen op tafel waarmee de federale regering en de deelstaten aan het werk kunnen gaan.

Het probleem is voldoende geschetst. Er zijn geen wettelijke bepalingen die in het recht van antwoord op internet voorzien. Het resultaat is dat er een soort interpretatie wordt gegeven aan de wet van 1961 betreffende het recht van antwoord in de audiovisuele media en het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 2009 betreffende de radio-omroep en televisie. Maar dat is een interpretatie en geen wetgeving die specifiek is voor het internet.

Dat is een probleem dat vrij dringend moet worden opgelost. Er zijn de aanbevelingen van Europa, al van 2004, die zeer duidelijk stellen dat de lidstaten een dergelijke wetgeving zouden moeten invoeren. Maar tot nu toe is die er niet. Dit informatieverslag komt dus geen dag te vroeg en toont duidelijk de noodzaak aan om hiermee aan de slag te gaan.

Naast het noodzakelijke recht van antwoord op internet, blijkt toch ook dat op dit moment de bevoegdheden verdeeld zijn: de geschreven pers is federaal en radio en televisie ressorteren onder de deelstaten. Er zijn heel wat discrepanties in de procedures, de termijnen en in de manier waarop het recht van antwoord aangepakt wordt. Een harmonisatie van die wetgeving en een modernisering – de procedures dateren van lang geleden, nog voor er digitale communicatiemiddelen waren – zijn dus aan de orde.

De aanbevelingen van de Senaat zijn erg zinvol. Het gaat om een terechte vraag naar een harmonisatie van de wetgeving, die zich op federaal en deelstaatniveau bevindt, en naar gelijkaardige procedures, termijnen en manieren van aanpak voor de geschreven, audiovisuele en de onlinepers.

De procedures moeten ook eenvoudiger. We hebben in de hoorzittingen gehoord hoe weinig er gebruik wordt gemaakt van het recht van antwoord, onder meer omdat de procedure zo log is. We kunnen dus alleen maar baat hebben bij een vereenvoudiging van die procedure.

Belangrijk bij het recht van antwoord is ‘the last resort’. Eén van de aanbevelingen is dan ook een sterkere zelfregulering van de media om via andere manieren dan het echte afdwingen van een recht van antwoord te werken, bijvoorbeeld via rechtzettingen. Het verschil tussen rechtzettingen en het recht van antwoord komt duidelijk ter sprake in de regelgeving. Voor men overgaat tot een recht van antwoord, moet men erop wijzen dat er nog andere, minder zware instrumenten kunnen worden gebruikt. Laat ons dat verankeren in een charter.

 

Belangrijk is ook het wettelijk kader om vergeten te worden. Nu worden we geconfronteerd met zoekmachines waarbij bepaalde gegevens voor altijd op het internet blijven bestaan. Het is een vrij nieuw probleem en een wetgeving hieromtrent is nodig. Per zoekmachine zijn er verschillende procedures, maar de tijd tussen het inzetten van de procedure en het echt vergeten worden kan heel lang zijn. Ook hier is een wettelijk kader nodig om ervoor te zorgen dat de consument in een tijd van nieuwe media veel beter wordt beschermd.

Het is een zinvol verslag en ik roep op om er in de volgende zittingsperiode echt gebruik van te maken om de wetgeving aan te passen.

M. Philippe Dodrimont (MR). – Ce rapport d’information sur le droit de réponse dont le groupe MR avait pris l’initiative fut, sans surprise, un dossier très intéressant à approfondir. Le document final présenté aujourd’hui présente de multiples recommandations concrètes dont l’objectif premier est de rendre effectif le droit de réponse, que ce soit dans la presse écrite, dans l’audiovisuel ou sur l’internet.

Bien qu’une législation existe pour l’audiovisuel et les écrits périodiques, aucune disposition légale n’est encore prévue pour le droit de réponse sur l’internet. Ce vide juridique peut donc être la source de plusieurs problèmes, notamment pour le citoyen, qui ne peut actuellement disposer d’aucun moyen juridique pour revendiquer un droit de réponse sur l’internet.

Face à cela, les nouveaux médias en ligne essaient, tant bien que mal, de traiter au mieux les demandes qui leur sont faites. Cependant, il apparaît clairement qu’une législation serait fortement utile, tant pour le citoyen que pour les éditeurs de ces nouveaux médias.

La création d’un droit de réponse sur l’internet est dès lors primordial, compte tenu de la transformation de l’espace médiatique. À ce titre, le Conseil de l’Europe avait même publié, en 2004, une série de recommandations relatives à l’instauration d’un droit de réponse dans l’environnement en ligne, dans le but d’offrir à toute personne physique ou morale la possibilité de répondre à un contenu informationnel, uniquement si celui-ci était susceptible de nuire à ses intérêts légitimes. C’est d’ailleurs à travers cette vision que notre groupe a formulé de multiples recommandations.

Cela dit, il me paraît important d’aborder la problématique de la divergence des régimes relatifs aux écrits périodiques et à l’audiovisuel, divergence pouvant parfois soulever quelques questions quant au principe d’égalité, dans le sens où l’ouverture du droit diffère en fonction des régimes applicables.

Il serait donc utile qu’un régime harmonisé tenant compte des spécificités de chaque média soit adopté afin, notamment, de réduire le flou juridique auquel les citoyens peuvent être confrontés. C’est dans ce sens que notre groupe a proposé de nombreuses recommandations, reprises dans le rapport d’information. Je citerai par exemple notre proposition de définition du champ d’application qui, après discussion avec les autres formations politiques, reprend désormais toute personne physique, morale ou association de fait qui verrait ses intérêts légitimes lésés. Le cadre législatif serait applicable à la presse écrite, l’audiovisuel et les médias en ligne, dont la mission première est de partager des informations généralistes ou spécialisées. Il peut également être fait mention de la recommandation relative à la gratuité de la publication de la réponse, à la nécessité que la réponse soit limitée à ce qui est strictement nécessaire, afin d’éviter tout risque d’abus. Je pense également à l’importance de rendre la réponse accessible de la même manière que l’information d’origine. En outre, la réponse devra également être publiée durant le même laps de temps que le contenu contesté, afin que la réponse puisse, dans la mesure du possible, avoir le même impact que la publication d’origine.

De heer Philippe Dodrimont (MR). –

Citons aussi la volonté du MR de mettre en place, quel que soit le média d’information, des dispositions qui permettront que le droit de réponse soit traité rapidement, surtout pendant la période au cours de laquelle les effets de la publication contestée peuvent se faire ressentir, ou encore la définition de tout ce que devra contenir la demande d’un droit de réponse. Nous pouvons citer à cet égard l’identité du requérant, ses coordonnées, son intérêt légitime à une réponse, une référence claire aux informations contestées, ainsi que la réponse elle-même, l’objectif étant de résoudre les conflits relatifs à un droit de réponse le plus rapidement possible.

Nous pouvons également faire référence, dans le système harmonisé, à la définition des motifs de refus de la publication d’une réponse, mais également à la nécessité de justifier chaque refus.

La création, dans les archives électroniques, d’un lien reliant le texte original à la réponse est également apparue comme importante pour le MR. Je pense aussi aux différentes recommandations de bonnes pratiques telles que la publication des coordonnées des personnes de contact lorsqu’une demande de droit de réponse doit être introduite. Il nous a ensuite semblé judicieux de proposer le renforcement de l’autorégulation. Enfin, le MR a proposé de dépénaliser le droit de réponse et de réserver les sanctions d’un refus d’un média d’insérer la réponse au champ de la responsabilité civile des éditeurs.

L’implication du MR dans ce dossier ainsi que la proposition de plusieurs recommandations sont la preuve de la démarche positive que nous souhaitons adopter à l’égard du droit de réponse. Notre objectif est d’encourager la création d’un cadre législatif harmonisé pour le droit de réponse, afin que les citoyens puissent bénéficier de mécanismes précis et facilement identifiables pour solliciter un droit de réponse. Il est donc très important que les nouveaux médias en ligne soient enfin considérés dans le cadre de la législation du droit de réponse, surtout à l’heure où ces nouveaux médias font de plus en plus partie intégrante de notre quotidien.

À cet égard, nous avons également soutenu des recommandations écrites par d’autres groupes. Je citerai, à titre indicatif, la proposition relative à l’instauration d’un cadre légal concernant le droit à l’oubli. Nous avons aussi soutenu les propositions faisant référence à la publication rapide des réponses, étant donné que, pour nous, il est essentiel d’utiliser au mieux les nombreux moyens que nous offre l’internet en termes de rapidité.

De manière générale, les différentes réunions de travail ont été très constructives et les nombreuses discussions ont permis la création d’un rapport d’information élaboré de façon consensuelle. Cette méthode de travail a permis que ce rapport d’information soit approuvé à l’unanimité lors de la réunion de la commission des Matières transversales – Compétences communautaires du 15 mars dernier.

Quoi qu’il en soit, le MR est satisfait de la publication de ce rapport et l’ensemble de nos propositions seront défendues par nos membres au sein des parlements de ce pays; ils inviteront chaque gouvernement à prendre les mesures adéquates afin qu’un cadre législatif harmonisé pour le droit de réponse soit élaboré, le tout dans le but d’offrir aux citoyens une législation qui permettra de rendre effectif le droit de réponse mais aussi de renforcer le débat contradictoire.

Pour conclure, je tiens à remercier une fois encore mes collègues ainsi que les services et nos collaborateurs pour le travail effectué durant de nombreuses semaines.

 

Mme Güler Turan (sp.a). –

Mevrouw Güler Turan (sp.a). – Ik wens in de eerste plaats de verslaggevers en de sprekers uit de hoorzittingen te bedanken voor hun bijdrage tot dit dossier. Ik moet bovenal toegeven dat ik heel veel heb geleerd. Dit informatieverslag is op juridisch vlak bijzonder grondig onderbouwd, omdat dat ook nodig is gebleken. Of we het goed vinden of niet, we leven in een ingewikkeld land, waarin het niet altijd duidelijk is welke bevoegdheden federaal of gewestelijk zijn, en op welk vlak Europa optreedt. Als het voor ons, politici, al zo ingewikkeld is, hoe moet de burger, een kmo of een andere rechtspersoon, die slachtoffer is geworden of zich slachtoffer voelt van bepaalde publicaties, zij het in beeldvorm of in schrift, zijn weg vinden om het recht te laten gelden?

Ik wil iedereen, ook de collega’s van de N‑VA, vragen om het werk dat in de Senaat is geleverd, waarbij de juridische en de Europese context werd onderzocht, te gebruiken. Ons verslag is eigenlijk een kant-en-klaar document, en nu dient er een wetgevend kader te worden gecreëerd. Dat moet gebeuren met respect voor de werking van de Senaat, maar vooral ook voor de experten die we hebben gehoord. Die mensen moeten niet nogmaals worden opgevoerd in Vlaanderen of in de federale Kamer. Maak gebruik van dit verslag, van hun expertise en van deze aanbevelingen om er zeer concreet en direct mee aan het werk te gaan.

Het recht van antwoord hangt samen met het recht op vrije meningsuiting en de persvrijheid. Vandaag wordt de persvrijheid, met het bestaan van alle mogelijke media en de digitalisering, heel ruim toegepast. Als we geen werk maken van de toepassing van het recht van antwoord en vooral van het nieuw ingevoerde begrip van het recht om vergeten te worden, is de verhouding tussen de persvrijheid en het recht op privacy en het recht om over het eigen beeld te beschikken, uit balans. Daar zijn we het allen over eens.

Collega Meuleman zei al dat dit geen partijpolitiek thema betreft. We zijn het aan onszelf, maar vooral aan de burgers, verplicht om een wetgevend kader te creëren. Dat moeten we heel snel doen. Tijdens de hoorzittingen is immers gebleken dat de aanbevelingen en richtlijnen van de Europese Unie en de resoluties van de Raad van Europa over deze materie dateren uit 2004, 2010, 2011en 2013. Ze stellen allemaal dat het recht van antwoord moet worden herzien en aangepast aan nieuwe diensten zoals krantenwebsites. Als we vandaag, in 2019, nog aan een informatieverslag aan het werken zijn, en als straks de bevoegde overheden en parlementen niet kordaat optreden, zullen we aan het einde van de volgende legislatuur nog maar eens een verslagje kunnen opstellen om te constateren dat alles digitaal is geworden en dat we bescherming nodig hebben. De eerste richtlijn dateert van 2004 en in 2019 zijn we tijdens de allerlaatste zitting van de Senaat nog altijd aanbevelingen aan het formuleren. Maak er werk van! Elke politieke fractie heeft op een constructieve wijze aan meegewerkt aan dit verslag. Als een partij niet wil meewerken, laat ze dan zo eerlijk zijn om toe te geven dat ze er zich niets van aantrekt. Dan weten de burgers ook bij wie ze gehoor vinden of niet om hun rechten te laten gelden.

 

De aanbevelingen die wij vandaag voorstellen stonden reeds in een Aanbeveling van het Comité van ministers van de Raad van Europa uit 2004. Er wordt gevraagd een nieuwe, bredere kijk op de media te hanteren, met inbegrip van alle relevante actoren. Een andere aanbeveling is de noodzaak te beoordelen van regelgevende maatregelen voor alle actoren. Ook bevelen we aan andere criteria toe te passen, in dialoog te gaan met alle actoren, strategieën vast te stellen ter bevordering, ontwikkeling of ter waarborg van een passende openbaredienstverlening en bevelen we een passende manier van reactie aan indien de noodzaak van een recht op antwoord bestaat… Dat zijn allemaal aanbevelingen uit 2004 die we herhalen in 2019.

Het juridische kader is in dit verslag goed omschreven. Er wordt aangegeven wat de Grondwet en de Europese teksten ter zake stellen, en ook de interne bevoegdheidsverdeling is weergegeven. Wat niet duidelijk is, is de regeling voor internet en sociale media. Wat radio en televisie betreft, is Vlaanderen bevoegd; voor andere aspecten is het federale niveau bevoegd. Omdat het zo ingewikkeld is, is er nood aan een gezamenlijke aanpak. Ik denk dat de Senaat het meest aangewezen forum is om aan te geven hoe alles kan worden gecoördineerd. De voorliggende aanbevelingen stellen de verschillende actoren in staat een gecoördineerde aanpak uit te werken.

Een onwaar filmpje verspreiden of mensen zwart maken in een internetkrant – het gaat zelfs niet om een krant want dat medium is aan de deontologie voor journalisten gebonden – is zeer gemakkelijk. Het is niet omdat iemand politicus is of omdat een burger iets op facebook post, dat hij of zij zomaar mag worden aangepakt.

Het probleem is grensoverschrijdend. Dat blijkt ook uit de Europese aanbevelingen uit 2004. We moeten wakker schieten. Een beeld blijft immers niet langer in een bepaalde regio of wijk. Een filmpje dat aan de andere kant van de wereld is opgenomen, heeft onmiddellijk veel kijkers, ook bij ons. Kinderen en volwassenen plegen zelfmoord omdat bepaalde beelden terecht of onterecht worden verdeeld. We moeten daar snel op kunnen reageren. Daartoe hebben we vandaag de middelen niet. Internet heeft ons al lang bereikt, maar ons wettelijk kader blijft achter op de technologische evoluties. Er is reeds aangegeven dat over de verdeling van bepaalde bevoegdheden geen discussie meer bestaat. Er is dan ook geen reden om te blijven talmen.

We hebben heel wat interessante experts gehoord. Ik vernoem de heer Pol Deltour en mevrouw Martine Simonis, beiden van de vereniging van beroepsjournalisten, professor Benoît Grevisse, de heer Marc Isgour, mevrouw Eva Lievens, de heer Stéphane Hoebeke, mevrouw Hilde Minjauw, de heer Tim Pauwels, de heer Bram Souffreau, de heren Hubert Van Humbeeck en Pieter Knapen van de Raad voor de journalistiek, de Jean-Pierre Jacqmin, mevrouw Sandrina Mampaey en de heer Philippe Nothomb. Ik vermeld ze bij naam, want ze hebben tijd voor ons vrijgemaakt, hebben veel geduld getoond en hebben ons alles uitgelegd. Ze hebben ons geholpen en ons op onze taak gewezen.

 

De sp.a-fractie zal het informatieverslag en de aanbevelingen met veel plezier goedkeuren. We willen het daar echter niet bij laten. We willen dat er, in het belang van ons maatschappelijk leven, ook effectief werk van wordt gemaakt. Ik zeg niet dat er op het ogenblik een onevenwicht is tussen het recht op privacy en persvrijheid, maar er moet wel een juridisch kader komen waarbinnen iemand die zich benadeeld voelt, de zaak kan laten rechtzetten.

Met de aanbevelingen vragen we een modernisering van de wetgeving inzake het recht van antwoord. Het gaat daarbij om volgende punten en principes. Wie is de houder van het recht van antwoord? De publicatie moet kosteloos zijn. Termijnen, vorm en inhoud van het antwoord moeten afhankelijk zijn van het oorspronkelijke medium. Toegankelijkheid en impact van het antwoord zijn belangrijk. Hoe moet het antwoord aan het oorspronkelijk bericht worden gelinkt? De termijnen voor publicatie, vormvereisten, weigeringsgronden, motivering, … al die punten staan in de aanbevelingen. De nieuwe parlementen en regeringen hoeven dus geen tijd te verliezen.

We willen ook nieuwe punten invoeren. Op vraag van de sector pleiten we voor een depenalisering van het recht van antwoord. Omdat er tegen een weigering van het recht van antwoord amper een strafrechtelijke procedure wordt gestart en zoiets ook praktisch niet haalbaar is, is het beter dit in de burgerrechtelijke sfeer te laten. Dan kan er tenminste een concrete actie en reactie komen en heeft het slachtoffer ook veel meer zelf in de hand.

Heel belangrijk vind ik ook het recht om vergeten te worden, het recht om met bepaalde beelden niet meer op het internet aanwezig te zijn, ook wanneer het niet om een fout gaat, maar bijvoorbeeld gewoon om zaken waarvan men in zijn jonge jaren overtuigd was. We vragen alle bevoegde overheden te zorgen voor een wettelijk kader voor het recht om vergeten te worden.

Tot slot dank ik de collega’s voor de positieve samenwerking en benadruk ik dat dit rapport het recht heeft om zeker níet vergeten te worden. Laten we er werk van maken!

Mme Karin Brouwers (CD&V). –

Mevrouw Karin Brouwers (CD&V). – Als dit informatieverslag ons van iets overtuigd heeft, dan is het wel de noodzaak om de verschillende wetgevingen inzake het recht van antwoord op elkaar af te stemmen.

Ik geef een voorbeeld. Als een artikel in de krant onterecht beweert dat mijnheer Jannes een affaire heeft, dan gelden er andere voorwaarden om een recht van antwoord te vragen dan wanneer een nieuwsuitzending op televisie de vermeende affaire ter sprake bent. Helemaal moeilijk wordt het wanneer de reputatie van mijnheer Jannes op het internet wordt aangetast, want dan is het niet duidelijk of hij wel over een recht van antwoord beschikt. Dit voorbeeld illustreert goed de ongelijke behandeling die vandaag bestaat. Afhankelijk van de media waarin mijnheer Jannes vermeld wordt, zijn er andere voorwaarden van toepassing om zijn recht van antwoord uit te oefenen.

De opzet van het informatieverslag was dan ook om die wettelijke voorwaarden zo veel mogelijk te harmoniseren, zodat de bescherming gelijkaardig is voor de geschreven, audiovisuele of onlinemedia. Het geharmoniseerd kader dat wij als senatoren aanbevelen voor het recht van antwoord, is van toepassing op alle media en biedt een antwoord op de vraag wie er allemaal een recht van antwoord kan uitoefenen, hoe dat antwoord er moet uitzien en wanneer het antwoord door de media gepubliceerd moet worden. Daarin worden een aantal voorstellen gedaan, die wij uiteraard steunen. We zijn daarbij ook niet over één nacht ijs gegaan. Er zijn hoorzittingen en ook heel wat discussies geweest.

Ik wil nog graag de volgens ons belangrijkste conclusies overlopen. Ten eerste vinden we dat eenieder wiens belangen zijn geschonden door een bewering in de media, een antwoord moet kunnen laten publiceren. We willen daarbij vermijden dat de burger afgeschrikt wordt door te zware vormvereisten. Daarom pleiten we ervoor dat de huidige wettelijke vormvereisten geëvalueerd worden, en zo veel mogelijk vereenvoudigd worden. Het recht van antwoord moet ook kosteloos gepubliceerd worden.

De burger heeft, vanaf de publicatie of de uitzending van de berichtgeving, drie maanden de tijd om een antwoord op te stellen en een aanvraag tot publicatie van zijn antwoord in te dienen bij de betrokken media. Het antwoord moet snel behandeld worden door de media, zodat de negatieve gevolgen van het betwiste artikel beperkt blijven. Daarom vragen we dat onlinemedia het antwoord binnen een termijn van twee dagen publiceren. Ook voor de uitzendingen en de pers die dagelijks verschijnen, geldt een publicatietermijn van twee dagen. Enkel voor de bladen, de kranten, en de uitzendingen die niet dagelijks verschijnen, en die dus in de onmogelijkheid zijn om een antwoord binnen de twee dagen op te nemen, laten we toe dat ze het antwoord in de eerstvolgende publicatie of de eerstvolgende uitzending opnemen.

We voorzien dat de burger wiens eer is aangetast door een bewering in de media, gemakkelijker contact kan opnemen met de betrokken media om in onderling overleg een oplossing te vinden. Ons informatieverslag wil op die manier de minnelijke oplossing alle kans op slagen geven. Een minnelijke oplossing is evenwel niet altijd mogelijk. In dat geval wensen we een snelle gerechtelijke procedure bij de rechtbank.

Tot slot wil ik graag nog een maatregel vermelden die strikt gezien niet tot het recht van antwoord behoort, maar er wel nauw mee verbonden is. We hebben ook een consensus bereikt over het recht van informatie. Dit is de mogelijkheid voor iemand die in de media als verdachte in een strafzaak genoemd werd, om zijn naam te zuiveren en de opname van zijn definitieve vrijspraak te vragen. Dat is eigenlijk iets wat Hugo Vandenberghe, voormalig CD&V‑fractieleider in de Senaat, nog ooit in een wet heeft willen gieten, die er echter nooit is gekomen. Het recht op informatie blijven wij nog steeds belangrijk vinden en wij hopen dan ook dat dit kan worden geregeld.

 

Tot slot wil ik de collega’s danken voor de vlotte samenwerking rond dit informatieverslag. Aangezien het einde van de zittingsperiode naderde, hadden we niet zo veel tijd om het informatieverslag op te maken, maar we hebben het er wat mij betreft heel goed vanaf gebracht. Het informatieverslag is een mooie basis om in de volgende zittingsperiode de nodige wetgeving rond het recht van antwoord aan te nemen.

M. Lional Bajart (Open Vld). –

De heer Lionel Bajart (Open Vld). – Wat het recht van antwoord betreft, moeten we ons ervan bewust zijn dat hier een moeilijke evenwichtsoefening moet worden gemaakt.

Het recht van antwoord is eigenlijk een spiegelbeeld van onze grondwettelijke gewaarborgde persvrijheid. Daar mag en kan niet aan getornd worden, maar het moet voor een individu, een rechtspersoon of een feitelijke vereniging ook mogelijk zijn om de privésfeer te beschermen, foutieve zaken recht te zetten en vooral een weerwoord te krijgen.

Dat evenwicht is in de bestaande wetgeving onder druk komen te staan. Enerzijds, omdat we ons ervan bewust moeten zijn dat de huidige regels vaak moeilijk zijn voor de verzoekers van het recht van antwoord. Het vergt toch al enige kennis om een dergelijk verzoek helemaal correct in te dienen, waardoor het ook gemakkelijk afgelezen of afgewezen kan worden. Anderzijds, omdat de technologische evolutie sneller is gegaan dan de wettelijke, zoals we trouwens vaak vaststellen.

Ook in de digitale wereld is er – en misschien wel nog meer – nood aan de verzekering van een recht van antwoord. Dat neemt niet weg dat de slinger ook niet volledig in de andere richting mag overslaan, want dat zou inhouden dat we het precaire evenwicht niet meer zouden respecteren. Met andere woorden, we zouden aan de persvrijheid raken. Als liberaal, maar ik hoop, denk en ben ervan overtuigd, dat dit ook door de andere fracties gedeeld wordt, acht ik dit onaanvaardbaar.

Ik denk dat we in deze opdracht, samen, geslaagd zijn. Een eenmaking van de regeling van de geschreven, audiovisuele en onlinemedia heeft voordelen zowel voor de pers, als voor degene die zich in hun rechten of eer geschonden voelen.

Voor de media zijn er ook voordelen omdat zij meer crossmediaal werken. Verschillende regels per distributiemethode betekenen voor hen verschillende procedures, bij wijze van spreken, exact hetzelfde artikel of item dat publiek wordt verspreid op verschillende platformen.

Maar ook voor verzoekers heeft dit het voordeel van de duidelijkheid en de eenvoud. Daarbij zal ook een snellere behandeling noodzakelijk zijn indien men moet overgaan tot een gerechtelijke procedure. Dit heeft voor alle partijen enkel voordelen.

Ik ben tevreden dat we tot een overeenkomst zijn gekomen om niet af te stappen van het huidige systeem van zelfregulering van de pers. En zoals duidelijk in de hoorzittingen werd gezegd, is het recht van antwoord maar één van de mogelijkheden om rechten te doen gelden. Vaak zijn er andere oplossingen mogelijk en ook meer gewenst door verzoekers, dan het formele recht van antwoord.

Het is dan ook belangrijk dat dit wordt erkend, maar dat we blijven vasthouden aan de zelfregulering van de sector zelf. Hieraan voorbijgaan zou geen goed idee zijn.

Samen met de depenalisering die we met dit informatieverslag voorstellen, zijn we er nogmaals in geslaagd om, niet alleen het recht van antwoord, maar ook onze persvrijheid te versterken.

Om af te sluiten wil ik de collega’s rapporteurs expliciet danken voor deze uitkomst, die uiteraard onze steun zal krijgen.

Ik maak ook van de gelegenheid gebruik om de diensten van de Senaat te danken, met wie het altijd een genoegen is om te kunnen samenwerken.

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur l’ensemble du rapport d’information.

–  De stemming over het informatieverslag in zijn geheel hebben later plaats.

(M. Jacques Brotchi, président, prend place au fauteuil présidentiel.)

(Voorzitter: de heer Jacques Brotchi, voorzitter.)

Rapport d’information relatif à la nécessaire collaboration entre l’État fédéral et les entités fédérées en ce qui concerne les retombées, les opportunités, les potentialités et les risques de la «société intelligente» numérique (de M. Christophe Lacroix, Mmes Katia Segers et Nadia El Yousfi, M. Bert Anciaux, Mme Latifa Gahouchi, M. Rob Beenders, Mmes Anne Lambelin et Güler Turan, MM. Karl-Heinz Lambertz et Bart Van Malderen, Mme Christie Morreale, M. Patrick Prévot, Mmes Simone Susskind, Christiane Vienne, Olga Zrihen et Anne Barzin, M. Jacques Brotchi, Mme Christine Defraigne, MM. Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl et Jean-Jacques De Gucht, Mmes Martine Taelman, Karin Brouwers et Sabine de Bethune, MM. Johan Verstreken, Christophe Bastin, François Desquesnes et Bertin Mampaka Mankamba et Mme Véronique Waroux; Doc. 6‑413)

Informatieverslag betreffende de noodzakelijke samenwerking tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de impact, de kansen en mogelijkheden en de risico’s van de digitale “slimme samenleving” (van de heer Christophe Lacroix, de dames Katia Segers en Nadia El Yousfi, de heer Bert Anciaux, mevrouw Latifa Gahouchi, de heer Rob Beenders, de dames Anne Lambelin en Güler Turan, de heren Karl-Heinz Lambertz en Bart Van Malderen, mevrouw Christie Morreale, de heer Patrick Prévot, de dames Simone Susskind, Christiane Vienne, Olga Zrihen en Anne Barzin, de heer Jacques Brotchi, mevrouw Christine Defraigne, de heren Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Gilles Mouyard, Jean-Paul Wahl en Jean-Jacques De Gucht, de dames Martine Taelman, Karin Brouwers en Sabine de Bethune, de heren Johan Verstreken, Christophe Bastin, François Desquesnes en Bertin Mampaka Mankamba en mevrouw Véronique Waroux; Stuk 6‑413)

Discussion

Bespreking

Mme Katia Segers (sp.a), corapporteuse. –

Mevrouw Katia Segers (sp.a), corapporteur. – De digitalisering van onze samenleving is een feit. Die digitale omwenteling heeft gevolgen voor elk aspect van ons bestaan, van ons maatschappelijk leven. Of het nu gaat om ontwikkelingen in de robotica, het internet der dingen, big data, blockchain, artificiële intelligentie, automatisch leren, online platforms, virtuele realiteit, synthetische biologie, enzovoort.

Die toenemende digitalisering plaatst ons voor forse uitdagingen, maar biedt ons ook enorme opportuniteiten voor de toekomst, ook in België. Voorliggend informatieverslag kent zijn oorsprong in twee initiatieven die al in 2017 het licht zagen. Enerzijds het initiatief van collega Lacroix, die de impact van digitalisering en robotisering op onze economie en arbeidsmarkt onder de loep wou nemen, anderzijds een voorstel van de sp.a-fractie om ons in de Senaat te buigen over de impact van het Internet of Things op de samenleving.

We zijn niet over één nacht ijs gegaan. De negen zeer uitgebreide hoorzittingen die we gehouden hebben, zijn daar getuige van. Desondanks zagen we ons, gezien de omvang van de thematiek, genoodzaakt om van bij de aanvang keuzes te maken. Dit impliceert dat we ons niet gebogen hebben over domeinen die reeds in andere gremia grondig bestudeerd worden, zoals de ecologische impact van de digitalisering en op welke manier we hier best aan tegemoet komen, een zeer noodzakelijke oefening, daarover zijn we het allen eens. Die wordt momenteel in de Kamer gefinaliseerd en zal een waardevolle aanvulling op dit verslag zijn.

Met dit verslag willen we een kader scheppen, waarop in de toekomst wordt voortgebouwd. Het is een rapport waarin we ons achter een aantal leidende principes scharen, die ons verder in de artificieel intelligente toekomst zullen gidsen. Daarbij hechten we veel belang aan wat men human centered artificial intelligence zou kunnen noemen, artificiële intelligentie waarbij de mens voorop blijft staan en machines verbeterd worden door te leren van mensen, opdat een optimale en effectieve mens-robotrelatie bereikt wordt. Artificiële intelligentie ten dienste van de mens, niet andersom.

Met die insteek hebben we een aantal leidende principes gedefinieerd: voorzichtigheid, waakzaamheid, loyauteit, betrouwbaarheid, verantwoording en transparantie, verantwoordelijkheid, begrensde autonomie, menselijkheid, menselijke integriteit en de afweging tussen het individuele en het collectieve belang. De eerlijkheid gebiedt ons toe te geven dat we ons daarbij hebben laten inspireren door de internationale onderzoeksgemeenschap inzake artificiële intelligentie, met name door de Barcelona- en Asimolar-principes. Concreet betekent dit dat de grondrechten en in het bijzonder de menselijke waardigheid en vrijheid, en de persoonlijke levenssfeer aan de basis moeten liggen en het uitgangspunt zijn van alle acties en wetgeving met betrekking tot artificiële intelligentie.

Vervolgens hebben wij een aantal hoofdstukken vastgelegd, omdat we niet alle thema’s konden behandelen. We hebben ons daarbij gealigneerd op wat er in de Kamer al gebeurt en wilden het werk niet overdoen. Daarom bevat ons informatieverslag vijf hoofdstukken; Ethiek en governance, Economie, arbeidsmarkt en fiscaliteit, Onderwijs en vorming, Privacy en cybersecurity en ten slotte Onderzoek en Ontwikkeling.

Wat de vaststellingen in die vijf hoofdstukken betreft, verwijzen de rapporteurs naar de schriftelijke verslagen.

M. le président. – MM. Evrard et Lacroix, ainsi que Mme Grouwels, se réfèrent au rapport écrit.

De voorzitter. – De heren Evrard en Lacroix, alsook mevrouw Grouwels, verwijzen naar het schriftelijk verslag.

M. Christophe Lacroix (PS). – Lorsqu’il y a quelques mois, j’ai porté ce dossier au Sénat avec ma collègue Katia Segers, ma préoccupation première était de voir comment nos autorités, tant fédérales que fédérées, devaient se positionner afin de tirer profit du potentiel et des opportunités énormes offertes par cette société intelligente, tout en balisant les risques qui lui sont associés.

Les technologies comme l’internet ou l’intelligence artificielle peuvent être, comme le dit si bien Bernard Stiegler, le philosophe français, pharmacologiques, c’est-à-dire à la fois le remède et le poison.

Je prendrai l’exemple de l’internet. Le web a révolutionné notre monde. Nous ne pourrions plus, aujourd’hui, nous en passer mais on peut dire de l’internet qu’il est un pharmakon car il est à la fois un dispositif technologique associé permettant la participation et un système industriel qui dépossède les internautes de leurs données pour les soumettre à un marketing omniprésent et individuellement tracé et ciblé par les technologies du profilage des utilisateurs ou user profiling. C’est la raison pour laquelle nous avons décidé, au Sénat, de réaliser un état des lieux de la question.

Le Sénat présente une double pertinence dans cette démarche, puisque les compétences des entités fédérées et du pouvoir fédéral s’entremêlent sur ce sujet extrêmement vaste. Nous avons également démontré à de multiples reprises la qualité du travail de notre assemblée dans l’analyse des grands enjeux de la société. C’est vraiment le core business du Sénat, en ce compris pour ce qui concerne la dimension éthique des changements qui s’annoncent.

Ce défi de l’intelligence artificielle en entraîne beaucoup d’autres, le premier étant un défi sociétal. Si les études relatives à l’incidence de la numérisation sur l’emploi divergent parfois très fortement, les experts entendus se rejoignent néanmoins sur un point: le contenu du travail, des tâches à réaliser, sera profondément transformé par la robotisation et l’arrivée de l’intelligence artificielle. Nous craignons donc un accroissement significatif des écarts salariaux mais aussi des inégalités sociales.

Le deuxième défi est, lui, économique, et il est préoccupant. Pour la première fois depuis deux siècles, l’Europe n’est pas à l’origine de cette révolution industrielle. Elle est distancée et son retard peut paraître alarmant. Les États-Unis, avec les GAFAM – Google, Amazon, Facebook, Apple, Microsoft – et la Chine, avec les BATX – Baidu, Alibaba, Tencent et Xiaomi – sont désormais en situation de monopole à l’échelon mondial.

Cependant, nous ne sommes pas là pour subir. Nous n’avons rien à subir; nous avons tout à décider. Il faut donc agir. La Belgique et l’Europe doivent à nouveau se doter d’une puissance publique intelligente. Si le terme «intelligence artificielle» ne figure pas dans la déclaration gouvernementale de 2014, les choses sont en train de bouger. Les entités fédérées et l’autorité fédérale de notre pays sont sur le bon chemin. Les initiatives prises au cours des derniers mois indiquent que la Belgique ne souhaite pas rester à la traîne par rapport à des pays comme la France ou l’Allemagne qui, depuis plusieurs années déjà, se penchent sur les implications de cette révolution numérique intelligente. Je pense tout spécialement aux stratégies numériques bruxelloises, avec Next Tech et la marque Digital. Brussels, et wallonnes, avec Digital Wallonia, ainsi qu’à la Flandre, avec son plan IA, ou le pouvoir fédéral, avec cette première version d’une stratégie belge générale sur l’intelligence artificielle. Toutefois, les auditions réalisées ici au Sénat nous apprennent que nous pouvons, que nous devons, faire plus et mieux pour rester dans la course.

J’en viens au défi suivant, qui concerne l’éducation. Les experts sont, à nouveau, unanimes: dans une société automatisée, se former en permanence sera une nécessité.

Le quatrième défi est celui des aspects éthique et juridique.

De heer Christophe Lacroix (PS). –

Nous sommes convaincus que l’Europe doit se démarquer des autres puissances mondiales en s’érigeant comme la gardienne des droits fondamentaux. La dignité et la liberté humaines ainsi que la protection des droits fondamentaux doivent constituer le socle de l’ensemble des principes éthiques. Les pratiques qui se développent en Chine sont alarmantes: les autorités utilisent l’intelligence artificielle pour organiser une surveillance de masse de la population chinoise. D’aucuns nous reprochent d’être alarmistes, alors que nous voulons simplement faire montre de réalisme. Comme disait Jean Jaurès, le courage consiste à rechercher la vérité et à la dire. Nous serons donc courageux et réalistes, et conscients aussi qu’à chaque tournant de la course technologique, des dérives sont possibles, comme ce fut le cas avec Facebook et Cambridge Analytica.

Pour nous, socialistes, il est indispensable que ces principes de loyauté, de vigilance et de transparence soient contraignants, ce qui implique le respect d’une éthique dès la conception, connue dans le jargon, sous le nom d’» d’éthique by design ». Tout produit, algorithme ou système autonome qui entre sur le marché européen doit répondre à ces normes éthiques et à nos valeurs européennes; en matière de protection des données à caractère personnel, le RGPD, à savoir le Règlement général de protection des données, est un premier pas dans cette direction.

Dans ce débat éthique, le citoyen doit pouvoir être consulté. Il doit pouvoir dire quelle intelligence artificielle il souhaite. C’est la raison pour laquelle nous prévoyons au sein de ce futur Conseil de l’intelligence artificielle, qui rassemblera l’autorité fédérale et les entités fédérées, une plateforme délibérative regroupant les acteurs de la société civile.

Enfin, pour mon groupe, le dernier défi est environnemental. Je ferai d’ailleurs référence à cet égard à une proposition d’amendement de M. Desquesnes et du cdH. Si nous n’avons pas abordé ce défi environnemental en tant que thématique spécifique, c’est aussi parce que la Chambre en faisait son fer de lance à travers son groupe de travail « agenda robonumérique ». Nous ne pas pouvions pas anticiper le fait que ce groupe ne remettrait finalement aucune conclusion. En outre, la grande transversalité de la thématique nous empêchait d’envisager tous les domaines susceptibles d’être influencés par l’intelligence artificielle. Nous n’avions que six mois pour établir ce rapport. Nous avons entamé nos travaux en septembre dernier, avons travaillé d’arrache-pied et entendu pas moins de vingt-cinq experts. Nos constatations font une centaine de pages et nous avons près de cent recommandations.

Je tiens d’ailleurs à saluer le travail fourni par nos collaborateurs ainsi que par l’ensemble des services du Sénat et, tout particulièrement, les deux secrétaires de commission, Mme Haenen et M. Hostyn. Je voudrais aussi remercier les trois autres rapporteurs, Brigitte Grouwels, Katia Segers et Yves Evrard. Ensemble, nous avons réalisé un travail colossal, qui aurait pu créer des divisions et être purement idéologique. Nous sommes parvenus, au contraire, à dépasser les clivages afin que nos recommandations reposent sur une vision inclusive, basée sur le respect de la dignité humaine, le droit au travail et le droit à un travail décent pour tous, le bien-être social et la prospérité économique. En effet, si l’on veut promouvoir le bien-être sur le plan social et le vivre-ensemble dans notre société, on doit faire en sorte que l’économie de notre pays soit forte.

L’enjeu environnemental est fondamental. Comme le soulignaient récemment plusieurs experts, la transition énergétique s’opérera aussi grâce à l’intelligence artificielle. On pourrait dire que l’intelligence artificielle est aussi le pharmacon de la transition énergétique, c’est-à-dire à la fois le poison et le remède. J’illustrerai l’idée du poison en prenant l’exemple suivant. Pour être efficace, l’intelligence artificielle a besoin de données. L’une des applications est l’apprentissage par renforcement. Or, le stockage de nos données internet, de même que les réseaux, etc. représenteront en 2020, pas moins de 20% de la consommation électrique mondiale. L’empreinte écologique de l’intelligence artificielle et de l’économie numérique est donc énorme.

 

Mais l’intelligence artificielle est aussi un remède. Je pense en particulier à l’apprentissage par renforcement: ces algorithmes capables d’apprendre tous seuls sont pour les experts de véritables outils dans la transition énergétique, je me réfère notamment à l’utilisation dans les prochaines années de smart grids, c’est-à-dire des systèmes intelligents de gouvernance énergétique décentralisée.

En outre, parmi les mesures à prendre, nous pensons qu’il faut introduire l’écoconception des appareils numériques ainsi que recourir à l’utilisation d’un pourcentage minimal de métaux recyclés, selon le principe du green by design. Il convient encore d’encourager le recyclage des métaux rares, et de rendre la transition numérique et l’intelligence artificielle moins gourmandes en énergie; il nous semble essentiel de procéder à un bilan carbone des projets numériques en intelligence artificielle.

Nous sommes aujourd’hui confrontés au niveau mondial à plusieurs transitions importantes et nous n’y sommes encore que peu préparés. Ces grandes transformations auront pourtant un impact colossal sur notre vie. Elles suscitent aussi et surtout nos anxiétés, nos angoisses, et font le lit des populistes et des extrémistes. En tant que responsables politiques, nous devons trouver une réponse aux défis actuels tels que le creusement des inégalités, les réalités démographiques et les migrations, le chômage et la pauvreté, et aux grands défis de demain que sont les changements climatiques et la transition énergétique, ainsi que la révolution numérique et intelligente.

Ces évolutions interagissent et leur combinaison rend la transition particulièrement complexe. Tous les experts entendus ont mis en exergue le fait que la révolution intelligente numérique impliquera une révolution de notre marché du travail et, partant, de notre modèle économique et fiscal.

Concernant l’économie, nous allons au-devant d’une transformation d’ampleur du marché du travail, de la distribution entre le travail humain et le travail de la machine et des modes de production de valeur. L’économie numérique présente quatre spécificités: la non-localisation des activités, le rôle central des plateformes, l’importance des effets de réseau et l’exploitation des données massives. Ces caractéristiques la distinguent de l’économie traditionnelle, en particulier par la modification des chaînes de création de valeur qu’elles induisent.

Nous estimons dès lors primordial de mener une réflexion sur la redistribution équilibrée, justifiée et sociale de la valeur. Cette réflexion a lieu actuellement au sein de l’OCDE, de l’ONU, de l’Organisation internationale du Travail (OIT) et de la Banque mondiale, mais comme les discussions à ces niveaux sont parfois laborieuses, nous demandons que nos instances européennes encadrent l’émergence d’une nouvelle macroéconomie basée sur cette intelligence de la technologie qui est en train de révolutionner le monde au travers de tous les domaines de la vie. Nous demandons également aux instances européennes de revoir les règles de concurrence de manière à endiguer les nouveaux monopoles et afin de permettre aux nouvelles entreprises d’accéder aux marchés.

Au niveau belge, il faudra repenser le modèle de financement des start-up numériques pour qu’elles puissent lancer leurs activités ou se développer davantage. Il faudra voir quelles mesures juridiques et fiscales pourraient favoriser la relocalisation en Belgique d’entreprises anciennement délocalisées dans des pays à faible coût de main-d’œuvre mais qui, grâce à la numérisation, pourraient revenir en force sur notre marché, ce qui serait bénéfique en termes de création d’emplois directs et indirects.

En parallèle, nous souhaitons que le gouvernement fédéral et les entités fédérées mettent en œuvre l’agenda d’investissement humain élaboré par l’OIT dans le cadre de sa réflexion sur la révolution numérique. Cet agenda s’appuie sur trois domaines d’action: l’investissement dans l’emploi durable, l’investissement dans l’être humain et l’investissement dans les institutions. À la clef, il s’agit de développer une garantie universelle du travail.

Je pourrais conclure ce volet «économie» avec cette demande spécifique qui enjoint nos autorités à arriver à un équilibre entre le progrès technologique, qu’il convient de stimuler, et notre sécurité sociale, qu’il faut protéger.

 

C’est la raison pour laquelle, si nous voulons passer le cap de cette révolution numérique, la Belgique a besoin d’un climat d’investissement favorable, d’une infrastructure numérique performante, d’un marché du travail efficace, d’une sécurité sociale renforcée, ainsi que d’un enseignement et des formations de qualité.

En ce qui concerne l’emploi et le marché du travail, il est urgent de penser à la complémentarité entre le travail humain et l’activité de la machine. Les experts sont unanimes: il faut développer massivement les compétences humaines, complémentaires à l’intelligence artificielle, ainsi que les compétences techniques numériques. Ce sont les compétences du XXIe siècle, telles que préconisées par l’OCDE. Le défi sociétal consistera donc à soutenir les gains de productivité, tout en veillant notamment, grâce à la concertation sociale, à ce que la transition digitale ait un impact positif sur la prospérité de tous.

Il est donc urgent d’entreprendre dès à présent le suivi des transformations qui surviennent sur le marché du travail. Il nous faut des outils pour anticiper ces mutations de l’emploi, afin d’éviter à l’avenir la répétition de scénarios à la Proximus et, à l’échelon européen, un screening continu du marché de l’emploi s’impose, ce qui permettra d’avoir une idée concrète des tâches susceptibles de disparaître et de mettre en évidence les nouvelles tâches créées à travers la digitalisation.

Il est essentiel que les entreprises établissent des plans de formation permettant une mobilité interne ou externe de leurs travailleurs. Il s’agira, en conséquence, de mettre sur pied des programmes de recyclage systématique des compétences et des connaissances des travailleurs dans tous les secteurs, afin de développer leurs compétences digitales.

La question du financement de ces formations est dès lors posée. Il faudra trouver des moyens conséquents, et la création d’un fonds de reclassement des travailleurs est une première étape à cet égard.

Il conviendra également de veiller à ce que les emplois émergents, comme l’accomplissement des microtâches en ligne, le travail à domicile pour des chaînes mondiales d’approvisionnement ou l’exécution de missions proposées sur une plateforme puissent recevoir une même protection sociale. Puisque de nombreux travailleurs n’auront plus de carrière homogène, il faudra également veiller à la portabilité des droits sociaux.

La question du temps de travail est également posée, notamment pour permettre aux travailleurs de se former. Il faut également parvenir à attirer davantage de femmes dans le secteur des sciences, technologie, ingénierie et mathématiques (STIM), ce qui permettrait de contrecarrer la pénurie de main-d’œuvre dans ces secteurs.

Sur le plan fiscal, nous serons contraints de revoir en profondeur la fiscalité sur le travail, entre autres afin de maintenir le système de sécurité sociale et de financer des investissements productifs ou des investissements dans les besoins sociétaux, comme l’enseignement, la formation ou les soins de santé.

Une taxation des flux de données évoquée par plusieurs experts est une piste qu’il faut approfondir.

Les discussions sur la fiscalité du numérique au sein de l’OCDE évoluent mais pas assez rapidement. Nous pensons dès lors que l’Union européenne doit progresser en ce qui concerne l’imposition de l’économie numérique. L’objectif est donc bien de taxer les bénéfices réalisés sur les territoires des États membres, même si l’entreprise n’y est pas présente physiquement et, dans une deuxième phase, d’instaurer une taxe indirecte qui s’appliquerait aux chiffres d’affaires générés par un certain nombre d’activités pour lesquelles la création de valeur dépend essentiellement des utilisateurs.

Enfin, pour clore ce chapitre consacré à l’économie, l’emploi et la fiscalité, nous souhaitons que les autorités belges s’inspirent de leur voisin français, s’agissant de lutte contre la fraude fiscale et l’évasion fiscale, en ayant recours aux algorithmes intelligents.

Intrinsèquement, la technologie n’est ni bonne ni mauvaise. L’homme la développe et peut s’en servir pour faire du bien comme du mal. Notre rôle de femmes et hommes politiques est donc de trouver un cadre pour que cette technologie soit utilisée à bon escient et qu’elle respecte la dignité de tous. Nous avons voulu, à travers les différentes recommandations de ce rapport, établir des lignes de force adressées aux différents niveaux de pouvoir de notre pays, afin d’attirer leur attention quant à la manière dont il faudra accompagner cette transition numérique et intelligente,

 

l’intégrer dans une démarche inclusive où les nouvelles technologies et l’intelligence artificielle servent l’humain sans l’asservir.

Il conviendra également d’en tirer profit pour que notre pays soit à la pointe tant dans le développement de l’innovation que dans l’épanouissement de ses citoyens.

Le groupe socialiste votera dès lors l’ensemble du rapport et ses recommandations.

 

M. Andries Gryffroy (N‑VA). –

De heer Andries Gryffroy (N‑VA). – De digitale, slimme samenleving is uiteraard een thema dat ons allen aanbelangt. Wie kan er tegen zijn om over dat thema te debatteren? Daarmee is echter ook alles gezegd. We weigeren om te vertrekken vanuit een negatief angstbeeld, maar we zijn wel bezorgd om een aantal items. Indien we enkel over ethiek, governance of institutionele aspecten zouden discussiëren, zou ik nog een zekere logica in dit informatieverslag zien, omdat deze thema’s transversaal zijn. Ethiek gaat immers niet enkel over hetgeen er in de Gewesten of op federaal niveau gebeurt. Als ik echter moet vatststellen dat het informatieverslag vol aanbevelingen staat die handelen over bevoegdheden die voor honderd procent de Gewesten en de Gemeenschappen toebehoren, zoals innovatie en onderwijs, kom ik tot de conclusie dat dit niet de bedoeling kan zijn.

Aanbeveling 19 geeft aan hoe complex de auteurs van dit informatieverslag het zelf hebben gemaakt en bewijst dat ze waarschijnlijk zelf niet meer weten waar de bevoegdheden liggen: “De Belgische economische, wettelijke en fiscale omgeving te analyseren om te achterhalen op welke manieren we investeringen van digitale bedrijven kunnen aanmoedigen.” Dat is voor een groot gedeelte een gewestelijke bevoegdheid. “Om dezelfde reden, na te denken over een aantrekkelijk fiscaal en wettelijk kader om de herlokalisering in België van eerder naar lageloonlanden gedelokaliseerde bedrijven die digitaal gegaan zijn, aan te moedigen, zodat een deel van hun activiteiten opnieuw in ons land plaatsvindt en rechtstreekse en (vooral) onrechtstreekse banen op ons grondgebied worden geschapen.” Het fiscaal en wettelijk kader is inderdaad een federale bevoegdheid, maar de herlokalisering behoort de gewesten toe. In deze ene aanbeveling worden de diverse bevoegdheidsniveaus door elkaar gehaspeld.

Ik vind het ook jammer dat er over ethiek, governance en de institutionele aspecten, die wel transversale materies zijn, en waarvan gezegd werd dat ze uitermate belangrijk zijn, pas tijdens de laatste commissievergadering aanbevelingen werden voorgesteld en dat er hier ter zitting nog amendementen worden neergelegd.

De Gemeenschappen en de Gewesten zijn volwassen genoeg om hun eigen beslissingen te nemen. Ik neem een voorbeeld uit Vlaanderen: de Vlaamse Adviesraad voor Innoveren en Ondernemen (VARIO) heeft in november 2018 een advies opgesteld, met als titel ‘Vlaamse Beleidsagenda Artificiële Intelligentie’, met als voornaamste bekommernissen: de bedrijfsadoptie van artificiële intelligentie versnellen en de inclusiviteit garanderen; de overheid maximaal betrekken; zorgen voor een evenwichtige governance-structuur; kritische massa is nodig; zet in op een centrale hub met sterke visibiliteit om te verbinden en internationaal te connecteren; zet in om multidisciplinariteit en ethiek in onderwijs en onderzoek en ontwikkeling.

De Vlaamse regering beslist vandaag overigens over haar 25 pagina’s tellend beleidsplan, dat de titel “Vlaams beleidsplan artificiële intelligentie” draagt.

Ik denk dus dat de Senaat niet aan de Gewesten moet dicteren wat ze al dan niet moeten doen.

Ter attentie van de collega’s van de s.p. -a-fractie moet mij bovendien van het hart dat wij gisteren met de partij Groen de discussie voerden over de “Slim Vlaanderen”-resolutie in het Vlaams Parlement. Die handelde onder meer over artificiële intelligentie en innovatie in de Gewesten. Daarop was sp.a niet aanwezig. Ze heeft, daar waar het echte werk gebeurt, niet meegestemd, maar ze komt hier wel met enige jovialiteit en in het oog van de aanwezige televisiecamera’s een discussie voeren over artificiële intelligentie.

Mme Katia Segers (sp.a). –

Mevrouw Katia Segers (sp.a). – Aangezien ik me niet aangesproken voel door de woorden van de heer Gryffroy, ga ik ook geen persoonlijk feit inroepen.

Vlaanderen is op het vlak van artificiële intelligentie zeer goed bezig. Vlaanderen is echter de wereld niet. De digitale samenleving wordt momenteel beheerst door de GAFA’s van deze wereld. Zij opereren wereldwijd, kennen geen grenzen en houden zich niet aan Vlaamse, Belgische of Europese regeltjes. We kunnen de digitale toekomst enkel tegemoet zien als alle entiteiten in België zich samen met Europa en de rest van de wereld organiseren. Dat beoogde dit informatieverslag te doen: nagaan op welke domeinen we niet alleen willen, maar ook moeten samenwerken. Vlaanderen zal het immers niet alleen kunnen doen.

M. Andries Gryffroy (N‑VA). –

De heer Andries Gryffroy (N‑VA). – Het is natuurlijk jammer dat mevrouw Segers het rapport van VARIO van november 2018 niet heeft gelezen. Daar staat reeds in wat we hier aan het bespreken zijn. Ik zie het nut van dit informatieverslag niet in. Inspireren, sensibiliseren, bewust maken, individuele en collectieve steunverlening voor kennisdiffusie en kennisopbouw, steun voor implementatie op bedrijfsniveau op regionaal en Europees vlak… dat staat allemaal in het rapport van VARIO.

M. Yves Evrard (MR). – Je tiens tout d’abord à remercier l’ensemble des rapporteurs et des collaborateurs avec qui nous avons pu effectuer un travail de fond.

Pour rassurer M. Gryffroy, je précise que l’objectif de ce rapport n’est pas de dicter aux Régions ce qu’elles doivent faire, mais de présenter une vision assez large de cette problématique transversale par excellence. Il appartiendra évidemment à chaque acteur de pouvoir mettre plus ou moins en œuvre différentes propositions formulées dans ce rapport.

Quoi qu’il en soit, en ce qui concerne notre formation politique, le progrès, l’innovation et la modernité sont des moteurs de notre société. C’est évidemment dans ce cadre-là que nous avons cosigné cette demande d’établissement d’un rapport d’information, avec, pour nous, un double objectif.

Le premier objectif est d’appréhender la nature des opportunités et des possibilités induites par le développement de l’intelligence artificielle sous certains aspects, comme le marché du travail, l’enseignement, la formation, l’éthique, la vie privée ou encore la recherche.

Le deuxième objectif est de voir comment optimiser et renforcer les synergies – tant entre les différents niveaux de pouvoir qu’entre les divers acteurs du domaine – afin de répondre de manière ambitieuse à cette transition numérique et technologique.

En effet, l’intelligence artificielle et son binôme, la technologie, sont de formidables atouts pour le développement et l’épanouissement d’une nation, de son économie, de ses entreprises et de ses citoyens. Elles doivent être encouragées, soutenues et valorisées. Cela nécessite d’importants investissements, une coopération efficace entre les acteurs, une inclusion numérique de tous les citoyens, un soutien ambitieux aux entreprises, un enseignement et des formations adaptés.

Un véritable enjeu existe donc, empreint de responsabilité: il nous revient de garder le contrôle sur la technologie et de l’utiliser pour le bien des citoyens. La technologie a pour vocation d’accompagner les citoyens et les travailleurs au quotidien, et non de les remplacer. L’humain reste ainsi au centre de cette transition numérique et technologique.

Ces différents éléments se retrouvent dans le rapport que nous sommes amenés à voter aujourd’hui. Les auditions en commission et le travail mené avec les rapporteurs ont permis d’établir des recommandations pertinentes qui mettent en valeur les actions à mener et appellent à prendre les initiatives nécessaires à un développement positif et ambitieux de l’intelligence artificielle dans notre pays.

Notre groupe a beaucoup œuvré en ce sens, avec la volonté de prendre dès à présent les bonnes décisions pour faire en sorte que demain, le numérique soit une opportunité accessible à tous, dans le respect du bien-être de chacun.

Au-delà de la concrétisation et du développement de notre future stratégie nationale en matière d’intelligence artificielle, AI 4 Belgium, je retiens particulièrement la recommandation qui suggère la mise en place d’un Conseil interfédéral qui analyserait et stimulerait l’impact et les opportunités de l’intelligence artificielle pour notre société et notre économie nationale, dans la continuité de l’actuel dispositif.

II ne s’agit donc pas ici de créer un énième organe ni de multiplier les instances compétentes en matière de numérique et d’intelligence artificielle, ce qui serait évidemment coûteux, mais plutôt d’assurer une permanence, une continuité ainsi qu’une plus grande efficacité dans la stratégie que notre pays s’efforce actuellement de mettre en œuvre.

De même, je me félicite du large consensus qui existe quant à la création d’un Comité d’éthique chargé d’accompagner et d’épauler l’industrie, les autorités et la société dans ce domaine particulièrement délicat. Un cadre légal et éthique stable facilite évidemment l’innovation, en particulier dans un contexte qui repose sur un compromis entre avantages collectifs et contraintes individuelles.

II nous semble néanmoins tout aussi important que ces principes éthiques ne soient pas le résultat de décisions prises uniquement à l’échelon belge. Ces règles et normes doivent être développées aux niveaux européen et international, afin d’éviter un dumping éthique qui nous serait, in fine, défavorable et qui aurait évidemment des conséquences négatives sur nos entreprises.

De heer Yves Evrard (MR). –

J’insiste donc également sur la nécessité et l’importance de garantir une sécurité juridique et une cohérence du droit en la matière, à l’échelon tant national qu’européen. Le cadre juridique applicable doit être efficace et adapté aux réalités du monde qui nous entoure.

À cet effet, je salue la recommandation qui invite la Commission européenne à procéder à une réévaluation régulière du cadre juridique et réglementaire applicable en matière d’intelligence artificielle, à commencer par celui de la responsabilité juridique. Il convient effectivement que ce cadre soit en adéquation avec les valeurs fondamentales de l’Union européenne.

Parmi ces valeurs, et cela a été souligné par M. Lacroix, la protection de la vie privée constitue une base, une condition sine qua non, pour assurer la confiance des citoyens dans les nouvelles technologies.

Par ailleurs, nous devons soutenir pleinement nos entreprises en leur donnant les moyens de concrétiser et de développer leurs idées innovantes. C’est pourquoi il nous paraît essentiel de faire en sorte que nos start-ups numériques aient accès, en Belgique, à des financements leur permettant non seulement de lancer leurs activités mais également d’assurer leur développement structurel et géographique. Il est évident que leur déploiement et leur compétitivité dépendent aussi de la modernisation des outils numériques dont ils disposent et des compétences de leurs travailleurs. Cette dernière condition, essentielle, constitue par ailleurs un point majeur, sur lequel nous avons insisté à de multiples reprises dans notre rapport. La nature des compétences qui seront, dès demain, nécessaires sur le marché du travail évolue inévitablement en fonction de la robotisation et de la présence de plus en plus marquée et généralisée de l’intelligence artificielle.

La robotisation du travail modifie et continuera à modifier la nature des tâches qui constituent un emploi. Il ne faut pas, pour autant, agiter le drapeau de la peur mais il est essentiel de mener une réflexion sur l’enseignement de demain et sur les compétences que celui-ci doit inculquer à nos enfants. J’entends par là que nous devons davantage nous concentrer sur les compétences non techniques, celles dites du XXIe siècle, comme la créativité, l’esprit d’entreprise, le management, la collaboration ou encore la numératie.

Je me réjouis de constater qu’un large consensus existe entre les rapporteurs quant aux questions relatives à l’enseignement et à la formation. C’est vraiment un point essentiel. Il est extrêmement important d’instaurer un droit universel à l’apprentissage qui donnerait à chacun la possibilité de développer ses compétences tout au long de la vie.

Last but not least, il est inutile de rappeler l’importance du rôle des organismes de recherche dans le développement de l’intelligence artificielle.

Le travail que nous avons mené est essentiel et s’inscrit dans une dynamique en faveur du développement de l’intelligence artificielle et du numérique. De nombreuses initiatives sont en effet prises à tous niveaux pour tirer parti de cette importante transition, dans le respect des valeurs et des intérêts de chacun. Qu’elles soient privées, locales, régionales, fédérales, européennes, toutes ces initiatives visent à faire de l’intelligence artificielle le moteur du progrès technologique, qui constitue, nous en sommes intimement convaincus, une des clés du progrès social.

Ce rapport dresse un portrait qui révèle des enjeux importants pour notre société. Nous y avons ajouté de nombreuses pistes d’amélioration par le biais de nos recommandations et je souhaite que notre travail puisse inspirer les gouvernements de notre pays. Je souhaite également que chaque citoyen, quel que soit son statut ou son ambition, ait pleinement conscience des énormes opportunités qui s’offrent à nous et qui sont à saisir dans le domaine de la numérisation et des nouvelles technologies, des enjeux qu’ils représentent pour notre société et de l’urgence avec laquelle il faut agir.

À cet égard, je suis heureux de constater que les ministres Philippe De Backer et Alexander De Croo ont récemment posé le premier jalon d’une stratégie officielle et ambitieuse pour la Belgique en matière d’intelligence artificielle. J’espère que les prochains gouvernements sauront concrétiser et poursuivre ensemble cette stratégie.

Enfin, en tant que rapporteur de ce texte, je tiens une nouvelle fois à remercier l’ensemble des collaborateurs qui ont travaillé à l’élaboration de ce rapport. Les recommandations auxquelles nous avons abouti sont le fruit de discussions constructives, qui ont fait l’objet de différents compromis, et je souhaite que cette manière de travailler puisse contribuer à construire un avenir meilleur pour la Belgique.

 

Mme Katia Segers (sp.a). –

Mevrouw Katia Segers (sp.a). – Ik wil de 25 experts die we hebben gehoord, onze medewerkers, de diensten van de Senaat en de rapporteurs, de heren Evrard en Lacroix en mevrouw Grouwels, bedanken voor de bijzonder fijne en intense samenwerking. Over de partijgrenzen heen hebben we een mooi en belangrijk informatieverslag uitgewerkt.

Artificiële intelligentie en de slimme samenleving zijn geen toekomstmuziek, maar de realiteit. Onze samenleving wordt slimmer. Een paar jaren geleden moesten we ruim op tijd vertrekken om ergens op tijd te zijn; nu kunnen we op Google Maps berekenen hoelang onze autorit zal duren.

Dat is een zeer concreet aspect, maar artificiële intelligentie beheerst alle aspecten van ons leven, en dat zal in de toekomst enkel maar toenemen. Dat biedt vooral kansen. Ons informatieverslag is vertrokken vanuit een positieve ingesteldheid over de kansen die de slimme samenleving biedt. Er zijn echter ook risico’s. We moeten dan ook vooruitzien. Dat is niet altijd even makkelijk wanneer we worden geconfronteerd met een evolutie die zo snel gaat. De technologische ontwikkelingen gaan sneller dan we vaak denken.

We moeten grondig nadenken over de verhouding tussen ons, mensen, en de machine. Bij de bevolking leeft vaak de angst dat de machine ons leven zal overnemen en eventueel de mens zou kunnen vernietigen. Net omdat we denken dat de impact van de slimme samenleving op elk van ons en op elk domein van ons leven zo ingrijpend is, is het belangrijk dat we de burgers in het verhaal meenemen. Om die reden hebben we heel wat aanbevelingen geformuleerd die allen vertrekken vanuit een heel brede burgerparticipatie. We moeten een draagvlak creëren voor artificiële intelligentie. Dat betekent dat we burgers bewust moeten maken van de talrijke nieuwe opportuniteiten, maar tevens van de risico’s op het vlak van privacy, cybersecurity en cybercriminaliteit.

Hoewel we tevreden mogen zijn over wat vandaag voorligt, moeten we beseffen dat ons werk nog niet af is.

 

Omdat de ontwikkeling van artificiële intelligentie zo snel gaat, moeten we de evolutie jaar na jaar volgen. Nieuwe uitdagingen zullen er altijd zijn. Het werk is vandaag onaf en zal morgen verouderd zijn. We moeten ons er constant over buigen. En dat moeten we vooral samen doen, samen met alle entiteiten van ons land, ook de federale overheid, maar ook op Europees niveau. Het werk zal altijd “ongoing” zijn.

De beide collega’s voor mij hebben al heel veel gezegd, ik wil de focus op een paar zaken leggen.

Omdat dit werk zo snel gedateerd zal zijn, was het voor mij persoonlijk en voor mijn fractie essentieel te vertrekken vanuit een reeks leidende principes, vanuit waarden, normen en ethische principes. Die moeten altijd de leidraad blijven, het uitgangspunt voor alle beslissingen, besluitvorming, wetgeving en evoluties rond artificiële intelligentie.

We hechten heel veel belang aan human-centered artificial intelligence. De mens moet altijd voorop staan. Machines kunnen beter worden door van mensen te leren, maar we moeten ook streven naar een optimale effectieve mens-robotrelatie. We willen dat artificiële intelligentie altijd ten dienste staat van de mens en niet andersom. Daarom zijn die leidende principes zo belangrijk en ik wil ze nog eens herhalen: voorzichtigheid, waakzaamheid, loyaliteit, betrouwbaarheid, verantwoording en transparantie, verantwoordelijkheid, begrensde autonomie, menselijkheid, menselijke integriteit en afweging tussen het individuele en het collectieve belang.

Concreet betekent dat dat de grondrechten en in het bijzonder de menselijke waardigheid en vrijheid en de persoonlijke levenssfeer aan de basis moeten liggen en het uitgangspunt moeten zijn van alle acties en wetgeving met betrekking tot artificiële intelligentie. Bij de ontwikkeling van artificiële intelligentie en meer bepaald de algoritmes dient transparantie voorop te staan. Dat betekent dat we weten wie in het systeem heeft geïnvesteerd, wat de aanzet ertoe was, wie het heeft uitgewerkt enzovoort. Maar het betekent ook dat er rekenschap wordt afgelegd over wat wordt geproduceerd, dat er aansprakelijkheid is en dat, als het nodig blijkt te zijn, aansprakelijke personen verantwoording afleggen over de gevolgen.

Die transparantie is bovendien nodig om een draagvlak te creëren bij de gebruiker, bij de burger. Daar tegenover staat dat we, naast de ontwikkeling van technische vaardigheden op het vlak van digitalisering, ook ons sociaal en ethisch bewustzijn moeten aanwakkeren via een sterk waarden- en normenkader om te voorkomen dat artificiële intelligentie ontspoort en tegen de mensen kan worden gebruikt.

Daaruit vloeit voort dat er in het debat over het gebruik van artificiële intelligentie plaats moet zijn voor burgerparticipatie. Tijdens de hoorzittingen hebben we veelvuldig van AI‑onderzoekers gehoord dat burgerparticipatie de beste garantie biedt om te vermijden dat technologische vooruitgang en innovatie worden gefnuikt. Wanneer mensen weten hoe een AI‑systeem in elkaar steekt of hoe een algoritme functioneert, verdwijnt de irrationele angst voor het onbekende.

Daarin zien we uiteraard ook een heel belangrijke rol voor het onderwijs weggelegd. Via het onderwijs moeten we kinderen al op heel jonge leeftijd bekend maken met hoe machines en computers functioneren, eerst spelenderwijs en vanaf de lagere school ook met een echte codeeropleiding.

 

Vandaag leveren we jongeren – en er zitten er hier momenteel heel veel op de publiekstribune – diploma’s af, in de letteren, in de economie, enzovoort. Maar de jobs die jongeren binnen twintig jaar gaan hebben bestaan vandaag nog niet. Wij gaan in het onderwijs dus heel hard moeten vertrekken vanuit competenties, eerder dan vanuit diploma’s. Die competenties zullen deels dezelfde zijn als vandaag, namelijk leren lezen, schrijven en rekenen, maar we gaan ook andere competenties moeten ontwikkelen. Behalve inzetten op STEM – de scholen zijn enorm bezig met de nadruk te leggen op alles wat met science, technology, engineering en mathematics te maken heeft, waar wij vooral meisjes nodig hebben, omdat veel te weinig meisjes vandaag voor STEM kiezen. STEM is echter niet genoeg. Wij moeten ook inzetten op wat wetenschappers “the 21st century skills” noemen, competenties voor de 21ste eeuw, ook wel “soft skills” genoemd. Creativiteit en innovatie zijn zaken die wij ook in het onderwijs moeten aanleren. Wij hebben elk talent nodig, en elke jongere heeft talent, dat we moeten ontwikkelen. Inzetten op die competenties wordt fundamenteel voor ons onderwijs. Ik wil dieper ingaan op de aspecten privacy, cybersecurity en cybercriminaliteit. De federale overheid en de deelstaten kunnen daarin een prominente rol spelen. Enerzijds door ook in het onderwijs burgers te wijzen op het belang van privacy, anderzijds door technische bijstand te bieden aan burgers en bedrijven inzake gegevensbescherming. Dat impliceert dat we onze gegevensbeschermingsautoriteit verder moeten uitbouwen, maar dat we ook een beleid van open data stimuleren, en de toegang tot geanonimiseerde gegevens beter beveiligen. Op Europees niveau moeten we een slimme regulering inzake cyberveiligheid uitwerken, die betrekking heeft op een netwerk- en infrastructuurbeveiliging. Ook in België dienen meer middelen dan vandaag in cybersecurity te worden geïnvesteerd, aangezien cybersecurity van strategisch belang is voor de economie en de samenleving. Dat geldt voor zowel de overheid, het onderwijs de onderzoeksinstituten, maar ook het bedrijfsleven. In eerste instantie moet de cybersecurity bij de militaire diensten, de politiediensten en de inlichtingendiensten versterkt en ontwikkeld worden om de bescherming van de staat, de burgers, de ondernemingen en de infrastructuren te waarborgen. Gespecialiseerde profielen met de juiste kwalificaties moeten worden aangetrokken. Hun verloning en arbeidsvoorwaarden moeten geoptimaliseerd worden zodat met de privésector kan worden geconcurreerd. Wij zijn voorstander van een wettelijk kader voor cyberdefensie, dat de internetproviders verplicht om mee te werken aan gerechtelijke onderzoeken en om de toegang tot activiteiten op het dark web te bemoeilijken, maar ook van een regelgeving inzake ethisch hacken. Daarnaast bevelen wij aan om de cybersecurity coalition, waarin cyberexperts uit de academische wereld, de overheidsdiensten en de privéondernemingen hun krachten bundelen met het oog op de strijd tegen cybercriminaliteit, te versterken en te officialiseren, met name door hun ervaringen met elkaar te delen, de ondernemingen en de bevolking bewust te maken van de problematiek, en door aanbevelingen te formuleren met het oog op de uitwerking van een efficiënt beleid op dat terrein. Dit dient gepaard te gaan met een uitbreiding van de federale politie die met de strijd tegen cybercriminaliteit belast is, een sensibilisering van de lokale politie inzake de problematiek zodat de drempel om aangifte te doen verlaagd wordt voor burgers die slachtoffer worden van cybercriminaliteit. Dat vraagt een engagement om de nodige expertise te blijven ontwikkelen in België. Daarom bevelen wij de federale overheid en de deelstaten aan om meer samen te werken op het vlak van onderzoeksbeleid, good practices en wetenschappelijke projecten.

 

In het federale België hebben de federale overheid en de deelstaten verantwoordelijkheid inzake de ontwikkeling van artificiële intelligentie. Zij dienen een ethische code voor kennisinstellingen te ontwikkelen naar analogie met de Barcelona-principes in afwachting van een regulerend kader op Europees niveau. Hierbij is het ook raadzaam dat zij elkaar op regelmatige basis ontmoeten en dat zij strategieën ontwikkelen inzake de domeinen en niches waarin ons land wereldwijd een voortrekkersrol kan spelen, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. De volgende cruciale vragen zijn altijd de leidraad.: welke problemen lossen A.I. -systemen op? Welke problemen lossen ze niet op? Welke nieuwe problemen creëren deze systemen? Op basis van die strategie kunnen we samen een ambitieus, fundamenteel en toegepast A.I. -onderzoeksprogramma ontwikkelen, via de zogenaamde quadruple helix, dat wil zeggen: een samenwerking tussen overheid, industrie, universiteiten en burgers. Ik was ook blij om te zien dat in het Vlaams actieplan die quadruple helix het uitgangspunt is. Met dien verstande dat we de toekenning van subsidies aan R&D‑bedrijven laten afhangen van de naleving van diezelfde ethische richtlijnen. Daartegenover staat dat we voor onze start-ups en ondernemingen een absoluut gunstig onderzoeksklimaat moeten creëren door in samenspraak met de betrokken sectoren een wettelijk kader voor experimenteel onderzoek te ontwikkelen, zowel binnen de industrie als in kennisinstellingen, om op die manier de ontwikkeling en het gebruik van zogenaamde regulatory sandboxes in België voort te zetten en aan te moedigen. Ook moeten we meer investeren in fundamenteel en toegepast onderzoek op het gebied van digitalisering, robotica en artificiële intelligentie, via specifieke investeringsfondsen of publiek-private partnerschappen, of als onderdeel van een nationaal plan voor strategische investeringen. Ten derde door een geharmoniseerde omgeving voor de toegang, het delen en het gebruik van data te ontwikkelen die, met bescherming van de privacy, nuttig is voor onderzoek en innovatie. Toegang tot open data is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van A.I.. Ten slotte wil ik nogmaals de aandacht vestigen op het belang van die quadruple helix, het stimuleren van co-creatie en aldus een draagvlak creëren bij de bevolking, bijvoorbeeld door proeftuinen op te zetten, waarin drie types van ontwikkelaars, politici, experten, burgers- in samenspraak projecten ontwikkelen inzake A.I.. Ik wil mijn tevredenheid uitdrukken over het voorliggende resultaat, waarvan ik hoop dat het straks goedgekeurd wordt. Ik dank iedereen die het afgelopen jaar heel hard heeft gewerkt aan dit verslag.

 

Lege beurt

Mme Brigitte Grouwels (CD&V). –

Mevrouw Brigitte Grouwels (CD&V). – Platformen die buren met elkaar in contact brengen, die helpen een kinderoppas te vinden, platformen zoals Airbnb, Uber, robots in fabrieken, robots die in ziekenhuizen operaties uitvoeren, artificiële intelligentie die diagnoses stelt bij ziekte, slimme meters voor water en elektriciteit, domotica waarmee men de oven op afstand kan aanzetten om de kip te braden zodat ze klaar is als men thuiskomt, digitaal speelgoed, zelfrijdende auto’s, gezelschapsrobots voor ouderen die ook zorgen voor het toedienen van de pilletjes, autonome artificiële intelligentie die beter schaakt dan de wereldkampioen, die het in een pleitwedstrijd haalt van de beste jurist, … Elke dag zijn er nieuwe toepassingen van artificiële intelligentie te lezen in de pers en ze zijn maar het topje van de ijsberg. De digitalisering van onze samenleving is een feit. Vandaag worden we wereldwijd geconfronteerd met belangrijke omwentelingen waar we eigenlijk nog niet goed op voorbereid zijn. Die omwentelingen zullen nochtans een diepgaander impact hebben op ons leven dan we vandaag beseffen. De grondslagen ervan werden al meer dan een eeuw geleden gelegd, maar echte vooruitgang werd pas geboekt toen in de jaren vijftig de transistor werd uitgevonden. Door de globalisering, die het worldwide web met zich meebracht, evolueerde de snelheid waarmee gegevens worden vergaard en rondgestuurd. De laatste decennia is er ook een duidelijk waarneembare evolutie aan de gang in de software, meer specifiek in de artificiële intelligentie. Die software wordt steeds slimmer, doordat computers steeds krachtiger worden en de beschikbare data toenemen. Net zoals computers alomtegenwoordig zijn, zal ook artificiële intelligentie overal aanwezig zijn.

Deze digitale omwenteling biedt enorm veel kansen, maar roept tegelijkertijd fundamentele vragen op. Hoe ontwikkelen wij een technologie die geschikt is voor een beoogd doel ten dienste van het menselijke welzijn? Hoe beschermen wij de universele waarden van gelijkheid, waardigheid, solidariteit en vrijheid in een maatschappij waarin robotica en artificiële intelligentie alomtegenwoordig zijn? Wij willen dat elk product dat op de markt wordt gebracht aan die principes voldoet. Dat impliceert de naleving van ethische regels vanaf de ontwerpfase van producten. Die exponentiële technologische groei dwingt ons dus antwoorden te zoeken op een hele reeks uitdagingen.

In de eerste plaats is er de juridische uitdaging. Welk regelgevend kader stellen wij op het vlak van aansprakelijkheid en financiering op?

Ten tweede is er de ethische uitdaging: welke maatschappij willen wij? Op basis van welke waarden? Welke ethische keuzes moeten wij maken en waarom? Gisteren ontmoette ik nog een jongeman, een filosoof, die aan Solvay Brussels School ging studeren. Over de ethische uitdagingen wordt vandaag in Solvay Brussels School, en ik vermoed ook in andere universiteiten, nagedacht door filosofen. We moeten die ethische keuzes echt maken en er serieus over nadenken.

Ten derde is er natuurlijk de democratische uitdaging. Hoe zorgen wij ervoor dat de burgers voldoende weten waaruit technologieën, slimme systemen en algoritmen bestaan en hoe zij werken?

 

Tot slot moeten we ook de uitdagingen inzake arbeidsmarkt, fiscaliteit en onderwijs en vorming aangaan. Fons Leroy, de topman van de VDAB, zei in december 2018 in een interview: “Ik heb thuis enkele tijdschriften liggen: één van de jaren zestig, één van de jaren negentig en één van na het millennium. Er waren telkens evoluties aan de gang die te maken hadden met de robotisering en de invoering van het Internet. Elke cover voorspelde hetzelfde: het Einde van het Werken! Niets is minder waar, want er zijn nog nooit zoveel mensen aan het werk geweest. Dat doembeeld over digitalisering moeten we dus nuanceren.”

De automatisering van taken en beroepen biedt wel een historische kans om de routinematige aspecten van de menselijke arbeid te beperken. Dat maakt het mogelijk om vaardigheden die eigen zijn aan de mens beter en diepgaander te gaan ontwikkelen. Mens en robot kunnen en moeten complementair zijn. Een OESO‑studie uit maart 2018 raamt het aantal beroepen dat in de toekomst geautomatiseerd kan worden op 14 procent. Dat is lager dan wat men in het algemeen zou denken.

Twee andere processen zullen steeds belangrijker worden: de overgang van routinematige taken naar niet-routinematige taken en de overgang van taken die niet op ICT zijn gebaseerd naar ICT‑ondersteunende taken, zoals de autobouwer die zelf geen schroeven meer zal vastdraaien, maar een robot zal aansturen die deze taak verricht.

Het is evident dat onderwijs en opleidingen een zeer belangrijke rol zullen spelen in deze overgang. De vraag naar mensen die over “harde” kennis beschikken, die de zojuist aangehaalde “21th century-skills” meester zijn en die beide vaardigheden kunnen combineren, zal in de toekomst zeer groot worden. De vaardigheden van de 21ste eeuw zijn bijvoorbeeld: innoverend denken, diep analytisch denken, probleemoplossend denken, communicatievaardigheden, numeracy skills, soft skills, enzovoort.

De fundamentele denkoefening over het competentiegericht onderwijs van morgen dient meer dan vandaag te gebeuren in nauw overleg met het beroepenveld en het middenveld. Het verder doortrekken van het duaal leren kan hierbij de beste keuze zijn, maar ook stages in bedrijven kunnen jongeren heel veel meerwaarde bieden. Er gaapt immers een te grote kloof tussen de leefwereld van de jongeren en het bedrijfsleven. Daarom zou het bedrijf reeds veel vroeger in de opleiding geïntroduceerd moeten worden, opdat de jongeren veel sneller in contact zouden kunnen komen met de bezorgdheden binnen een bedrijf of beroep, en met de uitdagingen in de maatschappij, zodat zij daarover kunnen nadenken.

In het verslag breken we ook een lans voor extra aandacht aan meisjes in de opleidingen die jongeren op deze uitdagingen moeten voorbereiden. Het is evident dat meisjes, die de helft van de samenleving uitmaken, zeker moeten mee zijn in de revolutie van de artificiële intelligentie. Wij denken dat niet enkel omdat zij goede ingenieurs kunnen zijn of omdat zij een rol te spelen hebben in dit soort van beroepen, maar gewoon omdat elke burger mee moet zijn in deze revolutie.

Vandaag zijn er uiteraard al heel wat mensen aan het werk. Bijgevolg dienen ook werknemers door middel van opleiding of bijscholing op de werkvloer geheroriënteerd te kunnen worden. Door de digitale transformatie zal immers de nood aan opleidingen voor werknemers in de bedrijven stijgen.

 

Die nood zal natuurlijk ook aanwezig zijn voor mensen die hun werk verliezen. Werkzoekenden moeten opnieuw een job kunnen vinden via beroepsopleidingen van korte duur die op de arbeidsmarkt erkend worden. Die technische beroepsopleidingen moeten gepaard gaan met het versterken van soft skills en andere vaardigheden.

De digitalisering zal het onderwijs dwingen om eindelijk de stap naar levenslang leren te zetten. Het idee dat we met ons diploma voor de rest van ons leven als werknemer en burger rustig kunnen blijven functioneren, zal volledig worden ondergraven. Levenslang leren zal een financiële en sterke individuele en professionele organisatie vergen. Er moet over worden gewaakt dat niet alleen de grote, maar ook de kleine bedrijven hierin mee kunnen. Zowel de overheid als het bedrijfsleven dienen dat ter harte te nemen. Kortom, levenslang leren moet een universeel recht worden.

Naast de talrijke uitdagingen en opportuniteiten moeten we ook waakzaam zijn voor de mogelijke risico’s die met artificiële intelligentie gepaard gaan. Het is evident dat het ethische, juridische en fiscale kader best op Europees niveau wordt uitgebouwd. Dat neemt niet weg dat ook ons land een gepast kader moet uitwerken.

Om de impact en de mogelijkheden van artificiële intelligentie voor onze samenleving en onze economie permanent te analyseren en te stimuleren bevelen we in het informatieverslag de oprichting aan van een interfederale raad inzake artificiële intelligentie, met vertegenwoordiging van de federale overheid, de deelstaten, het bedrijfsleven en de academische wereld. Collega’s van de N‑VA, dat doet uiteraard geen enkele afbreuk aan de bevoegdheden van de onderscheiden beleidsniveaus. Binnen die raad moet een ethisch comité worden opgericht dat onze industrie, onze overheden en onze maatschappij kan begeleiden in ethische en regelgevende kwesties en dat de ethische richtlijnen inzake artificiële intelligentie die op Europees niveau worden vastgelegd kan voeden. Hierbij is het voor ons duidelijk dat de machine te allen tijde ondergeschikt moet zijn aan de mens. De machine moet en zal altijd ten dienste van de mens staan.

We blijven pleiten om open data en nieuwe toepassingen mogelijk te maken en te stimuleren. Er is echter nood aan een betere versleuteling van onze data en een betere bescherming van onze persoonsgegevens. Om misbruik inzake privacy en cybersecurity te voorkomen moet er een tandje worden bijgestoken. Ook met het oog op de nationale veiligheidsstrategie moet de cybersecurity worden versterkt. Een inschatting van onze kwetsbaarheid is nodig om de onschendbaarheid van onze databanken te waarborgen. Ook de cybersecurity bij de militaire diensten, de politiediensten en de inlichtingendiensten moet worden versterkt en verder worden ontwikkeld om de bescherming van de Staat, de burgers, de ondernemingen en de infrastructuur van onze samenleving te waarborgen. Gespecialiseerde profielen met de juiste kwalificaties zijn daarvoor nodig. Ook op dat punt is het belangrijk dat op Europees niveau een slimme regulering inzake cybersecurity wordt uitgewerkt, die betrekking heeft op de netwerk- en infrastructuurbeveiliging. Er moet een veiligheidskader worden aangereikt dat aan het internet der dingen is aangepast.

Onderzoek en ontwikkeling blijft een bijzonder aandachtspunt. We beseffen dat een niet zo groot land als het onze niet in alles kan excelleren. In bepaalde niches, zoals gezondheidszorg, staan we wel sterk. Daar zijn robots nu reeds de realiteit. We moeten die positie behouden en versterken. Er zijn dus nog meer investeringen nodig in onderzoek en ontwikkeling.

 

Onze fractie is ervan overtuigd dat de mogelijkheden en uitdagingen van artificiële intelligentie op korte termijn veel hoger op de politieke agenda moeten komen en we denken dat dit informatieverslag daartoe een – weliswaar bescheiden – bijdrage levert.

Ik ben blij dat ik als corapporteur aan dit verslag heb kunnen meewerken. Zoals de collega’s, kijk ook ik terug op een zeer boeiende periode met heel veel leerrijke hoorzittingen, een zeer goede samenwerking met de andere rapporteurs, de collega’s Lacroix, Evrard en Segers, en een excellente omkadering door de diensten van de Senaat en onze naaste medewerkers. We danken hen daarvoor oprecht.

Het doel van dit informatieverslag was te onderzoeken op welke manier de federale staat en de deelstaten, maar ook de burgers en de bedrijven het potentieel van de “slimme samenleving” ten volle kunnen benutten, een degelijk antwoord te bieden op de uitdagingen waarmee dit gepaard gaat en de waakzaamheid voor de risico’s te verhogen. Voor ons is het duidelijk: samenwerking op Belgisch niveau – in tegenstelling tot de collega’s van de N‑VA hebben wij er geen probleem mee dat woord uit te spreken, want voor ons betekent België ook de deelstaten, niet alleen het federale niveau – en op Europees niveau is meer dan een must, meer dan een duidelijke aanbeveling. Met dit verslag tonen we hier in de Senaat dat we dit kunnen, over de grenzen van partijen en deelstaten heen. Als we echt snel goede resultaten willen boeken, moet er meer in deze zin worden gewerkt.

M. François Desquesnes (cdH). – Je tiens d’abord à remercier les auteurs de la demande d’établissement de ce rapport d’information ainsi que tous les collègues rapporteurs, à savoir M. Lacroix, Mmes Grouwels et Segers, et M. Evrard. Ils ont accompli un travail de qualité et d’une portée très large. Je salue aussi l’ouverture d’esprit dont ils ont fait preuve en nous permettant de déposer des amendements au terme des discussions en commission alors que nous ne faisions pas partie du groupe des rapporteurs. Nous tenions à souligner l’état d’esprit positif qui a présidé à l’établissement de ce rapport.

Dans son histoire, l’humanité a connu plusieurs révolutions majeures. La première fut sans doute la sédentarisation de l’agriculture, la seconde la découverte de l’écriture et la conservation du savoir, la troisième révolution correspond à la diffusion des connaissances par le biais de l’imprimerie et, enfin, la quatrième révolution est celle des Temps modernes, à savoir la révolution industrielle. Aujourd’hui, c’est à une nouvelle révolution que nous assistons, à savoir la révolution générée par l’intelligence artificielle et par Internet. Elle modifie fondamentalement notre façon de vivre et d’évoluer. Par nature, toute révolution comporte des risques, mais elle offre aussi des opportunités. La révolution à laquelle nous assistons et qui influe sur notre quotidien n’échappe pas à la règle. C’est pourquoi il faut analyser les enjeux de manière approfondie et voir comment on peut y faire face, tant au niveau belge qu’aux niveaux européen et international.

En effet, la révolution en cours bouleverse notre façon de vivre et de fonctionner et requiert dès lors que nous nous adaptions. Nous devons aussi développer notre capacité à anticiper les changements et les dérives, comme le montre la révolution industrielle. Celle-ci a amélioré sensiblement la qualité de vie et la longévité mais le revers est qu’elle recèle aussi, si on ne la maîtrise pas, une menace pour l’humanité. Les débats climatiques en cours le montrent à suffisance. À mon sens, la révolution liée à l’intelligence artificielle obéit à la même logique. À cet égard, le rapport du Sénat peut apporter modestement sa pierre à l’édifice en identifiant les opportunités et les menaces de cette révolution.

De heer François Desquesnes (cdH). –

Au terme des discussions en commission, nous avions déposé six amendements. Ce matin encore, nous avons pu en discuter avec les rapporteurs, à la suite de quoi nous avons retiré les cinq premiers amendements. Nous avons maintenu notre sixième amendement et en avons redéposé quatre, conjointement avec les rapporteurs.

Ainsi, les amendements no 1 à 5 sont supprimés. L’amendement no 6 est donc maintenu et vise à prendre en compte la dimension environnementale de l’intelligence artificielle. Il m’est revenu que les rapporteurs ne souhaitaient pas aborder cet aspect puisqu’il faisait l’objet de débats importants à la Chambre. Il n’en reste pas moins que pour le cdH, la dimension environnementale est capitale. J’illustrerai, par quelques exemples, l’incidence environnementale de l’économie numérique.

 

Même si elle est dématérialisée dans l’usage quotidien, l’économie numérique nécessite, en deuxième ligne, d’importants moyens, d’abord en énergie, mais aussi en lieux de stockage et en utilisation de matériaux, notamment les terres rares, dont l’exploitation dans certains pays pose problème.

Nous souhaitons également que le développement de l’intelligence artificielle serve l’environnement. Elle propose des outils intéressants. Je pense notamment à l’implémentation de l’écoconduite sur les futures voitures autonomes.

Concernant le chapitre «Enseignement et formation», nous estimons qu’il convient de promouvoir un usage aussi rationnel que possible au regard de l’impact environnemental des nouvelles technologies. Nous stockons tous des données dans des applications et des boîtes courriel; un usage attentif et cohérent permet de réaliser de substantielles économies d’énergie.

Nous souhaitons enfin augmenter le taux de recyclage des matériaux qui permettent aux outils et aux réseaux de fonctionner. Telle est la justification de l’amendement no 6.

Mes collègues et moi avons donc apporté certaines améliorations au texte.

L’amendement no 1 concerne le cadre général du développement de l’intelligence artificielle. Il nous semblait utile, nonobstant les risques, d’en souligner les côtés positifs: au-delà de la prudence, de la vigilance, de la loyauté, de la fiabilité, il faut aussi rappeler les enjeux en matière de liberté, de vie privée, d’intégrité environnementale et d’accessibilité, tout cela dans un objectif général de prospérité partagée et de bénéfice sociétal.

 

L’amendement no 7 concerne le chapitre 3, relatif à l’enseignement et à la formation. Il propose de remplacer la première phrase du point 2 par ce qui suit: «D’investir à court terme dans les formations scientifiques mathématiques et d’ingénierie STIM et d’initier de manière ludique le codage dès le plus jeune âge et d’en organiser l’apprentissage dès le primaire».

La nuance que nous avons voulu apporter au travers de cet amendement réside dans la volonté d’enseigner cette matière non pas comme un cours, dès la maternelle, mais d’en assurer une approche progressive, d’abord de manière ludique puis, une fois que les savoirs de base sont acquis, en développant un apprentissage dès la fin de l’enseignement primaire, s’agissant du codage.

Pour ce qui est de l’amendement no 8, il s’agit davantage d’une réécriture du texte pour bien repréciser que le rôle des pouvoirs publics est de réguler ce phénomène en plein développement.

Enfin, pour l’amendement no 9, la volonté des rapporteurs était de mettre en exergue la nécessité d’une transparence, qui doit aller de pair avec le respect du principe de proportionnalité. En effet, les algorithmes constituent désormais le savoir-faire d’une entreprise; elle ne peut dévoiler publiquement et intégralement leur contenu, sous peine d’être soumise à une concurrence déloyale. Peut-on exiger d’un fabricant de produits alimentaires d’en révéler les recettes? Non. On lui demande en revanche de connaître les ingrédients, afin que le consommateur soit correctement informé. Nous tenions à apporter cette nuance importante.

Voilà qui conclut l’explication des amendements que nous avons déposés. Je rappelle donc que nous avons cosigné les amendements no 7 à 10 avec les rapporteurs.

Bien entendu, notre groupe approuvera ce rapport d’information et je tiens encore une fois à saluer la qualité du travail des rapporteurs et des collaborateurs.

 

Mme Olga Zrihen (PS). – Chers collègues, j’ai eu le privilège de suivre en partie les auditions d’experts en commission dans le cadre de ce rapport.

Il est clair que, vu mon parcours professionnel mais aussi mon engagement dans les commissions de la Fédération Wallonie-Bruxelles, la thématique de l’enseignement et de la formation m’a tout particulièrement intéressée.

Dans le secteur de l’intelligence numérique, on ne parlera plus désormais de formation initiale ou continue, mais bien d’apprentissage tout au long de la vie. C’est d’ailleurs l’objectif que nous allons devoir atteindre rapidement afin que cette révolution numérique intelligente soit vraiment inclusive.

Contrairement à ce que laissent entendre certaines idées reçues, les compétences numériques des jeunes sont moins développées qu’on le pense généralement. Croire que les jeunes sont des natifs du numérique est une erreur. Ils ne possèdent en fait qu’une infime partie des connaissances numériques. Cela se limite souvent à la simple utilisation des technologies de l’information et de la communication. À ce stade, les jeunes ne sont en fait que de simples consommateurs d’outils numériques, comme la plupart d’entre nous, d’ailleurs.

Derrière le numérique, il y a évidemment tout le volet « informatique ».

L’informatique ne se résume pas, comme on le pense généralement, à la maîtrise d’un traitement de texte, d’un tableur ou d’un moteur de recherche. Si ces compétences sont utiles à chacun et chacune d’entre nous, les experts auditionnés pensent néanmoins qu’il est plus important de comprendre les principes fondamentaux, communs à la conception de tous ces outils. C’est ce qu’on appelle la pensée informatique.

Les experts que nous avons entendus dans le domaine de l’éducation se rejoignent pour dire que former les élèves à la pensée informatique, c’est leur ouvrir de nouvelles perspectives. C’est une nécessité intrinsèque. C’est faire d’eux des citoyens responsables, capables d’avoir un avis averti sur la conception, l’utilisation et la finalité des outils informatiques qui nous entourent, et surtout d’en comprendre les mécanismes internes. Pour ne citer qu’un exemple, avoir des notions sur le fonctionnement des réseaux éveille aux questions de la vie privée et de la sécurité des données qui y transitent, ainsi que de l’impact que cela peut avoir sur les individus, étant donné que tout devient public.

Former les élèves à la pensée informatique, c’est aussi exercer la logique, la rigueur, l’expérimentation, l’analyse de problèmes complexes, mais c’est également les rendre attentifs aux conséquences. Cela vient donc faire écho à ces compétences transversales utiles dans de nombreuses disciplines.

Le développement des compétences du 21e siècle telles que préconisées par l’OCDE, qui sont des compétences à la fois techniques (comme le codage) et non techniques (comme la créativité), doit être intégré dans les programmes d’éducation.

J’en viens à présent à la formation, qui, faut-il le dire, concerne directement le monde du travail.

Les évolutions à venir dans le monde du travail sont telles que la formation ne peut plus se concevoir uniquement comme la préparation à un métier ou à une activité connus d’avance ou qu’il serait possible de déterminer.

L’école et les formations à venir devront nous accompagner dans la construction d’une complémentarité capacitante avec les machines. En d’autres termes, l’humain sera donc toujours nécessaire à côté des dispositifs techniques, mais cet humain doit être en capacité de contrôle, d’innovation et de créativité.

Si, au sein de l’OCDE, 40% des travailleurs en moyenne bénéficient d’une formation, celle-ci est généralement trop courte. La culture de la formation continue, telle que nous la connaissons en Belgique, est nettement insuffisante. L’effort à fournir par les entreprises et les pouvoirs publics est donc gigantesque, a fortiori si l’on y ajoute ce défi de demain que constitue le numérique intelligent.

Mevrouw Olga Zrihen (PS). –

Les travailleurs plus âgés, les travailleurs moins qualifiés, auraient moins de chance d’y accéder. Or, ce sont ces emplois et ces publics cibles qui sont les plus exposés au risque de l’automatisation. Cette formation devra se faire tout au long de la vie, mais il faudra toujours trouver un équilibre entre travail, vie de famille, et apprentissage continu.

Pour le groupe socialiste, une des solutions serait évidemment de parler, d’envisager et de créer la réduction collective du temps de travail. Grâce à la révolution numérique, moins de travailleurs seront nécessaires pour atteindre un même niveau de production. L’objectif est bien d’avoir une meilleure répartition de l’emploi afin de ne pas creuser davantage les inégalités actuelles dans le monde du travail, qui vont s’intensifier avec la polarisation de l’emploi.

En conclusion, en j’en reviens à la formation, le droit individuel à la formation doit être dans la transition numérique mieux concrétisé tant au profit du demandeur d’emploi que du travailleur, mais aussi de l’entrepreneur et du patron. Complémentarité capacitante, formation tout au long de la vie sont les garants d’une transition numérique intelligente réussie pour le travailleur mais surtout pour une société inclusive.

Nous nous réjouissons donc que le Sénat plaide en faveur de l’instauration d’un droit universel à l’apprentissage tout au long de la vie ainsi que du développement massif des compétences complémentaires à l’intelligence artificielle. Ceci est vraiment le grand défi pour ce XXIe siècle.

 

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur les amendements et sur l’ensemble du rapport d’information

–  De stemming over de amendementen en over het informatieverslag in zijn geheel heeft later plaats.

Projet de révision de l’article 149 de la Constitution en ce qui concerne la publicité des jugements et des arrêts (Doc. 6‑486)

Ontwerp tot herziening van artikel 149 van de Grondwet wat de openbaarheid van de vonnissen en arresten betreft (Stuk 6‑486)

Discussion générale

Algemene bespreking

Mme Anne Barzin (MR), corapporteuse. – Je me réfère à mon rapport écrit.

Mevrouw Anne Barzin (MR), corapporteur. – Ik verwijs naar mijn schriftelijk verslag.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA), corapporteur. – Je me réfère à mon rapport écrit.

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA), corapporteur. – Ik verwijs naar mijn schriftelijk verslag.

M. Christophe Lacroix (PS). – Monsieur le Président, chers collègues, nous nous apprêtons à modifier l’article 149 de la Constitution. Cet article répondait à la préoccupation suivante: faire en sorte que les jugements soient prononcés et lus en audience publique.

Faut-il rappeler que cette publicité est fondamentale afin d’assurer un procès équitable. II s’agit à la fois de protéger les justiciables contre une justice secrète échappant au contrôle des citoyens, et de préserver la confiance des citoyens dans les cours et tribunaux.

Si ce principe est inscrit dans notre Constitution, il est l’un des droits fondamentaux inscrits dans la Convention européenne des droits de l’homme dont l’article 6 dispose notamment que « Le jugement doit être rendu publiquement ».

Cependant, il reste qu’aujourd’hui le principe de la publicité des décisions de Justice est interprété souplement. Tout jugement ou arrêt ne doit pas être prononcé oralement comme semble l’indiquer la formulation du texte constitutionnel.

En effet, nous disposons aujourd’hui d’autres moyens d’information, notamment grâce à la numérisation, pour assurer la publicité des arrêts et des jugements, par exemple la pratique du dépôt de la décision au greffe de la juridiction qui est accessible au public ou encore la publication des décisions sur internet, moyennant une protection adéquate du droit au respect de la vie privée.

C’est donc une obligation qui est quelque peu dépassée à l’heure actuelle. Un ‘dépoussiérage’ s’imposait. Nous sommes convaincus qu’un ‘dépoussiérage’ ciblé et occasionnel de la Constitution ne peut évidemment que la renforcer.

Notre groupe soutient cette révision constitutionnelle dans la mesure où il reviendra désormais au législateur d’organiser cette publicité, mais avec cette garantie qu’en ce qui concerne les décisions de justice prises en matière pénale, le dispositif devra toujours être prononcé en audience publique.

En conclusion, pour le groupe socialiste, ce nouvel article 149 répond aux quatre exigences, d’avoir une justice efficace, de gagner du temps pour les audiences, de préserver le principe du procès équitable et de la nécessité pour les justiciables de bien comprendre ce qui leur arrive lorsqu’une décision de justice est prise.

De heer Christophe Lacroix (PS). –

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Dit ontwerp tot herziening van de Grondwet is het enige relevante punt op de agenda vandaag. Vandaag houden we de laatste geplande vergadering van de Senaat in deze legislatuur. Ik hoop dat we hier misschien toch nog na de paasvakantie terugkomen om meer artikelen voor herziening vatbaar te verklaren.

Ik ben gedurende vijftien jaar advocaat geweest, heb geregeld gepleit in correctionele zaken, ook in het hof van beroep, in correctionele kamers en ben ook wel eens in de raadkamer geweest, en ik heb moeilijke en zelfs archaïsche situaties meegemaakt wanneer op een zitting een vonnis of een arrest werd voorgelezen. Advocaten moesten naar die zitting gaan, een uitspraak aanhoren en snel noteren, om nadien nog eens op de griffie van de correctionele rechtbank of het hof van beroep het vonnis of het arrest grondig te gaan bestuderen.

Het voorlezen van een vonnis of arrest wordt opgelegd door artikel 149 van de Grondwet. Dat artikel is sinds 1831 nooit gewijzigd en is archaïsch. Het is absoluut nodig is dat we overgaan tot een herziening van dat achterhaalde artikel. Met de publieke bekendmaking van vonnissen en arresten moeten we Justitie de 21ste eeuw binnenloodsen. Het voorstel bevat ook de nodige waarborgen om het publiek kennis te kunnen laten nemen van uitgesproken vonnissen zonder dat ze in het geheel moeten worden voorgelezen.

Mijn fractie zal dan ook zeer constructief zijn, en we zullen dit steunen, want dit is het enige relevante dat hier vandaag besproken wordt. Deze wijziging zal in de toekomst echt een effect hebben voor mensen die dagelijks bezig zijn met justitie, voornamelijk advocaten, of mensen die ooit voor een rechtbank moeten verschijnen. Ook voor de academische wereld is deze voorgestelde wijziging bijzonder interessant. Nu is het soms moeilijk om vonnissen in handen te krijgen. Ze worden wel gepubliceerd in het Rechtskundige Weekblad of in andere literatuur, maar wanneer ze in de toekomst online zouden kunnen gepubliceerd worden, zal dat bijdragen tot een betere justitie. Zowel de academische wereld, de advocaten als de rechtzoekenden zullen er dus baat bij hebben. Dit voorstel help Justitie mee binnenloodsen in de 21ste eeuw.

Ik hoop dat dit niet het enige grondwetsartikel is dat wij zullen wijzigen.

Mme Anne Barzin (MR). – Nous sommes amenés aujourd’hui à examiner un projet qui vise à réviser l’article 149 de la Constitution relatif à la publicité des jugements et des arrêts. Il a été transmis au Sénat après le vote à la Chambre des représentants le 14 février dernier et a été examiné par la commission des Affaires institutionnelles le 22 février suivant, en présence du ministre de la Justice.

En l’état actuel, l’article 149 de la Constitution prévoit que tout jugement est motivé et qu’il est prononcé en audience publique. Il est vrai que la disposition contenue dans ce deuxième membre de phrase peut paraître obsolète de nos jours. La modification de cet article représenterait donc une avancée pour nos pratiques judiciaires; elle mettrait celles-ci en phase avec les évolutions technologiques et les moyens de communication actuels.

Il importe que nous fassions preuve de modernité dans la publicité des jugements et des arrêts car l’actualisation de nos méthodes en matière judiciaire permettrait de répondre plus facilement aux enjeux d’efficacité et de transparence auxquels la justice doit faire face.

Le projet de révision à l’examen, qui doit être lu conjointement avec la proposition de loi modifiant le Code judiciaire et le Code d’instruction criminelle en ce qui concerne la publication des jugements et des arrêts, permettra un gain de temps considérable dans les procédures judiciaires.

Pour le groupe MR, le maintien, en matière pénale, de la garantie du prononcé du dispositif du jugement en audience publique est un point positif. Il importe donc que la troisième phrase de cet article 149 de la Constitution soit modifiée.

Enfin, de par son attachement au principe du respect de la vie privée, le groupe MR accueille favorablement la volonté, exprimée dans le projet à l’examen, de tenir compte de cet aspect et de confier au législateur le soin de régler les questions relatives aux droits, aux libertés et au respect de la vie privée.

Le groupe MR soutiendra dès lors ce texte assez consensuel de modification de la Constitution.

Mevrouw Anne Barzin (MR). –

M. Bert Anciaux (sp.a). –

De heer Bert Anciaux (sp.a). – Een wijziging van de Grondwet verdient de nodige aandacht. In tegenstelling tot wat sommigen hier hebben gezegd, vond ik artikel 149 van de Grondwet een heel belangrijk en goed artikel, zij het wat gedateerd. Het feit dat het vonnis openbaar moest uitgesproken worden door de rechtbank gaf een waarborg aan de veroordeelden. Dat de Grondwet nu wellicht gewijzigd wordt, is nochtans een goede zaak omdat we de 21e eeuw moeten binnentreden en omdat er andere middelen zijn om de openbaarmaking van vonnissen te realiseren. In de Commissie heb ik de minister wel gevraagd om er uitdrukkelijk op toe te zien dat de Grondwet hiermee niet uitgehold wordt. Het principe van de openbaarmaking blijft een essentiële zaak en dat blijft ook in de Grondwet staan. De veroordeelden en al degenen die bij het vonnis betrokken zijn, moeten op een correcte wijze geïnformeerd worden en tegelijkertijd hebben zij het recht om niet eeuwig en altijd veroordeeld te blijven. Ook privacy en het recht om vergeten te worden, moeten op een bepaald ogenblik gelden voor mensen die een misstap hebben begaan of bij een burgerlijke rechtszaak betrokken waren. Onze fractie zal dit uiteraard mee goedkeuren. Er is unanimiteit over de noodzaak om dit Grondwetsartikel aan te passen. Ik vraag alleen dat we het kind niet met het badwater weggooien en dat we ervoor blijven zorgen dat de rechten van verdediging in alle gevallen geëerbiedigd worden.

M Benjamin Dalle (CD&V). –

De heer Benjamin Dalle (CD&V). Artikel 149 bevat twee fundamentele principes die sinds 1831 in de Grondwet staan. In de eerste zin gaat het over de motiveringsplicht van vonnissen en arresten en in de tweede zin over de openbare uitspraak van vonnissen en arresten, daar gaat het hier over. In de negentiende eeuw was dat fundamenteel voor de rechtszekerheid, voor de eenheid van de rechtspraak, voor de transparantie van justitie en voor de kenbaarheid en de begrijpelijkheid van de rechterlijke uitspraken voor de rechtzoekende.

Die integrale voorlezing was in die beginjaren ook belangrijk omdat de pers op die manier aan verslaggeving deed. Vandaag is dit artikel in de huidige vorm uiteraard volkomen achterhaald. We zitten in een tijd van digitalisering, daaraan is een informatieverslag gewijd. Bekendmaking kan op veel efficiëntere wijze gebeuren.

Al in 1999 werd dit artikel voor herziening vatbaar verklaard. Het is zeer opmerkelijk dat het na twintig jaar eindelijk kan worden aangepast. Het moet natuurlijk samen worden gelezen met het voorstel tot wijziging van het Gerechtelijk Wetboek en het Wetboek van Strafvordering wat de bekendmaking van vonnissen en arresten betreft. Voortaan zal het dispositief van vonnissen en arresten in strafzaken nog integraal worden voorgelezen. Voor het overige zal de wet het regelen. Daarbij is de elektronische publicatie zeer belangrijk en essentieel. De minister heeft in de commissie verzekerd dat hij vaart zal blijven zetten achter de uitvoering van die wet en achter de elektronische bekendmaking. Op die manier worden transparantie en efficiëntie met elkaar verzoend. Het spreekt voor zich dat de CD&V‑fractie dit ontwerp van herziening van de Grondwet zal steunen.

Tot slot misschien nog een opmerkelijk punt: deze zittingsperiode werd de Grondwet, inclusief dit ontwerp, twee keer herzien. Twee keer ging het over Justitie. De vorige herziening had betrekking op artikel 12, de hechtenis. Het is kenschetsend voor de grondige hervormingen die de minister van Justitie deze zittingsperiode heeft gerealiseerd.

M. Lionel Bajart (Open Vld). –

De heer Lionel Bajart (Open Vld). – Het voorliggend ontwerp betreft de herziening van artikel 149 van de Grondwet. Deze bepaling dateert uit 1831. De openbare uitspraak van het vonnis is een regel die krachtens de Grondwet slechts van toepassing is op de vonnisgerechten van de gerechtelijke macht. De bedoeling van de toenmalige Grondwetgever was duidelijk: de openbaarheid van de vonnissen maakte de controle mogelijk en moest gezien worden als een waarborg tegen willekeur.

Het spreekt voor zich dat wij ook vandaag nog bijzonder gehecht zijn aan dat beginsel. De openbaarheid van rechtspraak van de hoogste rechtscolleges is noodzakelijk voor de rechtszekerheid en de eenheid van rechtspraak. Het is tegelijkertijd wel zo dat we vandaag over communicatiemiddelen beschikken die in 1831 uiteraard niet voorhanden waren.

In 1999 stelde Grondwetspecialist Karel Rimanque reeds: “Dit voorstel is voor herziening vatbaar verklaard. Men wil af van de tijdrovende integrale voorlezing van de rechterlijke beslissingen.” Twintig jaar later gaan we dit eindelijk stemmen, zoals ook door collega Dalle werd opgemerkt.

De openbaarheid en de eenheid van rechtspraak en de checks and balances zullen even goed gediend zijn wanneer de rechtspraak toegankelijk is via het Internet. Zo treden we traag maar zeker samen de 21ste eeuw in. De Open Vld-fractie steunt deze herziening dan ook volmondig.

M. Koen Geens, ministre de la Justice, chargé de la Régie des Bâtiments. –

De heer Koen Geens, minister van Justitie, belast met de Regie der Gebouwen. – Het is inderdaad een aanpassing van de Grondwet aan de moderne tijd. U zal vastgesteld hebben dat we dat met heel spaarzame woorden doen en dat het geen lange, nieuwe bepaling is geworden, maar een bepaling die, met respect voor de privacy en dus met mogelijkheid tot anonimiseren, in een andere publiciteit voorziet voor de burgerlijke beslissingen en ten dele ook voor de strafrechtelijke beslissingen. Het spreekt vanzelf dat wij in de komende weken en jaren allemaal samen, waar we ons ook bevinden, bij de uitvoering van deze bepaling, te weten het wetsontwerp dat op dit ogenblik, in afwachting van de goedkeuring van deze herziening door de Senaat, in de Kamer voorligt en voorzien is voor ten laatste 1 september 2020, maximaal over de privacy dienen te waken. De Gegevensbeschermingsautoriteit staat daar ook borg voor, of het nu de wetgever of de Koning is die op het vlak van deze databank zal tussenkomen.

Ik ben heel blij dat we deze vooruitgang hebben kunnen boeken.

Je suis très heureux de cette avancée qui modernise la Justice sans léser la vie privée de nos concitoyens.

Le droit à l’oubli ne sera pas oublié!

 

–  La discussion générale est close.

–  De algemene bespreking is gesloten.

Discussion de l’article unique

Bespreking van het enig artikel

(Pour le texte corrigé par la commission des Affaires institutionnelles, voir document 6‑486/3.)

(Voor de tekst verbeterd door de commissie voor de Institutionele Aangelegenheden, zie stuk 6‑486/3.)

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur l’article unique.

–  De stemming over het enig artikel heeft later plaats.

Proposition de résolution relative à la coordination entre l’État fédéral et les entités fédérées quant au développement de l’e-commerce en Belgique (de M. Olivier Destrebecq et consorts; Doc. 6‑424)

Voorstel van resolutie betreffende de coördinatie tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de ontwikkeling van e-commerce in België (van de heer Olivier Destrebecq c.s.; Stuk 6‑424)

Discussion

(Pour le texte adopté par la commission des Matières transversales – Compétences régionales, voir document 6‑424/4)

Bespreking

(Voor de tekst aangenomen door de commissie voor de Transversale Aangelegenheden – Gewestbevoegdheden, zie stuk 6‑424/4.)

(Mme Lieve Maes, vice‑présidente, prend place au fauteuil présidentiel.)

(Voorzitster: mevrouw Lieve Maes, ondervoorzitster.)

Mme Güler Turan (sp.a), rapporteuse. –

Mevrouw Güler Turan (sp.a), rapporteur. – De commissie heeft het voorstel van resolutie betreffende de coördinatie tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de ontwikkeling van e-commerce in België besproken tijdens haar vergaderingen van 12 november 2018, 4 en 18 februari 2019 en 11 maart 2019. Er werden ook hoorzittingen gehouden.

Deze resolutie heeft eigenlijk de omvang van een informatieverslag. We zijn ook heel grondig te werk gegaan.

De commissie heeft de volgende experts gehoord: de heer Gino Van Ossel, mevrouw Cathy Macharis, de heer François Honoré, de heer Mathieu Strale, de heer Yoan Jungling, mevrouw Sophie Heuskin, de heer Anton Delbarre en de heer Frédéric Marquet. Het gaat hierbij niet alleen om Belgische experts; zelfs de Manager du Commerce van Mulhouse is naar de commissie gekomen.

Tijdens de inleidende uiteenzetting vestigde de heer Evrard er de aandacht op dat de ontwikkeling van e-commerce in België moet worden verzekerd. Dat is een gevolg van de beslissing van de e-commerce onderneming Zalando om zich niet in België te vestigen. Nochtans kopen Belgen massaal online, maar helaas meestal op buitenlandse sites. België moet zijn inspanningen voortzetten om buitenlandse investeerders die in e-commerce actief zijn, aan te trekken.

De Senaat moet zijn werkzaamheden op diverse voorstellen richten, die men in drie punten kan samenvatten. Ten eerste moet gezamenlijk werk worden gemaakt van een nationale, gecoördineerde strategie voor e-commerce, die gebaseerd is op de deelaspecten ‘internationale aantrekkelijkheid’, ‘onlineontwikkeling van nationale actoren’ en ‘toegankelijkheid voor de burgers’. Ten tweede moeten de inspanningen op het vlak van digitalisering in de beleidsdomeinen die cruciaal zijn voor de sector van de e-commerce worden voortgezet, in het bijzonder een beleid inzake mobiliteit dat efficiënte, geconnecteerde en duurzame leveringsdiensten bevordert. Ten derde moet in samenspraak met de verschillende overheden worden geanalyseerd in hoeverre er niet meer rekening moet worden gehouden met het aspect ‘mobiliteit en interconnectie van de wegen’ om internationale e-commerce bedrijven aan te trekken.

Tijdens de algemene bespreking heeft de heer Gryffroy uiteraard enkele opmerkingen gemaakt. Het kon volgens hem niet de bedoeling zijn dat de bespreking van dit voorstel van resolutie een onderdeel wordt van het informatieverslag ‘slimme samenleving’. Een tweede opmerking betrof het gegeven dat het voorliggende voorstel van resolutie in de overwegingen vooral naar puur gewestelijke materies verwijst. Mobiliteit en de noodzaak van een grotere online-aanwezigheid van Belgische handelaars zijn puur gewestelijke materies. Ten derde merkt spreker op dat overweging over e-commerce ‘made in Belgium’ de Europeesrechtelijke toets niet kan doorstaan. Alleen de vermelding ‘made in EU’ is mogelijk.

 

Volgens de heer Vanackere is het feit of een voorstel al dan niet exclusief betrekking heeft op gewestelijke aangelegenheden geen uitsluitingsgrond voor de Senaat. Een betere coördinatie tussen de gewesten met betrekking tot een exclusief gewestelijke bevoegdheid is een voldoende reden om een onderwerp in behandeling te nemen. Mevrouw Annemie Maes betwist dat mobiliteit een puur gewestelijke materie is.

Mevrouw Gahouchi vindt dat in de toelichting bij het voorstel van resolutie de problematiek van de kmo’s die dreigen te verdwijnen, op één hoop wordt gegooid met de druk van de grote ondernemingen, zoals Zalando, die zich vestigen in het land dat de sociale lat het laagst legt en een vrij onhoudbaar werktempo opleggen. Het voorstel van resolutie verdedigt evenmin het recht van de werknemers op een correct loon voor hun arbeid, nachtarbeid inbegrepen.

Mevrouw Turan zegt dat e-commerce en digitalisering belangrijke uitdagingen voor handelaars zijn. De kleinhandelaars staan onder zware druk van de e-commerce. Aanbieders die zich net over de grens bevinden, plukken de vruchten van de online handel, terwijl de lasten door het toenemend wegtransport voor ons land zijn. Het maakt immers weinig uit of de bestelwagens van net binnen of net buiten de landsgrenzen vertrekken.

De heer Gryffroy komt terug op de opmerkingen inzake mobiliteit. Het is niet de NMBS die pakjes aan de voordeur van de consument zal leveren.

Mevrouw Annemie Maes is het niet eens met de heer Gryffroy. Niemand zegt dat de NMBS de pakjes aan de voordeur van de klant moet afleveren.

De heer Evrard meent dat het voorstel van resolutie betreffende e-commerce in elk geval grenzen moet trekken ten opzichte van het informatieverslag betreffende de “slimme samenleving”. Daarom moeten we proberen te begrijpen waarom de grote e-commercespelers het buitenland boven ons land verkiezen. We moeten de grote investeerders op dit gebied aantrekken en ze in België ontvangen, terwijl we hun de arbeidsvoorwaarden van het Belgisch sociaal recht opleggen. Het beleid moet e-commerce aanmoedigen door aan factoren zoals mobiliteit te werken.

De commissie heeft dan verscheidene vergaderingen gewijd aan de artikelsgewijze bespreking. Er werden heel veel amendementen ingediend. Het resultaat is een zeer constructief voorstel van resolutie.

Verder verwijs ik naar het gedrukte verslag en wil ik vooral de collega’s de kans geven zelf hun standpunt toe te lichten.

Mme Latifa Gahouchi (PS). – Mes remerciements vont d’abord aux services du Sénat qui nous ont assistés lors des auditions sur ce thème, et plus généralement durant toute la législature.

Comme l’a rappelé notre rapporteuse, nous avons auditionné huit experts dans le cadre de la présente proposition de résolution qui, à nos yeux, aurait pu s’intégrer au rapport d’information sur l’intelligence artificielle. Il est cocasse de constater que, pour des textes relatifs à l’aide au développement, à la déforestation ou au droit de la concurrence, on n’ait pas jugé utile d’organiser des auditions qui nous auraient pourtant permis de réaliser un travail aussi sérieux et approfondi que celui fourni sur l’e-commerce.

Quant au texte à l’examen, nous revenons de loin, tant les tentatives furent nombreuses d’utiliser cette thématique pour remettre en cause les acquis des travailleurs face aux exigences d’hyperflexibilité des multinationales du commerce en ligne.

Le groupe PS n’a eu de cesse de rappeler que l’essence de la résolution devait être de proposer des solutions aux différents gouvernements pour encourager le développement des acteurs économiques belges par l’e-commerce, plutôt que de considérer celui-ci comme une fin en soi, quitte à ce que son essor se fasse au détriment des travailleurs. À cet égard, nous nous réjouissons que le considérant D, proposé par notre groupe et établissant la nécessité de défendre les droits des travailleurs dans le contexte de l’e-commerce, ait été adopté en commission. Malheureusement, nos collègues ont également choisi d’intégrer un considérant supplémentaire, proposé par la N‑VA, relatif au prétendu handicap salarial historique. Chers collègues, comment est-il encore possible, au XXIe siècle, de considérer le salaire des gens qui travaillent comme un handicap? Comment est-il encore possible, alors que la souffrance sociale a rarement été aussi visible, de considérer que l’adaptation des salaires au coût de la vie est un handicap?

Cette petite phrase anodine rouvre le débat sur la pression exercée sur les salaires par les multinationales et les géants de l’e-commerce en matière d’implantation de leurs activités. Avec cette phrase, le texte va totalement à l’encontre du sens de l’histoire.

Aux États-Unis, le sénateur Bernie Sanders mène le combat pour l’augmentation à 15 dollars du salaire horaire minimal des travailleurs d’Amazon. Ces entreprises sont tout à fait en mesure de mieux rémunérer leurs travailleurs. En Belgique, la FGTB s’est inscrite dans le combat pour aboutir à 14 euros de l’heure, soit 2.300 euros bruts par mois.

Heureusement, l’essentiel des propositions de la N‑VA, qui nous ramenaient à une vision du travail digne du XIXe siècle, ont été rejetées par une large majorité des membres de la commission.

Hormis la N‑VA, nous sommes arrivés à un consensus sur le besoin de former les entrepreneurs, les commerçants et les travailleurs pour leur permettre de développer leurs compétences et sur la nécessité d’harmoniser les règles fiscales et sociales des membres de l’Union européenne pour lutter contre le dumping.

Mevrouw Latifa Gahouchi (PS). –

Au-delà de ces aspects, nous nous rejoignons sur la nécessité d’analyser l’impact sur la mobilité, les émissions de CO2 et la qualité de l’air du développement de l’e-commerce et donc des livraisons par camionnette. Ce texte dont nous avons âprement discuté ensemble présente donc des avancées qui démontrent notre capacité à trouver des points de convergence, malgré nos différences.

Malheureusement, le PS ne pourra jamais voter en faveur d’un texte qui présente les salaires des travailleurs comme un handicap et qui demande au gouvernement fédéral de contribuer à leur réduction.

 

M. Andries Gryffroy (N‑VA). –

De heer Andries Gryffroy (N‑VA). – We weten ondertussen allemaal wat er precies bedoeld wordt met e-commerce, wat het belang ervan is en welke disruptie ervan uitgaat. Als overheid moeten wij die disruptieve krachten niet trachten tegen te gaan, maar net omarmen. Op die manier kunnen wij zorgen voor vooruitgang, economische groei, en creatie van welvaart en welzijn voor iedereen. Echter, ieder land, iedere gemeenschap, iedere regio benadert disruptie op een andere manier. De ene gelooft meer in marktwerking, de andere heeft meer vertrouwen in overheidssturing. Het is een breuklijn die dwars door Europa loopt, maar ook dwars door ons land. Vlaanderen sluit eerder aan bij de noordelijke marktgerichte visie, en Wallonië en Brussel eerder bij de laatste. Maar zolang de ene niet zijn zienswijze oplegt aan de andere, is er stabiliteit en kunnen beide landsdelen naar eigen inzicht zorgen voor welvaart voor hun burgers. Dit was dan ook de eerste toetssteen waaraan deze resolutie voor ons diende te voldoen. Vooraleer ze onze goedkeuring zou wegdragen, moeten de deelstaten vrij blijven om hun voorkeuren te bepalen. Wanneer wij de in de commissie goedgekeurde tekst bekijken, moeten wij vaststellen dat het voorstel die toets niet doorstaat. Zo zijn verschillende verzoeken gericht aan de Gemeenschappen en Gewesten. Volgens de Senaat zouden zij hun mobiliteit en infrastructuur anders moeten aanpakken of zouden zij over het hele land dezelfde regels voor een lage-emissiezone moeten hanteren. Daarnaast dicteert de Senaat waaraan ons onderwijs aandacht moet besteden, of hoe wij aan stadsontwikkeling moeten doen. Uit de hoorzitting bleek heel duidelijk dat de Naamse aanpak en ook die van Straatsburg op het vlak van stadsontwikkeling niet meteen de beste waren. Uit de hoorzittingen bleek ook dat de Gemeenschappen en Gewesten vooralsnog niet alle tools in handen hebben om daadwerkelijk zelf hun eigen economisch beleid verder vorm te geven. De meeste bevoegdheden in die zin zitten immers nog op het federale niveau. We denken dan aan arbeidsrecht, fiscaliteit, economische reglementering zoals de openingsurenwet, enz.

Dit brengt mij tot onze tweede toetssteen: is er een consensus om de federale wetgeving in lijn te brengen met de noden van de deelstaten en de uitrol van e-commerce? Ook die vraag moeten wij negatief beantwoorden. Zo vindt een ruime meerderheid in de Senaat dat het sociaal overleg nog steeds centraal aangestuurd moet worden, dat respect voor de vrije markt onnodig is, of dat er geen negatieve effecten verbonden zijn aan gold plating, dat in het verslag overigens niet correct is vertaald, namelijk door “forme de surréglementation”. Gold plating wordt in het Frans vertaald als gold plating. Trial-and-error in het Frans is trial and error. Op die manier wordt trial-end-error moeilijk in dit land. Het is nochtans een aspect waarvan experten aangaven dat het belangrijk is voor de ontwikkeling van e-commerce. Er zijn zelfs verzoeken in de tekst opgenomen die, eens uitgevoerd, ons land zelfs zouden opzadelen met een concurrentieel nadeel. Dat was niet de bedoeling; we zochten naar een concurrentieel voordeel. Ik verwijs bijvoorbeeld naar het verzoek dat stelt dat webshops die aan een basiscliënteel leveren ook de mobiliteitskosten moeten afficheren. Dat klinkt goed, tot men nadenkt over wat dat precies betekent.

 

Een handelaar die een kleine webshop begint, moet bij een order van een Belg de mobiliteitskost bekendmaken. Maar als de Catalaanse buur van die Belg ook een order zou plaatsen, dan moet hij die kost niet bekendmaken. Ik noem dat pure discriminatie. Stel dat een Belgische consument in het buitenland woont, is dan een affichering nodig? Hoeveel soort etiketten moet hij dan voorzien? Dit is noch juridisch, noch praktisch doordacht. Het zorgt voor onzekerheid, en dat kost geld, geld dat de consument uiteindelijk betaalt of dat ervoor zorgt dat iemand niet met e-commerce begint. Zo zijn er nog voorbeelden waarvan ik me afvraag of de Senaat dat in een voorstel van resolutie moet vragen. Ik lees voor: “Hierbij kan ook onderzocht worden in hoeverre men lockers bovenop bedrijfsgebouwen kan voorzien, waar werknemers tijdens hun werkuren eenvoudig hun pakje kunnen gaan ophalen”. Die discussie moet toch niet worden gevoerd op het niveau van de Senaat? Discussieer daarover op het regionale niveau!

Het voorstel van resolutie werd oorspronkelijk ingediend door de MR, en ik had gedacht dat de Senaat er meer mee zou aanvangen, vanuit een economisch denken volgens het vrijemarktprincipe, meer ten voordele van de e-commerce. Ik stel vast dat net het omgekeerde is gebeurd en dat ontgoochelt mij zwaar voor een liberale partij. Ik besluit dat deze resolutie, die de ontwikkeling van e-commerce tracht te bevorderen, weinig respect toont voor de bevoegdheidsverdeling in dit land en bovendien zeer weinig elementen bevat die deze ontwikkeling daadwerkelijk zullen bevorderen. Er staan een aantal goede dingen in, zeker in de overwegingen, omdat wij heel veel amendementen hebben ingediend om de tekst toch nog wat te sturen in de richting van ondersteuning van de e-commerce, maar dat is niet gebeurd, en daarom gaan wij deze resolutie niet goedkeuren.

M. Olivier Destrebecq (MR). – Madame la présidente, je voudrais remercier ici les services concernés pour le travail qu’ils ont accompli, et notre collègue Güler Turan pour le rapport qu’elle a rédigé.

J’estime qu’il y a eu une réelle volonté de collaborer et que, d’une manière générale, l’ambiance qui a présidé aux travaux a été très constructive. On a ainsi pu constater une véritable évolution entre le texte initial et le texte que nous vous présentons aujourd’hui.

Le sujet qui nous occupe aujourd’hui revêt une importance majeure et méritait d’être traité comme tel. Nous avons dès lors proposé de mener plusieurs auditions afin de recueillir des avis d’experts, d’universitaires et de commerçants, mais également d’acteurs de terrain qui ont permis le développement de leur centre-ville.

C’est un point essentiel que d’avoir pu intégrer une dimension « commerce physique » à notre proposition de résolution car, si les auditions ont initialement été organisées en deux séances, celles-ci nous ont directement fait comprendre que le sujet de l’e-commerce dépassait le cadre de l’achat de biens sur des sites connus comme Amazon, bol.com, Coolblue ou encore Alibaba. Tel est d’ailleurs, en substance, le message que notre groupe a voulu faire passer: cessons d’opposer e-commerce, d’une part, et commerce physique, d’autre part.

Au-delà des constats faussement établis qui voudraient qu’un type d’activité en ligne détruise forcément l’autre, soyons ambitieux, développons une réelle stratégie d’attractivité pour les entreprises d’e-commerce et, dans le même temps, formons nos entreprises et nos citoyens à ces nouveaux outils et veillons à assurer le dynamisme de nos commerces pleinement intégrés dans leurs villes et dans la modernité.

Nous avons donc été plus loin dans nos travaux en invitant des spécialistes, notamment M. Marquet, manager du commerce de la ville de Mulhouse, et c’est à une véritable leçon de politique de développement local que nous avons pu assister. L’engagement de M. Marquet auprès des commerçants de Mulhouse était éclairant à plus d’un titre, et si aucune recommandation ne peut traduire réellement son action en tant que manager de centre-ville, la prise de conscience était réelle pour les membres présents de cette commission.

Plusieurs constats ont été dressés à la suite des interventions des différentes personnes entendues en commission. Il importe pour notre groupe d’en pointer quelques-uns, qui nous paraissent éclairants, tant pour comprendre les enjeux auxquels notre pays fait face pour attirer les entreprises d’e-commerce que pour encourager les commerçants à saisir de nouvelles opportunités offertes par l’internet.

De heer Olivier Destrebecq (MR). –

Je l’ai dit, il est primordial de ne pas réfléchir en vase clos. Ce message a été relayé par plusieurs intervenants.

L’UCM par exemple pointait ainsi le besoin de visibilité sur le web pour les commerçants. C’est un sujet complexe qui dépasse la simple page Facebook, et s’avère coûteux en termes de temps et de personnel. De même, si le web peut être une opportunité pour certains produits de niche, tous les commerçants n’ont pas un potentiel e-commerce car il est important de le rappeler: aller en ligne ne signifie pas uniquement vendre en ligne et lancer sa plateforme e-commerce ou rejoindre une grande plateforme. À l’heure actuelle, le client doit disposer d’un maximum d’informations sur le commerce (heures d’ouverture, catalogue, parking, etc.). C’est d’autant plus important que le référencement sur les moteurs de recherche n’en sera que meilleur. L’UCM rappelait aussi que la création de «clusters «ou de regroupement de commerçants sur la même interface web est une solution pour accroître la visibilité et partager les coûts. Ce constat est pleinement partagé par notre groupe car il est évident que pour «aller en ligne «, un commerce doit à la fois disposer des ressources financières, techniques et humaines nécessaires mais également d’une échelle de vente suffisante.

Dans le même ordre idées, on a pu entendre de la part de représentants de Comeos que le commerce se dirige de plus en plus vers l’omnicanal et des méthodes de vente hybrides, alliant la présence physique d’une part et le commerce en ligne d’autre part.

Cela nécessite une mutation des commerces et une gestion pointue des centres-villes. Ainsi, les commerces physiques doivent désormais privilégier l’expérience client, tandis que, comme le rappelait François Honoré, il ne faut pas chercher à promouvoir en ville une offre continue de produits facilement trouvables sur Internet. Mieux vaut-il miser sur des «services «attractifs au sein de centres-villes dynamiques, offrant à la fois du choix parmi les «grandes marques «et des commerces plus spécifiques voire uniques, attirant tout type de clientèle à la recherche de produits, certes, mais également d’une expérience particulière en centre-ville.

Lorsqu’on sait la complémentarité et l’attractivité que génèrent des enseignes de renom, il est crucial d’avoir un plan de développement qui prenne en compte ces critères et cette diversité de commerces. Il s’agit dès lors de définir une stratégie pour les centres-villes qui s’intéresse aux services proposés plutôt qu’à la réplication de modèles existants sur internet. En d’autres mots et pour rester dans le thème: le copier-coller ne sert à rien!

Dans le cas de nos «grandes enseignes «, principalement dans le marché du retail, il a été question également de leur présence en ligne. Le constat est clair: nos enseignes restent petites et limitées au marché belge. Il faut renforcer leur compétitivité car c’est un enjeu de survie à long terme. Si l’alimentaire ne représente quasi rien actuellement dans l’e-commerce, le secteur connaît une croissance énorme et les grandes plateformes de l’e-commerce rachètent d’ailleurs des magasins physiques.

À ces constats sur la complémentarité du web et du commerce physique, nous avons pu ajouter ceux des enjeux réglementaires auxquels notre pays fait face pour développer l’e-commerce. On a pu entendre plusieurs constats, sonnant à la fois comme une alerte et un encouragement pour le politique. Je liste ici quelques éléments entendus lors des auditions:

–             Notre pays manquerait de capacité d’innovation et ne jouerait pas sur un même plan par rapport aux pays voisins en termes de législation sur le travail notamment.

–             En effet, le marché du travail belge n’est pas assez flexible pour l’e-commerce, mais il faudrait pouvoir organiser cette flexibilité au niveau européen. À l’heure actuelle, nous ne pouvons pas rivaliser avec la flexibilité du marché du travail néerlandais par exemple.

–             Le manque d’infrastructures pour faciliter les livraisons est criant.

–             II faut absolument renforcer les initiatives menées par les hautes écoles et universités en matière de formation et d’éducation au numérique pour doter notre jeunesse des compétences nécessaires.

 

La flexibilisation, l’investissement dans les infrastructures routières et logistiques et la formation au numérique: en termes de compétences, ces trois domaines relèvent conjointement des compétences de l’autorité fédérale, des Régions et des Communautés et témoignent de la pertinence d’actions coordonnées entre les différents niveaux de pouvoir.

Les intervenants ont salué les mesures prises, notamment au niveau fédéral, concernant la flexibilisation et la réduction des coûts sur le travail. Mais il convient d’aller plus loin.

D’autres domaines méritent ainsi une attention particulière, d’autant que la question climatique domine l’actualité. Il s’agit notamment de la problématique des livraisons et de leur impact tant sur la mobilité que sur les émissions de gaz et autres polluants. Nombre d’intervenants ont plaidé pour une gestion groupée des livraisons ainsi que pour le verdissement des moyens de transport. On pense principalement aux camionnettes de compagnies privées. L’analyse de leur impact est certes complexe. En effet, les livraisons limitent certains déplacements individuels. Il n’en reste pas moins qu’il faut s’attaquer au problème.

Les constats que je viens d’énumérer ont été traduits en 21 recommandations. Elles s’articulent autour de trois thématiques: l’attractivité internationale, le développement en ligne des commerces et l’accessibilité pour les citoyens.

En choisissant d’emblée cette structure en trois piliers avant de procéder aux auditions, nous voulions volontairement développer une vision large et cohérente. Les auditions n’ont fait que confirmer le bien-fondé de ce choix du groupe MR et il ne suffisait plus alors qu’à décliner ces thématiques sous la forme de recommandations concrètes. Ainsi, il faut poursuivre le développement d’infrastructures routières et logistiques, veiller à ce qu’elles soient porteuses d’emplois et qu’elles s’intègrent dans des centres d’activité économique. Il faut continuer à flexibiliser notre marché du travail tout en protégeant les travailleurs. Nous devons harmoniser certaines règles fiscales et de TVA au niveau européen et instaurer une politique de concurrence adaptée qui sanctionne les abus de position dominante. Il convient aussi de favoriser la mise en réseau des PME et de renforcer leur présence sur le net. Enfin, il y a lieu aussi de développer les compétences numériques des entrepreneurs et des citoyens par le biais de formations diverses en perpétuelle évolution.

À ces trois thématiques, nous avons ajouté les aspects de la mobilité et de la politique urbaine. Parmi les recommandations y afférentes, on notera le verdissement du parc des camionnettes privées de livraison, la sensibilisation à des livraisons groupées et même – signe que notre institution est tournée vers l’avenir – la livraison par drones.

La résolution à l’examen est un texte cohérent et complet qui identifie les enjeux essentiels et appelle à une action concertée des différents niveaux de pouvoir. Cette résolution est le fruit d’un véritable travail d’écoute et de transposition d’avis d’experts sur le sujet.

Mais elle véhicule avant tout un message positif sur l’avenir du commerce, un message que notre groupe souhaite porter au-delà de cette assemblée. L’idée est de promouvoir la combinaison de la technologie et des pratiques traditionnelles. Il faut que la population puisse trouver les produits de qualité qu’elle souhaite et que les commerçants s’adaptent à 1’évolution technologique tout en diversifiant leurs canaux de distribution.

C’est ainsi qu’il faut concevoir le développement de nos commerces. Cela implique qu’il faut leur laisser toute la marge nécessaire pour grandir, se diversifier et se regrouper. C’est donc sur cette recommandation de notre résolution que je voudrais insister une fois encore: il faut favoriser la mise en réseau des PME et leur présence sur le net. Ces initiatives se multiplient et doivent être encouragées.

Chers collègues, le commerce n’est pas mort, il évolue. Par cette approche positive de l’e-commerce, encouragée par des mesures profondément libérales – réduction de charges, simplification administrative, formation –, nos commerçants pourront envisager l’avenir avec confiance.

 

Comme je l’ai dit au début de mon intervention, il est assez rare qu’une proposition de résolution suscite autant de débats et amène à de tels travaux de fond. C’est dire l’importance du sujet et la nécessité pour notre économie, pour nos commerçants et pour nos centres-villes de saisir l’opportunité du commerce en ligne.

Les pouvoirs publics ont la capacité de créer des conditions favorables à une cohabitation vertueuse entre le commerce physique et l’e-commerce. Cela exige un engagement plein alliant les mesures des différents niveaux de pouvoir et une volonté de faire bénéficier les commerçants et les citoyens des nombreuses possibilités offertes tant par l’e-commerce que par la redynamisation – complémentaire, je le répète – des centres-villes.

Le MR continuera le travail en ce sens, en soutien total aux indépendants, aux artisans et aux commerçants souhaitant embrasser cette révolution et développer leur entreprise. Plus que jamais, il convient de permettre à ces entrepreneurs de disposer de tous les leviers nécessaires à la transformation et à l’amélioration de leur commerce. J’en profite pour souligner que, pas plus tard que ce dimanche, le MR a proposé, lors de son congrès programmatique, l’assouplissement des heures d’ouverture et la fin de l’obligation de fermeture le dimanche. Plus que symbolique, cette mesure vient compléter l’arsenal de dispositions prévues dans notre programme à l’intention de tous ces entrepreneurs.

Nous croyons en un commerce moderne, dynamique, tout dévoué à l’expérience client et à la mise en place de nouveaux services, associant conseils de qualité, commande en ligne, retrait en magasin, points relais, animations du centre-ville, associations entre commerçants de quartier, poussés par une volonté politique forte à tous les niveaux de pouvoir. Cela restera le sens et l’ADN de notre engagement politique.

Nous n’avions pas la naïveté d’espérer un accord unanime. Cependant, nous avons veillé à entendre les experts ainsi que les avis, commentaires, suggestions et amendements au texte initial de l’ensemble des groupes qui ont eu l’amabilité de travailler sur la présente proposition de résolution.

 

M. Philippe Henry (Ecolo-Groen). – Je tiens d’abord à remercier les auteurs pour cette initiative. Même si elle n’a pu aboutir à un consensus, la discussion en commission a été intéressante et instructive, particulièrement au travers des auditions.

Ce sujet, important et d’actualité, s’inscrit dans un cadre plus général d’évolution du commerce dont le développement de l’e-commerce est un volet considérable, tant pour le commerce physique existant, qui offre une activité d’e-commerce plus ou moins étoffée, que pour l’e-commerce totalement déconnecté des enseignes physiques.

Cette révolution ou cette crise en cours n’est pas la seule à toucher le commerce depuis ces dernières années. D’autres aspects comme le vivre ensemble en ville, la mobilité, l’accès physique aux commerces et leur localisation adéquate font également débat. De nombreuses discussions ont eu lieu sur les grands centres commerciaux développés en périphérie qui mettent en difficulté les centres-villes et sur la manière de dynamiser ces derniers grâce au commerce. Les modifications structurelles qui touchent les commerces posent problème, au point que l’on est en droit de se demander ce que sera le commerce demain.

Vous dites, Monsieur Destrebecq, qu’il faut envisager l’e-commerce comme complémentaire au commerce physique; un appui, en quelque sorte. Actuellement, nous l’ignorons. Une possibilité extrême serait la disparition pure et simple des magasins physiques, que l’on ne peut exclure, au vu des évolutions en cours: l’importance des quantités de marchandises brassées par l’e-commerce, le développement des magasins éphémères et d’autres nouvelles conceptions mouvantes dont l’impact est considérable.

Quant à la proposition de résolution, autant je trouve le sujet important et ses aspects, variés, autant le texte qui nous est soumis me semble révéler une croyance forte dans le développement de l’e-commerce.

Pour ma part, je le considère aussi comme une réalité qui continuera à se développer mais la vraie question porte sur la façon de l’encadrer. Quel type d’e-commerce voulons-nous? Quelles modalités? Quelle régulation? Quelle quantité? Quelle place réservons-nous aux magasins physiques? Et surtout, quel est l’impact sur l’environnement et sur nos modes de consommation? On ne peut s’abstenir d’établir un lien avec les questions climatiques, qui sont au cœur de l’actualité. Il est évident que la consommation de biens matériels et la quantité de déchets qu’elle génère – des biens qui viennent fréquemment du bout du monde – ont un énorme impact environnemental, énergétique et sur la consommation des ressources. Il est impensable que l’on puisse continuer ainsi dans les prochaines décennies.

Cela dit, ce phénomène de l’e-commerce peut contribuer à une évolution de nos modes de consommation et à l’intégration de la dimension de durabilité, de protection du climat et d’économie d’énergie. Toutefois, un engouement sans nuance pour ce développement nouveau, moderne, porteur de développement économique nous semble insatisfaisant. On touche là à la limite du raisonnement. Le premier article, par exemple, évoque une stratégie nationale. Nous ne sommes nullement opposés à cette idée, et ce, sur de nombreux sujets. Je rappelle d’ailleurs qu’après avoir régionalisé de nombreuses matières, on en revient à des stratégies nationales coordonnées, interfédérales, par exemple sur le climat, sur les transports publics, etc.

De heer Philippe Henry (Ecolo-Groen). –

(M. Jacques Brotchi, président, prend place au fauteuil présidentiel.)

(Voorzitter: de heer Jacques Brotchi, voorzitter.)

Je crois d’ailleurs que c’est une des grandes leçons que l’on peut tirer en parcourant toutes les discussions que nous avons pu avoir au Sénat sous cette législature. Il faut pratiquement toujours redéfinir des stratégies interfédérales, pour reprendre le terme généralement utilisé aujourd’hui dans ce contexte.

Cette stratégie interfédérale, que nous soutenons – puisqu’il est positif de se parler et de chercher les interférences entre les compétences – vise l’attractivité, le développement en ligne et l’accessibilité pour les citoyens.

Tous ces objectifs sont évidemment importants, mais la question est de savoir dans quel cadre en termes de durabilité, de types de mobilité, d’évolution de la consommation et, par exemple, de diminution de la quantité de déchets.

Différents gouvernements s’impliquent dans des expériences zéro déchet, dans l’abandon des plastiques, etc. On peut se demander comment évoluer dans cette direction alors que, pour l’instant, l’e-commerce, dans le sens de l’individualisation de la commande et de la livraison, ne présente pas vraiment un bilan global positif, ce qui n’est guère étonnant dans la mesure où l’individualisation des déplacements ne permet généralement pas les mêmes économies d’échelle.

Certains éléments peuvent certes être intégrés. En regroupant par exemple des livraisons dans des points-relais, dans des magasins, etc., en privilégiant les modes de déplacement durables et en promouvant des commandes qui ne soient pas axées uniquement sur la livraison immédiate – vous avez d’ailleurs accepté un amendement à ce sujet –, on peut agir sur la durabilité et réduire l’impact sur l’environnement, ce qui est évidemment une bonne chose.

Mais il faut aussi se dire que si l’on veut vraiment tendre vers les objectifs annoncés en termes climatiques, énergétiques et environnementaux de manière générale, on devra consommer moins de biens, privilégier les biens réutilisables, être attentif à la diminution des déchets, promouvoir l’économie circulaire – plus locale – et on devra également réduire les kilomètres parcourus par les biens qu’on achète. Or, on ne peut pas dire que l’e-commerce, par essence, prenne cette direction. Il peut évidemment être intégré dans ce contexte-là, il peut être régulé et faire l’objet de toutes sortes d’encadrements. Il n’est évidemment pas question de supprimer le commerce transfrontalier, mais si on ne l’encadre pas, il est impossible d’évoluer vers un bilan environnemental plus positif puisque, tant que les transports de marchandises sont aussi bon marché et que l’impact CO2 n’est pas intégré dans le prix, il n’y a pas de raison que le marché intègre ces contraintes, qui doivent pourtant l’être de toute urgence.

C’est donc ce volet que nous ne retrouvons pas vraiment dans la résolution. Je pense que l’on touche là au cœur de notre rapport à la consommation et de beaucoup d’évolutions importantes et indispensables qu’il convient d’examiner globalement.

Cela étant dit, la résolution contient aussi des éléments très importants et positifs, comme la nécessité, pour nos commerçants, de s’intéresser à l’e-commerce, de réfléchir à une présentation qui soit également en ligne et pas seulement en vitrine, d’envisager d’autres modes de gestion de commandes, de réservations, de présentation des produits, etc. Lors de diverses expériences spécifiques que j’ai pu découvrir, j’ai pu me rendre compte de la grande inventivité de certains commerçants qui mettent en ligne des modes de communication et de présentation tout à fait nouveaux, qui leur donnent une visibilité beaucoup plus large que leur commerce physique.

Je pense que c’est une très bonne chose qu’il y ait une sensibilisation à ces nouvelles méthodes, une formation, un accompagnement, de l’innovation et une réflexion sur la bonne intégration physique des commerces par le biais du développement de l’e-commerce dans les villes et dans tous les lieux de « vivre ensemble » où ont lieu les interactions avec les consommateurs. Il reste néanmoins un grand travail à faire de ce point de vue dans la communauté des commerçants,

 

car cette évolution est très récente et très rapide. Par ailleurs, il n’est pas forcément évident pour un commerçant d’être formé et de comprendre les enjeux de l’e-commerce et de voir de quelle façon ils peuvent être positifs pour lui, pour évoluer, pour se développer mais aussi pour survivre.

Voilà quelques éléments que je voulais mettre en avant. Nous sommes heureux d’avoir eu cette discussion parce qu’on est toujours un peu plus savant après qu’on ne l’était avant. Je pense que les auditions ont été très intéressantes. Nous partageons un certain nombre d’objectifs de la résolution mais nous regrettons que celle-ci ne s’intègre pas dans un objectif de régulation, de bilan environnemental meilleur du commerce. Je pense que l’avenir du commerce passe aussi par là, parce qu’à un moment donné, des législations, ne fût-ce que européennes ou internationales, s’imposeront à nous si nous n’avons pas, nous-mêmes, converti nos entreprises, nos commerces, nos modes de consommation à des modes plus durables. Il faudra alors réagir encore plus vite, et ce sera plus difficile. Je pense donc que nous avons intérêt à l’intégrer dès le départ.

 

Mme Güler Turan (sp.a). –

Mevrouw Güler Turan (sp.a). – In mijn politieke carrière, waarvan ongeveer tien jaar activiteit in het parlement, heb ik mij heel hard ingezet voor ondernemers en ondernemerschap. Ik heb vaak de opmerking gekregen of ik bij de socialisten wel bij de juiste partij zat. Het is echter niet partijafhankelijk om bepaalde zaken vast te stellen.

We hebben ontwikkelingen meegemaakt en staan voor grote uitdagingen. De grote industriële evolutie – revolutie – waarbij we heel veel laaggeschoolde werknemers nodig hadden om aan het productieproces mee te helpen, is eigenlijk achter de rug. De uitdaging waar we vandaag voor staan is digitaal. Dat heeft heel veel te maken met de manier van tewerkstelling. Aangezien de grote massaproducties uit ons land verdwijnen, ook wegens de technologische ontwikkeling, en ook telkens naar andere landen verhuizen om dan eventueel verloren te gaan, moeten we nadenken hoe wij omgaan met de robotisering, met die digitale uitdagingen.

Ondernemerschap stimuleren betekent ook kijken welke zekerheden wij de ondernemers kunnen geven. In alle parlementen worden maatregelen genomen voor freelancers, voor nieuwe ondernemingen, maar ondanks subsidiemaatregelen blijven freelancers wel in een precaire situatie. Die precaire situatie vermindert zeker niet met de digitale uitdagingen waar we voor staan.

Vandaag hebben we het informatieverslag over het recht op antwoord besproken. Dat gaat over de nieuwe uitdagingen in de technologische en sociale media, waardoor we onze wetgeving moeten aanpassen. Vervolgens hadden we het over de slimme samenleving: het internet of things, data. Ook dat is een gevolg van de nieuwe ontwikkelingen die een wijziging vragen.

E‑commerce is ook zo’n uitdaging. We kunnen onze kleinhandelaar niet langer laten verzuipen, hij kan de oneerlijke concurrentie van de grote e-commercebedrijven, Zalando, Alibaba en welke andere ook, niet aan. Als zulke bedrijven zich net over onze grenzen gaan vestigen, dan hebben wij alle lasten, maar totaal geen baten. Als wij om flexibilisering van arbeidsuren en arbeidsvoorwaarden vragen om hier e-commercebedrijven aan te trekken, dan moeten we er goed over nadenken of wij die flexibilisering niet vragen op de kap van de arbeiders, ten voordele van enkele multinationals. Het is heel belangrijk om zowel de lusten als de lasten te verdelen.

De handelaar staat vandaag voor een zeer grote uitdaging. De detailhandel, de leegstand in onze stadskernen, … overal staan wij voor uitdagingen. De lokale overheid probeert de kleine handelaar te stimuleren en ondersteunen met pop-upshops en subsidies. E‑commerce is echter een evolutie die we niet kunnen tegenhouden. Handelaars krijgen te maken met mensen die in de winkel komen passen, maar achteraf online kopen. Ze kunnen hun huur niet betalen en worden gedwongen hun winkel te sluiten. Stadskernen komen leeg te staan. Collega Segers heeft zonet gezegd: “We weten niet wat de jobs van de toekomst, IT, internet, zijn.” Heel veel jongeren vinden geen job, maar hebben IT‑vaardigheden. Misschien moeten we ze dichter bij de klassieke handelaar brengen, die het allemaal niet zo goed weet.

 

We kunnen van een winkelier niet eisen dat hij een website maakt en die onderhoudt, dagelijks bekijkt en elke dag bestellingen opneemt. Dat is niet haalbaar. We moeten op een slimme manier omgaan met de digitalisering en we mogen niet blind zijn voor e-commerce.

Ik vind het spijtig dat een dergelijk voorstel dat onze handelaars kan versterken, niet unaniem zal worden goedgekeurd, om zo een signaal te sturen naar alle overheden om daar werk van te maken. Ik vind het eveneens jammer om te zien hoe de N‑VA afhankelijk van het dossier en soms zelfs afhankelijk van de persoon met dergelijke zaken omspringt. Dit een gemiste kans.

Ik ben een believer in ondernemerschap en daarom vind ik dat we de ondernemers de ondersteuning in verband met de technologische ontwikkelingen moeten geven. Dit voorstel van resolutie bevat voldoende evenwichtige elementen. E‑commerce heeft verschillende aspecten: detailhandel, vervoer en mobiliteit, milieu, maar ook een sociaal aspect, want de winkelier in de buurt speelt ook een maatschappelijke rol. Als alles via het Internet verloopt, moeten we als overheid maatregelen nemen voor oudere mensen die geïsoleerd geraken. Alles is dus met mekaar verbonden, en met de maatschappelijke uitdagingen waar we vandaag voor staan, op economisch, ecologisch, technologisch en op sociaal vlak, moeten we heel verstandig omspringen.

In alle eerlijkheid, ik zou e-commerce liever niet zien groeien. Inkopen doen is een beleving. Mensen verplaatsen zich, hebben een persoonlijk contact met de winkelier en de lokale handelaar wordt er beter van. Ik wil niet dat er overal dezelfde winkels gevestigd zijn, met overal dezelfde kleuren, maar dat is een realiteit.

Door tegen deze resolutie te stemmen of door te zeggen dat we ze niet mogen behandelen omdat het een gewestbevoegdheid zou zijn, zal het probleem niet verdwijnen. We kunnen er dus best op een volwassen en ondernemingsvriendelijke manier, met aandacht voor de arbeidsvoorwaarden, mee omgaan. Dat laatste aspect vind ik heel belangrijk. Kinderarbeid is bij ons niet toegelaten en vrouwen mogen niet ondergronds werken. We beschikken hier gelukkig over een aantal sociale minimumvoorwaarden, maar alles wat in Bangladesh wordt geproduceerd, laten we via Zalando en gelijkaardige firma’s hier leveren. Ook daar moeten we onze verantwoordelijkheid nemen.

Een puntje van kritiek: in vergelijking met het informatieverslag inzake het recht van antwoord waar alles al grondig is voorbereid zodat de verschillende overheden onmiddellijk duidelijke wetgevende initiatieven kunnen nemen, kent de resolutie een zekere mate van openheid, waardoor er nog wel wat werk aan de winkel is. Toch hebben we al verschillende mensen gehoord en kunnen we in actie schieten.

Ik volg collega Henry in zijn opmerking over artikel 1. We hebben inderdaad alle bevoegdheden naar de gewesten en gemeenschappen versluisd en nu stellen we vast dat de opeenvolgende staatshervormingen niet altijd tot een logisch resultaat hebben geleid. Less is more klopt niet, want waar gaan more en less heen? We zijn de overheid aan het uitkleden, terwijl we niet weten of er nog een stuk bloot moet overblijven. Er moeten immers nog altijd kleren zijn. Dat is de ziekte van ons systeem en eveneens de uitdaging waar we voor staan. Ik geloof in een nationaal gecoördineerde strategie. De liberalen en de mensen aan de rechterzijde die zogezegd voor de zelfstandigen en de ondernemers opkomen, zouden op dit punt hun verantwoordelijkheid moeten nemen, maar dat zie ik niet gebeuren.

 

Het is een wereldwijd probleem. Er is dus nood aan een nationaal actieplan. Als we het zelf al niet eens raken, hoe gaan we onze handelaars dan beschermen tegen de uitdagingen die op hen afkomen?

Mobiliteit en transport zijn belangrijke aspecten. We roepen op om het vervoer duurzamer te maken. Ook leggen we de nadruk op schone kleren en de sociaalrechtelijke voorwaarden. Ook op fiscaal vlak moet er een level playing field komen. Multinationals hoppen en shoppen om zo weinig mogelijk belasting te betalen. Ook voor sociale dumping hebben we aandacht. Europa moet op dat vlak zijn verantwoordelijkheid nemen. Wij moeten wel de druk blijven opvoeren.

We moeten de kmo’s versterken. Niet iedereen kan een website onderhouden of alles aanbieden. Waarom brengen we jongeren die over de nodige digitale skills beschikken niet dichter bij de winkelier? De Manager du commerce van Mulhouse is bevoegd om winkelleegstand aan te pakken en internethandel te promoten. Eén enkele zeer actieve ambtenaar kan voor een stad een groot verschil maken. We kunnen ons echter niet veroorloven om van één actieve – of zelfs een passieve – ambtenaar af te hangen. Daarom moeten we onze kmo’s versterken, voor netwerken zorgen en de jongeren met digitale skills in contact brengen met mensen die op een meer traditionele manier handel drijven. Ook onze handelaars moeten de nodige skills verwerven. Daarom vragen we aandacht voor de opleiding van medewerkers. Elk talent ontwikkelen: dat is onze uitdaging. Dat hebben we nodig om de internationale spelers hier te houden.

We moeten een regionale, of waarom niet een Belgische, marktplaats ontwikkelen, een Zalando, waarin de handelaar heel makkelijk zijn producten kan aanbieden. We moeten de concurrentie durven aangaan. Als we niets doen, hebben we sowieso reeds verloren.

Collega Daems en ikzelf hebben vorige week in China onder meer een ontwikkelaar van drones bezocht. Een van de aanbevelingen is om te onderzoeken hoe we leveringen via drones kunnen faciliteren. Dat was een van de vragen die we vorige week aan DJI hebben gesteld. Drones werken op gezichtsherkenning. De ontwikkelaar antwoordde echter dat het waarschijnlijk nooit interessant zal zijn om leveringen via drones te doen. De verhouding tussen gewicht, afstand en hoogte vormt een probleem, net als de reglementering en privacywetgeving. Het blijft wellicht sciencefiction, maar toch is het niet slecht om erover na te denken.

Handel speelt zich online af, in de cloud. Dat is wat minder te vatten. Daarom is het ook belangrijk te voorzien in een aanlokkelijk stadsbeleid voor fysieke handelszaken, door handelaars te begeleiden in het opstarten en het behouden van hun zaak, in het kader van een globale strategie om de stadskernen aantrekkelijker te maken. Daarin blijven investeren is nog altijd de beste sleutel.

 

Het interesseert me niet of we de vraag richten aan de federale regering of de gewestregeringen. We moeten acties ondernemen, zo niet staan we erbij en kijken we ernaar. We krijgen dan alle lasten, maar geen lusten.

Uiteraard moet dit gebeuren met respect voor de rechten van eenieder en met de nodige sociale waarborgen voor de werknemers en handelaars.

Mme Karin Brouwers (CD&V). –

Mevrouw Karin Brouwers (CD&V). – Niet alleen de werkweek fietst naar haar einde, maar ook de legislatuur schrijft stilaan haar laatste hoofdstuk. Tot besluit heeft de Senaat nog een mooie resolutie klaar over de e-commerce in België. Aan deze resolutie hebben we in de commissie heel hard gewerkt en ik wil de collega’s danken voor de manier waarop er werd samengewerkt. Niet alleen de indieners, maar ook heel wat sprekers en experts hebben meegewerkt aan de tekst die grondig werd omgewoeld om uit te monden in een resolutie die hopelijk heel wat mensen vandaag kunnen goedkeuren.

In 1979 vindt Michael Aldrich het online shopping uit. Deze Britse uitvinder ontwikkelt de voorganger van het huidige online shoppen door online transacties mogelijk te maken, zowel B2B als B2C. Intussen, veertig jaar later, is e-commerce voor de consument de normaalste zaak van de wereld geworden. Bij het begin van het millennium had de gemiddelde Belg dat allicht niet gedacht, het is echt iets van de afgelopen jaren.

Enkele heldere geesten in de Verenigde Staten zagen de nieuwe economie wel aankomen. Meer nog, het was hun ultieme bedoeling om de volledige markt online te laten verlopen. Amazon en vele andere bedrijven, zoals het Nederlandse bol.com, hebben intussen hun stempel op de economie gedrukt met een enorme weerslag op flankerende aspecten. Een toename van het aantal bestelwagens met een impact op de mobiliteit. Nood aan zeer flexibel personeel dat ook nachtwerk opneemt om koning klant razendsnel te kunnen bedienen, met de nodige impact op de werkomstandigheden. Bedrijven die de concurrentieslag met de buitenlandse groten niet willen verliezen zoeken hun heil bij experts met kennis en kunde, met een vraag naar een uitgebreid opleidingsaanbod. E‑commerce heeft dus heel veel gevolgen. Op deze en andere aspecten wil de resolutie antwoorden bieden, opdat e-commerce ook in België kan groeien, maar met aandacht voor de flankerende aspecten.

Ik zal niet alles overlopen, er is hier ook al veel gezegd, maar voor onze fractie is de belangrijkste uitdaging het verwachtingspatroon van de consument aan te passen. Iedereen verwacht van een bedrijf dat het de bestellingen van vóór tien uur ’s avonds de volgende dag levert. Helaas moeten mensen daarvoor nachtarbeid presteren en dat is niet bevorderlijk voor de gezondheid. Vermijden indien mogelijk moet het mantra zijn. Ook rijden er, elke dag opnieuw, veel bestelwagens halfvol door de straten. Een bundeling van pakketjes kan wonderen verrichten en de drukte op de weg verminderen.

 

Indien we dus met zijn allen onze verwachtingen zouden bijschaven en bijvoorbeeld een levertermijn van drie dagen in acht nemen en de consument daartoe sensibiliseren, wat nu veel te weinig gebeurt, dan is er voldoende ruimte om met dagarbeid of met meer dagarbeid die pakketjes voor te bereiden en kunnen bestelwagens volledig gevuld naar de bestemmingen rijden. Dit en vele andere voorstellen, onder andere over de nood aan digitale opleiding en ondersteuning, moet de groei van e-commerce ondersteunen, rekening houdend met alle mogelijke randimpact.

Uiteraard kan niet alle heil van deze voorstellen komen. Er zijn nog mogelijkheden die de commissiebesprekingen niet hebben overleefd, hoewel ze een prima bijdrage bij dit dossier hadden kunnen zijn. Onze fractie verwijst toch nog eens naar ons amendement dat het niet gehaald heeft, om ook een slimme kilometerheffing in te voeren. Dat kan een oplossing zijn voor meer gebundeld transport en minder halfvolle bestelwagens.

De economie groeit. Er zijn de laatste jaren heel wat nieuwe businessmodellen ontwikkeld die de traditionele winkels vaak hun petje te boven gaan. Platformeconomieën en e-commerce dijen uit. We ondersteunen dit ook en daarom steunen we deze resolutie ten volle, want een economie mag niet achterblijven.

Tegelijk hebben we een bezorgdheid die fundamenteel is in onze samenleving, namelijk Het sociaal contact. Kleding in levende lijve mogen zien, betasten, met deskundige ondersteuning in een winkel werd deels vervangen door een model van online kopen, thuis passen en gratis terugsturen. Cadeautjesjacht tijdens de kerstperiode; de drukte in de winkels is er – wat mij betreft gelukkig – nog in die periode. Toch zijn er heel veel online aankopen die de fijne ontmoetingen tussen mensen in winkels vervangen. De kleine kruidenierszaak staat onder druk, grootwarenhuizen hebben dit aspect van de handel al tientallen jaren overgenomen. Tegenwoordig echter wordt zelfs eten online besteld en thuis geleverd.

De online handel is prachtig en makkelijk. Ik wil zeker niet te negatief doen, maar hij hoort complementair te zijn met de fysieke handel. De lokale kern met fijne winkels, aangename cafés en leuke ontmoetingsplaatsen moet voorop blijven staan in onze maatschappij. De lokale handelskern is vanouds altijd een plek van ontmoeting geweest. We mogen hem niet verloren laten gaan, zeker niet door megalomane buitenlandse bedrijven.

M. Rik Daems (Open Vld). –

De heer Rik Daems (Open Vld). – Veel van hetgeen collega Turan heeft gezegd, is waar. Dat is al een positieve toegeving.

In de eerste plaats moeten we onze collega danken die het initiatief voor dit voorstel van resolutie heeft genomen. Het ontstaan van het internet, de daaropvolgende globalisering, en één van de randproducten ervan, de e-commerce, heeft een enorme impact op onze samenleving. We hebben vanuit een relatief neutrale invalshoek dit aspect kunnen behandelen. Men kan vanuit een soort Brexit-redenering wel altijd een reden vinden om tegen te zijn, maar zo wordt het onmogelijk om nog iets goed te keuren. Het zou veel beter zijn een anti-brexit-redenering te hanteren, en de vraag te stellen wat de positieve elementen zijn aan het verhaal. Dit is een opmerking ter attentie van zij die zich per se willen onthouden of tegenstemmen.

Mijn fractie is het, net zoals collega Destrebecq, evenmin eens met alles wat er in het uiteindelijke voorstel van resolutie staat, maar het is wel belangrijk omdat vele aspecten worden aangeraakt. De vragen die aan de diverse regeringen worden voorgelegd, omvatten een waaier van maatregelen waarmee men het meer of minder eens kan zijn.

Een veelheid van aspecten komen in het voorstel aan bod: mobiliteit, interconnectie van wegen, fiscale regels, flexibilisering van de arbeidsmarkt en digitale vaardigheden. Later zal men op dit document kunnen terugvallen om een aantal facetten nader te bekijken.

Ik wil één fundamentele opmerking maken: het internet, de virtuele realiteit, zou waar mogelijk aan dezelfde marktregels moeten worden onderworpen als de reële of de fysieke realiteit. Toen het internet is ontstaan was er geen enkele vorm van rules and regulations. Het internet was toen een vrijbuiter binnen een normale markt. Nu zijn we op achtervolging aangewezen en moeten we steeds weer stukjes beperking inbouwen. De redenering zou echter omgekeerd moeten zijn: alle vormen van handel zouden onder dezelfde competiviteitsomstandigheden moeten gebeuren, in een level playing field. Dat laatste is de kern van eerlijke concurrentie en van marktontwikkeling.

Omdat het hele internet-gegeven grensoverschrijdend is, wordt het natuurlijk moeilijk. Men zal zich herinneren hoe er vroeger geen BTW werd betaald op de uit het buitenland via de post toegestuurde goederen, omdat er geen regelgeving voorhanden was.

Bij gelijkstelling van het virtuele aan het fysieke, zou men een totaal andere logica opbouwen. We moeten onze mindset wijzigen.

 

In die zin verwelkomen we het voorstel van resolutie van collega Destrebecq en anderen. Hoewel we het niet met alles eens zijn, is het goed dat een staalkaart is gemaakt. Wij volgen altijd een positieve logica.

Toch heb ik een opmerking voor de collega’s van de PS, sp.a en deels ook Groen. De heer Lacroix zei in zijn interventie iets zeer opvallend: “Le social a besoin d’une économie prospère”. Die uitspraak is op zich al een mind shift bij de PS. Het paard kan als het ware dus enkel voor de wagen worden gespannen als de economie eerst komt. Dat leid ik af uit de woorden van collega Lacroix, die ik niet van enige rechtse sympathie kan verdenken. Er moet een welvarende economie zijn zodat we daaruit de middelen kunnen trekken voor een sociale samenleving. Dat is de juiste invalshoek. Ook collega Turan heeft dat aangegeven.

Collega Gahouchi gaf aan dat haar fractie het voorstel niet zal goedkeuren omdat erin staat dat de lonen moeten dalen. Dat staat daar helemaal niet in. Dat is een oude, vermeende tegenstelling waartegen ik me nogmaals wil afzetten. Geen enkele liberaal zal ooit pleiten voor lagere lonen voor de mensen. Integendeel, liberalen pleiten altijd voor meer koopkracht en meer loon als dat kan. We proberen dat altijd te realiseren door belastingen te verlagen. We hebben dat in de federale regering ook gedaan, bovendien met een accent op de lagere lonen.

De begripsverwarring tussen loonkosten en het loon dat de burger ontvangt moet uit de wereld worden geholpen. Dat is niet wat collega’s Lacroix en Turan naar voren hebben gebracht, namelijk de vraag of we de arbeidsvoorwaarden in termen van kosten niet op een niveau kunnen brengen waardoor we competitief worden. Dan zullen we een meer welvarende economie hebben dan nu en vermijden dat activiteiten zich net over de grens situeren. Laten we allen die logica hanteren en die begripsverwarring uit de wereld helpen. Over het overige zullen we nog genoeg van mening verschillen. Hoe kunnen we een ondernemingsklimaat creëren? Als liberaal wil ik daarbij aanvaarden dat er geen halve euro loon mag worden ingeboet. Integendeel, hoe meer loon, hoe groter de koopkracht, hoe meer consumptie, hoe beter de economie draait en hoe meer inkomsten voor de Staat. Mochten we het daarover eens zijn, dan zouden wij dit voorstel van resolutie met nog meer overtuiging kunnen steunen.

 

Dit voorstel van resolutie pleit, voor alle duidelijkheid, niet voor lagere lonen, wel voor lagere loonkost, onder de noemer van flexibilisering. Dat moet ervoor zorgen dat we competitief zijn en dat de activiteiten niet elders plaatsvinden, waardoor, zoals collega Turan terecht heeft gezegd, wij met de lasten zitten en de lusten mislopen.

Moeten we bang zijn van e-commerce? Neen, maar we moeten wel de implicaties voor de fysieke handel goed inschatten en nagaan hoe we een en ander kunnen aanpakken. Er zijn wel degelijk oplossingen. In een stad kunnen we perfect systemen van handsfree shoppen uitdenken. Want eigenlijk komt e-commerce daarop neer: men koopt iets zonder dat men er zelf mee moet sleuren. Met het neveneffect dat schoenen die men op internet vond thuis net niet groot genoeg blijken te zijn of de verkeerde kleur blijken te hebben. Shoppen in een winkel, met de beleving erbij, biedt op dat vlak een meerwaarde. In Leuven bijvoorbeeld zouden klanten hun pakjes, na het shoppen, inclusief beleving en hapje eten, samen met hun wagen kunnen ophalen op de grote Philipsparking, die toch grotendeels leeg staat.

Het grote nadeel van e-commerce is dat de klant alles altijd ‘gratis’ kan terugsturen, al heeft hij daar bij aankoop natuurlijk wel voor betaald. Dat is een milieuonvriendelijk element. Misschien moeten we daar eens over nadenken. Als gratis terugzenden wordt afgeschaft, valt e-commerce al tot de helft terug en gaan mensen niet langer in de winkel passen om het daarna via internet te bestellen. Voor mij is dat laatste oneerlijke concurrentie, een stukje diefstal. De klant laat zich bedienen in de winkel en betaalt daar niet voor. Meer nog hij koopt het product online zogezegd goedkoper aan. Dat is gewoon niet fair, maar ik heb er niet meteen een oplossing voor.

Dit is een goed voorstel van resolutie, met zaken waar we achter staan en andere waar we het niet mee eens zijn. Hoe dan ook vinden wij het voldoende waardevol om het goed te keuren.

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur la proposition de résolution.

–  De stemming over het voorstel van resolutie heeft later plaats.

M. le président. – Chers collègues, je voudrais attirer votre attention sur l’heure et l’état d’avancement de nos travaux. Nous avons traité quatre points de notre ordre du jour en un peu plus de quatre heures et demies. Il nous reste six points à traiter. Si nous poursuivons à ce rythme, nous ne pourrons pas voter avant 20 heures.

De voorzitter. –

Proposition de résolution en vue d’interdire l’importation de produits issus de nouveaux déboisements illégaux (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑481)

Voorstel van resolutie tot verbod van de import van producten die het gevolg zijn van bijkomende en illegale ontbossing (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑481)

Discussion

(Pour le texte adopté par la commission des Matières transversales – Compétences régionales, voir document 6‑481/1)

Bespreking

(Voor de tekst aangenomen door de commissie voor de Transversale Aangelegenheden – Gewestbevoegdheden, zie stuk 6‑481/1)

M. Willem-Frederik Schiltz (Open Vld), rapporteur. –

De heer Willem-Frederik Schiltz (Open Vld), rapporteur. – Ik zal zeer kort zijn in mijn verslaggeving. Ik wil er enkel op wijzen dat een technische correctie wenselijk is. Er is bij de vertaling namelijk een foutje in de tekst geslopen. Er dient een technische correctie te worden aangebracht in het opschrift en in punt 4 van het dispositief. De Franse tekst “de nouveaux déboisements illégaux” is verkeerd en moet luiden als volgt: “de déboisements illégaux et de nouveaux déboisements”. Met andere woorden, er moet een onderscheid blijken tussen enerzijds illegale ontbossing en anderzijds bijkomende ontbossing. Dat onderscheid is niet onbelangrijk, en daarom dient ook het opschrift in het Nederlands te worden verduidelijkt, zodat het niet luidt “bijkomende en illegale ontbossing”, maar “illegale ontbossing en bijkomende ontbossing”.

Aangezien het technische correcties betreffen, heb ik geen voorstel tot amendement ingediend, maar is het aldus in het verslag alvast opgenomen. Voor het overige verwijs ik naar het uitstekende schriftelijke verslag.

Mme Annemie Maes (Ecolo-Groen). –

Mevrouw Annemie Maes (Ecolo-Groen). – Ik kon jammer genoeg niet aanwezig zijn bij de bespreking van dit voorstel van resolutie. Het voorstel is ingediend in januari 2019 en werd besproken in maart 2019. Dat tijdstip is belangrijk omdat we dit voorstel niet los kunnen zien van de klimaatbetogingen die al in ons land bezig zijn sinds 2018, van de protesten van de jongeren die al wekenlang op straat komen en van Youth for Climate, van brossen voor de bossen, enzovoort. Ik ben dan ook verheugd dat de Senaat zich ook bezig houdt met deze thema’s, omdat ze transversaal zijn.

Er wordt in de resolutie verwezen naar de klimaattop in Katowici, waarop het belang van bomen, bossen en wouden voor het klimaat heel erg benadrukt werd. Bij de bespreking in de commissie is duidelijk gesteld dat, ondanks die duidelijke aanbevelingen, het verontrustend is om vast te stellen hoe ingrijpend de ontbossing wereldwijd doorgaat. Het verraste me dan ook bijzonder dat de focus alleen op de import van hout ligt en op de bescherming van bossen elders in de wereld, maar niet op ons binnenlands bosbeleid. Er wordt met de vinger gewezen naar het gebrek aan controle door onder andere het federale niveau met betrekking tot de illegale houthandel.

Spontaan komen er spreekwoorden in verband met boom, bos of hout in mijn gedachten. Eerste spreekwoord: de splinter in andermans oog zien, maar niet de balk in het eigen oog. Of een uitspraak van de Romeinse dichter Ovidius: door de bomen het bos niet meer zien. Dat moeten we vrij letterlijk nemen. Als we inzoomen op onze eigen situatie in België, en meer bepaald in Vlaanderen, dan kunnen we vaststellen dat het bosbeleid van de vorige Vlaamse minister, mevrouw Schauvliege, of bij uitbreiding, van de Vlaamse regering, toch wel wat problematisch is gebleken.

De afgelopen drie jaar is er langs de Vlaamse gewest- en waterwegen bijna 500 hectare bomen verdwenen of 45 keer het Essersbos. Vlaanderen is de meest bosarme regio van heel Europa en we blijven maar kappen. Er zijn tal van voorbeelden waarbij de Vlaamse minister, en bij uitbreiding de Vlaamse regering, opdracht heeft gegeven om bos om te hakken: het Essersbos, het Terhillsbos, enz.

Volgens de meest recente cijfers wordt er nog steeds meer bos omgehakt dan er wordt bij geplant via het Boscompensatiefonds. Daarvoor verwijs ik naar het uitstekende werk van mijn collega Elisabeth Meuleman die al jaren aan de alarmbel trekt om te zeggen dat het zo niet verder kan. In dat opzicht is het nogal hypocriet van de indieners om daar met geen woord over te reppen. Men vraagt zelfs in aanbeveling 8 om zelf het goede voorbeeld te geven. Deze resolutie had ook dit aspect moeten aankaarten. Beste collega’s, u moest de kat niet uit de boom kijken – alweer een spreekwoord met een boom – maar doe er iets aan.

Ook in het Brussels Gewest is de situatie problematisch. Ook daar verdwijnen er meer bomen dan er bijkomen.

De ontbossing is bezig in eigen land. De verhouding tussen de toelichting en de overwegingen van deze resolutie en de uiteindelijke aanbevelingen is niet echt evenwichtig.

 

Niettemin kan onze fractie het vragende gedeelte in verband met de strijd tegen illegaal gekapt hout wel onderschrijven. De haven van Antwerpen is een belangrijke invoerhaven van hout waarvan de herkomst en de aard niet altijd even duidelijk zijn.

In het vragende gedeelte staan een achttal punten die onze fractie uiteraard kan steunen, bijvoorbeeld een betere internationale samenwerking tegen ontbossing, een pleidooi voor een duurzame landbouw, een Europees actieplan om onder andere de import van soja, palmolie, hout en andere producten die het gevolg zijn van bijkomende of illegale ontbossing tegen 2030 te verbieden, en in afwachting van dit Europees actieplan ook zelfs een pleidooi om op Belgisch niveau een beleid te ontwikkelen voor dat verbod, zelf het goede voorbeeld te geven, toe te treden tot de Verklaring van Amsterdam, enzovoort.

Een paar dagen geleden nog stond er een zeer interessant dossier over illegaal hout op de website Apache, waarbij een recent Europees rapport wordt aangehaald dat de houtverordening opvolgt en waarbij aan de alarmbel wordt getrokken. Volgens dat rapport voldoet de helft van de houtladingen die België binnenkomt, niet aan de Europese regels. Door fraude met bosbeheerplannen kan illegaal hout immers worden witgewassen.

De Europese Unie is een van de grootste houtconsumenten ter wereld en importeert uit het Amazonegebied, het Congobekken, de boreale wouden en ook uit China. België is binnen Europa de zesde grootste importeur van hout uit die gebieden. Het hout dat afkomstig is uit landen waar corruptie aan de orde van de dag is, komt aan in de haven van Antwerpen. Negen procent van die import komt uit landen die instabiel of zelfs in conflict zijn.

Zoals de resolutie stelt, is het bijgevolg belangrijk die illegale houtkap en het vernietigen van de bossen dringend een halt toe te roepen. Tegelijkertijd moeten we ook zelf het goede voorbeeld geven en stoppen met het kappen van onze eigen bomen en bossen.

Het stemgedrag van onze fractie zal daarom ook gevarieerd zijn.

Mme Anne Barzin (MR). – La déforestation illégale fait partie des sujets qui occupent régulièrement la une de l’actualité. Elle a des effets particulièrement dommageables pour l’environnement, la faune et la flore: d’immenses surfaces sont exploitées pour des monocultures, l’habitat d’espèces vulnérables est détruit et de véritables puits de carbone, si indispensables à la planète, disparaissent.

L’utilisation de bois issu de forêts gérées de manière durable et ayant donc fait l’objet d’une déforestation légale est utile et bénéfique pour l’environnement. II convient donc de différencier la déforestation nette de la gestion durable de la forêt. À ce titre, la déforestation illégale est à proscrire car elle nuit également à une gestion économique et écologique saine de la forêt.

Que faut-il faire, dès lors? Il faut évidemment fournir des efforts conjoints, tant du côté des États que des entreprises, pour garantir un cadre efficace de protection des forêts mondiales, tout en veillant à ce que le déboisement à des fins agricoles ne soit pas réalisé pour la culture intensive d’un seul type de plantes, ce qui est nuisible à l’écosystème local.

Depuis l’année passée, sous l’impulsion de la ministre Marghem, des moyens supplémentaires ont été débloqués en vue d’augmenter le nombre de contrôles de douane dans le cadre du Règlement européen sur le bois. Plus de vingt contrôles ont ainsi été effectués en 2018. II est nécessaire d’assécher les canaux favorisant le trafic illégal et de sanctionner sévèrement les exportateurs et les importateurs qui ne respectent pas les règles ou considèrent l’éthique comme une notion secondaire.

Nous pouvons et nous devons faire plus, en particulier à l’échelon européen. Cette proposition de résolution demande d’ailleurs aux différents gouvernements de notre pays d’insister auprès de l’Union européenne pour qu’elle élabore un vaste plan d’action qui concrétise les engagements pris dans le cadre des conventions internationales en la matière en vue de mettre fin à la déforestation à l’horizon 2020.

Notre pays doit évidemment donner l’exemple. En effet, même si nous gérons nos forêts de manière saine, nous n’en dépendons pas moins de l’importation de produits qui résultent parfois d’une gestion désastreuse des forêts tropicales.

À l’échelon de la Belgique, il faut donc développer une politique visant à interdire, pour 2030 au plus tard, l’importation de soja, de chocolat, de bois et d’autres produits résultant de nouveaux déboisements illégaux. Nous devons aussi militer en faveur de chaînes d’approvisionnement durables qui n’impliquent aucune déforestation, et ce, tant dans les pays producteurs que dans les pays consommateurs.

Voilà quelques-unes des actions concrètes que nous pouvons mettre en œuvre et qui peuvent avoir une incidence réelle, tant sur le climat que sur l’environnement au sens large.

Notre groupe soutiendra donc sans réserve cette proposition de résolution.

Mevrouw Anne Barzin (MR). –

Mme Christie Morreale (PS). – Je remercie les auteurs de cette proposition qui s’appuie sur une des mesures proposées par le GIEC pour limiter le réchauffement planétaire sous 1,5 °C, à savoir la plantation de forêts supplémentaires afin que les arbres absorbent le CO2 pour le transformer en oxygène. Le texte pointe à juste titre la disparition de 7 millions d’hectares de forêts naturelles alors que les pays membres de l’UE consomment 36% du volume mondial de produits d’élevage et de culture issus de terres déboisées.

En soutenant ce texte, nous soutenons les recommandations qui visent à plaider ou à insister au niveau international ou européen pour lutter contre la déforestation, mais aussi la volonté de développer une politique belge pour interdire pour 2030 l’importation de soja, de chocolat, de bois et d’autres produits résultant de nouveaux déboisements illégaux.

L’objectif louable de lutter contre la déforestation est évidemment défendu par le PS mais, soyons de bon compte, il s’agit ici d’une mesure parmi beaucoup d’autres qui doivent faire l’objet d’un plan global. Nous allons donc voter une résolution contenant une mesure de lutte contre le réchauffement climatique, alors que notre assemblée aurait pu se prononcer sur toute une loi permettant à la Belgique de respecter ses engagements climatiques. Je pense, chers collègues, que ceux et celles qui ont décidé de rejeter la loi «Climat» ont commis une erreur historique.

Ce texte met en avant le problème de la déforestation importée, en écho aux auditions que nous avons menées au Sénat sur la loi spéciale «Climat» et qui ont fait apparaitre le problème des émissions de CO2 importée, qui, au-delà de la déforestation, concerne toute la production industrielle polluante délocalisée dans d’autres pays puis réimportée chez nous.

Derrière les émissions importées se cache toute la question des conséquences environnementales et climatiques de la mondialisation néolibérale, de la course au profit et des délocalisations, questions que nous aurons sans nul doute l’opportunité d’approfondir à l’avenir au sein de cette assemblée.

Mevrouw Christie Morreale (PS). –

M. Rob Beenders (sp.a). –

De heer Rob Beenders (sp.a). – Aangezien er per minuut ongeveer zeventien voetbalvelden aan bos verdwijnen in de wereld, zullen dat gedurende mijn speech ongeveer 34 voetbalvelden zijn. Ik denk dus dat dit voorstel van resolutie nu de hoogste prioriteit verdient. Ik denk dat wij er hier van overtuigd zijn dat wij moeten ingrijpen en dat de bestrijding van illegale ontbossing een probleem is dat ons allemaal aanbelangt. Ik heb ook de opmerkingen van Groen gehoord met betrekking tot het Vlaams bosbeleid. Daar zitten belangrijke elementen in, maar ik denk dat wij positief moeten eindigen in een van de laatste zittingen van deze legislatuur. Ik hoop dat dit voorstel dan ook voor een omslag kan zorgen op Vlaams niveau. Ik hoop dat het, ook met de klimaatmarsen van de afgelopen weken de geesten heeft doen rijpen, en dat er een radicale omslag komt op vlak van beleid, niet alleen in de Senaat maar ook in de gewestregeringen, vooral op Vlaams niveau. Het Vlaamse bosbeleid is niet iets om over naar huis te schrijven. Het rapport is ook niet echt fameus. Maar met het voorstel dat hier vandaag ligt ben ik er wel van overtuigd dat wij met de volgende regeringen een ander beleid gaan krijgen dat radicaal de omslag maakt en een bosbeleid voert dat die naam waardig is. Wij hebben uiteraard onze bedenkingen bij een aantal punten, maar ik denk dat wat vandaag voorligt alle discussie verdient en dat het vooral positieve toekomstperspectieven brengt. Als we weten dat bos ongeveer 31% van de wereldwijde aardoppervlakte vertegenwoordigt, dan moeten wij dat beschermen. We moeten ervan overtuigd zijn dat als er alsmaar meer bossen verdwijnen, er een probleem ontstaat met de biodiversiteit en met de CO2‑opslag. We moeten ervoor zorgen dat die bossen zo lang mogelijk blijven bestaan en dat er bossen bijkomen.

Europa is vandaag één van de grootste importeurs van producten die gelinkt kunnen worden aan die ontbossing. De Europese consumptie van landbouw- en veeteeltproducten veroorzaken al een verlies van meer dan 13 miljoen hectaren bos tijdens de afgelopen 15 jaar. Als we niet ingrijpen, zal er tegen 2030 170 miljoen hectaren bos verloren gegaan zijn. Dat is een gebied dat ongeveer even groot is als Duitsland, Frankrijk, Spanje en Portugal samen. Als we hier iets aan willen doen, zullen we op grote schaal interventies moeten uitvoeren. Het voorliggende voorstel is een goed startpunt en de sp.a- fractie zal het met veel enthousiasme goedkeuren. Wij hopen, en geven daarvoor het voordeel van de twijfel aan de andere partijen, dat wij ook na de verkiezingen beleidsplannen en regeerakkoorden kunnen lezen waarbij er effectief iets wordt gedaan aan de ontbossingsproblematiek in eigen regio en in eigen land.

Mme Sabine de Bethune (CD&V). –

Mevrouw Sabine de Bethune (CD&V). – Zoals verschillende collega’s hebben benadrukt, gaat het over één aspect van de strijd tegen ontbossing. Ik heb deze resolutie opgesteld vanuit het oogpunt van buitenlandse zaken, handel en beleid. Aan dit aspect wordt vaak minder aandacht geschonken dan aan het binnenlands beleid. De bevoegdheid voor het bosbeleid in eigen land ressorteert evenwel onder de deelstaten. Ik denk niet dat de Senaat hier een overkoepelende bevoegdheid heeft, tenzij in het kader van een informatieverslag. Het zal misschien werk zijn voor een volgende legislatuur. De Senaat zou perfect kunnen zorgen voor een uitwisseling van ervaring en good practices tussen de deelstaten en de links kunnen benadrukken met het totale klimaatbeleid, de CO2‑uitstoot, kortom: de global picture.

Maar ik dacht dat het interessant en nuttig zou zijn om een minder belicht aspect van deze problematiek onder de aandacht te brengen en vanuit mijn expertise en bevoegdheid inzake ontwikkelingssamenwerking en buitenlands beleid te zien hoe we vanuit dat beleidsveld impact kunnen hebben op de problematiek van bosbehoud, bosbeheer, ontbossing en CO2‑beleid.

De focus is beperkt maar toch heel relevant. Dat doet niets af van alle andere domeinen die terecht werden aangehaald en waar we natuurlijk ook vooruitgang zullen moeten boeken.

Het is algemeen bekend dat bossen en wouden de CO2 best onder controle kunnen houden. Bomen kunnen CO2 uit de lucht halen en omzetten in zuurstof. Er wordt verder gebouwd op één van de maatregelen die het IPCC voorstelt om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen: de aanplanting van bijkomende bossen, als één van de meest effectieve middelen. Daarbij is de strijd tegen ontbossing uiteraard een noodzakelijke aanpak. In de tekst wordt er verwezen naar de enorme ontbossing die wereldwijd aan de gang is, zowel in Centraal-Afrika als in Latijns-Amerika. Deze week werd in een artikel op de digitale versie van Knack verwezen naar twee Zweedse onderzoeken waaruit blijkt dat een zesde van wat we eten, dat via export in de Europese Unie terechtkomen, oorzaak is van verdere ontbossing van exotische wouden en bossen. Dit is een enorm probleem dat effectief moet worden aangepakt.

Het is inspirerend dat een aantal Europese landen al sinds 2015 voorop lopen. Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk hebben op 7 december 2015 de Verklaring van Amsterdam ondertekend. Zij hebben toen al opgeroepen om vanuit de Europese Unie een veel stringenter beleid uit te bouwen voor het beperken, verbieden of regelen van de import van producten, niet alleen van hout, maar van alle gewassen, geteeld op gronden die het resultaat zijn van illegale kap.

 

Dit werd recent versterkt door het beleid dat Frankrijk heeft uitgebouwd. Vorig jaar heeft Frankrijk een nationaal actieplan aangenomen met maatregelen die impact hebben op de consumptie om de ontbossing te verminderen. Het betreft de invoer van soja, palmolie, rundvlees, hout en andere producten die verband houden met ontbossing en niet duurzame landbouw. De ambitie is dit te stoppen tegen 2030. De Verklaring van Amsterdam van 2015 viseerde nog het jaar 2020.

Het beleidsplan om de toeleveringsketen klimaatneutraal te maken en te koppelen aan de bescherming van het oerwoud en het bos, is een zeer productieve beleidslijn. Het is van het grootste belang alle actoren die bij de kap van oerwoud of grote bossen wereldwijd betrokken zijn, bij die aanpak te betrekken. Enerzijds zijn er de kleine, familiale landbouwers die het doen bij gebrek aan betere mogelijkheden. Zij kunnen perfect worden gesteund om op een duurzame manier bossen te verbouwen. Anderzijds zijn er de grote multinationale handelaars, die op een brutale manier hele stukken oerwoud kappen met medeweten en toestemming van de betrokken regimes. Kortom de hele keten, het kappen, het vervoeren en importeren, het importbeleid en de handelswijze van de consument moeten worden gesensibiliseerd.

Met dit voorstel van resolutie vragen we onze regeringen werk te maken van een actieplan dat vergelijkbaar is met dat van Frankrijk. We verzoeken hen ook een stringent buitenlands beleid te voeren, zonder te wachten op een algemene Europese regelgeving.

Ik vermeld enkele essentiële punten van het dispositief.

Het belang om de focus rond de problematiek van ontbossing zeer sterk te leggen op het handelsbeleid en op het beleid dat wij aan onze grenzen voeren wat import betreft en daaromtrent een effectieve reglementering uit te werken.

Het belang om aan te sturen op veel meer samenwerking. De Europese landen die daarin het initiatief willen nemen, kunnen perfect een coalitie van de positieve krachten binnen de Unie maken. We vragen uitdrukkelijk dat ons land daaraan deelneemt.

Het belang om in het kader van uitwisselingsprojecten en van ontwikkelingssamenwerking een internationale solidariteit te ontwikkelen en in te zetten op duurzame landbouw en plattelandsontwikkeling. Op die manier kan een alternatief worden geboden voor de lokale gemeenschappen, die van dit soort activiteit leven, en kan worden voorkomen dat ze in totale of nog grotere armoede terechtkomen. De aanpak daarvoor is gekend. Hij moet alleen worden gedeeld en de nodige middelen moeten worden aangereikt om een ander lokaal landbouwbeleid op te starten.

 

Ik verwijs tevens naar het belang van het EU FLEGT Action Plan, dat versterkt moet worden. Het middenveld moet betrokken worden bij de totstandkoming van de zogenaamde vrijwillige partnerschappen. Heel belangrijk is ook de correcte implementatie van de Europese Houtverordening van 2013 in Belgisch recht, alsook de wijze waarop de controle kan worden uitgevoerd.

Ik zal ook een aantal teksten indienen in het Vlaams Parlement. Daar kan het debat worden gevoerd rond de aspecten op gewestelijk vlak. Ik ben van mening dat deze aanpak noodzakelijk is en, hoe partieel of gefocust ook, een schakel is in een globaal beleid om ontbossing wereldwijd tegen te gaan.

Ik neem nota van de kritiek. Het WWF‑België staat achter de tekst en vindt de inhoud ervan interessant. Zij vragen uiteraard dat we zouden verder gaan. Dit is uiteraard maar een deel van het werk. WWF‑België wijst erop dat deze resolutie voorlopig enkel handelt over het beperken en het verbieden van de import van producten die het gevolg zijn van illegale houtkap. Ondertussen weten we dat ook legale houtkap, toegestaan door de nationale wetgeving in een aantal landen, op dramatische wijze het oerwoud en grote bossen aantast. Dit vraagt een andere diplomatieke en legislatieve aanpak. Dit element werd niet onderzocht en is niet behandeld binnen het beperkte kader van deze resolutie.

Niettemin slaat dit al op meer dan de helft van de illegale houtkap in de wereld en als we onze eigen wetgeving daarrond stringenter kunnen maken, betekent dat een bijzondere bijdrage tot de behandeling van deze problematiek.

Mme Véronique Waroux (cdH). – La problématique de la déforestation constitue un enjeu crucial dans la lutte contre le réchauffement climatique. Cette déforestation, outre ses effets désastreux pour la biodiversité, entraîne également un accroissement des émissions de gaz à effet de serre.

La réalisation de nos objectifs climatiques doit passer par un important plan de lutte contre ce phénomène et, à notre échelle, cela suppose bien sûr d’arrêter d’alimenter la manne financière des responsables de cette déforestation.

Notre implication est d’autant plus grande que l’Union européenne a été, entre 1990 et 2008, responsable de la consommation de pas moins de 36% du volume mondial de produits d’élevage et de culture provenant de terres issues de la déforestation.

Il est donc grand temps que l’Union européenne mette en place un vaste plan d’action afin d’enfin mettre en œuvre les engagements pris dans les diverses conventions internationales en matière de lutte contre la déforestation. C’est pourquoi l’Union doit, comme le mentionne la résolution, organiser des mesures réglementaires concrètes garantissant qu’aucune chaîne d’approvisionnement ou transaction financière liée à l’Union européenne n’ait pour effet d’alimenter cette déforestation.

Il serait cependant tout à fait irresponsable et lâche d’attendre que les décisions viennent du niveau supranational pour agir. Notre pays doit concrétiser sa volonté, maintes fois répétée, de ne plus être à la remorque de l’Union européenne en matière de climat et d’environnement. C’est pourquoi nous devons impérativement développer une politique visant à interdire, pour 2030 au plus tard, l’importation de soja, de bois et d’autres produits résultant de nouveaux déboisements illégaux, d’autant plus que notre pays, via le port d’Anvers, est une véritable plaque tournante pour le bois tropical à destination du reste des pays européens. À ce titre, je rappelle que le député Georges Dallemagne a déposé à la Chambre une proposition de loi visant à améliorer la traçabilité du bois transitant par la Belgique.

En conclusion, pour la préservation cruciale de la biodiversité et pour le captage de C02 indispensable à la limitation des gaz à effet de serre, notre groupe soutient pleinement cette résolution mais restera vigilant, dans le futur, à ce que les demandes faites aux différents gouvernements soient suivies d’actions concrètes.

Mevrouw Véronique Waroux (cdH). –

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur la proposition de résolution.

–  De stemming over het voorstel van resolutie heeft later plaats.

Proposition de résolution relative à la conclusion d’un accord de coopération entre l’autorité fédérale et les entités fédérées au sujet de la norme de 0,7% du RNB en faveur de la coopération au développement (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑488)

Voorstel van resolutie met het oog op een samenwerkingsakkoord tussen de federale overheid en de deelstaten over het groeipad van de 0,7% van het BNI voor ontwikkelingssamenwerking (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑488)

Discussion

(Pour le texte adopté par la commission des Matières transversales – Compétences régionales, voir document 6‑488/1)

Bespreking

(Voor de tekst aangenomen door de commissie voor de Transversale Aangelegenheden – Gewestbevoegdheden, zie stuk 6‑488/1)

Mme Valerie Taeldeman (CD&V), rapporteuse. –

Mevrouw Valerie Taeldeman (CD&V), rapporteur. – Het voorstel van resolutie met het oog op een samenwerkingsakkoord tussen de federale overheid en de deelstaten over het groeipad van de 0,7% van het BNI voor ontwikkelingssamenwerking werd ingediend op 19 februari 2019. De commissie voor de Transversale Aangelegenheden – Gewestbevoegdheden heeft het voorstel besproken tijdens haar vergadering van 25 maart 2019.

Voor de inleidende uiteenzetting van collega de Bethune en de algemene bespreking verwijs ik naar het schriftelijke verslag.

Het voorstel van resolutie werd door de commissie aangenomen met 11 stemmen, bij 2 onthoudingen.

Mme Olga Zrihen (PS). – Nous examinons une proposition de résolution relative à la conclusion d’un accord de coopération entre l’autorité fédérale et les entités fédérées au sujet de la norme de 0,7% du RNB en faveur de la coopération au développement.

La coopération au développement contribue à promouvoir la solidarité et la stabilité internationales dans un monde de plus en plus interdépendant. La reconstruction des États fragiles ou post-conflit, le financement d’adaptations aux changements climatiques ou l’éradication des grandes pandémies représentent aujourd’hui des enjeux majeurs à la solution desquels l’aide au développement peut contribuer. En ce sens, elle participe à l’éradication de l’extrême pauvreté et des inégalités, à la résolution des enjeux environnementaux planétaires – un sujet d’actualité – et, plus généralement, à la réalisation de l’agenda 2030 des Nations Unies en faveur des ODD, autrement dit des objectifs de développement durable.

Pour revaloriser l’aide publique belge au développement, les socialistes soutiennent l’adoption d’un plan de croissance de l’aide belge au développement à l’horizon 2030 visant l’objectif de 0,7% du RNB, qui constitue un engagement légal des pays donateurs de l’OCDE.

Pour le parti socialiste, il est également nécessaire de repenser les politiques d’aide au développement vers un mode de coopération plus réciproque, de réorienter l’aide financière vers un soutien plus important et régulier à la société civile, et de développer des formes de coopération innovantes en associant les différents acteurs présents au nord comme au sud.

En matière de lutte contre la pauvreté, le Sénat devra également se pencher sur la question du remboursement de la dette par les pays du sud, qui peut être un obstacle majeur au développement. Je rappelle que cette dette a souvent été qualifiée de dette odieuse. Par les transferts financiers du sud vers le nord qu’il implique, le remboursement des dettes publiques est un facteur prédominant de l’accroissement des inégalités au niveau mondial. La problématique des dettes souveraines des pays pauvres doit être envisagée sous l’angle de la soutenabilité et de la légitimité. Les États du sud fortement endettés doivent pouvoir bénéficier d’une restructuration, voire d’une annulation de leur dette, en partie ou en totalité. C’est pourquoi il faut, en élargissant la portée des acteurs du club de Paris, mettre sur pied une réelle organisation internationale pour le traitement de ces dettes. L’aide au développement est fondamentale mais elle doit aussi s’inscrire dans une politique globale qui devra également s’atteler à la lutte pour la souveraineté alimentaire.

Dans de nombreux pays, la production agricole permettrait de nourrir la population locale mais le système économique global empêche l’autosuffisance alimentaire. Le processus de mondialisation néolibéral contraint chaque pays à aligner le prix de sa production sur le prix le plus bas proposé au niveau mondial, et ce, au détriment de conditions de production respectueuses des normes sociales et environnementales: souveraineté alimentaire contre alimentation pour tous.

Pour les socialistes, il est primordial d’interdire l’accaparement des terres cultivables des pays du sud, notamment par les multinationales ou des États étrangers, pour favoriser une agriculture locale, dans les mains des paysans locaux. Le mécanisme de constitution de stocks alimentaires doit pouvoir être autorisé par l’Organisation mondiale du commerce afin de réguler les prix des matières premières agricoles ou de pouvoir faire face à une crise humanitaire ou à un conflit. En outre, il faut interdire la spéculation sur les produits agricoles.

Le groupe socialiste soutient donc ce texte qui vise à ce que nous respections nos engagements. Des changements plus profonds de l’ordre mondial doivent également être soutenus par notre assemblée pour développer une politique plus efficace en faveur des pays du sud.

Mevrouw Olga Zrihen (PS). –

M. Philippe Henry (Ecolo-Groen). – Je tiens à marquer, moi aussi, mon approbation sur cette proposition et la finalité qu’elle poursuit. L’augmentation des budgets en faveur de la coopération au développement est une revendication qui n’est pas nouvelle. Les écologistes n’ont d’ailleurs jamais manqué d’interpeller les différents niveaux de pouvoir à ce sujet. J’ai donc le sentiment que cette proposition vient un peu tard et au terme d’une législature qui a, en fait, été marquée par un recul du soutien de la coopération au développement, qui est passé de 0,6% à 0,4%. On s’est donc éloigné de l’objectif de 0,7% fixé initialement, ce qui est très regrettable parce qu’il est indispensable d’aider les pays qui en ont besoin. De plus, le soutien à la coopération au développement est un signal majeur dans le cadre des discussions internationales, notamment sur le climat. Si nous ne sommes pas capables d’aider les pays qui ont besoin de se développer et doivent aujourd’hui intégrer de nouvelles contraintes environnementales résultant de notre propre développement en tant que pays industrialisé, nous pouvons difficilement attendre d’eux qu’ils s’engagent dans la voie d’un développement raisonné afin de tendre à un équilibre environnemental mondial.

La politique de la coopération au développement et la politique climatique, mais aussi toutes les questions relatives aux migrations, doivent faire l’objet d’une approche globale. Ce ne fut pas le cas avec ce gouvernement fédéral.

Nous sommes donc heureusement surpris par le texte qui nous est soumis et par son objet, d’autant que les objectifs en matière de coopération au développement avaient été revus à la baisse ces dernières années.

J’espère que tous ceux qui auront marqué leur approbation sur ce texte aujourd’hui ne manqueront pas dans les semaines à venir d’insister sur la nécessité de remettre ces objectifs au centre des futurs accords de gouvernement aux différents niveaux de pouvoir. En effet, le budget fédéral n’est pas le seul qui compte en l’espèce; il s’agit d’un enjeu global à tous les échelons. Les Communautés, les Régions mais aussi les communes peuvent apporter leur pierre à l’édifice. C’est grâce à l’ensemble de ces contributions que l’objectif ambitieux de 0,7% pourra être atteint, même si, à ce stade, on en est encore loin.

J’espère que ce texte permettra de donner une nouvelle impulsion en vue de la réalisation de cet objectif.

De heer Philippe Henry (Ecolo-Groen). –

Mme Anne Barzin (MR). – Je me réjouis de l’inscription de ce point à notre ordre du jour. Consacrer 0,7% de notre revenu national brut à la coopération au développement relève en effet d’engagements maintes fois réitérés à l’ONU, à l’OCDE ou lors de conférences internationales.

Cet instrument de politique internationale est essentiel pour notre pays, et le soutien aux régions en transition est bénéfique pour les populations locales, en termes tant humanitaires et sanitaires qu’économiques. En outre, comme l’ont déjà évoqué des collègues, l’aide au développement est liée à deux thèmes importants: le climat et la migration; l’Accord de Paris sur le climat affirme que le renforcement de l’aide au développement est un moyen pour les pays du Sud d’atteindre une croissance «bas carbone».

La proposition de résolution demande aussi que l’échelon fédéral ne soit plus quasiment le seul à supporter l’aide au développement et prône la conclusion d’un accord de coopération avec les Régions et les Communautés, ce qui rééquilibrerait la charge.

En ce qui concerne les critiques émises sur la contribution actuelle, rappelons que c’est lorsque Charles Michel était chargé de ce département que les montants les plus élevés ont été alloués à la coopération.

Mevrouw Anne Barzin (MR). –

M. Bart Van Malderen (sp.a). –

De heer Bart Van Malderen (sp.a). – De sp.a-fractie zal deze resolutie goedkeuren, maar wel met enkele bedenkingen. Dat zal u niet verwonderen.

In 1970 schoof de OESO voor het eerst de 0,7%-doelstelling naar voren. Toen was dat voldoende, dacht men, om de spaar- en investeringstekorten van de ontwikkelingslanden weg te werken. Heel wat landen in de OESO hebben deze doelstelling toen met veel enthousiasme onderschreven, want de horizon leek dichtbij te zijn. Papier is verduldig, de realiteit was enigszins anders.

 

Nochtans bewezen landen zoals Noorwegen, Zweden, Denemarken, Luxemburg en Nederland dat de 0,7%-doelstelling op zich haalbaar was. Ons land stond helaas niet in dat rijtje. In de toelichting bij de resolutie wordt de evolutie van de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking heel goed geschetst. Pijnlijk is vast te stellen dat de resolutie de horizon nu op 2030 legt of 60 jaar nadat de 0,7%-norm werd gelanceerd. In 1970 dacht men dat 10 miljard genoeg zou zijn om de mondiale kloof te dichten. Intussen is het duidelijk dat, los van de inflatie, een veelvoud van dat bedrag nodig is. De kloof is dieper geworden. Ondanks de crisissen is bij ons de welvaart toegenomen, maar in de periferie zijn de schulden geëxplodeerd en heeft de ontwikkeling niet de vlucht genomen die onze regio’s wel hebben gekend.

Dat brengt me bij een tweede kritische vaststelling. De tweespalt, de dieper geworden kloof is wel degelijk het gevolg van scheefgetrokken machtsverhoudingen en economische verhoudingen. Grijpen we daarop niet in, dan blijft een budget van 0,7% ook als we het halen een slag in het water.

We moeten er ook voor waken dat we, als we een budget van 0,7% halen, niet vertrekken vanuit ons aanbod voor de ontwikkelingslanden, maar wel degelijk vanuit de vragen die deze landen hebben. Witte olifanten her en der op het Afrikaanse continent herinneren ons eraan dat een aanpak die van hieruit vertrekt zonder rekening te houden met de vragen van de overzijde, tot mislukken gedoemd is.

Nochtans zijn de inspanningen volgens ons broodnodig. Andere collega’s hebben al verwezen naar de klimaatproblematiek. Het grootste deel van de CO2‑uitstoot, die aan de basis ligt van de klimaatproblematiek, vindt effectief plaatst in geïndustrialiseerde landen, maar de meest dramatische en ingrijpende gevolgen zijn in de periferie te vinden, net daar waar de hefbomen om aan remediëring te doen beperkt zijn. We zullen in de toekomst bijkomend worden geconfronteerd met droogtes, overstromingen, stormen en dergelijke meer. We weten allemaal dat dat voor een watervaleffect zorgt met op het einde een radeloze migratie van mensen die hun leven riskeren om aan de realiteit in hun land te ontsnappen.

 

De resolutie bestaat effectief uit twee delen. Enerzijds is er het aanhouden van 0,7% als moreel ijkpunt. We denken dat dit haalbaar moet zijn, zeker als je weet dat dit eigenlijk gaat over 0,70 euro per dag per persoon. Dit is geen walk to the moon.

Het tweede deel van de resolutie is zo mogelijk nog belangrijker, maar blijkt moeilijker te zijn: met name het afstemmen tussen de inspanningen van de federale overheid en die van de Gewesten en Gemeenschappen. Uit een antwoord van de Vlaamse minister-president blijkt dat de interministeriële conferentie rond dit thema hoegenaamd niet heeft gefunctioneerd. De timing is dan ook juist om aan het einde van de ene legislatuur en dus ook aan de start van een nieuwe legislatuur een oproep te doen om die inspanningen, die al bij al bescheiden zijn, in een juiste hefboom om te zetten teneinde een maximaal effect te ressorteren. Het is niet omdat bevoegdheden parallel zijn, dat er zoiets bestaat als een verplichting om per definitie naast elkaar te werken, integendeel. Vandaar zoals reeds gezegd de steun aan deze resolutie.

Mme Sabine de Bethune (CD&V). –

Mevrouw Sabine de Bethune (CD&V). – Deze beknopte resolutie focust inderdaad op het cijfer van 0,7% van het bruto nationaal product voor ontwikkelingssamenwerking. Sinds 1970 stellen we die doelstelling voorop om extreme armoede uit te roeien. Confronterend is dat we voor vorig jaar wellicht aan 0,43 of 0,45% zullen zitten. Een tiental jaar geleden haalden we 0,61%. De trend is bijgevolg dalend en moet absoluut worden omgekeerd. Ik hoop ook dat men in de volgende legislatuur op federaal niveau duidelijk een eind zal maken aan het begrotingsmechanisme waarbij men de volledige begroting waarin jaarlijks is voorzien niet kan uitgeven door vanaf een bepaalde datum geen middelen meer te kunnen vastleggen. Aangezien dit soort van verdoken besparingsmechanisme niet behoort tot de bevoegdheid van deze Senaat, ben ik hier ook niet dieper op ingegaan in het kader van deze resolutie.

Wanneer men die 0,45% aan uitgaven voor officiële ontwikkelingshulp analyseert en ze uitsplitst naar de verschillende bevoegdheidsniveaus, dan zijn die cijfers toch wel confronterend. Ik baseer mij op de gegevens die zijn verzameld door collega-volksvertegenwoordigster Els Van Hoof, die daarover een schriftelijke vraag heeft gesteld in de Kamer. Uit het antwoord op die vraag blijkt dat ongeveer 96% van het bedrag wordt uitgegeven door de federale overheid en dat slechts 4 procent van dat bedrag wordt uitgegeven door de deelstaten, de provincies en de gemeenten. Dit vormt echt wel een heel beperkte bijdrage aan de Belgische uitgaven voor officiële ontwikkelingshulp, die nog altijd duidelijk beneden de Europese en globale doelstellingen liggen.

Mijns inziens kan men zich hierover vragen stellen, aangezien in ons federale land de begrotingen van de deelstaten samen ongeveer even groot zijn als de begroting van de federale overheid, de sociale zekerheid weliswaar niet meegerekend.

 

Het was trouwens een gevolg van de zesde staatshervorming dat die verhouding zo ligt. Het is dan ook verantwoord dat er afspraken worden gemaakt tussen de federale overheid en de deelstaten over de manier waarop het groeipad naar de 0,7% kan worden gerealiseerd.

Ik opper het als een mogelijkheid, ik stel niet dat het de oplossing is. Vandaag bevindt ontwikkelingssamenwerking zich in het verlengde van de bevoegdheden van elke overheid, voortbouwend op de eigen bevoegdheden. Het is dan ook goed en normaal dat er een heel concreet beleid rond ontwikkelingssamenwerking wordt uitgebouwd door de deelstaten. De deelstaatoverheden doen dat trouwens ook. Dat is vaak een interessant beleid met heel nuttige en relevante projecten en programma’s. Maar de vraag is hoe we in de Europese Unie, waar we de lat op 0,7% tegen 2030 leggen, dat gewicht gaan verdelen over de verschillende schouders. Daarvoor is overleg nodig tussen de verschillende beleidsniveaus in het teken van het samenwerkingsfederalisme.

Ik heb de vraag gesteld aan minister-president Bourgeois of er in de loop van deze legislatuur enig overleg is geweest tussen de federale Staat en de deelstaten over deze materie. Hij heeft daar zeer duidelijk op geantwoord: deze problematiek heeft nooit op de agenda gestaan van de Interministeriële Conferentie voor Buitenlands Beleid (ICBB). Dat is nooit gevraagd geweest door de federale overheid, noch door een van de deelstaten. Tijdens de hele regeerperiode bestond daarover enige afspraak, ook niet over de manier waarop die middelen zouden kunnen worden verdeeld of kunnen worden ingezet.

De focus van de resolutie is dat de Senaat vraagt dat het groeipad – 0,7% tegen 2030 – in gezamenlijk overleg tussen de federale overheid en de deelstaten wordt uitgetekend. Het verzoek is ook om in het begin van de volgende legislatuur dit thema te agenderen binnen de ICBB en om het aldaar bereikte akkoord om te zetten in een vrijwillig samenwerkingsakkoord waar we toch ook in het parlement kennis van krijgen. We zouden ook een zitting kunnen organiseren, zeker in de Senaat, om aan te sturen op die samenwerking en op een eerlijke verdeling van dit bedrag naar vermogen en naar bevoegdheden. Dat is de hoofdbrok van de resolutie.

Dank voor uw aandacht. Dank ook aan de commissie voor de steun aan de voorgelegde tekst.

Mme Véronique Waroux (cdH). – Alors que la Belgique avait annoncé qu’elle atteindrait la norme de 0,7% en 2010 au plus tard, force est de constater que, depuis 2010, les moyens consacrés à l’aide publique au développement ont diminué d’année en année.

La part de notre budget consacrée à l’aide publique au développement est donc désormais inférieure à la moyenne européenne. Or la norme de 0,7% constitue un signal politique important pour les pays donateurs du Nord car elle exprime la volonté de contribuer, sur le plan international, à la coopération au développement.

Aider les pays en crise, c’est prévenir des conflits et des problèmes qui pourraient s’aggraver et atteindre l’Europe.

Pour parvenir de manière réaliste, petit pas par petit pas, à l’objectif de 0,7% d’ici 2030 au plus tard, plus de cohérence et de concertation entre les autorités fédérale et fédérées sont nécessaires. Soit dit en passant, j’ai déjà entendu cette affirmation concernant d’autres sujets fondamentaux…

Mon groupe appuiera donc cette proposition de résolution visant à instaurer plus de collaboration – j’ai presque envie de «rire jaune» – entre le gouvernement fédéral et les autres entités, notamment par le fait de définir ensemble une stratégie de croissance pour les années à venir et d’inscrire la norme de 0,7% à l’ordre du jour de la Conférence interministérielle de politique étrangère. Le cdH votera donc en faveur de ce texte.

Je profite de ce qui sera ma dernière intervention au Sénat pour dire que j’aurai sincèrement apprécié la qualité du travail intellectuel qu’on y aura effectué. C’est le cénacle que je quitterai avec le plus de regrets.

Pour ce texte, et pour de nombreux rapports d’information, nous avons pris le temps d’écouter des experts issus des différentes régions du pays ou de l’étranger, de prendre en compte des réalités différentes et de formuler, dans certains cas, des recommandations équilibrées et respectueuses des sensibilités de chacun pour aboutir à une vraie plus-value, comme ce fut le cas, par exemple, dans le dossier des perturbateurs endocriniens. Dans d’autres cas, malheureusement, le passage en force de la majorité fédérale a complètement sabré certains rapports.

Nous nous sommes particulièrement penchés sur des enjeux primordiaux du XXIe siècle liés au climat, à l’environnement et à la santé environnementale.

Souvent, c’est la gouvernance intrabelge et ses dysfonctionnements qui ont retenu notre attention. Nous avons tenté de mettre de l’huile dans les rouages, ce qui n’est pas simple quand certains tentent d’y mettre toujours plus de petits voire de gros cailloux pour gripper la mécanique. Je pense particulièrement au rapport sur le «burden sharing», dont bon nombre de recommandations rejoignent des éléments de la défunte loi spéciale «Climat», que nous ne désespérons pas, malgré tout, de voir ressurgir ultérieurement.

Je saisis également l’occasion pour dire, à titre tout à fait personnel, ma tristesse, ma déception, mon écœurement, ma colère, mais pas mon étonnement, à l’égard des trois partis flamands – N‑VA, CD&V et Open VLD – qui ont littéralement torpillé ce projet de loi «Climat» fixant un cap et une méthodologie qui constituaient un espoir pour les jeunes générations. En effet, nous sommes en temps de guerre climatique, que nous avons provoquée. Les déclarations de ces trois partis flamands selon lesquelles ils veulent agir autrement n’y changeront rien. Nous, sénateurs, qui nous sommes côtoyés tout au long de la législature, savons bien d’où viennent toujours les éléments bloquants et les ambitions au rabais. Cette responsabilité et cette culpabilité, au moment où l’on doit décider de l’histoire de l’humanité, de son devenir, ces partis semblent ne même pas s’en rendre compte. Est-ce par égoïsme, par lâcheté ou par bêtise? Peu importe. Quand viendront les désastres climatiques, vous ne serez peut-être plus là pour répondre de vos actes, mais à court terme, j’espère que les citoyens vous règleront votre compte le 26 mai. Pauvres enfants belges, pauvres enfants de la Terre!

Sinon, je souhaitais remercier la présidence, certains collègues et les services, dont celui de la traduction. Je souhaite une bonne survie au Sénat.

Mevrouw Véronique Waroux (cdH). –

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur la proposition de résolution.

–  De stemming over het voorstel van resolutie heeft later plaats.

Proposition de résolution visant à la sauvegarde de la concurrence dans l’économie numérique (de M. Willem-Frederik Schiltz et consorts; Doc. 6‑498)

Voorstel van resolutie ter vrijwaring van mededinging in de digitale economie (van de heer Willem-Frederik Schiltz c.s.; Stuk 6‑498)

Discussion

(Pour le texte adopté par la commission des Matières transversales – Compétences régionales, voir document 6‑498/1)

Bespreking

(Voor de tekst aangenomen door de commissie voor de Transversale Aangelegenheden – Gewestbevoegdheden, zie stuk 6‑498/1.)

Mme Valerie Taeldeman (CD&V). –

Mevrouw Valerie Taeldeman (CD&V). – Het voorstel van resolutie ter vrijwaring van mededinging in de digitale economie werd ingediend op 22 februari 2019. De Commissie voor transversale aangelegenheden – Gewestbevoegdheden heeft het voorstel maandag laatstleden besproken. Voor de uiteenzetting door de heer Schiltz en de bespreking in de Commissie verwijs ik naar het schriftelijk verslag.

Het voorstel werd in zijn geheel aangenomen met 9 stemmen bij 4 onthoudingen.

M. Christophe Lacroix (PS). – La lutte contre les monopoles privés, l’abus de position dominante et le contrôle des concentrations sont des objectifs poursuivis également par mon parti. Nous sommes très demandeurs de pouvoir débattre de l’adéquation des règles de concurrence en vigueur dans la société d’aujourd’hui, notamment en matière de protection et de développement des services publics.

Cependant, vous nous demandez de nous prononcer sur un texte qui nous a été transmis il y a quelques jours à peine et sur lequel pratiquement aucun débat n’a été possible, puisqu’il a été présenté une seule fois en commission. Ce genre de thématique nécessite au minimum des auditions d’experts du droit de la concurrence et de représentants de l’autorité belge de la concurrence pour pouvoir travailler avec plus de sérieux, ce qui est la marque de fabrique de notre Sénat.

Ainsi, vous nous demandez de nous prononcer sur le contrôle du fonctionnement des algorithmes de l’intelligence artificielle et des mégadonnées par l’autorité fédérale; sur l’intégration de critères «données» pour déterminer le moment où l’autorité de la concurrence doit mener des enquêtes; sur la modification des règles de concurrence européennes en la matière, c’est-à-dire, potentiellement, du Traité sur le fonctionnement de l’Union européenne et du protocole no 27 sur le marché intérieur et la concurrence, ainsi que les règlements; et sur les amendes prévues dans les règlements européens. Tout cela en quatre jours, sans auditions.

Nous sommes vraiment ouverts au débat sur l’ensemble des points soulevés. Nos collègues qui sont à l’initiative du texte ont le mérite d’avoir posé le problème mais ces thèmes doivent être traités de manière très approfondie et sérieuse et nous devrons nous inspirer du rapport d’information qui sera voté tout à l’heure pour éclairer nos échanges en la matière.

Le parti socialiste est d’autant plus demandeur d’un débat approfondi sur la question de la modification des règles européennes en matière de concurrence que nous avons également des propositions à faire.

La première proposition consiste à évaluer l’impact de l’ouverture à la concurrence dans les secteurs où l’Union européenne l’a imposée. Si cette ouverture a contribué à détériorer la qualité du service ou à augmenter les inégalités, les États membres devront être autorisés à rétablir le monopole du service public.

Nous proposons également de soustraire aux règles de concurrence et au régime de l’interdiction des aides d’État les entreprises publiques qui rendent un service public universel, d’intérêt général et d’intérêt économique général visé par le protocole no 26 du Traité sur le fonctionnement de l’Union européenne.

La dernière proposition vise à réviser l’ensemble des règles de concurrence de l’Union européenne pour prendre en compte l’évolution des marchés mondiaux et permettre des partenariats et des alliances de secteurs stratégiques en Europe pour faire face à la concurrence internationale tout en évitant les abus de position dominante sur le marché européen.

Pour ces raisons, nous nous abstiendrons sur cette proposition qui ne suscite donc pas d’opposition majeure de notre part mais qui doit être traitée de manière beaucoup plus approfondie avant d’être soumise à la séance plénière d’une assemblée parlementaire.

De heer Christophe Lacroix (PS). –

Mme Anne Barzin (MR). – Je veux attirer l’attention sur le fait que le groupe MR soutiendra cette proposition de résolution que nous avons cosignée. Pour le reste, je préfère qu’on s’en réfère à la discussion qui a eu lieu en commission des Affaires régionales et au contenu même de la proposition de résolution.

Mevrouw Anne Barzin (MR). –

Mme Katia Segers (sp.a). –

Mevrouw Katia Segers (sp.a). – Uiteraard treed ik collega Lacroix bij wanneer hij zegt dat dit uiterst belangrijke thema een veel grondiger debat en voorbereiding had verdiend, maar wij gaan deze resolutie wel steunen, want het thema is van zeer groot belang. Big data zijn het nieuwe goud, het nieuwe kapitaal, de basisgrondstof voor artificiële intelligentie. Deze ochtend is uit de toelichting bij het informatieverslag gebleken hoeveel impact de artificiële intelligentie op elk domein van ons leven heeft. Helaas zijn de big data ook een black box. Onze data worden massaal gegenereerd op onze smartphone, via alle apps die erop staan, via sociale media, maar ook via slimme toestellen in ons huis, tot en met het speelgoed van onze kinderen. Die data worden verzameld, gekoppeld, verkocht, maar door en aan wie ze verkocht worden, door wie ze worden verzameld en wat er precies mee gebeurt, dat alles is compleet onduidelijk. Binnen de E.U. zijn data de vijfde vrijheid geworden van de interne markt, na vrij verkeer van mensen, kapitaal, goederen en diensten, sinds de verordening die het Europees Parlement op 4 oktober 2018 heeft aangenomen. Maar die data zijn ook de facto in handen van monopolies, van big-tech bedrijven die BAADD zijn – anti-competitive, addictive and destructive for democracy – omdat het huidige mededingingsbeleid de handel in gegevens niet omvat, en er dus niet in slaagt de vrije concurrentie of de consument te beschermen. Aangezien via algoritmes bijvoorbeeld ook prijsafspraken gemaakt kunnen worden en aangezien overnames ertoe leiden dat bedrijven als Facebook en Google gigantische hoeveelheden data vergaren, een monopolie hebben en er een gevaar is voor misbruik van hun machtspositie, vinden wij het voorstel van de heer Schiltz positief. De toezichthouder loopt vandaag de facto achter de feiten aan en daarom is een wetgevend initiatief dringend nodig. Daarom gaan wij dit voorstel zeker steunen.

M. Christophe Bastin (cdH). – II est loin le temps où naissait, à la fin du 19e siècle, le droit moderne de la concurrence à la suite d’une affaire de monopole sur le marché des allumettes. En ce début de 21e siècle, nous sommes dans un tout autre paradigme. À l’ère du numérique, il n’est évidemment plus nécessaire de rencontrer les concurrents pour s’entendre et il ne sera même plus nécessaire de s’entendre tout court puisque la correspondance peut être réalisée par des algorithmes. Le risque est donc que sous l’effet des nouvelles technologies, ce droit «moderne «de la concurrence soit rapidement dépassé.

Ce droit de la concurrence ne s’intéresse pas non plus aux rôles des mégadonnées, pourtant devenues cruciales pour cibler le comportement des consommateurs. L’OCDE s’en est d’ailleurs déjà inquiété dans un rapport datant de 2016, qui précisait, je cite: «il est possible que les effets de réseau créés par les données, ainsi que les vastes économies d’échelle liées aux infrastructures informatiques permettent aux entreprises détentrices des données d’accumuler du pouvoir de marché et créent une tendance à l’apparition de monopoles. D’aucuns commencent à redouter que les consommateurs ne pâtissent d’un recours de plus en plus massif aux données personnelles et de leur utilisation croissante «.

Des pays tels que l’Allemagne, les États-Unis, les Pays-Bas et le Royaume-Uni ont déjà pris des mesures à cet égard. Comme l’a relevé la Commissaire européenne, Margrethe Vestager, nous sommes au cœur d’une nouvelle révolution industrielle dont nous ignorons encore l’ampleur. La proposition de résolution à l’examen souligne précisément le danger de ce nouveau type de monopoles, à savoir le fait que certaines grandes entreprises telles que Google ou Facebook détiennent cette exclusivité sur certaines données, savent presque tout de notre vie et peuvent de surcroît utiliser ces informations pour conquérir des positions dominantes sur d’autres marchés.

Il est donc impératif que nos gouvernements, à l’instar de ceux des pays précités, prennent ce problème à bras-le-corps et dotent l’Autorité belge de la Concurrence des moyens nécessaires pour pouvoir faire face à ce nouveau défi. Le droit de la concurrence étant principalement d’essence européenne, il faudra également que l’exécutif agisse et porte l’élan de modernisation à ce niveau. C’est pourquoi, nous soutenons la proposition de résolution à l’examen.

De heer Christophe Bastin (cdH). –

M. Willem-Frederik Schiltz (Open Vld). –

De heer Willem-Frederik Schiltz (Open Vld). – Het is jammer dat de heer Lacroix eventjes gaan lopen is. Ik kan wel verduidelijken dat deze resolutie niet allesomvattend probeert te zijn, niet in een week tijd alle uitdagingen van de digitale economie, van big data, artificiële intelligentie en dergelijke tracht te ontmijnen of in goede banen te leiden. Ik verwijs naar het uitvoerige informatieverslag betreffende de kunstmatige intelligentie.

Deze resolutie behelst integendeel een zeer specifiek deelaspect, dat van de mededinging. We hebben moeten vaststellen dat onze mededingingsautoriteiten, en niet alleen die van ons land, maar ook in de landen rondom ons, niet bij machte zijn om deze recente tendensen van marktconcentratie te tackelen. Ze hebben daartoe niet de instrumenten, en soms ook niet de kennis. Zo is het criterium ‘data’ niet van toepassing wanneer onderzocht moet worden of een fusie tussen twee bedrijven tot marktverstorende monopolievorming zou kunnen leiden.

Het zal u duidelijk zijn dat we op de vooravond staan van een quantumsprong in de digitale economie en dat het vanzelfsprekend wordt om het gedrag van individuele consumenten, en zelfs van de hele maatschappij, te voorspellen. Als we ons rekenschap geven van de enorme impact welke die evolutie heeft, dan moeten we des te meer actie ondernemen om ervoor te zorgen dat de impact gecontroleerd wordt, dat daar de principes van de vrije markt in hun ware aard kunnen spelen.

Het zal u niet verbazen dat mijn fractie en ik een grote tegenstander zijn van monopolies. Met deze resolutie willen wij het evenwicht herstellen en ervoor zorgen dat de toezichthouder versterkt wordt en de nodige instrumenten kan krijgen om machtsmisbruik en verstikkende marktdominantie te bestrijden.

Senator Lacroix, die intussen terug is, klaagde erover dat we zeer snel tewerk zijn gegaan en dat die resolutie misschien niet voldragen is. Mag ik dan dat argument terugkaatsen naar zijn collega die daarnet aan het fulmineren was over de klimaatwet, een thema dat niet op de agenda staat? Er is nog een groot verschil: deze resolutie limiteert zich tot één specifiek aspect, namelijk marktdominantie en de slagkracht van marktautoriteiten. Het verbaast me dat de PS een kans zou laten schieten om de uitwassen van het kapitalisme te beteugelen. Hier ligt een tekst die niets anders doet dan vragen dat de volgende regering het datacriterium inschrijft, zodat ze de autoriteiten de instrumenten geeft om te kunnen ingrijpen. Uiteraard staat in de resolutie ook nog een oproep om de Europese autoriteiten in te schakelen om een aantal wijzigingen te bepleiten. Dat spreekt voor zich. Mededinging is niet alleen een Belgische, een Vlaamse of een Europese zaak.

Diverse landen zijn ons voorgegaan. In Nederland heeft D66 daarover een initiatiefnota neergelegd, Duitsland heeft wetgevende initiatieven genomen, ook in het Verenigd Koninkrijk heeft de toezichthouder een specifiek team en specifieke instrumenten gekregen om mee aan de slag te gaan.

Naast data als criterium om nefaste fusies te onderzoeken, is er nog iets meer. Immers, economische spelers die prijszettingsalgoritmen hanteren, zullen dezelfde algoritmes gebruiken als hun concurrenten. Plots zien we dat in bedrijven die elkaar normaal beconcurreren en waar de kwaliteit van dienstverlening en de prijs de drijvende elementen zijn voor concurrentie, de prijs nu wordt bepaald door een technisch neutraal gegeven. Daardoor zetten die bedrijven hetzelfde soort prijs. Eigenlijk zijn zij de markt en spelen zij niet meer op de markt. Zij vormen de markt.

Dan is het zeker voor een klein land en voor een kleine regio als de onze van kapitaal belang dat ook sterke, creatieve, innovatieve ontwikkelingen van bij ons de kans krijgen om de markt van de techbedrijven te betreden. Wanneer alleen de giganten zoveel data bezitten dat niemand ooit nog kan opboksen tegen de prijzen en tegen de bedrijfsvoering die zij lanceren, dan zijn we slecht bezig.

 

Collega’s, ik besluit met het bedanken van een aantal mensen voor het beschrijvende gedeelte van de resolutie en voor de goodwill die ze hebben getoond om deze resolutie alsnog te behandelen en hopelijk goed te keuren.

Ik herhaal nog kort: de resolutie vraagt niets anders dan dat wij data inschrijven als een criterium waarmee de marktautoriteiten fusies beoordelen. Ze moeten dominantie kunnen beteugelen. Wij vragen dat de regering de mededingingsautoriteiten meer klauwen geeft, zodat zij ook efficiënt kunnen optreden wanneer er zich problemen voordoen.

Ik dank u alvast, hopelijk, voor uw steun.

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur la proposition de résolution.

–  De stemming over het voorstel van resolutie heeft later plaats.

Mme Sabine de Bethune (CD&V). –

Mevrouw Sabine de Bethune (CD&V). – Ik dank de medeondertekenaars Anne Barzin, Petra De Sutter, Freya Saeys, Hélène Ryckmans, Véronique Waroux, Bert Anciaux en Christophe Lacroix uit de verschillende fracties die ervoor hebben gezorgd dat wij deze resolutie vandaag aan u kunnen voorleggen.

Eén van de bekendste mensenrechtenactivisten in Iran is medio maart 2019 veroordeeld tot een gecumuleerde gevangenisstraf van 38 jaar en 148 zweepslagen op beschuldiging van, onder andere, het aanzetten tot corruptie en prostitutie, het verstoren van de openbare orde en het openlijk begaan van een “zondige activiteit “door in de rechtszaal te verschijnen zonder sluier. Mensenrechtenwaarnemers gaan er echter van uit dat deze straf het gevolg is van haar verdediging van vrouwen die vorig jaar gearresteerd waren tijdens een campagne tegen de verplichte hidjab in Iran. Jonge vrouwen namen in het openbaar hun hoofddoek af en staken deze demonstratief in de lucht. Als advocate en mensenrechtenactiviste nam Nasrin Sotoudeh de verdediging van deze vrouwen op zich.

In de behandeling van haar rechtszaak gebruikten de rechters het artikel 134 van het Iraanse Wetboek van strafrecht om haar een hogere straf op te leggen dan wettelijk is bepaald. Naast de maximumstraf voor de 7 aanklachten legde de rechter een extra straf van 4 jaar op waardoor zij tot 33 jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, naast de nog openstaande straf van 5 jaar. Hierdoor komt zij op een totaal van 38 jaar gevangenisstraf.

In een dergelijke zaak is het van belang om onze overheden, zowel de verschillende regeringen als de diplomatie, alsook de deelnemers aan de parlementaire diplomatie en de economische actoren, op te roepen om in dit dossier een besliste houding aan te nemen en hun stem te verheffen.

Ons land heeft veelvuldige handels- en culturele contacten met Iran. We mogen hierover niet zwijgen en moeten opkomen voor de rechten van deze mensenrechtenactiviste en advocate.

In de voorliggende tekst worden de verschillende regeringen van ons land ten eerste verzocht bij de Iraanse autoriteiten aan te dringen op een onmiddellijke herziening van de veroordeling van Nasrin Sotoudeh en op haar onmiddellijke invrijheidsstelling zodat zij haar beroep als advocate, haar vrijheid van meningsuiting en haar vrijheid tot vreedzaam protest kan uitoefenen. Dit is een eis die ook door Amnesty International wordt gesteld en die wereldwijd gedeeld wordt in een door hen georganiseerde petitie die tot steun oproept.

Ten tweede wordt gevraagd dat in de bilaterale contacten uiting wordt gegeven aan de sympathie voor en de solidariteit met de campagne tegen de bindende kledingvoorschriften van het land en elke vorm van inhechtenisneming van vrouwen die hun hoofddoek afdeden als onderdeel van de campagne wordt veroordeeld. Wij hebben allemaal de beelden gezien van de vrouwen die heel fier op straathoeken, op rondpunten of op terrassen hun hoofddoek afnemen en deze als een grote vlag voor zich uit dragen.

 

We moeten allen protesteren tegen die vorm van gevangenschap die erin bestaat dat vrouwen zich verplicht moeten hullen in een sluier. Ook moeten we alle actoren die met Iran in contact komen sensibiliseren.

Ten derde vragen we de Iraanse autoriteiten op te roepen om het recht van de aangeklaagde vrouwen op rechtshulp naar keuze te garanderen zonder onnodige beperkingen, en op een eerlijk proces in overeenstemming met de internationale verbintenissen van Iran uit hoofde van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten.

Ten vierde vragen we om alles in het werk te stellen om deze zaak aan te kaarten bij de VN‑Mensenrechtenraad. De Belgische diplomatie moet proactief optreden en deze kwestie als een prioriteit op de agenda zetten van de bevoegde VN‑organen en andere internationale fora.

Tenslotte vragen we om in gezamenlijk overleg met de andere Europese lidstaten bij Iran aan te dringen om de rechten van mensenrechtenactivisten te respecteren zodat deze ten volle hun activiteiten kunnen ontplooien zonder angst voor represailles en zonder enige beperkingen.

Dit thema betreft de vrouwenrechten, die uiteraard volledig in de mensenrechten zijn ingebed. Wij weten hoe waakzaam we moeten zijn, in het bijzonder voor vrouwenrechten. We moeten in België beseffen dat zolang die strijd niet gewonnen is, we niet kunnen zeggen dat vrouwenrechten verworven zijn.

Ik hoop dat we dit voorstel van resolutie met zijn allen kunnen goedkeuren. Ik hoop dat we die moedige activiste kunnen steunen en ervoor kunnen zorgen dat ze wordt bevrijd van de verschrikkelijke straf die ze kreeg opgelegd, enkel en alleen omdat ze het heeft opgenomen voor vrouwen die hun sluier hebben afgelegd.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Hoewel we sympathie hebben voor de inhoud van deze resolutie zal ik na de stemming een verklaring afleggen over ons stemgedrag.

Mme Hélène Ryckmans (Ecolo-Groen). – Je voudrais féliciter et remercier Sabine de Bethune pour son initiative.

En demandant la libération de Nasrin Sotoudeh, le Sénat de Belgique entend donner un signal en faveur des femmes iraniennes et marquer son indignation, mais aussi sa volonté de lutter pour les droits des femmes. La lourde condamnation de Nasrin Sotoudeh est emblématique, eu égard à son combat exemplaire d’avocate pour défendre ses clients. Son cas ne doit cependant pas nous faire oublier toutes ces femmes qui subissent, dans l’ombre, loin des projecteurs, des atteintes quotidiennes à leurs droits fondamentaux.

La communauté mondiale, et notamment la Belgique, doivent rappeler leurs engagements internationaux aux autorités iraniennes qui veulent faire un exemple. Mme de Bethune a évoqué l’influence possible des entreprises, des missions diplomatiques, des agents culturels, etc. Toutes ces personnes peuvent dire aux autorités iraniennes que nous sommes attentifs au cas exemplatif de Nasrin Sotoudeh, mais aussi rappeler la responsabilité qui leur incombe de protéger les droits des femmes et de laisser libre cours à leur autonomie.

Mevrouw Hélène Ryckmans (Ecolo-Groen). –

Mme Güler Turan (sp.a). –

Mevrouw Güler Turan (sp.a). – Ik dank collega de Bethune hartelijk voor dit initiatief. Ze bevestigt ermee wie ze is en waarvoor ze staat. Mensenrechten zijn er niet alleen op papier, mensenrechten zijn er niet alleen als het ons uitkomt, maar ook als het moeilijk gaat. Door vandaag op te komen voor deze mensenrechtenactiviste uit Iran, toont mevrouw de Bethune veel moed. Ik hoop dat het voorstel van resolutie hier vandaag een meerderheid achter zich krijgt. Wij keuren het hoe dan ook goed.

Ik ben het eens met alle punten van de resolutie. Opkomen voor mensenrechten, opkomen voor vrouwenrechten doen we niet alleen in ons eigen land, maar ook ver daarbuiten. Ik ben gekend als iemand die opkomt voor vrijheden en mensenrechten voor iedereen, maar vooral voor vrouwen. Het recht om te werken, het recht om te zijn wie ze willen zijn, zelfbeschikkingsrecht. Het recht om te beslissen wat ze op hun hoofd zetten en ook wat ze niet op hun hoofd zetten. Het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw werkt aan twee kanten. Laat vrouwen zelf beslissen hoe ze zich kleden. Dat geldt hier bij ons, dat geldt ook in Iran. Ik vind het zeer moedig dat collega de Bethune vraagt in bilaterale contacten uiting te geven aan onze sympathie voor en solidariteit met de campagne tegen bindende kledingvoorschriften. Ik ben tegen bindende kledingvoorschriften in Iran, maar ook in België. We mogen onze ogen er niet voor sluiten dat ook wij in België ons bezondigen aan het opleggen van kledingvoorschriften aan vrouwen. Ook daarvoor wil ik mevrouw de Bethune zien strijden, voor de vrijheid van de vrouw om iets op haar hoofd te zetten, voor de vrijheid van de vrouw om iets niet op haar hoofd te zetten. Niemand mag haar dat opleggen, niet haar man, niet haar land, niet haar regime, niet haar burgemeester, niet haar partijvoorzitter, niet haar syndicalist. Laat de vrouw zijn wie ze is. Als vrouwen de wereld zouden regeren, zou het er veel beter uit zien dan vandaag.

Iran is natuurlijk niet aan zijn proefstuk toe. Zo zit professor Djalali al jaren vast en desondanks heeft België nog veel handelsrelaties met Iran. Onze export naar Iran vermindert wel, de cijfers zijn geen successtory. Misschien wordt het effectief tijd om in onze bilaterale contacten met Iran de mensenrechten op tafel te leggen. We moeten niet zwijgen over de mensenrechten omdat dat ons financieel beter uitkomt. Ofwel komen we op voor de mensenrechten ofwel doen we dat niet. We moeten ook geen rekening houden met bepaalde gevoeligheden als we zelf naar dat land reizen. Ik denk aan de gedelegeerd bestuurder van Flanders Investment & Trade die in Iran een hoofddoek moest dragen. Iemand verplichten een hoofddoek op te zetten is even afschuwelijk als iemand verplichten een hoofddoek af te zetten. Laat vrouwen zelf beslissen en laat de mensenrechten regeren.

Ik ben het er helemaal mee eens dat we dit onderwerp ook in de VN‑Mensenrechtenraad moeten aankaarten. Wij kunnen dit niet alleen oplossen, we moeten dat samen doen. Een Vlaamse resolutie in dat kader zou ook van onze fractie de volledige steun krijgen, niet alleen op papier, maar ook in daden.

 

Dank voor het initiatief en het is tijd om de mensenrechten echt te laten gelden.

M. Rik Daems (Open Vld). –

De heer Rik Daems (Open Vld). – Ik spreek hier mede namens collega Freya Saeys, die mede-indienster is van het voorstel van resolutie, maar die door onvoorziene omstandigheden verhinderd is. Ik spreek eveneens als ALDE‑fractievoorzitter in de Raad van Europa, de instelling die zich centreert op democratie, rechtsstaat en uitdrukkelijk mensenrechten, hetgeen hier aan de orde is.

Het is jammer genoeg niet de eerste maal dat we hier in de Senaat een resolutie bij hoogdringendheid ter stemming voorleggen vanwege een flagrante schending van de mensenrechten in Iran.

Zo stemden we nog maar drie jaar geleden de resolutie betreffende wetenschapper Djalali, die in Iran werd onderworpen aan folterpraktijken en ter dood werd veroordeeld na een schijnproces.

De doodstraf werd gelukkig niet uitgevoerd tot op heden maar deze wetenschapper zit ondertussen reeds drie jaar onschuldig in de gevangenis in Iran. Zijn gezondheid gaat zienderogen achteruit en Amnesty International vreest het ergste, aangezien hem medische verzorging wordt ontzegd. Ik sta erop om ook dit schrijnende geval van schending van de mensenrechten in herinnering te brengen.

Vandaag ligt een resolutie ter stemming voor naar aanleiding van de veroordeling van de mensenrechtenadvocaat Nasrin Sotoudeh tot 38 jaar gevangenisstraf en 148 zweepslagen, onmenselijker kan niet.

De Senaat trok zich het lot van Nasrin Sotoudeh reeds eerder aan. Meer nog, ikzelf ben initiatiefnemer geweest rond een eerdere resolutie hieromtrent die in deze Senaat werd ingediend. In oktober 2010 stond er de volgende passage in een voorstel van resolutie van mijnentwege: “Overwegende dat Nasrin Sotoudeh, een alom gerespecteerde mensenrechtenadvocaat vanwege haar inspanningen voor ter dood veroordeelde jongeren en het verdedigen van gewetensgevangenen, op 4 september 2010 werd gearresteerd op beschuldiging van ‘propaganda tegen de staat’ en ‘samenzwering en samenkomst met als doel in strijd met de nationale veiligheid te handelen’”.

Heden, negen jaar later, haalt het Iraanse regime bijzonder hard uit naar de mensenrechtenactiviste Sotoudeh. Een onschuldige vrouw wordt onderworpen aan een barbaarse en bijzonder wrede straf. Het regime legt deze barbarij op omwille van ‘het openlijk begaan van een zondige activiteit door in de rechtszaal te verschijnen zonder hoofddoek’. Mevrouw Sotoudeh betaalt hier heden na een zoveelste schijnproces een zware prijs voor haar inzet rond mensenrechten.

Het Iraanse regime probeerde de laatste jaren een beter imago naar het buitenland uit te dragen, maar de realiteit van elke dag voor de Iraanse man of vrouw is dat eender wie eender wanneer zonder enige vorm van eerlijk proces kan worden onderworpen aan martelingen en eenzame opsluiting in de kerkers van het regime en na een schijnproces kan worden veroordeeld tot zweepslagen of de doodstraf.

Laten we wel wezen: de veroordeling tot 148 zweepslagen is voor velen een langzame, wrede en nauwelijks verhulde doodstraf. Niemand overleeft immers 148 zweepslagen.

Het is dan ook een evidentie voor onze fractie, niet alleen hier maar ook in de Raad van Europa, om voorliggende resolutie met bijzonder veel overtuiging mee in te dienen en ook goed te keuren.

Er zijn zo van die momenten, collega’s, waarbij de partijgrenzen en de ideologische verschillen er niet zouden mogen toe doen, waarbij er vooral één duidelijke wil is om flagrant, absoluut en disproportioneel onrechtvaardig handelen van in casu een oppermachtig en wreed regime klaar en duidelijk te verwerpen, om als één stem het manifest overtreden van de meest fundamentele mensenrechten van een moedige vrouw luidop en zonder enige ambiguïteit aan te duiden en terecht te wijzen.

Iran moet goed beseffen wat er op het spel staat. Als essentiële waarden door het Iraanse regime zo flagrant en bijzonder zwaar én herhaaldelijk worden geschonden, is er geen weg terug. Het regime hervalt terug in zijn oude doen.

Het is dan ook bemoedigend dat er een grote – en ik hoop zo groot mogelijke – eensgezindheid bestaat rond deze resolutie. Het Iraans regime krijgt aldus een klare en duidelijke boodschap. Ik hoop dat het hier rekening mee zal houden. Deze boodschap zal des te luider klinken, aangezien ons land heden zetelt in de VN‑Veiligheidsraad en straks de Mensenrechtenraad en aldus dit dossier rechtstreeks op tafel kan leggen. Wij zullen er vanuit onze fractie en partij op aandringen dat dit de facto ook gebeurt.

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur la proposition de résolution.

–  De stemming over het voorstel van resolutie heeft later plaats.

Conflit d’intérêt entre l’Assemblée de la Commission communautaire française et le Parlement flamand concernant la proposition de décret portant modification du décret du 25 février 1997 relatif à l’enseignement fondamental et le Code sur l’enseignement secondaire, en ce qui concerne le droit d’inscription (doc. Ass. Cocof, no 120/1 (2018‑2019) et C.R. no 72 (2018‑2019) et doc. Parl. flamand 2018‑2019, nos 1747/1‑10); Doc. 6‑492)

Belangenconflict tussen de Vergadering van de Franse Gemeenschapscommissie en het Vlaams Parlement met betrekking tot het voorstel van decreet houdende wijziging van het decreet basisonderwijs van 25 februari 1997 en de Codex Secundair Onderwijs, wat het inschrijvingsrecht betreft (st. Verg. Fr. Gemeenschapscommissie, nr. 120/1 (2018‑2019) en B.V. nr. 72 (2018‑2019) en st. Vlaams Parl., 2018‑2019, nrs. 1747/1‑10); Stuk 6‑492)

Discussion

(Pour la proposition d’avis motivé adoptée par la commission des Affaires institutionnelles, voir document 6‑492/2.)

Bespreking

(Voor het voorstel van gemotiveerd advies aangenomen door de commissie voor de Institutionele Aangelegenheden, zie stuk 6‑492/2.)

M. Jan Van Esbroeck (N‑VA), rapporteur. – Je me réfère à mon rapport écrit.

De heer Jan Van Esbroeck (N‑VA), rapporteur. – Ik verwijs naar mijn schriftelijk verslag.

M. Christophe Lacroix (PS). – Ce sixième et dernier conflit d’intérêt de cette législature est représentatif du manque de concertation en amont sur des dossiers sensibles aux répercussions importantes sur les politiques menées par les autres entités de notre pays. Le principe de la loyauté fédérale a été mis à rude épreuve sous cette législature.

Nous déplorons ce manque de concertation. Bien sûr, la structure institutionnelle de notre pays qui permet l’existence de gouvernements asymétriques aux différents niveaux de pouvoir ne rend certes pas la tâche facile mais point n’est besoin de réformes pour améliorer l’échange d’informations et la discussion. Il s’agit parfois d’une simple question de volonté.

Pour en venir au fond du dossier, en déclenchant cette procédure en conflit d’intérêt, l’objectif de l’Assemblée de la Commission communautaire française n’était pas de bloquer le système d’inscription de la Communauté flamande dans son ensemble. Le conflit d’intérêt vise uniquement deux dispositions de la proposition de décret portant modification du décret du 25 février 1997 relatif à l’enseignement fondamental et le Code sur l’enseignement secondaire, en ce qui concerne le droit d’inscription. C’est l’objet de l’amendement que nous déposons.

Ces dispositions concernent précisément ces deux règles de priorité d’inscription dans les écoles flamandes situées à Bruxelles. Premièrement, alors que le décret flamand du 8 juin 2012 avait instauré une priorité d’inscription de 55% dans ses écoles pour les élèves dont au moins un des parents maîtrise suffisamment le néerlandais, le texte en projet prévoit de porter cette priorité à 65%. Deuxièmement, dans les écoles secondaires, une priorité supplémentaire de 15% est prévue pour les enfants qui ont suivi pendant neuf ans l’enseignement fondamental néerlandophone, ce qui produit un taux de priorité de 80%.

Il convient d’ailleurs de préciser que le Conseil d’État relève qu’il n’est pas expliqué en quoi le relèvement du pourcentage à 65% répond à un réel besoin et en quoi l’instauration d’une nouvelle catégorie prioritaire dans le secondaire pour les élèves qui ont suivi au moins neuf ans dans l’enseignement fondamental néerlandophone constitue un critère de distinction pertinent. Il considère d’ailleurs que cette dernière disposition, combinée au quota précédent, pourrait avoir pour effet de violer le principe de loyauté fédérale.

Avec le système de priorité dans les écoles néerlandophones situées à Bruxelles, la Communauté flamande se dispenserait de manière excessive de l’accueil des élèves ne parlant ni le français ni le néerlandais à domicile, faisant ainsi reposer cet accueil de manière disproportionnée sur l’enseignement francophone.

Or, la pénurie actuelle couplée au besoin de place dans les années à venir – faut-il rappeler que la population scolaire devra croître de 38 000 unités entre 2015 et 2025? – rendent injustifiables et totalement disproportionnées de telles règles de priorité, à plus forte raison encore lorsque l’on sait que le manque de place ne concerne qu’une petite minorité d’écoles néerlandophones de Bruxelles qui sont davantage courues, comme du côté francophone d’ailleurs.

Toutefois, passer de 55% à un relèvement généralisé à 65%, alors qu’il est loin d’être atteint dans toutes les écoles flamandes de Bruxelles nous pose problème. On ne pourra pas reprocher aux francophones de ne pas participer à l’effort collectif concernant la création de places d’école supplémentaires car que ce soit la Fédération Wallonie-Bruxelles, la Région de Bruxelles-Capitale ou la Commission communautaire française, tous les efforts sont réunis pour accroître la capacité d’accueil des élèves au sein des écoles bruxelloises et pour améliorer la qualité de l’enseignement francophone. Dois-je rappeler que 1 500 places ont été créées sous cette législature?

Pour en revenir à la procédure de conflit d’intérêt, même si les échanges ont été constructifs, au Sénat, entre les délégations de l’Assemblée de la Commission communautaire française et du Parlement flamand et que des informations ont été échangées, les points de vue des uns et des autres n’ont pu être rapprochés.

En conclusion, mon groupe souhaite déposer cet amendement qui, pour nous, reflète davantage la position adoptée par ce que j’appellerai le parlement francophone bruxellois.

De heer Christophe Lacroix (PS). –

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Dit is een beetje een kenmerk van wat ik het blokkeringsfederalisme noem.

Vlaanderen probeert een regeling te vinden met betrekking tot de inschrijving van leerlingen in het Nederlandstalig onderwijs in Brussel, maar ook tegelijkertijd in de rest van Vlaanderen.

Er zijn inderdaad aan verschillende scholen in Vlaanderen, maar dus ook verschillende Nederlandstalige scholen in Brussel, lange wachtlijsten omdat het Nederlandstalig onderwijs in Brussel een succesverhaal is geworden dankzij de defederalisering, de overheveling van de bevoegdheid onderwijs. Ik zou zelfs zeggen, het Nederlandstalig onderwijs is een slachtoffer van zijn eigen succes geworden.

Wat ons betreft, is dat een goede zaak. We stellen immers vast dat het een meerwaarde is, een kwaliteitslabel in Brussel.

Het Nederlandstalig onderwijs staat open voor kinderen van Nederlandstalige ouders, maar staat al heel lang open voor kinderen van Franstalige ouders, van anderstalige ouders.

We kennen onze stad. Hier wonen heel wat mensen die thuis niet eens Nederlands of Frans spreken, maar wij als Nederlandstalige, Vlaamse Gemeenschap hier in Brussel zijn een heel open, inclusieve gemeenschap en ons onderwijs staat open voor iedereen.

Wie af en toe eens op een speelplaats komt van een dergelijke school, zal vaststellen dat dat niet meer de witte scholen zijn, maar gekleurde scholen. Kinderen die thuis Frans, Arabisch spreken, gelukkig ook Nederlands, maar heel wat andere talen als thuistaal hebben.

Wat blijkt nu, er zijn inderdaad wachtlijsten aan bepaalde scholen en we hebben destijds een bepaalde voorrangsregel opgesteld om kinderen van die Nederlandstalige ouders een soort voorrang te geven.

Dat zijn niet alleen kinderen van Nederlandstalige ouders, maar ook kinderen van anderstalige ouders die wel een inspanning doen om ook het Nederlands te begrijpen.

Dus het gaat om Franstaligen, maar ook om heel wat nieuwkomers van wie de vader of de moeder – het is geen enkele vereiste dat beide ouders Nederlands zouden kennen – een inspanning doet om Nederlands te leren en op die manier eigenlijk beseft en weet wat het kind in die school leert. Het is immers in het belang van het kind dat die ouders ook Nederlands zouden kennen. Dat ze de rapporten kennen, de nota’s, de eindtermen, de lessen … Het is in het belang van het kind dat wij vragen dat ouders kennis hebben van het Nederlands en dat wij daaraan een voorrangsregeling koppelen.

Destijds was dit vastgelegd op 55% en ik weet dat de Franse Gemeenschap of de COCOF, daartegen ook een proces heeft aangespannen bij het Grondwettelijk Hof omdat zij dat stigmatiserend of discriminerend vond. Maar dat is het niet. Wij wensen natuurlijk ook dat er Nederlandstaligen in die scholen zouden zitten.

We hebben in Brussel het voorrecht dat er twee gemeenschappen bevoegd zijn, maar ook verantwoordelijk zijn om onderwijs in te richten.

Dat wil zeggen dat er een school is voor iedereen. Maar het kan niet zijn dat de Vlaamse Gemeenschap de problemen die bestaan in het onderwijs in Brussel alleen zou oplossen.

Vlaanderen investeert, en het is misschien wel bijzonder nuttig om dat te zien: per kind in het secundair onderwijs heeft de Vlaamse overheid vorig jaar 9568 euro geïnvesteerd en voor het basisonderwijs ligt het bedrag op 5592. Het is logisch dat dat iets lager is.

 

Deze cijfers tonen aan dat de Vlaamse Gemeenschap het belang van dat Nederlandstalig onderwijs in Brussel erkent. Tijdens het debat, in onze rol van verzoener/bemiddelaar, vroeg ik aan de vertegenwoordigers van de COCOF hoeveel de Franse Gemeenschap of de COCOF investeert in het onderwijs in Brussel. Ik citeer onze collega: over het bedrag dat per kind door de Franse Gemeenschap in onderwijs wordt geïnvesteerd, heeft spreekster geen cijfers en moet ze zich informeren. Dat was collega Désir van het Brussels Parlement van de Franse Gemeenschap. Dan stel ik mij toch de vraag: men heeft kritiek op het Nederlandstalig onderwijs, op die inschrijvingsregel. Toch kiezen veel Frans- en anderstaligen voor het Nederlandstalig onderwijs en men is misschien een beetje afgunstig op het succes ervan. Vlaanderen heeft inderdaad een verantwoordelijkheid in Brussel, en doet dat goed. Maar de Franse Gemeenschap heeft ook een verantwoordelijkheid, moet ook investeren in kwaliteitsvol onderwijs, en ook op een ander belangrijk punt: in de kennis van de tweede landstaal, zodat we kunnen debatteren in het Nederlands en het Frans zonder dat we onze oortelefoontjes moeten gebruiken.

In de Commissie hebben we vastgesteld dat beide parlementen, de COCOF en het Vlaams Parlement, dat een oplossing zoekt voor de wachtlijsten, niet tot een akkoord zijn gekomen. We hebben dus een tekst goedgekeurd met verschillende overwegingen, waarin staat dat we niet tot een akkoord zijn gekomen. Wat me wel een beetje verontrust, is het amendement dat mevrouw El Yousfi en de collega’s van de PS hebben ingediend, waarin ze stellen dat ze zich gesterkt voelen door de opmerkingen van de Raad van State. Men meent dat zijn belangen ernstig geschonden zijn, en ik neem aan dat men opnieuw naar het Grondwettelijk Hof zal trekken. Maar ik zou eigenlijk een oproep willen doen: we hebben twee gemeenschappen in Brussel, allebei bevoegd, allebei verantwoordelijk: alstublieft, neem uw verantwoordelijkheid, investeer in dat Franstalig onderwijs. Vlaanderen doet het ook, en als Brusselse Vlaming wil ik benadrukken dat we moeten investeren in het Brussels Nederlandstalig onderwijs. Zorg er dan voor dat het Franstalig onderwijs even goed wordt, dan hoeven we niet meer zulke discussies te voeren, en een blokkeringsfederalisme te hanteren, maar kunnen we integendeel samenwerken.

M. Bert Anciaux (sp.a). –

De heer Bert Anciaux (sp.a). – Voorzitters, collega’s, ik hou het behoorlijk kort. Het belangenconflict dat ingediend is, gaat over een bijzonder belangrijk en interessant onderwerp, met name het onderwijs in Brussel.

Zoals collega Vanlouwe al heeft gezegd, zijn in Brussel twee gemeenschappen bevoegd voor het onderwijs. De Vlaamse Gemeenschap neemt die verantwoordelijkheid echt ter harte. Ik ga er uiteraard vanuit dat ook de Franse Gemeenschap dat doet. De Vlaamse Gemeenschap – dat is het enige dat ik wil zeggen – investeert in haar hoofdstad op gebied van onderwijs in verhouding veel meer dan indien men het percentage Nederlandstaligen in de stad in aanmerking zou nemen. Terecht. Destijds heb ik met de steun van het hele Vlaamse parlement een Brusselnorm ingediend, waardoor de Vlaamse Gemeenschap zich verantwoordelijk beschouwde voor minstens 300.000 inwoners van Brussel, één derde van die stad. Wat het percentage betreft zitten we daarboven. We investeren op gebied van onderwijs veel meer dan de Brusselnorm vooropstelde en de Brusselnorm was al hoog.

Mocht het Nederlandstalig onderwijs uitsluitend of in hoofdzaak investeren in elite-onderwijs, dan zou ik heel veel respect hebben voor de opmerkingen die de COCOF heeft gemaakt. In dat geval zou ik dat begrijpen, mochten wij ons alleen richten tot de betere elite. Maar als ik de cijfers bekijk – ik richt mij ook tot mijn Franstalige vrienden en vrienden is hier niet pejoratief bedoeld – dan zie ik dat van de kinderen die in Brussel naar het Nederlandstalig lager onderwijs gaan, 37,8% kinderen zijn die thuis noch Nederlands, noch Frans spreken. Geen van de twee officiële talen in Brussel.

Bovendien zijn in het Nederlandstalig onderwijs 34,8% van de leerlingen kinderen die uit een Franstalig gezin komen. Samen gaat dat dus over meer dan 72% van de kinderen in het Nederlandstalig onderwijs, die ofwel uit een gezin komen dat noch Nederlands, noch Frans spreekt, ofwel uit een Franstalig gezin komen. Men kan moeilijk zeggen dat we ons terugplooien op onze eigen gemeenschap. Dat was de vrees van de Raad van State: dat het Nederlandstalig onderwijs zich zou terugplooien op de eigen gemeenschap en geen verantwoordelijkheid zou opnemen. Dat wordt door deze cijfers weerlegd.

Het verhogen van 55% naar 65% gaat wat dat engagement betreft, echt niets wijzigen. Dat gaat over twee scholen, waar er een grote wachtlijst is. Men krijgt aan Nederlandstalige Brusselaars gewoon niet uitgelegd dat zij geen voorrang krijgen in het onderwijs dat door de Vlaamse Gemeenschap georganiseerd wordt. In geen geval is het de bedoeling om de verantwoordelijkheid naar anderstaligen te verminderen.

Cru gezegd: we zouden twee zaken even moeten bekijken. De verantwoordelijkheid van de Brusselse gemeenten. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest investeert terecht veel geld in de Brusselse gemeenten, met de bedoeling om daar onderwijs te organiseren.

 

Het zou in mijn ogen geen slechte zaak zijn indien het percentage Nederlandstalig onderwijs dat gesteund wordt vanuit de Brusselse gemeenten zou worden opgetrokken. Daarmee zou tevens aan een bestaande nood worden voldaan.

Amper 7% van de kinderen in het Nederlandstalig onderwijs komt uit eentalig Nederlandstalige gezinnen. Ik vraag mij af dat ook bij de Franstaligen het geval is. Natuurlijk is het niet zo dat in het Franstalig onderwijs slechts 7% uit eentalig Franstalige gezinnen afkomstig is.

Voor de kinderen die van thuis uit Nederlandstalig noch Franstalig zijn zou de COCOF of de Franse Gemeenschap meer inspanningen moeten leveren.

Ik heb in de commissie verklaard – en ik zal het hier herhalen – dat het Nederlandstalig en het Franstalig onderwijs, en de twee gemeenschappen veel meer moeten samenwerken om ervoor te zorgen dat élk kind in Brussel op een volwaardige wijze kwaliteitsvol onderwijs kan krijgen.

M. Joris Poschet (CD&V). –

De heer Joris Poschet (CD&V). – Het Nederlandstalig onderwijs in Brussel is met momenteel meer dan 45.000 leerlingen een succes. Minister Crevits heeft de voorbij jaren dan ook een recordbedrag van 189 miljoen euro geïnvesteerd in extra capaciteit en nieuwe schoolgebouwen. Daardoor heeft dat Nederlandstalige onderwijs een heel sterke aantrekkingskracht, die nog wordt versterkt door de bevolkingsgroei. Veel scholen hebben meer kandidaat-leerlingen dan er plaatsen zijn.

Dan rijst vraag hoe je die kandidaat-leerlingen rangschikt. In het Nederlandstalige onderwijs geldt het volgende systeem. Eerst wordt voorrang verleend aan de broers en zussen van reeds ingeschreven leerlingen en aan kinderen van leerkrachten en schoolpersoneel. Ik denk dat niemand die voorrangsregel betwist. Niemand wil dat een ouder de dochter moet afzetten in Sint-Pieters-Woluwe en de zoon in Ukkel. Daar ligt een bos tussen en het is redelijk lang rijden.

In veel gevallen blijven er dan geen vrije plaatsen meer over. Van de overblijvende vrije plaatsen werd tot nu toe 55% voorbehouden voor kinderen van Nederlandstalige ouders. Dat percentage willen we nu met tien procent optrekken.

Een ‘Nederlandstalige ouder’ is niet iemand die zijn Nederlandstaligheid met bloed moet bewijzen. Het is iemand met een diploma van het hoger middelbaar onderwijs in het Nederlands. Het kan dus ook een Franstalige of anderstalige zijn die Nederlandstalig middelbaar onderwijs heeft gevolgd, die een taalattest heeft gehaald bij Selor of die een attest van het Huis van het Nederlands heeft gekregen. Tot voor kort was dat een attest van het niveau B 1; nu wordt dat opgetrokken naar het niveau B 2. We hebben echter gezorgd dat overgangsdecreten zijn goedgekeurd die de betrokkenen de tijd geven om hun kennis van het Nederlands tot het vereiste niveau op te trekken.

Het is dus een open systeem. De meest recente cijfers geven aan dat 70% van de kinderen in het Nederlandstalige onderwijs in Brussel het Nederlands niet als thuistaal heeft. Geen enkele ouder spreekt Nederlands. De helft van die 70% heeft noch Nederlands, noch Frans als thuistaal. Hoeveel procent van de leerlingen in het Franstalige onderwijs in Brussel spreekt thuis geen Frans? We hebben cijfers gezocht, maar niet gevonden. We weten het dus niet. Mochten de percentages gelijkaardig zijn als in het Nederlandstalig onderwijs, dan zou dat volgens de Franstalige sprekers alhier betekenen dat Brussel slechts 30% Franstaligen zou tellen. Dat lijkt me nogal kras.

Ik begrijp in alle eerlijkheid en los van enige politieke strategie dan ook echt niet waarom de Franse Gemeenschapscommissie een belangenconflict heeft ingeroepen omdat ze zich zorgen maakt over het vermogen van het Franstalige onderwijs om leerlingen op te vangen die noch Nederlands, noch Frans kennen. Het belet zekerheid bij ouders en scholen en zou het kamperen voor de schoolpoort definitief nutteloos maken.

Ik neem er helaas ook akte van Groen dat in het Vlaams Parlement ervoor heeft gepleit om Brussel los te koppelen van de rest van de Vlaamse Gemeenschap. Voor CD&V hebben Nederlandstalige ouders ook in Brussel recht op een betere regelgeving.

We hopen van harte dat alle betrokken overheden de komende jaren rond de tafel gaan zitten en informatie en cijfers over leerlingenpopulaties en investeringen uitwisselen. Dat is de enige weg vooruit naar een voldoende en kwalitatief onderwijsaanbod in Brussel voor elk kind.

M. Lionel Bajart (Open Vld). –

De heer Lionel Bajart (Open Vld). – Het voorstel van decreet waarrond dit belangenconflict werd ingeroepen is eigenlijk enkel de voortzetting van het Brusselse onderwijsbeleid. Het uitgangspunt van dat beleid is dat kinderen niet uit een school kunnen worden uitgesloten op basis van taal en afkomst. Bovendien moet er steeds naar worden gestreefd de keuzevrijheid van de ouders te garanderen. Dat is het startpunt. Mag ik eraan herinneren dat vroeger elke school in Brussel kinderen naar eigen goeddunken kon weigeren? Gelukkig bracht het decreet betreffende gelijke onderwijskansen aar in 2002 verandering in. In de praktijk heeft dat ertoe geleid dat we vandaag in het Brusselse aan alle kinderen onderwijs kunnen aanbieden.

Het aandeel uit homogeen Nederlandstalige gezinnen is daarbij zeer klein. Het nieuwe voorstel decreet wil in de eerste plaats uitsluiting tegengaan en dus ook ouders die geen Nederlands spreken, maar van wie de kinderen Nederlandstalig basisonderwijs hebben gevolgd, bij de inschrijvingen voorrang geven. Het gaat om een bijzonder grote groep en de inspanningen voor deze groep worden terecht nog verder versterkt. Zij vormen mee de toekomst van onze hoofdstad. De kritiek dat wij het Nederlandstalig onderwijs proberen af te schermen voor een elite is dan ook laag-bij-de-gronds. De capaciteit voor zowel kleuter- als basis- en secundair onderwijs wordt integendeel precies opgetrokken en daarom brengt het decreet de drempel van 55 naar 65. Zo moeten ouders niet langer voor de schoolpoorten kamperen in een poging om hun kind ingeschreven te krijgen in de school van hun keuze. Voor alle duidelijkheid herhaal ik het: niet om minder anderstalige kinderen tot het Nederlandstalig onderwijs in Brussel toe te laten, maar precies om deze groep ouders te garanderen dat hun kinderen die hun basisonderwijs in het Nederlands volgden, hun opleiding gewoon in het Nederlandstalige secundair onderwijs kunnen voortzetten.

Tot besluit stel ik hier in de Senaat vast dat de vergadering van Franse Gemeenschapscommissie daarvan eigenlijk nog niet overtuigd is.

Mme Anne Barzin (MR). – Notre assemblée est amenée à se prononcer au sujet du dernier conflit d’intérêts de cette législature, à savoir le conflit introduit par la Commission communautaire française au sujet de la proposition de décret de la Communauté flamande en ce qui concerne l’inscription dans les écoles de la Communauté flamande à Bruxelles.

Les deux éléments du dispositif qui sont contestés ont été rappelés. Il s’agit, d’une part, du passage de 55 à 65% pour le quota de priorité d’inscription pour les élèves de l’enseignement fondamental et secondaire dont les parents peuvent prouver une maîtrise ou une connaissance suffisante du français et, d’autre part, de la disposition qui prévoit d’imposer dans l’enseignement secondaire une priorité supplémentaire de 15% pour les enfants qui ont suivi pendant neuf ans l’enseignement fondamental néerlandophone.

Il n’appartient pas à notre assemblée de mener un débat sur le fond, mais de tenter de concilier les points de vue entre les représentants des différentes assemblées concernées par le conflit d’intérêts.

Compte tenu de cet élément, il convient toutefois de rappeler deux enjeux importants en matière d’enseignement.

Il y a, tout d’abord, les difficultés auxquelles la Région de Bruxelles-Capitale est et sera encore confrontée pendant les prochaines années en raison de l’important boom démographique auquel on peut s’attendre à l’horizon 2030. Il est ici question de la nécessité de créer 19500 places supplémentaires dans l’enseignement secondaire.

Le second enjeu majeur en matière d’enseignement est évidemment de faire en sorte que tous les enfants qui vivent à Bruxelles puissent accéder à un enseignement de qualité dans l’école de leur choix.

Comme nous l’avons dit, nous ne sommes pas parvenus à concilier les points de vue à la suite des exposés qui ont été faits au sein de la commission des Affaires institutionnelles. Une proposition d’avis a été déposée, qui reprend les positions de chacune des assemblées. Un amendement a été déposé par les collègues du PS en ce qui concerne la position de la COCOF.

S’agissant de préciser le point de vue de la COCOF, mon groupe peut soutenir cet amendement, mais je tiens néanmoins à rappeler que cette proposition d’avis expose les positions de chacune des assemblées. Ce qui est important à mes yeux, dans cette proposition d’avis, c’est la mention, dans le dernier considérant, de l’importance et de la nécessité d’intensifier à l’avenir une concertation entre les autorités concernées, afin de favoriser l’échange d’informations entre les deux Communautés.

Il n’a donc pas été possible de concilier les points de vue, comme nous l’avons constaté au terme de nos discussions en commission des Affaires institutionnelles, et nous arriverons sans doute au même constat dans quelques minutes. Je pense qu’il faut vraiment favoriser la concertation entre les deux Communautés de notre pays sur cet enjeu, tellement important, de la qualité de l’enseignement pour les enfants bruxellois. Cela reste un défi majeur auquel nous devons pouvoir travailler de manière sereine, loyale et en parfaite collaboration.

Mevrouw Anne Barzin (MR). –

M. le président. – À la proposition d’avis motivé, Mme El Yousfi et consorts proposent l’amendement no 1 (voir document 6‑492/3) ainsi libellé:

De voorzitter. – Op het voorstel van gemotiveerd advies hebben mevrouw El Yousfi c.s. amendement 1 ingediend (zie stuk 6‑492/3) dat luidt:

Remplacer le point 2 des considérants par ce qui suit:

Punt 2 van de considerans vervangen als volgt:

«que l’Assemblée de la Commission communautaire française estime que ses intérêts sont gravement lésés par deux modifications introduites par la proposition de décret et qui concernent les règles de priorité d’inscription dans les écoles néerlandophones de Bruxelles, à savoir: a) le relèvement des quotas – à 65% – relatifs à la maîtrise suffisante du néerlandais par au moins un des deux parents de l’élève, b) l’instauration d’une priorité supplémentaire de 15% dans les écoles secondaires pour les enfants qui ont suivi pendant 9 ans l’enseignement fondamental néerlandophone. Tout en s’appuyant sur les remarques du Conseil d’Etat, l’Assemblée de la Commission communautaire française estime qu’il serait anormal que la Communauté flamande se dispense de manière excessive de l’accueil des élèves ne parlant ni le français ni le néerlandais faisant ainsi reposer cet accueil de manière disproportionnée sur l’enseignement francophone, et ce alors que la population scolaire, et partant les besoins d’enseignement à Bruxelles, continueront à croître sensiblement au cours des prochaines années; «

“dat de Vergadering van de Franse Gemeenschapscommissie van oordeel is dat haar belangen ernstig geschonden worden door twee wijzigingen die het voorstel van decreet invoert en die betrekking hebben op de voorrangsregels voor inschrijvingen in de Nederlandstalige scholen in Brussel, met name: a) een verhoging van de quota – tot 65% – van de leerlingen van wie minstens één van de ouders een voldoende kennis van het Nederlands heeft, en b) het invoeren van een bijkomende voorrang van 15% in de middelbare scholen voor kinderen die gedurende negen jaar het Nederlandstalig basisonderwijs hebben gevolgd. Gesteund door de opmerkingen van de Raad van State meent de Vergadering van de Franse Gemeenschapscommissie dat het abnormaal zou zijn dat de

Vlaamse Gemeenschap zich al te uitdrukkelijk onttrekt aan de opvang van kinderen die Frans noch Nederlands spreken, waardoor deze opvang bovenmatig ten laste zou komen van het Franstalig onderwijs, en dit terwijl de schoolbevolking en dus de onderwijsbehoeften in Brussel de komende jaren nog aanzienlijk zullen stijgen;”

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Le vote sur l’amendement est réservé.

–  De stemming over het amendement wordt aangehouden.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur la proposition d’avis motivé.

–  De stemming over het voorstel van gemotiveerd advies heeft later plaats.

Proposition visant à compléter le Titre VI du règlement du Sénat par un Chapitre VI/1 portant création d’un Centre d’expertise pour les Affaires institutionnelles (de M. Benjamin Dalle et consorts; Doc. 6‑497)

Voorstel tot aanvulling van Titel VI van het Reglement van de Senaat met een hoofdstuk VI/1 met het oog op de oprichting van een Kenniscentrum voor de Institutionele Aangelegenheden (van de heer Benjamin Dalle c.s.; Stuk 6‑497)

Discussion

Bespreking

M. Bert Anciaux (sp.a), rapporteur –

De heer Bert Anciaux (sp.a), rapporteur – Ik verwijs naar het schriftelijk verslag.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Wij hebben bedenkingen bij het voorstel om het reglement te wijzigen met het oog op de oprichting van een Kenniscentrum voor Institutionele Aangelegenheden om de kennis inzake institutionele aangelegenheden bijeen te brengen, een netwerk te ontwikkelen, te adviseren, taken te vervullen en vragen te beantwoorden. De bedoeling hiervan is voor ons niet geheel duidelijk. Zal daarvoor ooit bijkomend personeel worden aangeworven? Zal men specialisten aanwerven? Wat is precies het statuut van dit Kenniscentrum? Bevindt het zich binnen de Senaat? Ik weet dat er een amendement werd goedgekeurd dat bepaalt dat het Kenniscentrum niet moet samenwerken met een extern wetenschappelijk comité, maar we blijven er vragen bij hebben. Wat is de opportuniteit van een dergelijk centrum? Mijns inziens moeten ambtenaren niet zelf adviezen geven. Ze kunnen ondersteunend werk leveren, maar de politieke verantwoordelijkheid voor wijzigingen aan de Grondwet op institutioneel vlak ligt bij de politici. Wij moeten ons niet op ambtenaren baseren. Ik ben er trouwens van overtuigd dat er in universiteiten en denktanks al heel veel kennis over en ervaring met institutionele aangelegenheden is. Is een bijkomend kenniscentrum in de Senaat dan nog noodzakelijk? Ik wijs er nogmaals op dat de voorbereiding voor een belangrijke institutionele hervorming twintig jaar geleden in een commissie van het Vlaams Parlement heeft geleid tot vijf resoluties waarvan een deel is uitgevoerd en een deel stof ligt te vergaren. Het is beter dergelijke zaken aan de regionale parlementen over te laten en zeker niet aan de Senaat. Daarom zullen we dit voorstel niet goedkeuren.

Mme Anne Barzin (MR). – Je voudrais attirer l’attention sur le fait que plusieurs amendements ont été déposés depuis la première discussion, au sein du Bureau, concernant cette proposition visant à modifier le Règlement du Sénat.

La création du Centre d’expertise pour les Affaires institutionnelles doit se faire dans le cadre du budget tel qu’il a été établi par le Sénat. Il conviendra donc d’être vigilant quant aux aspects financiers.

Il était également important de corriger certaines différences constatées entre l’exposé des motifs et le dispositif même du texte. Cela a été fait notamment dans le cadre du premier amendement, qui indique bien que des éclaircissements peuvent être fournis uniquement à la demande du Bureau ou d’une commission, et non à la demande d’un seul collègue.

Je rappelle également que des éclaircissements peuvent être fournis dans le cadre de toute question institutionnelle pour laquelle le Sénat est compétent, et notamment sur la question des conflits d’intérêts, et que cela ne préjuge pas de réformes de l’État à très court terme.

Mevrouw Anne Barzin (MR). –

M. Benjamin Dalle (CD&V). –

De heer Benjamin Dalle (CD&V). – Ik heb in de periode 2010‑2014 nogal kunnen meewerken aan de hervorming van deze instelling, eerst als adviseur van een van de partijvoorzitters die toen onderhandelde, Wouter Beke van CD&V, en nadien als kabinetschef van de staatssecretaris voor staatshervorming. Daar hebben we kunnen meewerken aan de hervorming van de assemblee tot de huidige vorm, een assemblee waar de deelstaten een belangrijke rol spelen. Toen ik hier nog maar twee maanden geleden toekwam, zei iemand mij: “U bent een beetje als elke crimineel, u komt terug naar de plaats van het delict”. Ik voel mij wel geprivilegieerd om hier te mogen staan. Dit voorstel tot oprichting van een kenniscentrum voor institutionele aangelegenheden gaat uit van twee vaststellingen. Ten eerste: ons land heeft geen enkele publieke instelling die die kennis rond institutionele zaken samenbrengt en daar een netwerk rond organiseert. Dat vindt onze fractie enigszins merkwaardig omdat er vaak institutionele zaken aan bod komen, met betrekking tot de grondwet, bijzondere wetten, belangenconflicten zoals daarnet, enz. Die expertise bestaat zeker bij academische instellingen en bij de ambtenarij, maar er wordt nergens systematisch samengewerkt. Tweede vaststelling is dat er in de Senaat heel wat kwaliteit voorhanden is, sterke griffiediensten, juristen, vertalers, ondersteunende diensten, personeel die allemaal samen de nodige capaciteiten hebben om werk te maken van zo een kenniscentrum. Ook de locatie is trouwens uiterst geschikt. Daarom heeft onze fractie voorgesteld om een kenniscentrum voor de institutionele zaken op te richten binnen de Senaat.

 

Misschien enkele verduidelijkingen en ook wat terugkoppelingen uit de bureaubesprekingen die bijzonder verrijkend waren voor het debat en die de tekst ook hebben versterkt.

Een eerste punt is een punt van verduidelijking, ook voor collega Vanlouwe. We hebben heel duidelijk gesteld dat dit Kenniscentrum wordt ingericht binnen de bestaande diensten van de Senaat. Dat betekent heel duidelijk dat er geen bijkomende middelen, geen bijkomende personeelsleden, geen bijkomende financiering moet worden toegekend. We gebruiken de bestaande middelen.

Ten tweede, er wordt ook geen politieke rol aan dat Kenniscentrum toegekend. Het is de Senaat zelf, de Commissie voor de Institutionele Aangelegenheden, het is in het Bureau dat de senatoren beslissingen nemen. Het Kenniscentrum vervult daarin geen politieke rol. Dat spreekt voor zich.

Wat is dan precies de rol van dat Kenniscentrum? Dat is die kennis samenbrengen, ontwikkelen en – heel belangrijk – ter beschikking stellen van het publiek. Het is in die zin ook een dienstverlening voor de burger. We willen die kennis ook op een heel toegankelijke manier brengen aan het publiek. Daartoe is al een belangrijke stap gezet, daar kan zeker op voortgebouwd worden.

Vervolgens is er ook sprake van het creëren van een multidisciplinair netwerk van specialisten en stakeholders rond institutionele zaken.

Daar hebben we een tijdlang over gediscussieerd en op die basis is ook – collega Daems heeft die suggestie gedaan – is het Wetenschappelijke Comité geschrapt, dat in het oorspronkelijke voorstel stond. Dat Wetenschappelijke Comité zou een formele rol krijgen ten aanzien van dat Kenniscentrum.

De redenering is dat we effectief moeten trachten om heel dat netwerk van academische experten, mensen uit de bedrijfswereld en eventueel het middenveld hierin te betrekken, maar dat zij geen structurele rol behoren te krijgen omdat daar toch de senatoren die centrale rol moeten spelen.

 

Uiteraard verhindert dat niet dat het Kenniscentrum dat netwerk ook tracht samen te brengen en verder te ontwikkelen.

Er is al op gewezen door mevrouw Barzin dat we verheldering gaan bieden bij elke institutionele vraag. Dat was ook een verduidelijking die door de heer Desquesnes was gevraagd om dat op die manier te formuleren, omdat we eigenlijk willen verduidelijken dat het over elke institutionele kwestie gaat. Dat kan gaan over staatshervorming, maar ook over tal van andere institutionele zaken, belangenconflicten enz.

Het is effectief in het Bureau, in de Commissie waar beslist wordt om taken toe te vertrouwen aan het Kenniscentrum. Het is niet aan elke individuele senator om dat te doen. Al hebben een aantal collega’s er terecht op gewezen dat het uiteraard vrij staat aan de senatoren, wanneer zij een vraag tot opheldering hebben, om die te stellen. De diensten staan ook ter beschikken, maar formeel wanneer opdrachten worden gegeven dan gebeurd dat door het Bureau of de Commissie.

Tot slot vragen wij ook dat er elk jaar een verslag wordt opgesteld en dat dit kan worden besproken zodat er transparantie is over de werking.

Tot daar de uitleg. Het is een vrij eenvoudige zaak, maar die in dit gremium wat perspectief kan bieden om verder te werken rond die zaken.

Ik dank alle collega’s die dat hebben gesteund want in het Bureau was er – en ik verheug mij daarover – heel veel steun. Er was maar één partij tegen, namelijk de NV‑A. Ik dank alle collega’s en de fracties die het voorstel steunen.

Ik dank ook in het bijzonder de rapporteur, Dhr. Anciaux, die ook van in het begin heeft gezegd dat hij het een goed idee vindt en het heeft gesteund.

Ik dank ook mijn fractievoorzitster, mevrouw de Bethune, die dit op een goede manier heeft verdedigd en heel wat waardevolle suggesties heeft ingebracht.

Ik denk dat dit een bescheiden bijdrage is aan de kennis rond die institutionele zaken en aan een sterkere dialoog tussen gewesten, gemeenschappen, Nederlandstaligen en Franstaligen in ons land.

M. Bert Anciaux (sp.a). –

De heer Bert Anciaux (sp.a). – Mijn fractie steunt dit voorstel voor 100%. Tegen de stroom in denken wij dat het belangrijk is dat de Senaat een essentiële rol blijft vervullen op het vlak van institutionele aangelegenheden. Niet alleen staatshervormingen, maar alles wat het institutionele betreft. In 1992 heb ik als pas verkozen voorzitter van de Volksunie de dialoog van gemeenschap tot gemeenschap na enkele maanden laten springen op het punt van de samenstelling van de Senaat, omdat die volgens mij een Senaat van de deelstaten moest zijn. Enkele maanden later zijn de gesprekken met premier Dehaene hervat in het kader van de voorbereiding van het Sint-Michielsakkoord. De samenstelling van de Senaat is niet toevallig wat ze is. Het is de kamer waarin de deelgebieden essentieel in vertegenwoordigd zijn en de hoofdzaak uitmaken. In een federaal of confederaal land is het normaal dat die deelstaten betrokken worden bij de basisregels in de federatie. Het is belangrijk dat zij bij een staatshervorming en een grondwetsherziening rechtstreeks betrokken worden. Het zou in deze Senaat geen slechte zaak zijn indien men eens grondig, rustig en zonder enige druk de tijd zou nemen om na te denken over een laatste en definitieve staatshervorming die dan zwaar verankerd zou kunnen worden. Ik ben nogal medeplichtig aan vorige staatshervormingen, die voor heel veel mensen een ingewikkeld kluwen zijn geworden. Het is niet altijd zo duidelijk meer wat de drijfveer was. Het is vaak een “à la carte” bedoening geworden. Oorspronkelijk was het voor mij, en zeker ook voor de “founding fathers” van mijn toenmalige partij, de Volksunie, bedoeld om ervoor te zorgen dat de Vlamingen niet langer gediscrimineerd zouden worden. In eerste instantie ging om het recht om de eigen cultuur en een eigen cultuurbeleid te mogen ontwikkelen. Dat werd dan vanzelfsprekend gekoppeld aan het onderwijs, dat daar heel snel op volgde. Maar misschien is het wel een beetje losgeslagen. Ik herinner mij dat de vroegere voorzitter van de VU Frans Van der Elst mij in 1994 of 1995, toen wij de autosnelwegen en openbare werken gingen regionaliseren, vroeg waarom dit nu nodig was. Hij vond dat het op sommige punten niet meer het verhaal was dat zij begonnen waren. Het is ook hoofdzakelijk een financieel-economisch verhaal geworden.

M. Bert Anciaux (sp.a). –

De heer Bert Anciaux (sp.a). – Geen verhaal van warme solidariteit, maar een verhaal van zich afzetten tegen. Misschien moet de Senaat inderdaad op basis van kennis en gezond verstand de tijd nemen om samen met zo’n Kenniscentrum dat hier inderdaad op de goede plaats is, grondig na te denken over een stevige, laatste, coherente staatshervorming. Dit is mogelijks mijn laatste tussenkomst in de Senaat. Ik wil eindigen met drie puntjes. Deze hebben te maken met staatshervorming, maar ook met cultuur in het politieke landschap en met de zorg van de politiek voor de bevolking. Het eerste is zorg. Ik roep iedereen op, over de partijen heen, om te beseffen dat politiek een onvoorstelbaar mooie opdracht is. Het is een privilege, indien wij het beschouwen als een engagement, een zorg, voor degenen die die zorg en die steun nodig hebben. Zorg is volgens mij een sleutelwoord in de opdracht van elk politicus. Of het nu gaat om mensen in armoede of mensen die niet gerespecteerd worden voor wie ze zijn, of duizenden die hun weg kwijt zijn in deze samenleving: ik hoop dat we allemaal de zorg voor de kwetsbaren opnieuw en verder kunnen blijven opnemen.

Het tweede aspect is respect. De politieke samenhang is niet altijd gebaseerd op respect. Er is veel gebrek aan respect tussen politieke partijen, binnen politieke partijen, maar er is ook weinig respect voor minderheden in de samenleving: cultureel respect voor mensen, voor de eigenheid van mensen. Ik hoop dat wij meer respectvol kunnen omgaan met elkaar. Wellicht kan de Senaat daar een rol in spelen. Eigenlijk was het de bedoeling dat in deze Senaat de dagjespolitiek, het kortetermijndenken, kon overstegen worden en dat we een beetje respectvoller met elkaar konden omgaan.

Het derde punt betreft samenwerking. Deze Senaat kan een rol spelen als het partijpolitieke overstegen wordt, als de samenwerking tussen de Gemeenschappen en de Gewesten versterkt wordt, zonder dat daarom de autonomie van de Gemeenschappen en Gewesten moet afgebouwd worden. Samenwerking is volgens mij de enige mogelijkheid om een vuist te maken tegenover populisme en tegenover een groot gevoel van ongeloof in het politiek handelen. Samenwerking binnen de politiek kan volgens mij het enige antwoord zijn op een immens stijgend wantrouwen tegenover de politieke kaste.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Ik kom aan het woord na, misschien wel de laatste speech van collega Anciaux, die het debat eigenlijk opentrok naar een discussie over al dan niet een staatshervorming.

U kent ons standpunt. Wat ons betreft moeten we zeker een debat voeren over een staatshervorming. Inmiddels hebben meerdere partijen toch een verklaring tot herziening van de Grondwet ingediend. Wij willen daar heel ver in gaan. Wij zeggen: “Zet de deur open en nadien zien we wat de meerderheden zijn. Maar laat ons het debat voeren en sluit die deur niet voor vijf jaar.”

Ik stel mij ook de vraag, nu we het over dat Kenniscentrum hebben: als we die deur sluiten, wat zal dan de rol zijn van het Kenniscentrum dat we nu gaan oprichten? Het zal een lege doos zijn, want gedurende vijf jaar zouden we niet tot een staatshervorming komen, noch tot een debat over de grondwetsherziening, als we het niet enkel over institutionele zaken willen hebben.

Als wij praten over een staatshervorming, is dat geen doel op zich. Eigenlijk is het een oplossing zoeken voor de inefficiëntie die er nu bestaat. Laten we eerlijk zijn: het loopt toch hier en daar vast. Daarnet hadden we een discussie over het belangenconflict. Het ene parlement blokkeert een ander parlement. In het Vlaams parlement hebben wij inderdaad ook iets geblokkeerd in het Brussels parlement en ook het Brussels parlement of de COCOF heeft iets geblokkeerd van het federaal parlement en blokkeert nu iets van het Vlaams parlement.

Er zijn nog voortdurend blokkeringsmechanismen. Ik zie dat samenwerkingsfederalisme nog altijd niet. Ik zie nog altijd een blokkeringsmechanisme. Stokken in de wielen steken; Vlaanderen wil een inschrijvingsdecreet, we gaan daartegen een stok in de wielen steken. Terwijl men alleen maar probeert om de wachtrijen voor de scholen weg te werken.

Wanneer er een discussie is over gezondheidszorg, dan zijn er mindervaliden die eigenlijk niet weten waar ze moeten aanschuiven. Bij wie moeten ze zijn: federale overheid, gemeenschap, Brussel? Vlaanderen heeft een poging gedaan om een Vlaamse sociale bescherming op poten te zetten. We zouden graag hebben dat dit in Brussel van toepassing wordt voor wie de keuze daartoe maakt. Dan ontstaat een communautair debat en zegt men dat men dat zelf wil doen en anders. Opnieuw is er blokkering.

Laten we die deur openzetten. Daar hebben we geen kenniscentrum voor nodig, maar een volwassen debat. We hebben alles al geprobeerd, een debat van gemeenschap tot gemeenschap, in de achterkamers, de Zesde Staatshervorming voorbereid. Alles is al geprobeerd en nu zouden we zeggen dat de deur voor vijf jaar op slot gaat. Gaan we nu vijf jaar opnieuw wachten tot er blokkeringen zijn? Veto’s, belangenconflicten, bevoegdheidsconficten, en elkaar oren aannaaien?

Hier is altijd gezegd dat men in een federale staat een ontmoetingsplaats nodig heeft en wij zijn die ontmoetingsplaats van de deelstaten. Wij zijn deelstaatsenatoren. Soms is er wel een nuanceverschil met les entités fédérées. Hier zijn we allen beginnen redeneren vanuit onze politieke overtuiging, maar niet vanuit onze achtergrond of vanuit het mandaat dat we gekregen hebben in ons deelstaatparlement. Ik zie dat we hier allen een standpunt innemen op basis van wat onze politieke overtuiging is en niet op basis van wat er in ons deelstaatparlement beslist werd. Ik denk niet dat we een ontmoetingsplaats zijn geworden. Daarom hebben wij hier in de Senaat ook gezegd dat in de Kamer de beslissingen worden genomen op basis van partij en ideologie, maar hier worden geen beslissingen genomen op basis van wat er in de deelstaten beslist is. Dat is onze zorg over de Senaat, die zijn rol niet heeft kunnen waarmaken.

Als de heer Anciaux zegt dat de zwaksten er beter van moeten worden, ga ik daarmee akkoord. Wij zijn politici en we hebben het allemaal goed en de zwakkeren moeten op basis van onze wetten de weg vinden naar de structuren die wij hun aanbieden.

Vorige week las ik in De Tijd een interview met iemand die niet partijpolitiek gebonden is.

 

Het was een interview met professor Souttiaux, grondwetspecialist en politiek ongebonden, die stelde dat de laatste staatshervorming een absurde voorafname op de defederalisering van de gezondheidszorg was geweest. Hij zegt letterlijk: “Het resultaat is één grote soep, puur Belgisch surrealisme, om van te huilen, kwaad te worden, ons diep te schamen. Het is duur, het is inefficiënt en wie is het slachtoffer? De zwaksten in onze samenleving. Aan hoeveel deuren moeten mensen met een handicap of een beperking aankloppen vooraleer ze hun zorg en uitkering bij elkaar hebben?”

Dat is volslagen Kafka. En dan willen sommige partijen hier de deur voor een hervorming sluiten en er nog eens vijf jaar over nadenken, om daarna het surrealisme misschien recht te zetten. Daarom roep ik op om de deur open te zetten. Laat ons op een volwassen manier beslissen en op een volwassen manier tot afspraken komen. Wat ons betreft is dit confederalisme.

Samenwerken kan je het best doen vanuit je eigen verantwoordelijkheden. Het is beter samen te beslissen hetgeen men samen wenst te doen, in plaats van een verplichte samenwerking. Omwille van deze redenering zijn wij voorstander van het confederalisme. Laat ons die absurditeit, die kafkaiaanse situatie, vaarwel zeggen, in het belang van iedereen in dit land.

M. Benjamin Dalle (CD&V). –

De heer Benjamin Dalle (CD&V). – Ik verwijs even naar hetgeen mevrouw Barzin heeft gezegd. Dit voorstel kan relevant zijn om het te hebben over de staatshervorming, maar eigenlijk gaat het in de eerste plaats over alle institutionele aangelegenheden die hier in de Senaat aan bod kunnen komen. Dat is natuurlijk nog iets anders dan een onderhandeling over een nieuwe staatshervorming. Dat gaat veel ruimer. Ik denk niet dat het hier de plaats was om te debatteren over een zevende staatshervorming of over confederalisme.

Collega Vanlouwe stelde dat de deur voor een nieuwe staatshervorming wordt gesloten omdat er geen herzieningsverklaring wordt goedgekeurd.

In de eerste plaats was het natuurlijk de N‑VA‑fractie die de federale regering heeft verlaten omwille van het VN‑migratiepact, een niet-bindend pact. Het is de regering die, samen met de Kamer en de Senaat, als volwaardige tak van de wetgevende macht de herzieningsverklaring dient goed te keuren. Het feit dat de N‑VA de regering heeft verlaten is niet vreemd aan de onmogelijkheid om tot een consensus te komen inzake de herzieningsverklaring.

Ten tweede worden de meeste recente staatshervormingen, zoals de vijfde en de zesde staatshervorming, grotendeels niet door aanpassingen van de Grondwet doorgevoerd, maar via aanpassingen van de bijzondere wetten, meer bepaald van de bijzondere wet van 8 augustus 1980 en de bijzondere financieringswet. Men kan dus niet stellen dat de afwezigheid van een herzieningsverklaring een staatshervorming onmogelijk maakt. Dat zal in komende jaren bekeken moeten worden. Het standpunt van onze fractie is in elk geval dat er in 2019 niet dient gezocht te worden naar een bijzondere meerderheid en naar een meerderheid binnen elke taalgroep, maar wel naar een slagkrachtige regering die kan werken aan een degelijk sociaaleconomisch beleid, goed voor de levenskwaliteit van onze burgers. Nadien zullen we de mogelijkheden bekijken, en, dat zal wat ons betreft ook gebeuren in het Vlaams Parlement. Ook de Senaat kan daar een rol in spelen.

Tot slot wens ik te reageren op de verwijzing naar de problemen voor de zwakkeren die de zesde staatshervorming zou stellen. De heer Vanlouwe verwees naar een interview met professor Souttiaux in De Morgen waar het voorbeeld van de gehandicapten naar voor werd gebracht. Ik kan inderdaad bevestigen dat deze staatshervorming complexiteiten bevat die te ver gaan en bijgesteld dienen te worden. Dit is niet uitsluitend het gevolg van de zesde staatshervorming, maar van een ingewikkeld en evolutief proces naar meer autonomie voor de Gemeenschappen en de Gewesten. Ik spreek echter tegen dat de zwakkeren in de samenleving het moeilijker hebben door de laatste staatshervorming. Ik geef het voorbeeld van personen met een handicap: een heel zwakke groep die het inderdaad moeilijk heeft in onze samenleving en die al te vaak onvoldoende steun vindt bij de overheid. Ik beperk me tot de Vlaamse Gemeenschap: als we daar kijken naar het beleid dat daar de laatste jaren werd ontwikkeld, mede in uitvoering van de zesde staatshervorming, kan ik alleen maar vaststellen dat de situatie sterk verbeterd is, al zal ik niet ontkennen dat het nog altijd beter kan.

 

Ik geef twee concrete voorbeelden. Het eerste zijn de mobiliteitshulpmiddelen zoals rolstoelen. In het verleden moesten personen met een handicap zich tot twee instellingen richten: op federaal niveau het RIZIV en op Vlaams niveau het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap. Sinds de zesde hervorming en de tenuitvoerlegging ervan door minister Vandeurzen moeten die personen zich enkel tot de Vlaamse Zorgkas richten. Dat is veel efficiënter. Het lijkt een bureaucratisch detail, maar het is een echte verbetering voor de betrokkenen. Heel concreet: een ALS‑patiënt die een rolstoel nodig heeft moest vroeger langer dan zes maanden wachten, vandaag wordt dat in zes weken afgehandeld. Het is dus niet complexer geworden; het is efficiënter geworden.

Het tweede voorbeeld is de hulp aan bejaarden en de Vlaamse Zorgverkering. In het verleden moesten twee overheden worden aangesproken. Door de overheveling van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden en de integratie in de Vlaamse sociale bescherming – een grote verwezenlijking van de Vlaamse regering onder impuls van Jo Vandeurzen als gevolg van de zesde staatshervorming – kan alles via de Vlaamse Zorgkas worden geregeld.

Het is complex en het kan nog beter, maar het is in elk geval reeds een verbetering.

M. Karl-Heinz Lambertz (PS). – Anlässlich dieser Debatte über die Änderung unserer Geschäftsordnung empfinde ich das Bedürfnis, in diesem hohen Hause auch nochmal die deutsche Sprache erklingen zu lassen.

Als ich im Oktober 2016 nach 35 Jahren Parlamentsarbeit und 24 Jahren Regierungsarbeit in Eupen von dem kleinen Ostbelgien in die große belgische Hauptstadt in dieses Haus gekommen bin, hatte ich trotz meines damals schon etwas fortgeschrittenen Alters eine ganze Reihe von Illusionen. Ich dachte, ich komme jetzt in den Belgische Senat, wo die gliedstaatlichen Parlamente des belgischen Bundesstaates konstruktiv miteinander Dialog führen und über die Zukunft ihres Landes nachdenken.

Ich habe immer sehr aufmerksam zugehört, konnte wegen meiner Verpflichtungen im Ausschuss der Regionen nicht immer hier sein, aber ich bin irgendwie da etwas enttäuscht gewesen. Ich habe vor allem Debatten darüber erlebt, ob der Senat überhaupt etwas zu einem Thema sagen soll. Hinter jedem zweiten Entwurf stand die Frage: „Hat der Senat überhaupt noch einen Sinn? «.

Jetzt zu Ende der Legislaturperiode unterhalten wir uns mal darüber auf eine etwas wissenschaftlichere Art und Weise und da fällt mir das deutsche Sprichwort ein: „Ende gut, alles gut«. Aber das wäre vielleicht etwas überzogen.

Ich habe einen großen Teil meines Lebens damit verbracht, mich mit Bundesstaatsmodellen auseinanderzusetzen. Ich kenne keinen einzigen Bundesstaat auf der Welt, außer Venezuela, aber ob das ein gutes Beispiel ist, weiß ich nicht, und auf jeden Fall keinen in Europa, wo es keine zweite Kammer gibt. Die gibt es in Deutschland mit dem Bundesrat, die gibt es in Österreich mit dem Bundesrat und die gibt es in Belgien mit dem Senat. Diese Kammern funktionieren völlig unterschiedlich. Sie sind unterschiedlich stark, auch unterschiedlich zusammengesetzt. Also wir folgen immer ein Ziel: wie kann ich das Zusammenleben in dem jeweiligen Bundesstaat voranbringen trotz Unterschiede, trotz Konflikte, wie kommen wir gemeinsam weiter?

Ich glaube, dass das auch in Zukunft die Aufgabe dieses hohen Hauses sein sollte. Wenn wir dadurch ein Expertisezentrum mehr an Erkenntnis, mehr an Backoffice erhalten können, dann scheint das mir sehr positiv.

Es gibt in der Tat sehr viele Wissenschaftler in Belgien, in ganz Europa und in der ganzen Welt, die sich mit gerade diesem Problem auseinandersetzen. Ich habe noch in der vergangenen Woche in Athen an einer Tagung der OSZE teilgenommen, wo über Dezentralisierungsmodelle weltweit diskutiert wurde und wo es hochinteressant war zu sehen, wie in den einzelnen Staaten dieses Zusammenwirken der Gliedstaaten auch über ihre Parlamente organisiert wird.

Ich glaube, dass Zusammenarbeit zwischen Parlamenten einen richtigen Mehrwert hat. Den haben wir glaube ich in diesen letzten fünf Jahren nur begrenzt erkennen können. Da gibt es denke ich noch viel Luft nach oben. Wenn wir durch dieses Expertisezentrum für die Zukunft da vorankommen können, dann sind wir auf dem richtigen Weg. Und übrigens, ob es jetzt eine Verfassungsreform geben soll oder nicht, dazu möchte ich mich hier nicht äußern. Wenn es dazu käme, hätte ich aus Sicht der Deutschsprachigen Gemeinschaft eine ganze Menge von ganz konkreten Vorschlägen zu machen.

De heer Karl-Heinz Lambertz (PS). – Anlässlich dieser Debatte über die Änderung unserer Geschäftsordnung empfinde ich das Bedürfnis, in diesem hohen Hause auch nochmal die deutsche Sprache erklingen zu lassen.

Als ich im Oktober 2016 nach 35 Jahren Parlamentsarbeit und 24 Jahren Regierungsarbeit in Eupen von dem kleinen Ostbelgien in die große belgische Hauptstadt in dieses Haus gekommen bin, hatte ich trotz meines damals schon etwas fortgeschrittenen Alters eine ganze Reihe von Illusionen. Ich dachte, ich komme jetzt in den Belgische Senat, wo die gliedstaatlichen Parlamente des belgischen Bundesstaates konstruktiv miteinander Dialog führen und über die Zukunft ihres Landes nachdenken.

Ich habe immer sehr aufmerksam zugehört, konnte wegen meiner Verpflichtungen im Ausschuss der Regionen nicht immer hier sein, aber ich bin irgendwie da etwas enttäuscht gewesen. Ich habe vor allem Debatten darüber erlebt, ob der Senat überhaupt etwas zu einem Thema sagen soll. Hinter jedem zweiten Entwurf stand die Frage: „Hat der Senat überhaupt noch einen Sinn? “.

Jetzt zu Ende der Legislaturperiode unterhalten wir uns mal darüber auf eine etwas wissenschaftlichere Art und Weise und da fällt mir das deutsche Sprichwort ein: „Ende gut, alles gut“. Aber das wäre vielleicht etwas überzogen.

Ich habe einen großen Teil meines Lebens damit verbracht, mich mit Bundesstaatsmodellen auseinanderzusetzen. Ich kenne keinen einzigen Bundesstaat auf der Welt, außer Venezuela, aber ob das ein gutes Beispiel ist, weiß ich nicht, und auf jeden Fall keinen in Europa, wo es keine zweite Kammer gibt. Die gibt es in Deutschland mit dem Bundesrat, die gibt es in Österreich mit dem Bundesrat und die gibt es in Belgien mit dem Senat. Diese Kammern funktionieren völlig unterschiedlich. Sie sind unterschiedlich stark, auch unterschiedlich zusammengesetzt. Also wir folgen immer ein Ziel: wie kann ich das Zusammenleben in dem jeweiligen Bundesstaat voranbringen trotz Unterschiede, trotz Konflikte, wie kommen wir gemeinsam weiter?

Ich glaube, dass das auch in Zukunft die Aufgabe dieses hohen Hauses sein sollte. Wenn wir dadurch ein Expertisezentrum mehr an Erkenntnis, mehr an Backoffice erhalten können, dann scheint das mir sehr positiv.

Es gibt in der Tat sehr viele Wissenschaftler in Belgien, in ganz Europa und in der ganzen Welt, die sich mit gerade diesem Problem auseinandersetzen. Ich habe noch in der vergangenen Woche in Athen an einer Tagung der OSZE teilgenommen, wo über Dezentralisierungsmodelle weltweit diskutiert wurde und wo es hochinteressant war zu sehen, wie in den einzelnen Staaten dieses Zusammenwirken der Gliedstaaten auch über ihre Parlamente organisiert wird.

Ich glaube, dass Zusammenarbeit zwischen Parlamenten einen richtigen Mehrwert hat. Den haben wir glaube ich in diesen letzten fünf Jahren nur begrenzt erkennen können. Da gibt es denke ich noch viel Luft nach oben. Wenn wir durch dieses Expertisezentrum für die Zukunft da vorankommen können, dann sind wir auf dem richtigen Weg. Und übrigens, ob es jetzt eine Verfassungsreform geben soll oder nicht, dazu möchte ich mich hier nicht äußern. Wenn es dazu käme, hätte ich aus Sicht der Deutschsprachigen Gemeinschaft eine ganze Menge von ganz konkreten Vorschlägen zu machen.

Was den Senat selbst angeht, so sind natürlich in den jetzigen Verfassungsbestimmungen über den Senat eine ganze Reihe von Möglichkeiten eingebaut, vor allem an den beiden Stellen, wo es über die Zuständigkeiten des Senates geht, wo man dessen Aufgabe weiterentwickeln kann ohne Verfassungsänderung, aber mit Sondergesetzen. Ob das ein Weg für die Zukunft ist, weiß ich nicht. Auf jeden Fall erhoffe ich mir von einem solchen Kenntniszentrum so viele neue Erkenntnisse, dass ich fast noch Lust bekomme, hier noch mal zurückgewählt zu werden. Ich danke Ihnen für Ihre Aufmerksamkeit.

Was den Senat selbst angeht, so sind natürlich in den jetzigen Verfassungsbestimmungen über den Senat eine ganze Reihe von Möglichkeiten eingebaut, vor allem an den beiden Stellen, wo es über die Zuständigkeiten des Senates geht, wo man dessen Aufgabe weiterentwickeln kann ohne Verfassungsänderung, aber mit Sondergesetzen. Ob das ein Weg für die Zukunft ist, weiß ich nicht. Auf jeden Fall erhoffe ich mir von einem solchen Kenntniszentrum so viele neue Erkenntnisse, dass ich fast noch Lust bekomme, hier noch mal zurückgewählt zu werden. Ich danke Ihnen für Ihre Aufmerksamkeit.

Mme Cécile Thibaut (Ecolo-Groen). – M. Dalle propose de modifier le règlement du Sénat et de créer au sein de notre institution un Centre d’expertise pour les Affaires institutionnelles.

Les considérants du texte proposé peuvent sembler extrêmement ambitieux: rassembler les connaissances en matière institutionnelle et les mettre à disposition du public, développer un réseau multidisciplinaire de spécialistes, avec le monde universitaire, le monde économique ou la société civile. Il s’agit aussi d’organiser des journées d’études mais, surtout, d’aider à la concertation technique et scientifique ainsi qu’à la délibération politique et de faire émerger des consensus.

L’intention est extrêmement louable mais cette proposition ne nous semble pas suffisamment concrète. Elle n’est ni opérationnelle ni efficace. Nous avons le sentiment que nous substituons cette nouvelle création, ce Centre d’expertise pour les Affaires institutionnelles, à l’excellent service juridique du Sénat. Or, ce centre ne possédera pas plus de moyens pour organiser la concertation. Bref, nous estimons que la réflexion relative à cette proposition mérite d’être approfondie. Pour toutes ces raisons, nous nous abstiendrons lors du vote.

Mevrouw Cécile Thibaut (Ecolo-Groen). –

M. Christophe Bastin (cdH). – La proposition déposée par notre collègue Benjamin Dalle met fin à un paradoxe et comble une lacune.

S’il est un pays qui consacre une énergie énorme à discuter de sa structure institutionnelle et de son évolution, c’est bien le nôtre. Nous avons réalisé six réformes de l’État en cinquante ans et ne sommes manifestement pas parvenus au bout de l’évolution tant le résultat de ces réformes est complexe et tant les appétits de certains sont insatiables. Mais s’il est un pays qui ne cultive pas l’expertise en la matière, c’est encore bien le nôtre. Nous disposons certes de multiples et excellents experts dans nos institutions, nos universités, nos parlements, nos cabinets ou nos partis, mais nous ne disposons pas de lieu institutionnalisé et structuré où ils peuvent dialoguer entre eux et par-delà la frontière linguistique ou avec le monde politique.

La proposition de notre collègue Dalle vient mettre fin au paradoxe en comblant le vide par le biais de la création d’un Centre d’expertise. Une fois l’outil créé, il faudra bien sûr lui insuffler un esprit et de cet esprit dépendra, à mes yeux, son utilité. Ou bien cet outil est utilisé aux fins de préparer le démantèlement de notre État souhaité par certains, et il empêchera ceux-ci comme nous, qui sommes attachés à la Belgique fédérale, d’y apporter leur concours. La création du Centre sera alors un coup d’épée dans l’eau. Ou bien il est utilisé pour améliorer le fonctionnement de notre structure fédérale afin qu’elle puisse mieux répondre aux défis qu’il nous appartient de relever, comme la mondialisation de l’économie, le réchauffement climatique, la robotisation et l’intelligence artificielle, le vieillissement de la population et encore bien d’autres sujets. Il bénéficiera alors d’une large collaboration.

C’est bien entendu parce que nous nous inscrivons dans cette seconde hypothèse que nous soutenons cette proposition.

De heer Christophe Bastin (cdH). –

M. Rik Daems (Open Vld). –

De heer Rik Daems (Open Vld). – Ik heb enkele bedenkingen bij dit voorstel.

Ten eerste is het niet zo dat een fantastisch nieuw ding wordt gecreëerd. Zo heb ik dat althans niet begrepen. Mocht dat toch het geval zijn, dan moet de indiener dat zeggen, want dat zou onze houding bij de stemming wijzigen. Uit het oorspronkelijke voorstel is overigens de oprichting van een extern wetenschappelijk comité geschrapt.

Voor mij is het doel duidelijk. Binnen de Senaat wordt de bestaande kennis en informatie uit de juridische dienst en andere diensten gebundeld, zonder extra middelen. De diensten van de Senaat mogen ook geen politieke mening uiten. Bestaande informatie inzake overheidsorganisatie – daar gaat het bij staatshervorming om – wordt bij elkaar gebracht zodat die expertise beter bruikbaar wordt. Zo lees ik het voorstel van collega Dalle.

Die toekomstige dienst zal de heer Lambertz overigens moeten uitnodigen. Ik heb als minister en in andere hoedanigheden enkele staatshervormingen meegemaakt. Daar is me één uitspraak bijgebleven die wereldberoemd is in Belgische middens. Wanneer de partijen aan tafel alle knopen hadden doorgehakt en tot een conclusie waren gekomen stak de heer Lambertz aan het einde van de rit zijn vinger op en hij zei: “Für uns auch etwas”. Dan wisten we dat we moesten betalen of de hervorming ging niet door. Dat is een onvoorstelbaar efficiënte onderhandelingstechniek gebleken. Daarmee wordt die uitspraak ook in de Handelingen van de Senaat opgenomen. Ik hoop dat ik hiermee de onderhandelingsstrategie van de Duitse Gemeenschap niet naar de vaantjes heb geholpen.

Het voorgaande lijkt een grapje, maar het feit dat met alle verschillende componenten moet rekening worden gehouden is een essentieel onderdeel van veel staatshervormingen.

Collega Vanlouwe stelt dat de Senaat zich toch geen vijf jaar met een lege doos gaat bezig houden en dat alle opties moeten worden opengelaten. Ik stel vast dat zijn partij het ermee eens was om al die openingen gedurende de afgelopen legislatuur open te laten. Mocht er effectief een of andere afspraak hebben bestaan, dan hebben jullie die over de balk gegooid door uit de regering te stappen. Ik vel hiermee geen waardeoordeel; elke partij moet haar beslissingen nemen.

Straks bij de inoverwegingneming liggen enkele voorstellen voor verklaring tot herziening van de Grondwet op tafel. Wij hebben hetzelfde voorstel ingediend als onze collega’s in de Kamer, met bepalingen met betrekking tot de Senaat. Er kan dus worden nagedacht over de huidige vorm, en zelfs over het voortbestaan van de Senaat.

 

Ik vind wel dat dit moet kunnen. Waarom? Dan wijs ik naar de schuldige: de kabinetschef die dat allemaal in elkaar heeft gestoken. Het is toch duidelijk dat er wel enige constructiefouten in onze werking zitten.

Ik geef een voorbeeld. De N‑VA wilde niet dat de nieuwe Senaat functioneerde – en dat is de waarheid – anderen wilden dat wel. Dat is al een eerste constructiefout.

Als je dus puur politiek onwillig bent, dan kun je bepaalde activiteiten tegenhouden. Als je dan toch een organisatie in elkaar steekt om gemeenschappen en gewesten bij elkaar te brengen om over andere zaken te spreken, dan zou je dat toch moeten vermijden. Misschien kun je dat niet in de constructie tegenhouden, maar het is toch wel een opmerking die ik aan de collega’s van de N‑VA wil geven.

Ik ga een praktisch voorbeeld geven: in het begin van de zittingsperiode heb ik gevraagd om een informatieverslag te maken over internationale economische betrekkingen. Dat is dus door iedereen keihard tegengehouden want dat zou te communautair zijn, terwijl het gewoon gaat over het feit dat de Gewesten over belangrijke bevoegdheden beschikken – zoals buitenlandse investeringen aantrekken en internationale handel promoten – maar veel van de hefbomen die daarmee te maken hebben, zijn federaal. Gewoon een informatieverslag om te zien hoe dat in zijn werk gaat, dat was al te veel gevraagd. Dat soort informatieverslag had toch hier gekund.

Los van het feit of men daar dan politieke conclusies aan zou moeten verbinden. Daar geef ik collega Vanlouwe wel voor een stuk gelijk in: we deriveren allemaal wel eens om dan te proberen een neutrale kaart op te maken van wat bestaat om dat dan weer te laten deriveren in een partijpolitiek debat.

Dat zijn allemaal redenen waarom we eens moeten nadenken hoe dit huis functioneert en of het in zijn huidige vorm nog bestaansreden heeft of niet.

Ik ben niet bang van dat debat. U weet perfect dat mijn partij ook de eenvoudige slogan hanteert om de Senaat af te schaffen, maar ik zeg er meteen ook bij dat, wat mij en mijn partij betreft, we niet de essentiële dingen waarover collega Anciaux het had, kwijt zouden spelen.

Als er één ding is dat ik heb geleerd, of wat bij mij is komen dagen door nu een zittingsperiode in het Vlaams Parlement te zitten, is dat ook ik vandaag zeer overtuigd ben dat de regionale parlementen volle medezeggenschap moeten hebben over een toekomstige organisatie van de overheid. Staatshervorming wordt dat genoemd omdat het een leuk woord is. Het gaat erover hoe de overheid het best wordt georganiseerd om de belangen van de burgers te dienen. Daar gaat het om.

In die zin is het evident dat ook de regionale parlementen dat doen. Ik ben het in die zin fundamenteel oneens met de N‑VA die de stelling predikt dat onze federale kamerleden toch ook in hun regio verkozen zijn. Maar zij hebben die gevoeligheid niet, of de invalshoek van de bevoegdheden die op dat ogenblik worden behandeld en beheerd in de assemblee.

Ik heb dat aan den lijve ondervonden. Hun invalshoek is anders, rijker. Ik vind dat een constructiefout in jullie redenering. Als we de Senaat gewoon weg doen, dan zeg je dat de regionale parlementen niet meer mogen beslissen over de toekomstige staatshervorming.

Mijn conclusie: binnen de Senaat de informatie in één hand nemen, bundelen heet dat, in de context van een dienst van de Senaat – dat mag u Kenniscentrum noemen – vind ik een goede zaak. Het is niet slecht dat die informatiecombinatie, -coördinatie, -bundeling bestaat, omdat net die regionale invalshoek daar ook belang bij heeft. Dat is de reden waarom onze fractie daarin kan meegaan. Maar wel duidelijk binnen die context.

Dit gaat niet over een nieuwe instelling of iets dat een mooie toekomst voor zichzelf ziet. Voor ons is dat heel eenvoudig binnen de bestaande diensten, met de bestaande middelen, het bestaande personeel, niets meer, maar wel op een efficiënte manier wat bestaat op verschillende plaatsen bij elkaar brengen om te werken aan het beter organiseren van de overheid.

 

Tot slot, één voorbeeld: een van de eerste informatieverslagen ging over het omzetten van Europese richtlijnen. We hebben in het Vlaams Parlement het informatieverslag gebruikt – het moest wel informeel gebeuren – en dat heeft ertoe geleid dat dat informatieverslag zowel federaal als op het niveau van de deelstaten heeft blootgelegd waar de moeilijkheden zaten, en dat sindsdien de omzetting van richtlijnen sneller is gebeurd. Zonder reorganisatie dus, maar met de blootlegging van een aantal constructiefouten in dat proces. Dit is dus de context waarin wij kunnen meegaan in dit voorstel, maar het moet heel duidelijk zijn dat wij het in deze context zien en niet breder, verder of groter dan dat.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Ik wou heel kort repliceren op de heer Daems. Hij erkent eigenlijk dat er constructiefouten zijn. Ik wou hier het debat over de Senaat niet overdoen -we hebben dat al zo vaak gedaan-, maar er zijn wel degelijk constructiefouten. De heer Anciaux heeft ooit gezegd dat het de gecoöpteerde senatoren zijn, want die hebben niet echt een mandaat van de deelstaten. De constructiefout zit er echter in dat we geen ontmoetingsplaats zijn. Heel in het begin werden hier resoluties ingediend, die ook in de Kamer of in een deelstaatparlement werden ingediend. Er werd dan één zinnetje aan toegevoegd: het is een transversale bevoegdheid om die of die reden. Op die manier gingen we eigenlijk het werk van een ander parlement overdoen. We hebben hier nooit vanuit de reflex van de deelstaten geredeneerd. We hebben gewoon vanuit onze partijpolitieke overtuiging gehandeld, maar niet vanuit een mandaat van de deelstaten. Ik wou het eigenlijk niet hebben over de rol van de Senaat, maar wel antwoorden op de heren Daems en Lambertz die zeggen: de Senaat is nodig omdat de deelstaten dan een rol kunnen spelen in het huishouden van het land. Wat is in het verleden gebeurd? De vijf resoluties van het Vlaams Parlement, heel breed gedragen over alle partijen heen, zijn de basis geweest voor de daaropvolgende staatshervorming. Uiteindelijk werd het voorbereidend werk dus gedaan in de deelstaten. Ik heb nooit vastgesteld dat het in andere deelstaten, met uitzondering misschien van de Duitstalige Gemeenschap, waar men inderdaad ook geregeld denkwerk deed over hoe zij als een derde of een vierde zouden kunnen betrokken worden, maar ik heb nooit vastgesteld dat men vanuit Brussel of vanuit het Waals Parlement. Het is wel degelijk de taak van de deelstaatparlementen om dat voorbereidend werk te doen en ik denk niet dat wij hier in beperkte kring, in de Senaat die rol kunnen vervullen.

M. Rik Daems (Open Vld). –

De heer Rik Daems (Open Vld). – Ik heb op geen enkel ogenblik gezegd dat er een Senaat moet bestaan om te maken dat de deelparlementen mee de Grondwet kunnen bepalen. Ik heb integendeel gezegd dat voor mij het aspect Senaat irrelevant is voor zover dat één, de verkozenen in Vlaanderen met evenveel recht als de federale verkozenen mee de Grondwet kunnen bepalen. Als het systeem vandaag zonder meer wordt afgeschaft, dan ben je dat kwijt.

Twee, dat Vlaamse of regionale verkozenen evenzeer aanwezig kunnen zijn in internationale instellingen. Ook dat ben je kwijt.

En drie voor Europese zaken: nu telt de Commissie Europese aangelegenheden tien kamerleden, tien senatoren en tien Europese parlementsleden, om ex ante en ex post Europese regelgeving te kunnen meenemen. Als je dat gewoon afschaft, dan zijn die tien senatoren weg, en zit er ook in die vergadering geen enkel parlementslid meer dat regionaal verkozen is. Ik word niet warm of koud van de Senaat as such, maar die drie verworvenheden voor regionale verkozenen vind ik essentieel, in een land dat georganiseerd is als het onze. Dat heb ik geleerd door vijf jaar in het Vlaams Parlement te zitten, want vanuit de Kamer zou ik dat nooit gezegd hebben. Dat zijn drie essentiële elementen waarover moet worden nagedacht alvorens ze zomaar verdwijnen. Dat heeft niets te maken met structuren. Van mij mag men de Senaat morgen afschaffen, op voorwaarde dat die drie zaken overeind blijven.

–  La discussion est close.

–  De bespreking is gesloten.

–  Il sera procédé ultérieurement au vote sur la proposition modifiant le règlement du Sénat.

–  De stemming over het voorstel tot wijziging van het reglement van de Senaat heeft later plaats.

Prise en considération de propositions

Inoverwegingneming van voorstellen

M. le président. – La liste des propositions à prendre en considération a été distribuée.

Y a-t-il des observations?

De voorzitter. – De lijst van de in overweging te nemen voorstellen werd rondgedeeld.

Zijn er opmerkingen?

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Ik kijk dan ook uit naar het vastleggen van een datum voor de volgende commissie voor de Institutionele Aangelegenheden. Als we de voorstellen nu in overweging nemen, ga ik er vanuit dat wij een commissievergadering en bijgevolg ook een nieuwe plenaire vergadering agenderen.

(La liste des propositions prises en considération figure en annexe.)

(De lijst van de in overweging genomen voorstellen wordt in de bijlage opgenomen.)

Composition des commissions

Samenstelling van de commissies

M. le président. – Le Sénat est saisi de demandes tendant à modifier la composition de commissions:

De voorzitter. – Bij de Senaat zijn voorstellen ingediend tot wijziging van de samenstelling van de commissies:

Commission des Affaires transversales – Compétences communautaires:

Commissie voor de Transversale Aangelegenheden – Gemeenschapsbevoegheden:

–  M. Gilles Mouyard remplace M. Alain Destexhe comme membre.

–  De heer Gilles Mouyard vervangt de heer Alain Destexhe als lid.

Comité d’avis fédéral chargé des questions européennes:

Federaal Adviescomité voor de Europese Aangelegenheden:

–  Mme Anne Barzin remplace M. Alain Destexhe comme membre.

–  Mevrouw Anne Barzin vervangt de heer Alain Destexhe als lid.

(Assentiment)

(Instemming)

Votes

Stemmingen

(Les listes nominatives figurent en annexe.)

(De naamlijsten worden in de bijlage opgenomen.)

Rapport d’information concernant le droit de réponse sur Internet (Doc. 6‑465)

Informatieverslag betreffende het recht van antwoord op het internet (Stuk 6‑465)

Vote no 1

Stemming 1

Groupe linguistique néerlandais

Nederlandse taalgroep

Présents: 23
Pour: 23
Contre: 0
Abstentions: 0

Aanwezig: 23
Voor: 23
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

Groupe linguistique français

Franse taalgroep

Présents: 16
Pour: 16
Contre: 0
Abstentions: 0

Aanwezig: 16
Voor: 16
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

Le sénateur de communauté germanophone a voté pour.

De Duitstalige gemeenschapssenator heeft voor gestemd.

–  Le rapport d’information a obtenu la majorité des suffrages et au moins un tiers des suffrages dans chaque groupe linguistique.

–  Le rapport est adopté.

–  Il sera communiqué au premier ministre, au ministre de la Justice, au ministre de l’Agenda numérique, des Télécommunications et de la Poste, ainsi qu’au président de la Chambre des représentants et aux ministres-présidents et présidents des parlements des Communautés et des Régions.

–  Het informatieverslag heeft de meerderheid van de uitgebrachte stemmen en minstens een derde van de uitgebrachte stemmen behaald in elke taalgroep.

–  Het verslag is aangenomen.

–  Het zal worden meegedeeld aan de eerste minister, aan de minister van Justitie, aan de minister van Digitale agenda, Telecommunicatie en Post, evenals aan de voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers en aan de minister-presidenten en de voorzitters van de parlementen van de Gemeenschappen en de Gewesten.

Rapport d’information relatif à la nécessaire collaboration entre l’État fédéral et les entités fédérées en ce qui concerne les retombées, les opportunités, les potentialités et les risques de la « société intelligente » numérique (Doc. 6‑413)

Informatieverslag betreffende de noodzakelijke samenwerking tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de impact, de kansen en mogelijkheden en de risico’s van de digitale “slimme samenleving” (Stuk 6‑413)

M. le président. – Nous votons sur l’amendement no 10 de M. Desquesnes et consorts.

De voorzitter. – We stemmen over amendement 10 van de heer Desquesnes c.s.

Vote no 2

Stemming 2

Présents: 39
Pour: 31
Contre: 0
Abstentions: 8

Aanwezig: 39
Voor: 31
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

–  L’amendement est adopté.

–  Het amendement is aangenomen.

M. le président. – Nous votons sur l’amendement no 9 de M. Desquesnes et consorts.

De voorzitter. – We stemmen over amendement 9 van de heer Desquesnes c.s.

Vote no 3

Stemming 3

Présents: 38
Pour: 34
Contre: 4
Abstentions: 0

Aanwezig: 38
Voor: 34
Tegen: 4
Onthoudingen: 0

–  L’amendement est adopté.

–  Het amendement is aangenomen.

M. le président. – Nous votons sur l’amendement no 8 de M. Desquesnes et consorts.

De voorzitter. – We stemmen over amendement 8 van de heer Desquesnes c.s.

Vote no 4

Stemming 4

Présents: 39
Pour: 28
Contre: 0
Abstentions: 11

Aanwezig: 39
Voor: 28
Tegen: 0
Onthoudingen: 11

–  L’amendement est adopté.

–  Het amendement is aangenomen.

M. le président. – Nous votons sur l’amendement no 7 de M. Desquesnes et consorts.

De voorzitter. – We stemmen over amendement 7 van de heer Desquesnes c.s.

Vote no 5

Stemming 5

Présents: 39
Pour: 31
Contre: 0
Abstentions: 8

Aanwezig: 39
Voor: 31
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

–  L’amendement est adopté.

–  Het amendement is aangenomen.

M. le président. – Nous votons sur l’amendement no 6 de M. Desquesnes et consorts.

De voorzitter. – We stemmen over amendement 6 van de heer Desquesnes c.s.

Vote no 6

Stemming 6

Présents: 39
Pour: 6
Contre: 17
Abstentions: 16

Aanwezig: 39
Voor: 6
Tegen: 17
Onthoudingen: 16

–  L’amendement n’est pas adopté.

–  Het amendement is niet aangenomen.

Mme Brigitte Grouwels (CD&V). –

Mevrouw Brigitte Grouwels (CD&V). – We kunnen ons in heel wat punten in het amendement vinden. Tijdens de algemene bespreking heeft de heer Lacroix reeds gezegd dat de gevolgen van artificiële intelligentie op het leefmilieu en dergelijke in de Kamer uitdrukkelijk is besproken. Wij hadden dat thema niet opgenomen en het is tijdens de hoorzittingen niet grondig aan bod gekomen. We willen dan ook niet dat het in het verslag wordt opgenomen. Om die reden hebben we tegen het amendement gestemd.

M. le président. – Nous votons maintenant sur l’ensemble du rapport d’information.

De voorzitter. – We stemmen nu over het informatieverslag in zijn geheel.

Vote no 7

Stemming 7

Groupe linguistique néerlandais

Nederlandse taalgroep

Présents: 23
Pour: 15
Contre: 0
Abstentions: 8

Aanwezig: 23
Voor: 15
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

Groupe linguistique français

Franse taalgroep

Présents: 15
Pour: 15
Contre: 0
Abstentions: 0

Aanwezig: 15
Voor: 15
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

Le sénateur de la Communauté germanophone a voté pour.

De Duitstalige gemeenschapssenator heeft voorgestemd.

–  Le rapport d’information a obtenu la majorité des suffrages et au moins un tiers des suffrages dans chaque groupe linguistique.

–  Le rapport est adopté.

–  Il sera communiqué au premier ministre, au vice-premier ministre et ministre des Affaires étrangères et européennes et de la défense, au vice-premier ministre et ministre des Finances, chargé de la Lutte contre la fraude fiscale, au ministre de la Sécurité et de l’Intérieur, au ministre de la Justice, au ministre de l’Agenda numérique, des Télécommunications et de la Poste, ainsi qu’au président de la Chambre des représentants et aux ministres-présidents et présidents des parlements des Communautés et des Régions.

–  Het informatieverslag heeft de meerderheid van de uitgebrachte stemmen en minstens een derde van de uitgebrachte stemmen behaald in elke taalgroep.

–  Het verslag is aangenomen.

–  Het zal worden meegedeeld aan de eerste minister, aan de vice-eersteminister en minister van Buitenlandse en Europese Zaken, en van Defensie, aan de vice-eerste minister en minister van Financiën, belast met Bestrijding van de fiscale fraude, aan de minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken, aan de minister van Justitie, aan de minister van Digitale agenda, Telecommunicatie en Post, evenals aan de voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers en aan de minister-presidenten en de voorzitters van de parlementen van de Gemeenschappen en de Gewesten.

Proposition de résolution relative à la coordination entre l’État fédéral et les entités fédérées quant au développement de l’e-commerce en Belgique (de M. Olivier Destrebecq et consorts; Doc. 6‑424)

Voorstel van resolutie betreffende de coördinatie tussen de Federale Staat en de deelstaten inzake de ontwikkeling van e-commerce in België (van de heer Olivier Destrebecq c.s.; Stuk 6‑424)

Vote no 8

Stemming 8

Présents: 39
Pour: 19
Contre: 14
Abstentions: 6

Aanwezig: 39
Voor: 19
Tegen: 14
Onthoudingen: 6

–  La résolution est adoptée. Elle sera transmise à tous les gouvernements concernés et aux présidents des parlements.

–  De resolutie is aangenomen. Zij zal worden overgezonden aan alle betrokken regeringen en aan de parlementsvoorzitters.

Proposition de résolution en vue d’interdire l’importation de produits issus de nouveaux déboisements illégaux (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑481)

Voorstel van resolutie tot verbod van de import van producten die het gevolg zijn van bijkomende en illegale ontbossing (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑481)

Vote no 9

Stemming 9

Présents: 39
Pour: 30
Contre: 0
Abstentions: 9

Aanwezig: 39
Voor: 30
Tegen: 0
Onthoudingen: 9

–  La résolution est adoptée. Elle sera transmise à tous les gouvernements concernés et aux présidents des parlements.

–  De resolutie is aangenomen. Zij zal worden overgezonden aan alle betrokken regeringen en aan de parlementsvoorzitters.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Het voorliggende voorstel van resolutie en de drie andere waarover we stemmen zijn zeer laat ingediend. Ze zijn hier op een drafje doorgejaagd.

Ook menen wij dat het parlement op twee maanden voor de verkiezingen geen aanbevelingen of verzoeken moet richten tot een regering die ontslagnemend is en over geen meerderheid beschikt.

Om die reden nemen we niet mee aan het debat en zullen we ons onthouden.

Mme Annemie Maes (Groen). –

Mevrouw Annemie Maes (Groen). – Ik heb reeds gezegd waarom ik me namens mijn fractie bij stemming over de resolutie over de ontbossing onthoudt. We staan uiteraard achter de overwegingen, maar we vinden het zeer hypocriet dat het Belgische bosbeleid niet in de resolutie is opgenomen, zeker gelet op de recente aandacht rond het klimaatbeleid en de brossers voor bossen enzovoort.

Proposition de résolution relative à la conclusion d’un accord de coopération entre l’autorité fédérale et les entités fédérées au sujet de la norme de 0,7% du RNB en faveur de la coopération au développement (de Mme Sabine de Bethune et consorts; Doc. 6‑488)

Voorstel van resolutie met het oog op een samenwerkingsakkoord tussen de federale overheid en de deelstaten over het groeipad van de 0,7% van het BNI voor ontwikkelingssamenwerking (van mevrouw Sabine de Bethune c.s.; Stuk 6‑488)

Vote no 10

Stemming 10

Présents: 39
Pour: 28
Contre: 0
Abstentions: 11

Aanwezig: 39
Voor: 28
Tegen: 0
Onthoudingen: 11

–  La résolution est adoptée. Elle sera transmise à tous les gouvernements concernés et aux présidents des parlements.

–  De resolutie is aangenomen. Zij zal worden overgezonden aan alle betrokken regeringen en aan de parlementsvoorzitters.

Proposition de résolution visant à la sauvegarde de la concurrence dans l’économie numérique (de M. Willem-Frederik Schiltz et consorts; Doc. 6‑498)

Voorstel van resolutie ter vrijwaring van mededinging in de digitale economie (van de heer Willem-Frederik Schiltz c.s.; Stuk 6‑498)

Vote no 11

Stemming 11

Présents: 39
Pour: 21
Contre: 0
Abstentions: 18

Aanwezig: 39
Voor: 21
Tegen: 0
Onthoudingen: 18

–  La résolution est adoptée. Elle sera transmise à tous les gouvernements concernés et aux présidents des parlements.

–  De resolutie is aangenomen. Zij zal worden overgezonden aan alle betrokken regeringen en aan de parlementsvoorzitters.

Proposition de résolution relative à la condamnation de la militante iranienne des droits humains Nasrin Sotoudeh (de Mmes Sabine de Bethune, Anne Barzin, Petra De Sutter, Freya Saeys, Hélène Ryckmans et Véronique Waroux et MM. Bert Anciaux et Christophe Lacroix; Doc 6‑515)

Voorstel van resolutie met betrekking tot de veroordeling van de Iranese mensenrechtenactiviste Nasrin Sotoudeh (van de dames Sabine de Bethune, Anne Barzin, Petra De Sutter, Freya Saeys, Hélène Ryckmans en Véronique Waroux en de heren Bert Anciaux en Christophe Lacroix, Stuk 6‑515)

Vote no 12

Stemming 12

Présents: 39
Pour: 31
Contre: 0
Abstentions: 8

Aanwezig: 39
Voor: 31
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

–  La résolution est adoptée. Elle sera transmise à tous les gouvernements concernés et aux présidents des parlements.

–  De resolutie is aangenomen. Zij zal worden overgezonden aan alle betrokken regeringen en aan de parlementsvoorzitters.

M. Karl Vanlouwe (N‑VA). –

De heer Karl Vanlouwe (N‑VA). – Wij hebben alle begrip voor de inhoud van de resolutie. De toestand in Iran is onaanvaardbaar. Zoals gezegd vinden we het niet het moment om een ontslagnemende regering op te roepen iets te doen.

Conflit d’intérêt entre l’Assemblée de la Commission communautaire française et le Parlement flamand concernant la proposition de décret portant modification du décret du 25 février 1997 relatif à l’enseignement fondamental et le Code sur l’enseignement secondaire, en ce qui concerne le droit d’inscription (Doc. 6‑492)

Belangenconflict tussen de Vergadering van de Franse Gemeenschapscommissie en het Vlaams Parlement met betrekking tot het voorstel van decreet houdende wijziging van het decreet basisonderwijs van 25 februari 1997 en de Codex Secundair Onderwijs, wat het inschrijvingsrecht betreft (Stuk 6‑492)

M. le président. – Nous votons d’abord sur l’amendement de Mme El Yousfi et consort.

De voorzitter. – We stemmen eerst over het amendement van mevrouw El Yousfi c.s.

Vote no 13

Stemming 13

Présents: 39
Pour: 12
Contre: 22
Abstentions: 5

Aanwezig: 39
Voor: 12
Tegen: 22
Onthoudingen: 5

–  L’amendement n’est pas adopté.

–  Het amendement is niet aangenomen.

M. le président. – Nous votons maintenant sur la proposition d’avis de la commission des Affaires institutionnelles.

De voorzitter. – Wij stemmen nu over het voorstel van advies van de commissie voor de Institutionele Aangelegenheden.

Vote no 14

Stemming 14

Présents: 38
Pour: 27
Contre: 0
Abstentions: 11

Aanwezig: 38
Voor: 27
Tegen: 0
Onthoudingen: 11

–  La proposition d’avis est adoptée.

–  L’avis sera communiqué au premier ministre, ainsi qu’aux présidents du Parlement de la Région de Bruxelles-Capitale et du Parlement flamand.

–  Het voorstel van advies is aangenomen.

–  Het advies zal worden meegedeeld aan de eerste minister, evenals aan de voorzitters van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement en van het Vlaams Parlement.

Proposition visant à compléter le Titre VI du règlement du Sénat par un Chapitre VI/1 portant création d’un Centre d’expertise pour les Affaires institutionnelles (de M. Benjamin Dalle et consorts; Doc. 6‑497)

Voorstel tot aanvulling van Titel VI van het Reglement van de Senaat met een hoofdstuk VI/1 met het oog op de oprichting van een Kenniscentrum voor de Institutionele Aangelegenheden (van de heer Benjamin Dalle c.s.; Stuk 6‑497)

Vote no 15

Stemming 15

Présents: 39
Pour: 27
Contre: 8
Abstentions: 4

Aanwezig: 39
Voor: 27
Tegen: 8
Onthoudingen: 4

–  La proposition de modification du règlement du Sénat est adoptée.

–  Het voorstel tot wijziging van het regelement van de Senaat is aangenomen.

Mme Simone Susskind (PS). – Je suis choquée de constater que des collègues s’abstiennent quand il s’agit de voter en solidarité avec une combattante pour les droits humains…

Mevrouw Simone Susskind (PS). –

M. le président. – Je suis désolé de vous interrompre, Madame Susskind, mais ce débat est terminé; il fallait intervenir précédemment.

De voorzitter. –

À M. Vanlouwe, je voudrais dire ceci: en principe, cette séance était la dernière de la législature, et j’avais prévu une allocution de circonstance.

Cependant, nous serons très vraisemblablement amenés à convoquer la commission des Affaires institutionnelles, puis l’assemblée plénière, fin avril. Mon intuition me dit donc que je prononcerai mon discours lors de la prochaine séance. Les débats vont mûrir dans les quelques semaines à venir. Je veillerai à préserver vos vacances; un bureau électronique devrait organiser nos activités de la semaine suivant Pâques.

 

Projet de révision de l’article 149 de la Constitution en ce qui concerne la publicité des jugements et des arrêts (Doc. 6‑486)

Ontwerp tot herziening van artikel 149 van de Grondwet wat de openbaarheid van de vonnissen en arresten betreft (Stuk 6‑486)

M. le président. – Nous votons sur l’article unique.

De voorzitter. – We stemmen over het enig artikel.

Vote no 16

Stemming 16

Présents: 40
Pour: 40
Contre: 0
Abstentions: 0

Aanwezig: 40
Voor: 40
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

–  Le quorum et la majorité requis par l’article 195, dernier alinéa, de la Constitution, sont atteints.

–  Het quorum en de meerderheid, zoals artikel 195, laatste lid, van de Grondwet vereist, zijn bereikt.

–  La disposition est adoptée.

–  De bepaling is aangenomen.

–  Elle sera soumise à la sanction royale.

–  Ze zal aan de Koning ter bekrachtiging worden voorgelegd.

Ordre des travaux

Regeling van de werkzaamheden

M. le président. – L’ordre du jour de la présente séance est ainsi épuisé.

–  Le Sénat s’ajourne jusqu’à convocation ultérieure.

De voorzitter. – De agenda van deze vergadering is afgewerkt.

–  De Senaat gaat tot nadere bijeenroeping uiteen.

(La séance est levée à 17 h 40.)

(De vergadering wordt gesloten om 17.40 uur.)

Excusés

Berichten van verhindering

Mme Vienne et M. Wouters, pour d’autres devoirs, demandent d’excuser leur absence à la présente séance.

Afwezig met bericht van verhindering: mevrouw Vienne en de heer Wouters, wegens andere plichten.

–  Pris pour information.

–  Voor kennisgeving aangenomen.

Annexe

Bijlage

 

 

Votes nominatifs

Naamstemmingen

Stemming nr. 1

Vote no 1

Nederlandse taalgroep

Groupe linguistique néerlandais

Aanwezig: 23
Voor: 23
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

Présents: 23
Pour: 23
Contre: 0
Abstentions: 0

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Jan Becaus, Karin Brouwers, Cathy Coudyser, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Danielle Godderis T'Jonck, Brigitte Grouwels, Andries Gryffroy, Annemie Maes, Lieve Maes, Joris Poschet, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Bart Van Malderen.

Franse taalgroep

Groupe linguistique français

Aanwezig: 16
Voor: 16
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

Présents: 16
Pour: 16
Contre: 0
Abstentions: 0

Voor

Pour

Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Simone Susskind, Cécile Thibaut, Christiane Vienne, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Duitstalige gemeenschapssenator

Sénateur de communauté germanophone

Voor

Pour

Karl-Heinz Lambertz.

Stemming nr. 2

Vote no 2

Aanwezig: 39
Voor: 31
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

Présents: 39
Pour: 31
Contre: 0
Abstentions: 8

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Annemie Maes, Joris Poschet, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Cécile Thibaut, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Onthoudingen

Abstentions

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Stemming nr. 3

Vote no 3

Aanwezig: 38
Voor: 34
Tegen: 4
Onthoudingen: 0

Présents: 38
Pour: 34
Contre: 4
Abstentions: 0

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jan Becaus, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Danielle Godderis T'Jonck, Brigitte Grouwels, Andries Gryffroy, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Lieve Maes, Joris Poschet, Patrick Prévot, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Tegen

Contre

Philippe Henry, Annemie Maes, Hélène Ryckmans, Cécile Thibaut.

Stemming nr. 4

Vote no 4

Aanwezig: 39
Voor: 28
Tegen: 0
Onthoudingen: 11

Présents: 39
Pour: 28
Contre: 0
Abstentions: 11

Voor

Pour

Bert Anciaux, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Annemie Maes, Joris Poschet, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Cécile Thibaut, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Onthoudingen

Abstentions

Lionel Bajart, Jan Becaus, Cathy Coudyser, Rik Daems, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Willem-Frederik Schiltz, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Stemming nr. 5

Vote no 5

Aanwezig: 39
Voor: 31
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

Présents: 39
Pour: 31
Contre: 0
Abstentions: 8

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Annemie Maes, Joris Poschet, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Cécile Thibaut, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Onthoudingen

Abstentions

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Stemming nr. 6

Vote no 6

Aanwezig: 39
Voor: 6
Tegen: 17
Onthoudingen: 16

Présents: 39
Pour: 6
Contre: 17
Abstentions: 16

Voor

Pour

Christophe Bastin, Philippe Henry, Annemie Maes, Hélène Ryckmans, Cécile Thibaut, Véronique Waroux.

Tegen

Contre

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Joris Poschet, Katia Segers, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl.

Onthoudingen

Abstentions

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Brigitte Grouwels, Andries Gryffroy, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Lieve Maes, Patrick Prévot, Willem-Frederik Schiltz, Simone Susskind, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Olga Zrihen.

Stemming nr. 7

Vote no 7

Nederlandse taalgroep

Groupe linguistique néerlandais

Aanwezig: 23
Voor: 15
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

Présents: 23
Pour: 15
Contre: 0
Abstentions: 8

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Brigitte Grouwels, Annemie Maes, Joris Poschet, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen.

Onthoudingen

Abstentions

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Franse taalgroep

Groupe linguistique français

Aanwezig: 15
Voor: 15
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

Présents: 15
Pour: 15
Contre: 0
Abstentions: 0

Voor

Pour

Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Simone Susskind, Cécile Thibaut, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Duitstalige gemeenschapssenator

Sénateur de communauté germanophone

Voor

Pour

Karl-Heinz Lambertz.

Stemming nr. 8

Vote no 8

Aanwezig: 39
Voor: 19
Tegen: 14
Onthoudingen: 6

Présents: 39
Pour: 19
Contre: 14
Abstentions: 6

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Joris Poschet, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl.

Tegen

Contre

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Lieve Maes, Patrick Prévot, Simone Susskind, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Olga Zrihen.

Onthoudingen

Abstentions

Christophe Bastin, Philippe Henry, Annemie Maes, Hélène Ryckmans, Cécile Thibaut, Véronique Waroux.

Stemming nr. 9

Vote no 9

Aanwezig: 39
Voor: 30
Tegen: 0
Onthoudingen: 9

Présents: 39
Pour: 30
Contre: 0
Abstentions: 9

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Joris Poschet, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Cécile Thibaut, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Onthoudingen

Abstentions

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Annemie Maes, Lieve Maes, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Stemming nr. 10

Vote no 10

Aanwezig: 39
Voor: 28
Tegen: 0
Onthoudingen: 11

Présents: 39
Pour: 28
Contre: 0
Abstentions: 11

Voor

Pour

Bert Anciaux, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Annemie Maes, Joris Poschet, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Cécile Thibaut, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Onthoudingen

Abstentions

Lionel Bajart, Jan Becaus, Cathy Coudyser, Rik Daems, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Willem-Frederik Schiltz, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Stemming nr. 11

Vote no 11

Aanwezig: 39
Voor: 21
Tegen: 0
Onthoudingen: 18

Présents: 39
Pour: 21
Contre: 0
Abstentions: 18

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Joris Poschet, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux.

Onthoudingen

Abstentions

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Annemie Maes, Lieve Maes, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Simone Susskind, Cécile Thibaut, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Olga Zrihen.

Stemming nr. 12

Vote no 12

Aanwezig: 39
Voor: 31
Tegen: 0
Onthoudingen: 8

Présents: 39
Pour: 31
Contre: 0
Abstentions: 8

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Annemie Maes, Joris Poschet, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Cécile Thibaut, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Onthoudingen

Abstentions

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Stemming nr. 13

Vote no 13

Aanwezig: 39
Voor: 12
Tegen: 22
Onthoudingen: 5

Présents: 39
Pour: 12
Contre: 22
Abstentions: 5

Voor

Pour

Anne Barzin, Jacques Brotchi, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Patrick Prévot, Simone Susskind, Cécile Thibaut, Jean-Paul Wahl, Olga Zrihen.

Tegen

Contre

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Jan Becaus, Karin Brouwers, Cathy Coudyser, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Danielle Godderis T'Jonck, Brigitte Grouwels, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Joris Poschet, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Bart Van Malderen.

Onthoudingen

Abstentions

Christophe Bastin, Philippe Henry, Annemie Maes, Hélène Ryckmans, Véronique Waroux.

Stemming nr. 14

Vote no 14

Aanwezig: 38
Voor: 27
Tegen: 0
Onthoudingen: 11

Présents: 38
Pour: 27
Contre: 0
Abstentions: 11

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Jan Becaus, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Cathy Coudyser, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Danielle Godderis T'Jonck, Brigitte Grouwels, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Joris Poschet, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl.

Onthoudingen

Abstentions

Christophe Bastin, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Annemie Maes, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Simone Susskind, Cécile Thibaut, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Stemming nr. 15

Vote no 15

Aanwezig: 39
Voor: 27
Tegen: 8
Onthoudingen: 4

Présents: 39
Pour: 27
Contre: 8
Abstentions: 4

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Brigitte Grouwels, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Joris Poschet, Patrick Prévot, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.

Tegen

Contre

Jan Becaus, Cathy Coudyser, Danielle Godderis T'Jonck, Andries Gryffroy, Lieve Maes, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe.

Onthoudingen

Abstentions

Philippe Henry, Annemie Maes, Hélène Ryckmans, Cécile Thibaut.

Stemming nr. 16

Vote no 16

Aanwezig: 40
Voor: 40
Tegen: 0
Onthoudingen: 0

Présents: 40
Pour: 40
Contre: 0
Abstentions: 0

Voor

Pour

Bert Anciaux, Lionel Bajart, Anne Barzin, Christophe Bastin, Jan Becaus, Jacques Brotchi, Karin Brouwers, Cathy Coudyser, Rik Daems, Benjamin Dalle, Sabine de Bethune, Olivier Destrebecq, Yves Evrard, Danielle Godderis T'Jonck, Brigitte Grouwels, Andries Gryffroy, Philippe Henry, Christophe Lacroix, Anne Lambelin, Karl-Heinz Lambertz, Annemie Maes, Lieve Maes, Bertin Mampaka Mankamba, Joris Poschet, Patrick Prévot, Hélène Ryckmans, Willem-Frederik Schiltz, Katia Segers, Simone Susskind, Valerie Taeldeman, Cécile Thibaut, Güler Turan, Orry Van de Wauwer, Miranda Van Eetvelde, Jan Van Esbroeck, Karl Vanlouwe, Bart Van Malderen, Jean-Paul Wahl, Véronique Waroux, Olga Zrihen.